Luận văn thạc sĩ xã hội học vài nét về vai trò của phụ nữ trong sản xuất nông nghiệp ở đồng bằng sông hồng hiện nay qua khảo sát hai tỉnh hải hưng ninh bình tháng 121995

Luận văn thạc sĩ xã hội học khám phá vai trò phụ nữ trong sản xuất nông nghiệp tại đồng bằng sông Hồng, qua khảo sát Hải Hưng và Ninh Bình tháng 12/1995.

• Tác giả: Hoàng Bá Thịnh
• Người hướng dẫn: PGS. Đặng Cảnh Khanh
• Trường học: Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Vai trò của phụ nữ trong sản xuất nông nghiệp tại đồng bằng sông Hồng: Khảo sát Hải Hưng và Ninh Bình
• Loại tài liệu: luận án thạc sỹ khoa học
• Năm xuất bản: 1996
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Tổng quan những công trình nghiên cứu liên quan đến luận án
• 1.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.3.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.3.3. Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.4. Khung lý thuyết và giả thuyết nghiên cứu
• 1.4. Cơ sở lý luận và phương pháp luận nghiên cứu
• 1.4.1. Phương pháp luận nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: VÀI NÉT CHÍNH VỀ VAI TRÒ CỦA PHỤ NỮ TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP
• 2.1. Bối cảnh địa bàn nghiên cứu
• 2.1.1. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.1.2. Một vài thông tin cơ bản về địa bàn điều tra
• 2.1.3. Những thông tin cơ bản về người phụ nữ trong địa bàn nghiên cứu
• 2.2. Những biểu hiện của vai trò người phụ nữ nông thôn trong sản xuất nông nghiệp
• 2.2.1. Trong việc ra quyết định liên quan đến sản xuất
• 2.2.1.1. Vai trò quyết định trong việc sử dụng đất đai
• 2.2.1.2. Việc quyết định loại cây sẽ trồng, loại giống sẽ dùng
• 2.2.1.3. Việc quyết định thời điểm gieo trồng và sử dụng nước thuỷ lợi
• 2.2.1.4. Quyết định đầu tư cho sản xuất nông nghiệp
• 2.2.2. Phụ nữ tham gia vào các công đoạn của quá trình sản xuất
• 2.2.2.1. Khâu cày bừa, làm đất
• 2.2.2.2. Cấy, làm cỏ, bảo vệ mùa màng, tưới tiêu đồng ruộng
• 2.3. Các hoạt động tạo thu nhập, lao động gia đình
• 2.3.1. Các hoạt động tạo thêm thu nhập
• 2.3.2. Lao động gia đình
• 3. CHƯƠNG 3: PHÁT HIỆN VÀ KIẾN NGHỊ
• 3.1. Một vài phát hiện
• 3.1.1. Những thuận lợi
• 3.1.1.1. Những tác động tích cực của quá trình đổi mới
• 3.1.1.2. Phụ nữ nông thôn có vai trò quan trọng trong phát triển
• 3.1.2. Một số vấn đề mà phụ nữ nông thôn đương diện trong quá trình phát triển
• 3.1.2.1. Sự quá tải trong lao động
• 3.1.2.1.1. Nền sản xuất nhỏ nghèo nàn lạc hậu
• 3.1.2.1.2. Đảm nhận nhiều vai trò khác nhau
• 3.1.2.2. Những khó khăn về môi trường nước
• 3.1.2.3. Môi trường ô nhiễm - Sức khoẻ giảm sút
• 3.1.2.4. Những vấn đề phụ nữ đề xuất nhằm nâng cao đời sống
• 3.2. Khuyến nghị
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Bối cảnh và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào vai trò của phụ nữ trong sản xuất nông nghiệp tại đồng bằng sông Hồng, cụ thể là hai tỉnh Hải Hưng và Ninh Bình. Phương pháp luận được áp dụng bao gồm thu thập thông tin qua khảo sát thực địa và phân tích dữ liệu từ các nguồn thứ cấp. Khảo sát được thực hiện tại 9 xã thuộc 3 huyện, nhằm làm rõ sự đóng góp của phụ nữ nông thôn trong kinh tế nông thôn và phát triển nông nghiệp. Nghiên cứu cũng đề cập đến các yếu tố kinh tế-xã hội ảnh hưởng đến vai trò của phụ nữ trong bối cảnh đổi mới nông nghiệp.

1.1. Phương pháp thu thập thông tin

Phương pháp chính là khảo sát thực địa, kết hợp với phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm. Dữ liệu được thu thập từ các hộ gia đình, tập trung vào phụ nữ nông thôn và vai trò của họ trong sản xuất nông nghiệp. Các thông tin cơ bản về địa bàn nghiên cứu, bao gồm điều kiện kinh tế, xã hội và môi trường, cũng được phân tích để hiểu rõ hơn bối cảnh nghiên cứu.

