MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết thực hiện nội dung thực tập. Theo đánh giá của mảng an ninh lương thực và giảm nghèo (Cifpen), nuôi ong lấy mật là một trong những mô hình sản xuất bền vững quy mô nông hộ, góp phần tăng thu nhập cho nông dân, nhất là ở khu vực miền núi. Và thực tế là đã có nhiều đơn vị hội làm vườn hướng dẫn nông dân, hội viên áp dụng mô hình, từ đó thoát nghèo và làm giàu hiệu quả nghề nuôi ong lấy mật đã được hình thành và cho thấy hiệu quả gần hai mươi năm nay.
Nuôi ong là một nghề không cần nhiều vốn, nhiều lao động, hơn nữa còn có thể tận dụng thời gian rảnh để chăm sóc. Mật ong có tác dụng rất tốt cho sức khỏe của con người, là nguồn thực phẩm cũng như thuốc chữa bệnh hiệu quả. Bên cạnh đó, nuôi ong còn rất tốt cho ngành trồng trọt bởi vì ong lấy phấn hoa giúp cho cây thụ phấn tốt hơn. Ở nhiều địa phương mô hình làm vườn được thực hiện hiệu quả kết hợp giữa trồng cây ăn quả và nuôi ong.
Cụ thể ở Sơn La, toàn tỉnh có hơn 1000 hội viên sống bằng nghề nuôi ong với khoảng 30.000 đàn ong, hay ở huyện Phú Lương tỉnh Thái Nguyên với 19 hộ nuôi, quy mô 200 đàn, mỗi năm cung cấp hơn 2500 lít mật trị giá khoảng 200- 250 triệu đồng, ở thị xã Cao Bằng tỉnh Cao Bằng có khoảng 22 hội viên nuôi ong, bình quân mỗi năm mỗi hội viên thu được lợi nhuận trên 40 triệu đồng và còn nhiều địa phương khác như Nghệ An, Đăk Lăk và các tỉnh miền Đông Nam Bộ nhiều địa phương khác…ảnh hưởng của gió Lào, mùa đông thì khô hanh, độ ẩm thấp gây khó khăn cho sản xuất nông nghiệp đặc biệt là những vùng núi, gò đồi. Tuy nhiên hơn mười năm trở lại đâyngười dân đã được tiếp cận với mô hình nuôi ong lấy mật, phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập, giúp bà con thoát nghèo. Mô hình nuôi ong lấy mật được xem là mô hình xóa đói giảm nghèo Luan van 2 hiệu quả cho người dân địa phương. Huyện vùng núi như núi phía Tây huyện Quảng Ninh, Lệ Thủy đã hình thànhcác hiệp hội và câu lạc bộ những người nuôi ong như Hiệp hội nuôi ong Minh Hóa, Tuyên Hóa, câu lạc bộ nuôi ong xã Trường Xuân, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình, câu lạc bộ nuôi ong xã Trung Thành, huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang… Nhất là huyện Minh Hóa đã xây dựng được thương hiệu mật ong của vùng rừng núi phía Tây tỉnh Quảng Bình.
Sự ra đời và hoạt động của các hiệp hội, câu lạc bộ góp phần xây dựng nền kinh tế bền vững, có định hướng, có đầu tư và ổn định đầu ra cho người dân, cùng trao đổi kinh nghiệm và học hỏi kiến thức lẫn nhau.Việc này đã góp phần thúc đẩy kinh tế hộ phát triển, nâng cao đời sống của người dân. Trung Thành là xã vùng thấp của huyện Vị Xuyên cách trung tâm huyện 12 km về phía Đông Nam. Có vị trí địa lý phía Bắc giáp xã Ngọc Linh, phía Nam giáp xã Đồng Tâm huyện Bắc Quang, phía Đông giáp xã Bạch Ngọc, phía Tây giáp thị trấn nông trường Việt Lâm và xã Việt Lâm, ngăn cách bởi Sông Lô chạy dọc theo chiều dài của xã. Là một xã liền kề với thị trấn Nông Trường Việt Lâm, có khoảng cách gần với thị trấn Vị Xuyên và thành phố Hà Giang, Trung Thành có vị trí địa lý thuận lợi và lợi thế phát triển toàn diện nền kinh tế - xã hội đặc biệt là phát triển kinh tế nông nghiệp, cây công nghiệp ngắn ngày, cây ăn quả, cây lâu năm và cây lâm nghiệp…bên cạnh đó hoạt động chăn nuôi cũng được chú trọng hơn, chủ yếu là nuôi trâu, bò, lợn.
