Nghiên cứu vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ tại thành phố Thái Nguyên

Khám phá vai trò quan trọng của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ tại Thái Nguyên, góp phần nâng cao đời sống và bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Thái Linh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Hữu Hồng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Vai Trò Của Phụ Nữ Nông Thôn Trong Phát Triển Kinh Tế Hộ Tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu đề tài
• 0.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở lý luận liên quan vai trò phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ
• 1.1.1. Một số khái niệm thuật ngữ liên quan đến đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Phụ nữ nông thôn và phát triển kinh tế hộ

Phụ nữ nông thôn đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế hộ tại Thái Nguyên. Họ không chỉ tham gia vào các hoạt động sản xuất nông nghiệp mà còn quản lý tài chính gia đình, góp phần nâng cao thu nhập và ổn định đời sống. Tuy nhiên, sự đóng góp của họ thường bị đánh giá thấp do định kiến xã hội. Nghiên cứu này nhấn mạnh sự cần thiết của việc ghi nhận và phát huy vai trò của phụ nữ trong kinh tế hộ gia đình và phát triển nông thôn.

1.1. Vai trò của phụ nữ trong sản xuất nông nghiệp

Phụ nữ nông thôn tại Thái Nguyên tham gia tích cực vào các hoạt động sản xuất nông nghiệp, từ trồng trọt đến chăn nuôi. Họ là lực lượng lao động chính trong nhiều hộ gia đình, đặc biệt là ở các vùng nông thôn. Tuy nhiên, việc tiếp cận các nguồn lực như đất đai, vốn và công nghệ vẫn còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất.

1.2. Quản lý tài chính gia đình

Phụ nữ đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý tài chính gia đình, từ chi tiêu hàng ngày đến đầu tư cho sản xuất. Nghiên cứu chỉ ra rằng, các hộ gia đình có sự tham gia của phụ nữ trong quản lý tài chính thường có thu nhập ổn định hơn. Tuy nhiên, quyền quyết định về tài chính vẫn thường thuộc về nam giới, phản ánh sự bất bình đẳng giới trong kinh tế hộ nông thôn.

II. Thực trạng và thách thức

Thực trạng vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ tại Thái Nguyên cho thấy nhiều thách thức. Mặc dù họ đóng góp đáng kể vào sản xuất và quản lý gia đình, nhưng sự ghi nhận và hỗ trợ từ xã hội còn hạn chế. Định kiến giới và thiếu tiếp cận các nguồn lực là những rào cản chính.

2.1. Định kiến giới

Định kiến giới vẫn tồn tại mạnh mẽ trong nông thôn Thái Nguyên, nơi phụ nữ thường bị coi là người phụ trách công việc gia đình và chăm sóc con cái. Điều này hạn chế cơ hội tham gia vào các hoạt động kinh tế và xã hội của họ. Nghiên cứu đề xuất cần có các chính sách và chương trình nhằm thay đổi nhận thức xã hội về vai trò của phụ nữ.

2.2. Tiếp cận nguồn lực

Phụ nữ nông thôn gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn lực như đất đai, vốn và công nghệ. Điều này ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất và khả năng phát triển kinh tế của họ. Nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của các chính sách hỗ trợ phụ nữ tiếp cận các nguồn lực này, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

III. Giải pháp và khuyến nghị

Để phát huy vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ tại Thái Nguyên, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính sách đến thực tiễn. Các khuyến nghị bao gồm nâng cao nhận thức về bình đẳng giới, hỗ trợ phụ nữ tiếp cận nguồn lực và tăng cường đào tạo kỹ năng.

3.1. Nâng cao nhận thức về bình đẳng giới

Cần có các chương trình giáo dục và truyền thông nhằm thay đổi nhận thức xã hội về vai trò của phụ nữ. Điều này sẽ giúp giảm bớt định kiến giới và tạo điều kiện cho phụ nữ tham gia tích cực hơn vào các hoạt động kinh tế và xã hội.