1.2. Thông tin cơ bản về địa bàn nghiên cứu

Hải Hưng và Ninh Bình là hai tỉnh tiêu biểu của đồng bằng sông Hồng, với nền nông nghiệp truyền thống phát triển. Địa bàn nghiên cứu có đặc điểm là mật độ dân số cao, tỷ lệ lao động nông nghiệp chiếm phần lớn. Phụ nữ nông thôn tại đây đóng vai trò quan trọng trong các hoạt động sản xuất, từ trồng trọt đến chăn nuôi, góp phần vào phát triển nông nghiệp và kinh tế nông thôn.

II. Vai trò của phụ nữ trong sản xuất nông nghiệp

Nghiên cứu chỉ ra rằng phụ nữ nông thôn đóng vai trò then chốt trong sản xuất nông nghiệp, từ việc ra quyết định đến thực hiện các hoạt động sản xuất. Họ tham gia tích cực vào việc sử dụng đất đai, quản lý nguồn lực và đóng góp vào phát triển nông nghiệp. Tuy nhiên, vai trò của họ thường bị đánh giá thấp và chưa được ghi nhận đầy đủ. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc nâng cao nhận thức về vai trò phụ nữ trong nông nghiệp Việt Nam.

2.1. Vai trò quyết định trong sản xuất

Phụ nữ nông thôn có vai trò quan trọng trong việc ra quyết định liên quan đến sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là trong việc sử dụng đất đai và phân bổ nguồn lực. Họ thường là người quản lý các hoạt động hàng ngày trong gia đình và nông trại, từ đó đóng góp vào kinh tế nông thôn và phát triển nông nghiệp.

2.2. Đóng góp vào phát triển nông nghiệp

Nghiên cứu cho thấy phụ nữ nông thôn không chỉ tham gia vào các hoạt động sản xuất mà còn đóng góp vào việc cải thiện năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp. Họ cũng là lực lượng chính trong việc áp dụng các kỹ thuật mới và thích ứng với các thay đổi trong nông nghiệp đồng bằng.

III. Những thách thức và đề xuất

Nghiên cứu chỉ ra nhiều thách thức mà phụ nữ nông thôn phải đối mặt, bao gồm sự quá tải trong lao động, khó khăn về môi trường và sức khỏe. Phụ nữ thường phải đảm nhận nhiều vai trò khác nhau, từ sản xuất đến chăm sóc gia đình, dẫn đến tình trạng căng thẳng và mệt mỏi. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao đời sống và vai trò của phụ nữ trong xã hội, bao gồm cải thiện điều kiện lao động và tăng cường hỗ trợ từ cộng đồng.

3.1. Sự quá tải trong lao động

Phụ nữ nông thôn thường phải đảm nhận nhiều vai trò, từ lao động sản xuất đến chăm sóc gia đình, dẫn đến tình trạng quá tải. Nghiên cứu chỉ ra rằng sự quá tải này ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của họ.

3.2. Đề xuất nâng cao đời sống

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp như cải thiện điều kiện lao động, tăng cường hỗ trợ từ cộng đồng và nâng cao nhận thức về vai trò phụ nữ trong nông nghiệp Việt Nam. Các giải pháp này nhằm giúp phụ nữ nông thôn có thể phát huy tối đa tiềm năng của mình trong phát triển nông nghiệp và kinh tế nông thôn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sản xuất nông nghiệp tại Việt Nam đóng vai trò trụ cột của nền kinh tế quốc dân, đóng góp gần 30% GDP cả nước và chiếm từ 45% đến 60% cơ cấu kinh tế tại hơn 40 địa phương trong giai đoạn đầu đổi mới. Sau dấu mốc lịch sử năm 1989, ngành nông nghiệp không chỉ bảo đảm an ninh lương thực cho hơn 70 triệu dân mà còn vươn lên xuất khẩu bình quân 1,7 triệu tấn gạo mỗi năm, đảo ngược hoàn toàn tình trạng phải nhập khẩu hơn 1 triệu tấn lương thực mỗi năm ở giai đoạn 1976-1985. Đằng sau bước chuyển mình vượt bậc này là sự cống hiến to lớn của lực lượng lao động nữ nông thôn. Theo số liệu thống kê dân số năm 1993, phụ nữ chiếm 51,34% dân số cả nước, và tại hai vựa lúa lớn là Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long (nơi tập trung 45% lao động nông nghiệp toàn quốc), tỷ lệ phụ nữ trong độ tuổi lao động lên tới trên 52%, thậm chí thực tế chiếm từ 60% đến 65% do nam giới có xu hướng di cư tìm việc làm phi nông nghiệp.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm sáng tỏ vị thế, quyền lực ra quyết định và mức độ tham gia thực tế của người phụ nữ trong chu trình sản xuất nông nghiệp thời kỳ đổi mới kinh tế. Mục tiêu cụ thể nhằm đánh giá sự phân công lao động theo giới, nhận diện những rào cản kinh tế - xã hội, áp lực từ vai trò kép và phân tích thực trạng quản lý tài nguyên nông nghiệp hộ gia đình. Nghiên cứu được triển khai thực địa từ tháng 12/1995 đến tháng 02/1996 trên địa bàn 9 xã thuộc 3 huyện: Ninh Thanh, Phù Tiên (tỉnh Hải Hưng) và Hoa Lư (tỉnh Ninh Bình). Công trình mang ý nghĩa học thuật và thực tiễn sâu sắc, cung cấp hệ thống luận cứ xã hội học thực nghiệm giúp các cơ quan quản lý hoàn thiện chính sách bình đẳng giới và an sinh xã hội cho phụ nữ nông thôn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống luận cứ dựa trên sự kết hợp liên ngành giữa chủ nghĩa duy vật biện chứng và các lý thuyết xã hội học hiện đại:

• Lý thuyết vai trò xã hội (Social Role Theory): Vận dụng cách tiếp cận cấu trúc chức năng của Ralph Linton và các luận điểm của Rodney Stark, Joseph H. Fichter. Lý thuyết này phân tích hành vi của cá nhân dựa trên các chuẩn mực và kỳ vọng xã hội, đồng thời làm rõ bốn chiều cạnh: thực hiện vai trò (role performance), tập hợp vai trò (role set), xung đột vai trò (role conflict) khi phụ nữ phải cùng lúc gánh vác nhiều vị thế, và sự căng thẳng vai trò (role strain) trước các đòi hỏi quá mức từ gia đình và cộng đồng.
• Lý thuyết vai trò giới (Gender Role Theory): Phân định ranh giới giữa giới tính sinh học (sex) bất biến và giới xã hội (gender) mang tính kiến tạo văn hóa. Khung phân tích ba vai trò giới được áp dụng triệt để: vai trò sản xuất (productive role) tạo ra của cải vật chất, vai trò tái sản xuất (reproductive role) duy trì và tái tạo sức lao động gia đình, và vai trò cộng đồng (community managing role) trong việc duy trì thiết chế thôn xóm.
• Tiếp cận bình quyền sinh thái (Ecofeminism): Tiếp thu quan điểm của Ragnhild Lund về mối liên hệ mật thiết giữa phụ nữ và tự nhiên, giải thích sự nhạy cảm và tri thức bản địa của nữ giới trong việc quản trị tài nguyên đất và nguồn nước.

Hệ thống khái niệm chính bao gồm: Giới tính, Giới, Bản sắc giới (Gender Identity), Vai trò giới, Kinh tế hộ nông dân và Phân công lao động gia đình.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng quy trình kết hợp chặt chẽ giữa định lượng và định tính nhằm bảo đảm tính khách quan và độ tin cậy khoa học:

• Cỡ mẫu và chọn mẫu định lượng: Khảo sát bằng bảng hỏi anket trên cỡ mẫu 302 người, trong đó phụ nữ chiếm 88,7% (268 người) và nam giới chiếm 11,3% (34 người). Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên cụm được thực hiện tại 9 xã đại diện cho các tiểu vùng kinh tế - sinh thái khác nhau (vùng chiêm trũng ven sông Luộc, vùng đất bãi ven sông Hồng và vùng bán sơn địa ven dãy núi đá vôi Hoa Lư). Dữ liệu được mã hóa và xử lý bằng phần mềm thống kê chuyên ngành SPSS kết hợp phương pháp tính điểm tương quan theo trọng số.
• Cỡ mẫu và phương pháp định tính: Thực hiện 54 cuộc phỏng vấn sâu cá nhân đối với phụ nữ từ 18 đến 49 tuổi thuộc nhiều nhóm hoàn cảnh kinh tế, cùng 18 cuộc thảo luận nhóm tập trung (FGD) gồm 9 nhóm lãnh đạo chính quyền xã và 9 nhóm cán bộ Hội Liên hiệp Phụ nữ cơ sở.
• Lý do lựa chọn phương pháp: Sự kết hợp này giúp kiểm định các chỉ số lượng hóa về tỷ lệ ra quyết định, đồng thời thấu hiểu sâu sắc những định kiến văn hóa, xung đột tâm lý và rào cản cấu trúc mà các con số thống kê đơn thuần chưa thể hiện hết. Timeline nghiên cứu thực địa diễn ra liên tục từ tháng 12/1995 đến tháng 02/1996.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực nghiệm tại 9 xã thuộc hai tỉnh Hải Hưng và Ninh Bình đã mang lại những phát hiện quan trọng về vị thế của phụ nữ nông thôn:

• Quyền quyết định loại cây trồng và cơ cấu giống: Phụ nữ giữ vị trí áp đảo hoàn toàn so với nam giới. Tỷ lệ phụ nữ quyết định loại giống gieo trồng đạt 63,6% và quyết định loại cây trồng đạt 62,7%. Khi quy đổi sang thang điểm đánh giá tương quan, điểm số của người vợ đạt mức 73,5 điểm, cao gấp hơn 3,5 lần so với mức 20,5 điểm của người chồng.
• Quyền quyết định thời vụ và sử dụng nguồn nước thủy lợi: Người vợ giữ vai trò định đoạt thời điểm gieo cấy với tỷ lệ 66,7% (tính điểm đạt 74,5 điểm so với 18,5 điểm của nam giới, cao gấp hơn 4 lần). Trong việc vận hành và sử dụng nước tưới tiêu đồng ruộng, phụ nữ đạt 69,5 điểm so với 27,0 điểm ở nam giới, khẳng định vai trò chủ chốt của phụ nữ trong việc ứng phó với điều kiện thủy nông phức tạp.
• Bất đối xứng giữa quyền sử dụng thực tế và quyền sở hữu pháp lý đất đai: Về quyền quyết định sử dụng đất đai trong sản xuất, điểm số giữa vợ và chồng tương đối cân bằng (vợ 49,0 điểm, chồng 47,0 điểm). Tuy nhiên, trên phương diện pháp lý, chỉ có 26,9% phụ nữ được đứng tên chính thức trên giấy tờ quyền sử dụng ruộng đất, trong khi tỷ lệ này ở nam giới là 34,3% và đứng tên cả hai vợ chồng là 38,8% (tổng điểm pháp lý phụ nữ chỉ đạt 46,5 điểm so với 53,5 điểm của nam giới).
• Gánh nặng gia đình và rủi ro sức khỏe sinh sản: Có 75,4% hộ gia đình thuộc mô hình gia đình hạt nhân, trong đó 42,9% hộ có con nhỏ dưới tuổi lao động, khiến phụ nữ không có sự san sẻ từ các thế hệ trước. Có tới 54,0% phụ nữ sinh từ 3 con trở lên (38,3% có 3-4 con và 15,7% có từ 5 con trở lên). Đáng báo động, tỷ lệ phụ nữ từng bị sảy thai lên tới 19,0% và tỷ lệ có con tử vong ở giai đoạn sơ sinh là 18,0%, tập trung cao nhất ở nhóm tuổi 30-49 do lao động quá sức và môi trường nước bị ô nhiễm nặng nề.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm có thể được mô hình hóa trực quan qua biểu đồ cột kép so sánh tương quan điểm số quyền ra quyết định giữa vợ và chồng trên bốn lĩnh vực sản xuất cốt lõi (sử dụng đất đai, chọn giống cây trồng, thời điểm gieo cấy và thủy lợi), kết hợp bảng phân tích chéo đa biến giữa trình độ học vấn, nhóm tuổi và năng lực kiểm soát kinh tế hộ.

So sánh điểm số quyền ra quyết định sản xuất giữa Vợ và Chồng:
- Quyết định sử dụng đất đai:    Vợ (49,0 điểm)  | Chồng (47,0 điểm)
- Quyết định loại cây/giống:     Vợ (73,5 điểm)  | Chồng (20,5 điểm)
- Quyết định thời điểm gieo cấy: Vợ (74,5 điểm)  | Chồng (18,5 điểm)
- Quyết định sử dụng nước tưới:  Vợ (69,5 điểm)  | Chồng (27,0 điểm)

Sự vượt trội của phụ nữ trong việc chọn giống, cây trồng và thời vụ xuất phát từ quá trình phân công lao động thực tế. Sau chính sách giao khoán ruộng đất (Khoán 10), hộ nông dân trở thành đơn vị kinh tế tự chủ. Do áp lực thu nhập, một bộ phận lớn nam giới di cư làm thuê xa nhà, để lại người phụ nữ trực tiếp bám đồng ruộng, tích lũy tri thức bản địa và gắn bó với chu trình nông nghiệp.

Tuy nhiên, sự gia tăng quyền lực kinh tế chưa đi đôi với sự giải phóng xã hội. Hệ tư tưởng Nho giáo phụ quyền truyền thống vẫn chi phối mạnh mẽ qua việc nam giới mặc định đứng tên chủ hộ và đứng tên giấy tờ đất đai. Việc thiếu vắng tiếng nói trong ban quản lý thủy lợi cơ sở, cùng với sự thiếu thốn nguồn nước sạch sinh hoạt (chỉ 12% hộ dân có giếng khoan hợp vệ sinh tại xã cao nhất) và gánh nặng của 23,5% hộ thiếu vốn/giống đã đặt người phụ nữ vào tình trạng xung đột vai trò và căng thẳng vai trò nghiêm trọng.