Đời sống nhân dân còn nhiều khó khăn, thu nhập thấp, hoạt động kinh tế còn hạn chế. Tuy nhiên từ mấy năm gần đây, mô hình nuôi ong lấy mật tại các hộ gia đình được triển khai trên địa bàn xã, một số hộ tham gia thực hiện và cho thấy hiệu quả kinh tế cao, góp phần xóa đói giảm nghèo cho bà con nông dân, có thể tận dụng diện tích đất vườn nhà và lao động nhàn rỗi.Từ đó đến nay, các hộ gia đình tiếp tục duy trì, phát triển và nhân rộng Luan van 3 mô hình ra nhiều hộ nuôi hơn. Nhưng vấn đề trong việc nuôi ong vẫn còn không ít khó khăn, năng suất chưa cao, đầu tư ít và đầu ra không ổn định. Một số hộ còn nuôi theo phong trào, chưa có sự quan tâm đúng mức cho nên hiệu quả thấp.
Hoạt động nuôi ong chưa thực sự phát triển với thế mạnh hiện có của địa phương. Vì vậy, để tìm hiểu sự phát triển kinh tế của các hộ nuôi ong tại địa phương, cũng như xác định những khó khăn để đưa ra định hướng phát triển mô hình hơn nữa, tôi đã chọn đề tài “Tìm hiểu mô hình nuôi ong lấy mật tại các hộ gia đình ở xã Trung Thành, huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang” làm khóa luận tốt nghiệp. Mục tiêu tổng quát Mục tiêu đầu tiên phải nói đến đó là nhằm phát triển kinh tế của các hộ gia đình nâng cao thu nhập, giải quyết việc làm cho người thất nghiệp, đánh giá được sự phát triển kinh tế mà mô hình mang lai, từ đó đưa ra các giải pháp, định hướng nhân rộng mô hình, bài học kinh nghiệm và phát triển mô hình. Mục tiêu cụ thể Để thực hiện mục tiêu trên cần có những mục tiêu cụ thể như: 1.
Đánh giá được thực trạng hoạt động nuôi ong lấy mật tại các hộ gia đình tại địa bàn xã. Vấn đề về tiêu thụ, giải quyết đầu ra cho sản phẩm. Nguyên nhân và giải pháp phát triển mô hình. Nội dung và phương pháp thực hiện.
Nội dung thực tập “ Tìm hiểu mô hình nuôi ong lấy mật tại các hộ gia đình ở xã Trung Thành, huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang” 1. Phương pháp thực hiện. Các phương pháp được sử dụng: Luan van 4 - Phương pháp thống kê mô tả: Các thông tin và số liệu được cụ thể hóa thành bảng biểu, phân tích các bảng biểu. - Phương pháp phân tổ thống kê: Phân ra các nhóm để tính toán sự ảnh hưởng của quy mô đến hiệu quả kinh tế của mô hình và so sánh giữa các nhóm trong cùng một nhân tố.
- Phương pháp chuyên gia chuyên khảo: Để tìm hiểu đề tài cần tiến hành thu thập thông tin từ các chuyên gia, chuyên viên, các cán bộ khuyến nông…. Thời gian và địa điểm thực tập - Thời gian: Từ ngày 15 tháng 01 năm 2018 đến ngày 30 tháng 05 năm 2018. - Địa điểm: UBND xã Trung Thành, huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang. Luan van 5 Phần 2 TỔNG QUAN 2.