3.2. Hỗ trợ tiếp cận nguồn lực

Các chính sách hỗ trợ phụ nữ tiếp cận đất đai, vốn và công nghệ cần được triển khai mạnh mẽ. Điều này sẽ giúp phụ nữ nâng cao hiệu quả sản xuất và đóng góp nhiều hơn vào phát triển kinh tế hộ gia đình và phát triển nông thôn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phụ nữ nông thôn đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế hộ gia đình, đặc biệt tại các vùng nông thôn của thành phố Thái Nguyên – một đô thị loại I với dân số khoảng 306.842 người và diện tích 170,7 km². Thành phố này vừa là trung tâm công nghiệp gang thép, vừa có vùng ngoại ô nông thôn với hoạt động kinh tế chủ đạo là sản xuất nông nghiệp. Theo số liệu năm 2016, tỷ trọng ngành nông nghiệp chiếm khoảng 3,3% trong cơ cấu kinh tế thành phố, trong khi công nghiệp và dịch vụ chiếm phần lớn. Phụ nữ nông thôn tại đây không chỉ tham gia lao động sản xuất mà còn đảm nhận nhiều vai trò trong gia đình và cộng đồng, góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ nông thôn tại ba xã điển hình: Tân Cương, Quyết Thắng và Đồng Bẩm. Nghiên cứu phân tích thực trạng, các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình trên địa bàn thành phố Thái Nguyên. Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2014-2017, với số liệu điều tra chủ yếu năm 2016-2017.

Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung cơ sở lý luận về lao động và hoạt động kinh tế của phụ nữ nông thôn trong thời kỳ đổi mới. Về thực tiễn, kết quả nghiên cứu cung cấp căn cứ cho các cấp quản lý đề xuất chính sách và biện pháp quản lý phù hợp nhằm phát huy vai trò của phụ nữ nông thôn, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn bền vững tại thành phố Thái Nguyên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về giới và phát triển kinh tế hộ gia đình nông thôn. Khái niệm "giới" được phân biệt rõ với "giới tính" – giới tính là đặc điểm sinh học bẩm sinh, trong khi giới là sự khác biệt xã hội, văn hóa và kinh tế được hình thành qua quá trình sống và học tập. Vai trò của phụ nữ được xem xét trong ba lĩnh vực chính: sản xuất (tạo ra thu nhập), tái sản xuất (công việc gia đình, chăm sóc con cái) và hoạt động cộng đồng (tham gia các hoạt động xã hội, văn hóa).

Lý thuyết về bình đẳng giới nhấn mạnh sự cần thiết thay đổi cơ chế phân công lao động và định kiến xã hội để nâng cao vị thế và vai trò của phụ nữ. Ngoài ra, mô hình phân tích SWOT được sử dụng để đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong việc phát huy vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ gia đình.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Phát triển kinh tế hộ gia đình: quá trình tăng trưởng và cải thiện chất lượng cuộc sống thông qua hoạt động sản xuất và kinh doanh của hộ gia đình.
• Vai trò giới: sự phân công lao động và trách nhiệm xã hội dựa trên giới tính.
• Định kiến giới: nhận thức và thái độ thiên lệch về năng lực và vai trò của nam và nữ.
• Bình đẳng giới: sự công bằng trong cơ hội, quyền lợi và trách nhiệm giữa nam và nữ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận đa ngành, xã hội học và vi mô nhằm đánh giá vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình. Địa bàn nghiên cứu gồm ba xã đại diện cho vùng nông thôn thành phố Thái Nguyên: Tân Cương, Quyết Thắng và Đồng Bẩm. Cỡ mẫu gồm 90 hộ gia đình được chọn ngẫu nhiên, đảm bảo đại diện cho các nhóm hộ nghèo, trung bình và khá.

Nguồn dữ liệu bao gồm:

• Số liệu thứ cấp: từ Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Hội Liên hiệp Phụ nữ thành phố, niên giám thống kê và các báo cáo chính thức.
• Số liệu sơ cấp: thu thập qua phỏng vấn trực tiếp, phiếu điều tra và quan sát tại các hộ gia đình.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân tổ thống kê để phân loại thu nhập, trình độ học vấn, và các chỉ tiêu kinh tế xã hội.
• Phân tích so sánh để đánh giá sự khác biệt vai trò và đóng góp của phụ nữ so với nam giới.
• Phân tích SWOT để nhận diện các yếu tố thuận lợi và khó khăn trong phát huy vai trò của phụ nữ.
• Phương pháp PRA (đánh giá có sự tham gia) nhằm thu thập ý kiến và đánh giá khách quan từ cộng đồng.