Đề xuất và khuyến nghị

• Thực hiện bình đẳng hóa quyền sở hữu đất đai trên phương diện pháp lý: Đề nghị các cơ quan quản lý đất đai và Bộ Tài chính ban hành hướng dẫn bắt buộc ghi cả tên vợ và tên chồng trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, phấn đấu đạt mục tiêu 100% hộ nông dân cấp đổi giấy tờ có đầy đủ tên hai vợ chồng trong giai đoạn 1996-2000 do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và Sở Địa chính chủ trì.
• Tái cấu trúc chính sách tín dụng vi mô nông thôn: Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phối hợp cùng Hội Liên hiệp Phụ nữ mở rộng các gói vay ưu đãi phát triển sản xuất, kéo dài kỳ hạn vay từ mức 6 tháng lên 12-24 tháng nhằm phù hợp với chu kỳ sinh trưởng cây trồng và vật nuôi, đặt mục tiêu hỗ trợ tối thiểu 85% số hộ phụ nữ nghèo thiếu vốn tiếp cận được vốn vay chính thức vào năm 1998.
• Đầu tư nâng cấp công trình cấp nước sạch và hạ tầng vệ sinh môi trường: Ủy ban nhân dân các huyện và ngành Nông nghiệp - Thủy lợi triển khai chương trình nước sạch nông thôn, cải tạo hệ thống mương máng tưới tiêu, nâng tỷ lệ hộ gia đình tiếp cận nguồn nước sạch đạt chuẩn từ mức 12% lên 70% vào năm 2000 nhằm kéo giảm trực tiếp tỷ lệ mắc bệnh phụ khoa và tai biến thai sản cho phụ nữ.
• Tổ chức các chương trình khuyến nông và quản trị tài nguyên nhạy cảm giới: Sở Nông nghiệp và các Trung tâm Khuyến nông địa phương thiết kế lịch đào tạo kỹ thuật linh hoạt, bảo đảm chỉ tiêu ít nhất 75% học viên tham gia các lớp chuyển giao kỹ thuật gieo cấy, sử dụng phân bón và bảo vệ thực vật là phụ nữ trong giai đoạn 1996-1998.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Nhà hoạch định chính sách nông nghiệp và phát triển nông thôn: Sử dụng dữ liệu thực nghiệm về kinh tế hộ và quản trị thủy lợi để lồng ghép vấn đề bình đẳng giới vào các văn bản quy phạm pháp luật, chiến lược công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông thôn.
• Cán bộ Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp và các tổ chức xã hội: Vận dụng khung phân tích ba vai trò giới và thực trạng lao động nữ để xây dựng các chương trình can thiệp hỗ trợ sinh kế, tín dụng vi mô và chăm sóc sức khỏe sinh sản tại cơ sở.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên chuyên ngành Xã hội học, Nhân học, Giới: Khai thác phương pháp luận xã hội học, hệ thống bảng hỏi anket và mô hình đo lường quyền lực ra quyết định trong gia đình nông thôn làm tài liệu nghiên cứu và giảng dạy chuyên sâu.
• Ban điều hành các dự án phát triển quốc tế và phi chính phủ: Tham khảo các phân tích thực chứng về mối quan hệ giữa giới, môi trường nước và quản trị tài nguyên để thiết kế các dự án viện trợ kỹ thuật nông nghiệp đạt hiệu quả cao.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao phụ nữ nông thôn lại giữ quyền quyết định chọn giống và cây trồng vượt trội so với nam giới?
Dữ liệu nghiên cứu chỉ ra rằng phụ nữ đạt 73,5 điểm quyết định chọn giống (so với 20,5 điểm ở nam giới) và 63,6% trực tiếp lựa chọn giống. Nguyên nhân do phụ nữ là lực lượng lao động trực tiếp và liên tục trên đồng ruộng, tích lũy tri thức sinh thái bản địa sâu sắc về tính chất đất đai và thời tiết, giúp họ chủ động chọn lọc giống cây thích nghi tốt nhất nhằm tối ưu hóa năng suất.

Bất bình đẳng giới lớn nhất trong quyền tiếp cận nguồn lực đất đai tại Đồng bằng sông Hồng là gì?
Bất bình đẳng thể hiện rõ ở sự chênh lệch giữa quyền sử dụng thực tế và quyền sở hữu danh nghĩa. Dù phụ nữ có điểm số quyết định sử dụng đất tương đương nam giới (49,0 so với 47,0 điểm), nhưng trên giấy tờ pháp lý chỉ có 26,9% phụ nữ đứng tên sở hữu so với 34,3% của nam giới, phản ánh tàn dư của tư tưởng phụ quyền coi nam giới là chủ hộ hợp pháp duy nhất.

Chính sách giao khoán ruộng đất đã tác động như thế nào đến hành vi sinh sản của phụ nữ?
Chính sách chia ruộng theo nhân khẩu với chu kỳ ổn định 15-20 năm đã tạo ra động lực kinh tế khiến nhiều gia đình kết hôn sớm và sinh nhiều con để nhận thêm diện tích canh tác. Hệ quả là có tới 54,0% phụ nữ trong mẫu khảo sát có từ 3 con trở lên, tạo áp lực nặng nề lên sức khỏe sinh sản và cuộc sống gia đình.