Một số khái niệm về hiệu quả kinh tế. Hiệu quả kinh tế là một phạm trù kinh tế chung nhất có liên quan trực tiếp đến nền sản xuất, hiệu quả kinh tế hàng hóa và tất cả các phạm trù và các quy luật kinh tế khác. Hiệu quả kinh tế được hiểu là một mối tương quan so sánh giữa lượng kết quả đạt được và lượng chi phí bỏ ra. Một phương án hay, một giải pháp kỹ thuật tốt hay là một phương án tốt giữa kết quả sẽ mang lại và chi phí đầu tư.
Hiệu quả kinh tế luôn quan tâm các yếu tố tham gia vào quá trình sản xuất kinh doanh. Nội dung xác định hiệu quả kinh tế bao gồm: - Xác định các yếu tố đầu ra (mục tiêu đạt được): Trước tiên hiệu quả kinh tế là các mục tiêu đạt được của từng doanh nghiệp, từng cơ sở sản xuất phải phù hợp với mục tiêu chung của nền kinh tế quốc dân, hàng hóa sản xuất ra phải trao đổi được trên thị trường, các kết quả đạt được có thể là khối lượng sản phẩm, giá trị sản xuất, giá trị gia tăng, lợi nhuận … - Xác định các yếu tố đầu vào: Đó là chi phí trung gian, chi phí sản xuất, chi phí lao động và dịch vụ, chi phí vốn đầu tư và đất đai. Hiệu quả kinh tế là phạm trù kinh tế mà trong đó sản xuất đạt hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả phân bổ. Điều đó có nghĩa là cả hai yếu tố hiện vật và giá trị đều tính đến khi xem xét việc sử dụng các nguồn lực trong nông nghiệp.
Nếu đạt một trong hai yếu tố trên mới là điều kiện cần chứ chưa phải là điều kiện đủ để đạt hiệu quả kinh tế. Chỉ khi nào việc sử dụng nguồn lực đạt cả hai chỉ tiêu trên thì khi đó sản xuất mới đạt hiệu quả kinh tế.[3] Luan van 6 - Hiệu quả kỹ thuật là số lượng sản phẩm có thể đạt được trên một đơn vị chi phí đầu vào hay nguồn lực sử dụng vào sản xuất nông nghiệp trong những điều kiện cụ thể về kỹ thuật hay công nghệ áp dụng vào nông nghiệp. Hiệu quả kỹ thuật được áp dụng phổ biến trong kinh tế vi mô để xem xét tình hình sử dụng các nguồn lực cụ thể. Hiệu quả kỹ thuật này thường được phản ánh trong mối quan hệ về các hàm sản xuất.
Nó chỉ ra rằng một đơn vị nguồn lực dùng vào sản xuất đem lại bao nhiêu sản phẩm. Hiệu quả kỹ thuật của việc sử dụng các nguồn lực được thể hiện thông qua mối quan hệ giữa đầu vào với nhau và giữa các sản phẩm kho nông dân ra quyết định sản xuất. Hiệu quả kỹ thuật của việc sử dụng các nguồn lực được thể hiện thông qua mối quan hệ giữa đầu vào với nhau và giữa các sản phẩm khi nông dân ra quyết định sản xuất. Hiệu quả kỹ thuật phụ thuộc nhiều vào bản chất kỹ thuật và công nghệ áp dụng vào sản xuất nông nghiệp, kỹ năng của sản xuất cũng như môi trường xã hội khác mà trong đó kỹ thuật được áp dụng.[3] - Hiệu quả phân bổ là chỉ tiêu hiệu quả, hiệu quả trong các yếu tố sản phẩm và giá đầu vào được tính để phản ánh giá trị sản xuất thu thêm trên một đồng chi phí thêm về đầu vào hay nguồn lực.
Thực chất của hiệu quả phân bổ là hiệu quả kỹ thuật có tính đến các yếu tố về giá của đầu vào và giá của đầu ra. Vì thế nó còn được gọi hiệu quả giá (Price efficiency). Việc xác định hiệu quả này giống như xác định các điều kiện về lý thuyết biên để tối đa hóa lợi nhuận. Điều đó có nghĩa là giá trị biên của sản phẩm phải bằng giá trị biên của nguồn lực sử dụng vào sản xuất.