BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO | ĐẠI HỌC QUOC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN * OK HOANG BA THINH VAI NET VE VAI TRO PHU NUTRONG SAN XUAT NONG NGHIỆP G ĐỒNG BANG SONG HỒNG HIEN NAY (Qua khảo sát hai tinh Hải Hung - Ninh Bình tháng 12/1995) Chuyên ngành: XÃ HỘI HỌC Ma số: 50351 LUẬN ÁN THAC SY KHOA HỌC XÃ HỘI HỌC Người hướng dân khoa học PGS. Đặng Cảnh Khanh | Hà nội - 1996 —_——— MỤC LỤC Trang LỜI NÓI ĐẦU CHUONG I. Mo dau 3 L Tính cấp thiết của dé tài Il. Tổng quan những công trình nghiên cứu liên quan đến luận án 5 II.
Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 7 1. Mục đích nghiên cứu 7 2. Nhiệm vụ nghiên cứu § 3. Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu 8 4.
Khung lý thuyết và gia thuyết nghiên cứu 9 IV. Co sở ly luận va phương pháp Juan nghiên cứu 10 1. Phương pháp luận nghiên cứu 17 CHUONG II. Vài nét chính về vai trò của phụ nữ trong san xuất nông nghiệp I.
Bối cảnh địa bàn nghiên cứu 18 1. Phương pháp thu thập thong tin 18 2. Một vài thông tin cơ bản về địa bàn điều tra 19 3. Những thông tin cơ bản về người phụ nữ trong địa bàn 26 nghiên cứu Il.
Những biểu hiện của vai trò người phụ nữ nông thôn trong sản 32 xuất nông nghiệp 1. Trong việc ra quyết định liên quan đến sản xuất a2 1. Vai trò quyết định trong việc sử dung dat đai 33 1. Việc quyết định loại cây sẽ trồng, loại giống sẽ dùng 36 1.
Việc quyết định thời điểm gieo trồng và sử dụng nước 39 thuỷ lợi 1. Quyết định đầu tư cho sản xuất nông nghiệp 2. Phụ nữ tham gia vào các công đoạn của quá trình sản xuất 2. Khâu cày bừa, làm đất 2.
cấy, làm cỏ. Bảo vệ mùa màng, tưới tiêu đồng ruộng DI. Các hoạt động tạo thu nhập, lao động gia đình 1. Các hoạt động tạo thêm thu nhập 2.
Lao động gia đình CHUONG III. Phát hiện và kiến nghị A. Một vài phát hiện I. Những thuận lợi 1.
Những tác động tích cực của quá trình đối mới 2. Phụ nữ nông thôn có vai trò quan trọng trong phát triển H. Một số vấn dé mà phụ nữ nông thôn đương diện trong quá trình 8 phát triển 1. Sự quá tải trong lao động 1.1 Nền sản xuất nhỏ nghèo nàn lạc hậu 1.2 Đảm nhận nhiều vai trò khác nhau 2.
Những khó khăn về môi trường nước 3. Môi trường ô nhiễm - Sức khoẻ giảm sút 4. Những vấn đề phụ nữ đề xuất nhằm nâng cao đời sống B. Khuyến nghị KẾT LUẬN TÀI LIỆU THAM KHẢO —————— Phu nit trân nia Đẩu trời Phu nữ luôn hấp dan chúng ta, không chỉ vì về đẹp ngoai hình và về đẹp nội tam của họ.
mà còn vi họ là một lực lượng xã hội quan trọng. là một nguồn lực tiém tang vô tận trong sự phát triển. Bởi thế, nghiên cứu về người phụ nữ nói chung và phụ nữ nông thon nói riêng là một vấn đề hay nhưng khóng dé dang. tác gia khong dam hy vọng sé đưa ra được một bức tranh toan điện va đẩy đủ.
mà chỉ phác hoa vài net về vai trò cua người phụ nữ nóng thon trong sản xuất nóng nghiệp mà thói. Trong quá trình thục hiện luận án này, tác gia đã nhận được sự giúp dé, đóng viên nhiệt tinh cua các đóng nghiệp, bè ban. Tác gid xin chân thành cam on: - Khoa Xã hội học. Tam Iv học trường Đại học Khoa học xã hội và Nhan văn đã tạo mọi thuận lợi cho tác gia hoàn thành chương trình Cao học và bao vé luán án.