Tình trạng quá tải lao động của phụ nữ biểu hiện qua những chỉ số xã hội học nào?
Áp lực thể hiện qua mô hình gia đình hạt nhân chiếm 75,4% với 42,9% hộ có con nhỏ cần chăm sóc, trong khi người phụ nữ phải đảm nhận trọn vẹn cả ba vai trò: sản xuất, tái sản xuất và việc họ hàng thôn xóm. Tình trạng lao động nặng nhọc trong môi trường nước ô nhiễm dẫn tới 19,0% phụ nữ từng bị sảy thai và 18,0% có con tử vong sơ sinh.

Chính sách vay vốn ngân hàng thời kỳ này có hạn chế gì đối với phụ nữ nông dân nghèo?
Nghiên cứu ghi nhận 23,5% hộ nông dân gặp khó khăn lớn nhất là thiếu vốn và giống. Dù nguồn tín dụng ngân hàng có ưu đãi, nhưng thời hạn cho vay quá ngắn (thường chỉ 6 tháng), không đủ độ trễ cho chu kỳ thu hoạch và tái đầu tư nông nghiệp, buộc nhiều hộ phải vay mượn tư nhân với lãi suất cao.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh phụ nữ là lực lượng lao động chủ chốt, nắm giữ quyền lực quyết định vượt trội trong các khâu kỹ thuật cốt lõi của sản xuất nông nghiệp như chọn giống (73,5 điểm), bố trị cây trồng và điều tiết nước tưới (69,5 điểm).
• Tồn tại khoảng cách lớn giữa đóng góp thực tế và quyền lợi pháp lý, thể hiện qua việc chỉ có 26,9% phụ nữ đứng tên trên giấy tờ quyền sử dụng đất đai, chịu nhiều thiệt thòi trong tiếp cận nguồn lực chính thức.
• Phụ nữ nông thôn đang đối mặt với sự quá tải lao động nghiêm trọng do gánh vác vai trò kép trong mô hình gia đình hạt nhân (75,4%), dẫn đến tỷ lệ sảy thai lên tới 19,0% dưới tác động của môi trường nước ô nhiễm.
• Các khuyến nghị chính sách cần tập trung vào việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên cả vợ và chồng, giãn kỳ hạn tín dụng vi mô lên 12-24 tháng và nâng cấp hạ tầng nước sạch sinh hoạt đạt tỷ lệ 70% vào năm 2000.
• Các cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức xã hội cần khẩn trương hiện thực hóa các giải pháp chính sách nhạy cảm giới nhằm giải phóng sức lao động, nâng cao năng lực làm chủ và bảo đảm an sinh xã hội bền vững cho phụ nữ nông thôn Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO | ĐẠI HỌC QUOC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN * OK HOANG BA THINH VAI NET VE VAI TRO PHU NUTRONG SAN XUAT NONG NGHIỆP G ĐỒNG BANG SONG HỒNG HIEN NAY (Qua khảo sát hai tinh Hải Hung - Ninh Bình tháng 12/1995) Chuyên ngành: XÃ HỘI HỌC Ma số: 50351 LUẬN ÁN THAC SY KHOA HỌC XÃ HỘI HỌC Người hướng dân khoa học PGS. Đặng Cảnh Khanh | Hà nội - 1996 —_——— MỤC LỤC Trang LỜI NÓI ĐẦU CHUONG I. Mo dau 3 L Tính cấp thiết của dé tài Il. Tổng quan những công trình nghiên cứu liên quan đến luận án 5 II.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 7 1. Mục đích nghiên cứu 7 2. Nhiệm vụ nghiên cứu § 3. Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu 8 4.

Khung lý thuyết và gia thuyết nghiên cứu 9 IV. Co sở ly luận va phương pháp Juan nghiên cứu 10 1. Phương pháp luận nghiên cứu 17 CHUONG II. Vài nét chính về vai trò của phụ nữ trong san xuất nông nghiệp I.

Bối cảnh địa bàn nghiên cứu 18 1. Phương pháp thu thập thong tin 18 2. Một vài thông tin cơ bản về địa bàn điều tra 19 3. Những thông tin cơ bản về người phụ nữ trong địa bàn 26 nghiên cứu Il.

Những biểu hiện của vai trò người phụ nữ nông thôn trong sản 32 xuất nông nghiệp 1. Trong việc ra quyết định liên quan đến sản xuất a2 1. Vai trò quyết định trong việc sử dung dat đai 33 1. Việc quyết định loại cây sẽ trồng, loại giống sẽ dùng 36 1.