Thời gian nghiên cứu chủ yếu từ năm 2016 đến 2017, với tổng hợp số liệu và phân tích trong giai đoạn này.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Vai trò kinh tế của phụ nữ trong hộ gia đình
   Phụ nữ tham gia sâu rộng vào các hoạt động sản xuất nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ. Tỷ lệ lao động nữ trong các ngành công nghiệp nhẹ chiếm khoảng 25-27% lực lượng phụ nữ thành phố. Trong ba xã nghiên cứu, phụ nữ có thu nhập cao hơn chồng trong các ngành tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ, trong khi thu nhập thấp hơn hoặc ngang bằng trong các ngành trồng trọt, chăn nuôi. Ví dụ, tỷ lệ phụ nữ làm chính trong các công việc như bón phân, phun thuốc, hái chè chiếm từ 40% đến trên 60% tùy công việc và xã.

2. Trình độ học vấn và kỹ năng của phụ nữ nông thôn
   Khoảng 47,1% lao động nữ đạt trình độ THPT, 25,6% tốt nghiệp THCS, và chỉ 7,3% có trình độ trên cấp 3. Đáng chú ý, gần 90% lao động nữ chưa qua đào tạo nghề chính thức, hạn chế khả năng tiếp cận công nghệ và kỹ thuật mới, ảnh hưởng đến năng suất lao động.

3. Sự phân công lao động và gánh nặng công việc
   Phụ nữ vừa đảm nhận vai trò sản xuất vừa gánh vác công việc nội trợ và chăm sóc gia đình. Tỷ lệ phụ nữ tham gia các công việc nội trợ như nấu ăn, giặt giũ chiếm trên 70%, trong khi nam giới chủ yếu đảm nhận các công việc nặng nhọc hoặc thuê ngoài. Điều này dẫn đến áp lực thời gian và sức khỏe giảm sút cho phụ nữ.

4. Tham gia hoạt động xã hội và quản lý
   Tỷ lệ phụ nữ tham gia lãnh đạo cấp ủy, chính quyền và đoàn thể đạt khoảng 22,42%. Phụ nữ cũng tích cực tham gia các hoạt động cộng đồng như họp xóm, tuyên truyền chính sách, với tỷ lệ tham gia trên 50% trong một số hoạt động. Tuy nhiên, định kiến giới và hạn chế về tiếp cận thông tin vẫn còn tồn tại, ảnh hưởng đến sự phát huy vai trò của phụ nữ.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy phụ nữ nông thôn tại thành phố Thái Nguyên đóng vai trò thiết yếu trong phát triển kinh tế hộ gia đình, đặc biệt trong các hoạt động sản xuất và dịch vụ. Tuy nhiên, sự đóng góp của họ chưa được đánh giá đúng mức do các định kiến xã hội và hạn chế về trình độ, kỹ năng. So với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, tình trạng phụ nữ chịu gánh nặng kép (sản xuất và nội trợ) là phổ biến, ảnh hưởng đến năng suất lao động và cơ hội phát triển cá nhân.

Biểu đồ phân bố trình độ học vấn và bảng so sánh thu nhập giữa vợ và chồng minh họa rõ sự chênh lệch về cơ hội và đóng góp kinh tế. Phân tích SWOT cho thấy điểm mạnh là sự tham gia tích cực và đa dạng của phụ nữ trong các lĩnh vực kinh tế; điểm yếu là hạn chế về kỹ năng và định kiến giới; cơ hội đến từ các chính sách hỗ trợ và phát triển nông thôn; thách thức là sự bất bình đẳng và thiếu tiếp cận thông tin.

Việc nâng cao vai trò của phụ nữ không chỉ góp phần phát triển kinh tế hộ gia đình mà còn thúc đẩy bình đẳng giới và phát triển xã hội bền vững. Kết quả nghiên cứu khẳng định cần có các chính sách và giải pháp đồng bộ để giải quyết các rào cản hiện tại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và nâng cao trình độ cho phụ nữ nông thôn
   Tổ chức các lớp đào tạo nghề, chuyển giao khoa học kỹ thuật phù hợp với nhu cầu thực tế tại các xã Tân Cương, Quyết Thắng và Đồng Bẩm. Mục tiêu nâng tỷ lệ lao động nữ có kỹ năng nghề lên ít nhất 30% trong vòng 3 năm. Chủ thể thực hiện: các cơ quan đào tạo nghề, Hội Liên hiệp Phụ nữ thành phố.

