MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam với hơn 65% dân số sống ở nông thôn, chủ yếu làm nông nghiệp, việc phát triển kinh tế hộ bắt nguồn từ nền văn minh lúa nước. Nhờ đôi bàn tay cần mẫn làm việc cùng với kinh nghiệm sản xuất lâu năm, nông nghiệp nước ta đã đạt được một số thành quả to lớn, trong đó không thể phủ nhận công lao của những người phụ nữ nông thôn. Họ không chỉ là những người mẹ tần tảo sớm khuya, người vợ yêu thương chồng con hết mực mà còn là những người trực tiếp tham gia vào các hoạt động sản xuất nông nghiệp. Từ trong cuộc sống tới làm việc và phát triển đất nước vai trò của người phụ nữ luôn được đề cao.
Trong lịch sử nước nhà nổi bật hình ảnh của Hai Bà Trưng, Bà Triệu, Chị Võ Thị Sáu, các mẹ Việt Nam anh hùng… Đã trở thành biểu tượng của lòng yêu nước, tinh thần bất khuất trước giặc ngoại xâm. Ngày nay, phụ nữ Việt không chỉ kế thừa và phát huy truyền thống yêu nước, họ còn khẳng định tầm quan trọng của mình trong gia đình các, tổ chức xã hội, trong việc tham gia chương trình nông thôn mới, đặc biệt là trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Họ vừa chăm lo công việc nhà ,vừa chăm sóc con cái, vừa phải tham gia các hoạt động kinh tế để tăng thu nhập, sự có mặt của họ ảnh hưởng tới hạnh phúc của mỗi gia đình.Tuy nhiên, phụ nữ sống ở nông thôn còn chịu nhiều thiệt thòi, thua kém mặc dù họ tham gia vào hầu hết các khâu trong sản xuất, song vai trò của họ vẫn chưa được nhìn nhận đúng đắn. Phụ nữ có tác động tới sự phát triển mọi mặt của địa phương.
Nhưng thực trạng hiện nay cho thấy vấn đề việc làm, thu nhập, bình đẳng giới, cơ hội thể hiện năng lực bản thân, địa vị của phụ nữ nông thôn vẫn còn nhiều bất cập. Vì vậy, việc giúp đỡ và tạo điều kiện để họ phát huy vai trò của mình cần phải được các cấp, các ngành và địa phương quan tâm chú ý hơn nữa. n 2 Tứ Quận là một xã thuộc huyện Yên Sơn tỉnh Tuyên Quang địa hình phần lớn là đồi núi thấp, giàu khoáng sản, với nghề nông là chủ yếu. Toàn xã có khoảng 48,3% lao động là phụ nữ, phụ nữ tham gia vào mọi khâu trong sản xuất trong các hoạt động từ trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp và các hoạt động kinh doanh buôn bán khác, mỗi công việc dù đơn giản hay phức tạp từ việc lo toan cuộc sống gia đình đến chăm sóc con cái và quản lí chi tiêu, việc đồng áng đều có đôi tay của người phụ nữ.
Do vậy, đánh giá thực trạng và nâng cao vai trò của phụ nữ trong sản xuất và phát triển kinh tế, đề xuất các giải pháp giúp chính quyền xã thực hiện các chính sách liên quan tới nữ giới và tăng thu nhập cho gia đình, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế là vấn đề cấp thiết của xã hiện nay. Xuất phát từ thực tiễn trên và nhận thức sâu sắc về việc nâng cao năng lực cho phụ nữ nông thôn tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ gia đình trên địa bàn xã Tứ Quận, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang”. Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu tổng quát Đánh giá được vai trò của phụ nữ trong việc phát triển kinh tế hộ gia đình tại xã Tứ Quận.
Qua đó đề ra giải pháp nhằm phát huy vai trò và nâng cao năng lực cho phụ nữ nông thôn, góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống, phát triển kinh tế xã hội của xã. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá tổng quát về địa bàn nghiên cứu. - Đánh giá và phân tích được thực trạng vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ gia đình. - Đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy vai trò của phụ nữ trong gia đình và sản xuất, qua đó nâng cao năng lực cho phụ nữ xã Tứ Quận.
Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học Thông qua quá trình thực hiện đề tài giúp sinh viên nâng cao năng lực, rèn luyện kỹ năng và phương pháp nghiên cứu khoa học cho bản thân. Cung cấp tài liệu tham khảo cho nhà trường, khoa và cho các em sinh viên khóa sau. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ giúp mọi người nhìn nhận đúng hơn về vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ gia đình.
Từ đó nâng cao nhận thức của chính phụ nữ và người dân về vai trò của phụ nữ, góp phần phát huy vai trò của nữ giới trong việc phát triển kinh tế của chính gia đình mình. Đồng thời làm cơ sở cho chính quyền địa phương xây dựng phương hướng, chính sách phát huy năng lực cho phụ nữ để hoàn thành kế hoạch phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội của xã. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở lí luận của đề tài 2.
Một số khái niệm cơ bản 2. Khái niệm phụ nữ, giới, giới tính * Khái niệm phụ nữ: - Nữ giới là một khái niệm chung để chỉ một người, một nhóm người hay toàn bộ những người trong xã hội mà một cách tự nhiên, mang những đặc điểm giới tính được xã hội thừa nhận về khả năng mang thai và sinh nở khi cơ thể họ hoàn thiện và chức năng giới tính hoạt động bình thường. - Nữ giới, phân biệt với nam giới, là một trong hai giới tính truyền thống, cơ bản và đặc trưng của loài người. [12] - Phụ nữ chỉ một, một nhóm hay tất cả các nữ giới đã trưởng thành, hoặc được cho là đã trưởng thành về mặt xã hội.