Việc quyết định thời điểm gieo trồng và sử dụng nước 39 thuỷ lợi 1. Quyết định đầu tư cho sản xuất nông nghiệp 2. Phụ nữ tham gia vào các công đoạn của quá trình sản xuất 2. Khâu cày bừa, làm đất 2.

cấy, làm cỏ. Bảo vệ mùa màng, tưới tiêu đồng ruộng DI. Các hoạt động tạo thu nhập, lao động gia đình 1. Các hoạt động tạo thêm thu nhập 2.

Lao động gia đình CHUONG III. Phát hiện và kiến nghị A. Một vài phát hiện I. Những thuận lợi 1.

Những tác động tích cực của quá trình đối mới 2. Phụ nữ nông thôn có vai trò quan trọng trong phát triển H. Một số vấn dé mà phụ nữ nông thôn đương diện trong quá trình 8 phát triển 1. Sự quá tải trong lao động 1.1 Nền sản xuất nhỏ nghèo nàn lạc hậu 1.2 Đảm nhận nhiều vai trò khác nhau 2.

Những khó khăn về môi trường nước 3. Môi trường ô nhiễm - Sức khoẻ giảm sút 4. Những vấn đề phụ nữ đề xuất nhằm nâng cao đời sống B. Khuyến nghị KẾT LUẬN TÀI LIỆU THAM KHẢO —————— Phu nit trân nia Đẩu trời Phu nữ luôn hấp dan chúng ta, không chỉ vì về đẹp ngoai hình và về đẹp nội tam của họ.

mà còn vi họ là một lực lượng xã hội quan trọng. là một nguồn lực tiém tang vô tận trong sự phát triển. Bởi thế, nghiên cứu về người phụ nữ nói chung và phụ nữ nông thon nói riêng là một vấn đề hay nhưng khóng dé dang. tác gia khong dam hy vọng sé đưa ra được một bức tranh toan điện va đẩy đủ.

mà chỉ phác hoa vài net về vai trò cua người phụ nữ nóng thon trong sản xuất nóng nghiệp mà thói. Trong quá trình thục hiện luận án này, tác gia đã nhận được sự giúp dé, đóng viên nhiệt tinh cua các đóng nghiệp, bè ban. Tác gid xin chân thành cam on: - Khoa Xã hội học. Tam Iv học trường Đại học Khoa học xã hội và Nhan văn đã tạo mọi thuận lợi cho tác gia hoàn thành chương trình Cao học và bao vé luán án.

Xin gửi lot cám ơn chán thành nhất đến: GS. chu nhiệm khoa Xã hội học, Tam lý hoc; PGS. Dang Canh Khanh, người hướng dan khoa học; PGS. PTS Nguyễn An Lịch, PTS.

Tran Thị Minh Đức. cling các đóng nghiệp, bè bạn, người thân đã chia sé céng việc, giúp đỡ tác gia hoàn thành luận án - Trung tâm nghiên cứu Giới, Gia định và Mói trường trong Phát triển (CGFED) và GS. Lê Thị Nham Tuyết đã tạo điêu kiện cho tác giả tham gia nhiều dự án nghiên cứu để có tư liệu viết nên luận án này. Tác gia I CHUONG MO DAU |.

TINH CAP THIET CUA DE TÀI Phu nữ có mot vai trò hét sức quan trong trong đời sóng - xã hoi, điêu nay không chỉ biểu hiện ở thiên chức tái sinh san và nuôi dưỡng nén thế hệ tương lai mà còn ở sự đóng góp to lớn cua phụ nữ trong quá trình tái sản xuất của cải, vật chất cho xã hội. Vai trò của người phụ nữ trong hoạt động tái sản xuất và tái sinh sản - dù ở thời dai nào và nơi nào - đều có một vi trí quan trọng đối với sự phát triển xã hội và vai trò đó ngày càng được khang định theo đà phát triển của văn minh nhân loại. Nói một cách khác. trong xã hội hiện đại vai trò và vị trí cua người phụ nữ khong ngừng được nang cao.

bơi lẽ: - Nhận thức của xã hội về phụ nữ ngày càng tiệm cận hơn với chân lý sau một quá trình dài dau tranh và gạt bo dan những quan niệm khóng đúng về họ. - Phụ nữ bằng khả năng và nghị lực của chính mình không chỉ đã làm thay đổi nhận thức của xã hội và nâng cao nhận thức của chính phụ nữ về giới, mà còn chứng tỏ rang phụ nữ bình đảng về nang lực so với nam giới qua việc họ có thể làm được những gì mà nam giới có thể làm. Điều đó có được khẳng định qua quá trình đổi mới đất nước hiện nay qua việc xem xét vai trò của người phụ nữ Việt nam nói chung và người phụ nữ Bo nông thôn nói riêng hay không? Để góp phần đi tìm câu trả lời cho vấn dé này, chúng tôi chọn đề tài “Vài nét về vai trò của phụ nữ trong sản xuát nông nghiệp ở đồng bang song Hong hiên nav” qua khảo sat ba huyện thuộc hai tỉnh Hải hưng và Ninh bình cuối năm 1995. Việc chọn đề tài này cho luận án cao học xuất phát từ những lý do sau đây: - Từ đại hội V.