Xin gửi lot cám ơn chán thành nhất đến: GS. chu nhiệm khoa Xã hội học, Tam lý hoc; PGS. Dang Canh Khanh, người hướng dan khoa học; PGS. PTS Nguyễn An Lịch, PTS.
Tran Thị Minh Đức. cling các đóng nghiệp, bè bạn, người thân đã chia sé céng việc, giúp đỡ tác gia hoàn thành luận án - Trung tâm nghiên cứu Giới, Gia định và Mói trường trong Phát triển (CGFED) và GS. Lê Thị Nham Tuyết đã tạo điêu kiện cho tác giả tham gia nhiều dự án nghiên cứu để có tư liệu viết nên luận án này. Tác gia I CHUONG MO DAU |.
TINH CAP THIET CUA DE TÀI Phu nữ có mot vai trò hét sức quan trong trong đời sóng - xã hoi, điêu nay không chỉ biểu hiện ở thiên chức tái sinh san và nuôi dưỡng nén thế hệ tương lai mà còn ở sự đóng góp to lớn cua phụ nữ trong quá trình tái sản xuất của cải, vật chất cho xã hội. Vai trò của người phụ nữ trong hoạt động tái sản xuất và tái sinh sản - dù ở thời dai nào và nơi nào - đều có một vi trí quan trọng đối với sự phát triển xã hội và vai trò đó ngày càng được khang định theo đà phát triển của văn minh nhân loại. Nói một cách khác. trong xã hội hiện đại vai trò và vị trí cua người phụ nữ khong ngừng được nang cao.
bơi lẽ: - Nhận thức của xã hội về phụ nữ ngày càng tiệm cận hơn với chân lý sau một quá trình dài dau tranh và gạt bo dan những quan niệm khóng đúng về họ. - Phụ nữ bằng khả năng và nghị lực của chính mình không chỉ đã làm thay đổi nhận thức của xã hội và nâng cao nhận thức của chính phụ nữ về giới, mà còn chứng tỏ rang phụ nữ bình đảng về nang lực so với nam giới qua việc họ có thể làm được những gì mà nam giới có thể làm. Điều đó có được khẳng định qua quá trình đổi mới đất nước hiện nay qua việc xem xét vai trò của người phụ nữ Việt nam nói chung và người phụ nữ Bo nông thôn nói riêng hay không? Để góp phần đi tìm câu trả lời cho vấn dé này, chúng tôi chọn đề tài “Vài nét về vai trò của phụ nữ trong sản xuát nông nghiệp ở đồng bang song Hong hiên nav” qua khảo sat ba huyện thuộc hai tỉnh Hải hưng và Ninh bình cuối năm 1995. Việc chọn đề tài này cho luận án cao học xuất phát từ những lý do sau đây: - Từ đại hội V.
đại hội VI, Đảng ta đều xác định nóng nghiệp là mặt trận hàng đầu. lương thực là vấn dé nóng bỏng. với khẩu hiệu “Tat ca cho mat tran nông nghiệp”. Đại hội VII Đáng Cộng sản Việt nam.
trong văn kiện đã nhấn mạnh đến tầm quan trong phát trién nóng thôn trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Trong mười nam đổi mới, thành công nối bật nhất phải kể đến hoạt động sản xuất nông nghiệp. Thật vậy, nếu trước đối mới sản xuất nông nghiệp ở nước ta còn mang tính tự cung tự cấp. làm không du ãn, lương thực thiếu triển miên từ nam này sang năm khác.
thì từ sau đối mới tình hình và kết quả sản xuất nông nghiệp đã khác han. Từ chỗ hàng nam (thoi kỳ 1976-1985) phải nhập khẩu hơn một triệu tấn gạo. nhưng từ năm 1989 đến nay san xuất nông nghiệp ở nước ta khong chi tạo ra một lượng san phẩm du nuôi sống hơn 70 triệu người dân cả nước. mà còn dư thừa lương thực dự trữ và dùng cho xuất khẩu bình quân hang năm 1.7 triệu tấn gạo, thu vẻ cho đất nước hàng tram triệu USD.