Nó cho thấy một cái nhìn ít nhất là trung lập, hoặc thể hiện thiện cảm, sự trân trọng nhất định từ phía người sử dụng. Nó đề cập đến, hoặc hướng người ta đến những mặt tốt, hoặc ít nhất là không xấu, đến những giá trị, những đóng góp, những ảnh hưởng tích cực từ những nữ giới này. [12] - Phụ nữ xét về mặt sinh học thuộc giống cái (phân biệt đối lập với giống đực) xét về mặt khoa học tự nhiên, nếu ở góc độ khoa học xã hội thì liên quan đến nam giới và nữ giới. [12] * Khái niệm về giới: - Giới là sự khác biệt giữa nam và nữ về góc độ xã hội, các đặc điểm khác nhau do xã hội quyết định, các mối quan hệ giữ nam và nữ do xã hội lập nên.
Các vai trò của giới được xác định bởi các đặc tính xã hội, văn hóa và kinh tế, được nhận thức bởi các thành viên trong xã hội đó. Do đó vai trò của giới có sự biến động và thay đổi qua thời gian và không gian. [12] - Giới là các mối quan hệ và tương quan về vai trò, trách nhiệm, quyền lợi mà xã hội quy định cho nam và nữ, bao gồm việc phân công lao động, các n 5 kiểu phân chia các nguồn lợi ích, khả năng tiếp cận tới nguộn lực. Giới được quy định bởi các đặc điểm và điều kiện kinh tế, văn hóa và xã hội của từng xã hội và địa phương, từng dân tộc và quốc gia.
Giới: Là phạm trù chỉ quan niệm, vai trò và mối quan hệ xã hội giữa nam giới và phụ nữ. Xã hội tạo ra và gán cho trẻ em gái và trẻ em trai, cho phụ nữ và nam giới các đặc điểm giới khác nhau. Bởi vậy, các đặc điểm giới rất đa dạng và có thể thay đổi được. [1] Giới chỉ các vai trò, hành vi, các hoạt động và các thuộc tính do quan niệm xã hội hình thành nên được coi là chẩn mực của nam giới và nữ giới.
Giới chỉ các quan niệm, mong đợi và các chuẩn mực được công nhận rộng rãi liên quan đến phụ nữ và đàn ông. Chúng bao gồm cả những quan niệm về những đặc điểm và khả năng “điển hình” cho nữ giới và nam giới cũng như các mong đợi được chấp nhận rộng rãi về việc phụ nữ và đàn ông nên ứng xử như thế nào trong nhiều tình huống khác nhau. [2] * Khái niệm về giới tính - Giới tính là những sự khác biệt về đặc tính sinh học giữa phụ nữ và nam giới. Sự khác biệt này chủ yếu liên quan tới quá trình tái sản xuất nòi giống.
Vai trò sinh học đó là đồng nhất, phổ biến và không thay đổi. [2] * Phân biệt giữa giới và giới tính Bảng 2. Phân biệt giữa giới và giới tính Tiêu chí Giới Giới tính Đặc trưng cơ bản Xã hội Sinh học Nguồn hình thành Do dạy và học mà có Bẩm sinh Bản chất Đa dạng Đồng nhất Tính thay đổi Có thể thay đổi Không thể thay đổi Ví dụ: Phụ nữ có thể trở Ví dụ: Phụ nữ mang thành Tổng Thống, nam thai và sinh con, nam giới có thể trở thành đầu giới có yết hầu ở bếp,… cổ,… n 6 2. Khái niệm gia đình, hộ, hộ gia đình, kinh tế hộ gia đình * Khái niệm gia đình Gia đình là một nhóm xã hội được hình thành trên cơ sở hôn nhân và quan hệ huyết thống, những thành viên trong gia đình có sự gắn bó và ràng buộc với nhau về trách nhiệm, quyền lợi, nghĩa vụ, có tính hợp pháp được nhà nước thừa nhận và bảo vệ.
[13] * Khái niệm hộ Hộ là những người cùng sống chung dưới một mái nhà, cùng ăn chung và cùng có chung một ngân quỹ. [6] Hộ là đơn vị cơ bản liên quan đến sản xuất, tái sản xuất, đến tiêu dùng và các hoạt động khác. [6] * Khái niệm kinh tế hộ gia đình Hộ gia đình được dùng để biểu thị các thành viên của nó có chung huyết tộc, quan hệ hôn nhân và có chung một cơ sở kinh tế. Các thành viên cùng đóng góp công sức, tài sản chung để hợp tác kinh tế chung trong hoạt động sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp hoặc trong một số lĩnh vực kinh doanh khác do pháp luật quy định là chủ thể trong các quan hệ dân sự đó.
[6] Kinh tế hộ nông dân là “các nông hộ thu hoạch các phương tiện sống từ đất, chủ yếu sử dụng lao động gia đình trong sản xuất nông trại, nằm trong hệ thống kinh tế rộng hơn về cơ bản được đặc trưng bằng việc tham gia một phần thị trường hoạt động với một tốc độ không hoàn chỉnh.