đại hội VI, Đảng ta đều xác định nóng nghiệp là mặt trận hàng đầu. lương thực là vấn dé nóng bỏng. với khẩu hiệu “Tat ca cho mat tran nông nghiệp”. Đại hội VII Đáng Cộng sản Việt nam.

trong văn kiện đã nhấn mạnh đến tầm quan trong phát trién nóng thôn trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Trong mười nam đổi mới, thành công nối bật nhất phải kể đến hoạt động sản xuất nông nghiệp. Thật vậy, nếu trước đối mới sản xuất nông nghiệp ở nước ta còn mang tính tự cung tự cấp. làm không du ãn, lương thực thiếu triển miên từ nam này sang năm khác.

thì từ sau đối mới tình hình và kết quả sản xuất nông nghiệp đã khác han. Từ chỗ hàng nam (thoi kỳ 1976-1985) phải nhập khẩu hơn một triệu tấn gạo. nhưng từ năm 1989 đến nay san xuất nông nghiệp ở nước ta khong chi tạo ra một lượng san phẩm du nuôi sống hơn 70 triệu người dân cả nước. mà còn dư thừa lương thực dự trữ và dùng cho xuất khẩu bình quân hang năm 1.7 triệu tấn gạo, thu vẻ cho đất nước hàng tram triệu USD.

San xuất nông nghiệp hiện nay ở nước ta chiếm gan 30% GDP của tất cả các ngành kinh tế quốc dan, trong đó có khoảng hơn 40 địa phương ty lệ này từ 45-60% trong GDP trên dia bàn tinh [1, tr. 2] - Trong thành tựu to lớn trên đây có công lao quan trọng của phụ nữ nông thôn, bởi vì phụ nữ là một lực lượng lao động to lớn, diéu này có thể thấy qua tỷ lệ giới trong dân số trung bình năm 1993 của cả nước (phụ nữ chiếm 51,34%), ở các vùng đồng bang - nhất là hai đồng bằng lớn của nước ta là đồng bảng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu long, nơi tập trung 45% lao động tà nông nghiệp của cả nước - con số đó còn cao hơn 52. Nếu xét riêng dân số thường trú trong độ tuổi lao động ở nông thôn, chúng ta có ty lệ phan trăm cua nữ so với tổng số như sau: F——— Tra (30-34 |52,55 | gang wer Lượngmeekea E8?C ers ese 55-59 |5746 | [Nguồn 9} Đó chi là kết quả điều tra so sánh ty lệ giới tính trong dan sé. trên thực tê, phụ nữ chiếm từ 60-65% lực lượng lao động ở nóng thon vì những nam gan đây, một bộ phận nam giới di cư di làm thué ở các vùng khác, nham tang thêm thu nhập cho gia đình họ.

- Những biến đổi của kinh tế - xã hội trong thời kỳ đổi mới đã tác dong đến người phụ nữ theo chiều hướng khác nhau. Chính vì những lý do đó, việc tìm hiểu, nghiên cứu để làm rõ vai trò của người phụ nữ nông thôn hiện nay là một việc làm hết sức cần thiết. Đâ y không HOÀNG BÁ THỊNH Luận án thạc sỹ khoa học XHH chỉ là vấn đề thu hút sự quan tâm, chú ýtac đối với các cấp quản lý mà còn cả với các nhà khoa học xã hội, trong đó có xã hội Ộ học II. TONG QUAN NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

Trong thời gian trên dưới mười năm trở lại đây. đã có nhiều đề tài nghiên cứu về nông thôn nói chung và xã hội học nóng thôn nói riêng. Hau hết những công trình nghiên cứu đó - với những quy mô khác nhau - đều tập trung vào những vấn dé: gia đình. dân số và kế hoạch hoá gia đình o nông thon.

sự chuyển đổi cơ cấu nghề nghiệp - lao động, sự chuyển đổi giá trị và định hướng giá trị ở nông thôn, sự phân hoá giàu-nghèo. kinh tế hộ gia đình. và đã phác hoạ được những bức tranh khái quát về từng lĩnh vực. từng mang khác nhau khi nghiên cứu về nông thôn thời kỳ đổi mới.

Tuy nhiên, những cong trình nghiên cứu nói trên mặc dau có tính khoa học nghiêm túc, nhưng chưa có đề tài nào thực sự nghiên cứu về người phu nữ nông thôn va vai tro của họ trong sự phát triển nông nghiệp nóng thon ở nước ta. Công bang mà nói, trong các bài viết đã đăng trén tạp chí Xã hội học của các tác gia quan tâm nghiên cứu về nông thon, cũng thấp thoáng ở bài viết này. bài viết khác những vấn đề liên quan đến người phụ nữ nóng thôn khi tác giả đó xem xét sự phân công lao động trong gia đình.