San xuất nông nghiệp hiện nay ở nước ta chiếm gan 30% GDP của tất cả các ngành kinh tế quốc dan, trong đó có khoảng hơn 40 địa phương ty lệ này từ 45-60% trong GDP trên dia bàn tinh [1, tr. 2] - Trong thành tựu to lớn trên đây có công lao quan trọng của phụ nữ nông thôn, bởi vì phụ nữ là một lực lượng lao động to lớn, diéu này có thể thấy qua tỷ lệ giới trong dân số trung bình năm 1993 của cả nước (phụ nữ chiếm 51,34%), ở các vùng đồng bang - nhất là hai đồng bằng lớn của nước ta là đồng bảng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu long, nơi tập trung 45% lao động tà nông nghiệp của cả nước - con số đó còn cao hơn 52. Nếu xét riêng dân số thường trú trong độ tuổi lao động ở nông thôn, chúng ta có ty lệ phan trăm cua nữ so với tổng số như sau: F——— Tra (30-34 |52,55 | gang wer Lượngmeekea E8?C ers ese 55-59 |5746 | [Nguồn 9} Đó chi là kết quả điều tra so sánh ty lệ giới tính trong dan sé. trên thực tê, phụ nữ chiếm từ 60-65% lực lượng lao động ở nóng thon vì những nam gan đây, một bộ phận nam giới di cư di làm thué ở các vùng khác, nham tang thêm thu nhập cho gia đình họ.
- Những biến đổi của kinh tế - xã hội trong thời kỳ đổi mới đã tác dong đến người phụ nữ theo chiều hướng khác nhau. Chính vì những lý do đó, việc tìm hiểu, nghiên cứu để làm rõ vai trò của người phụ nữ nông thôn hiện nay là một việc làm hết sức cần thiết. Đâ y không HOÀNG BÁ THỊNH Luận án thạc sỹ khoa học XHH chỉ là vấn đề thu hút sự quan tâm, chú ýtac đối với các cấp quản lý mà còn cả với các nhà khoa học xã hội, trong đó có xã hội Ộ học II. TONG QUAN NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.
Trong thời gian trên dưới mười năm trở lại đây. đã có nhiều đề tài nghiên cứu về nông thôn nói chung và xã hội học nóng thôn nói riêng. Hau hết những công trình nghiên cứu đó - với những quy mô khác nhau - đều tập trung vào những vấn dé: gia đình. dân số và kế hoạch hoá gia đình o nông thon.
sự chuyển đổi cơ cấu nghề nghiệp - lao động, sự chuyển đổi giá trị và định hướng giá trị ở nông thôn, sự phân hoá giàu-nghèo. kinh tế hộ gia đình. và đã phác hoạ được những bức tranh khái quát về từng lĩnh vực. từng mang khác nhau khi nghiên cứu về nông thôn thời kỳ đổi mới.
Tuy nhiên, những cong trình nghiên cứu nói trên mặc dau có tính khoa học nghiêm túc, nhưng chưa có đề tài nào thực sự nghiên cứu về người phu nữ nông thôn va vai tro của họ trong sự phát triển nông nghiệp nóng thon ở nước ta. Công bang mà nói, trong các bài viết đã đăng trén tạp chí Xã hội học của các tác gia quan tâm nghiên cứu về nông thon, cũng thấp thoáng ở bài viết này. bài viết khác những vấn đề liên quan đến người phụ nữ nóng thôn khi tác giả đó xem xét sự phân công lao động trong gia đình.