2. Xây dựng chương trình hỗ trợ tiếp cận vốn và thị trường cho phụ nữ
   Thiết lập các quỹ tín dụng vi mô ưu đãi dành riêng cho phụ nữ nông thôn, hỗ trợ phát triển các mô hình kinh tế hộ gia đình. Mục tiêu tăng số lượng phụ nữ tiếp cận vốn lên 40% trong 2 năm tới. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng chính sách xã hội, các tổ chức tín dụng vi mô.

3. Thúc đẩy bình đẳng giới và giảm định kiến xã hội
   Tổ chức các chiến dịch tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức về bình đẳng giới, vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế và xã hội. Mục tiêu giảm thiểu định kiến giới trong cộng đồng nông thôn trong vòng 5 năm. Chủ thể thực hiện: UBND thành phố, Hội Liên hiệp Phụ nữ, các tổ chức xã hội.

4. Hỗ trợ giảm gánh nặng công việc nội trợ cho phụ nữ
   Phát triển các dịch vụ chăm sóc trẻ em, người già và dịch vụ giúp việc gia đình tại các xã nghiên cứu nhằm giải phóng thời gian cho phụ nữ tham gia các hoạt động kinh tế và xã hội. Mục tiêu tăng tỷ lệ phụ nữ tham gia hoạt động sản xuất và cộng đồng lên 20% trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: Hội Phụ nữ, các tổ chức cộng đồng.

5. Tăng cường vai trò lãnh đạo và tham gia quản lý của phụ nữ
   Khuyến khích và tạo điều kiện cho phụ nữ tham gia các vị trí quản lý, lãnh đạo trong các tổ chức chính trị - xã hội và kinh tế địa phương. Mục tiêu nâng tỷ lệ nữ tham gia cấp ủy, chính quyền lên trên 30% trong nhiệm kỳ tiếp theo. Chủ thể thực hiện: Đảng ủy, UBND, Hội Liên hiệp Phụ nữ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách
   Luận văn cung cấp dữ liệu và phân tích thực trạng vai trò phụ nữ nông thôn, giúp xây dựng chính sách phát triển kinh tế nông thôn và bình đẳng giới hiệu quả.

2. Các tổ chức Hội Liên hiệp Phụ nữ và các tổ chức xã hội
   Tài liệu tham khảo để thiết kế các chương trình đào tạo, hỗ trợ phụ nữ nâng cao năng lực, tiếp cận nguồn lực và phát huy vai trò trong cộng đồng.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành phát triển nông thôn, xã hội học, giới
   Cung cấp cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và số liệu thực tiễn phong phú phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo về vai trò giới và phát triển kinh tế hộ.

4. Các hộ gia đình nông thôn và cộng đồng địa phương
   Giúp nhận thức rõ hơn về vai trò và quyền lợi của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ, từ đó thúc đẩy sự tham gia tích cực và bình đẳng trong gia đình và xã hội.

Câu hỏi thường gặp

1. Phụ nữ nông thôn tại Thái Nguyên đóng góp như thế nào vào kinh tế hộ gia đình?
   Phụ nữ tham gia đa dạng các hoạt động sản xuất nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ, đóng góp thu nhập đáng kể, đặc biệt trong các công việc như bón phân, phun thuốc, hái chè với tỷ lệ tham gia trên 40-60%.

2. Trình độ học vấn và kỹ năng nghề của phụ nữ nông thôn hiện ra sao?
   Khoảng 47% phụ nữ đạt trình độ THPT, nhưng gần 90% chưa qua đào tạo nghề chính thức, hạn chế khả năng áp dụng kỹ thuật mới và nâng cao năng suất lao động.

3. Những khó khăn chính mà phụ nữ nông thôn gặp phải là gì?
   Phụ nữ chịu gánh nặng kép giữa sản xuất và nội trợ, hạn chế tiếp cận thông tin, vốn và kỹ thuật, cùng với định kiến giới còn tồn tại ảnh hưởng đến cơ hội phát triển.

4. Các chính sách hiện nay đã hỗ trợ phụ nữ nông thôn như thế nào?
   Chính phủ và các tổ chức đã ban hành nhiều chính sách về bình đẳng giới, hỗ trợ đào tạo nghề, tín dụng vi mô, tuy nhiên việc thực hiện còn hạn chế do thiếu thông tin và định kiến xã hội.

5. Làm thế nào để nâng cao vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ?
   Cần tăng cường đào tạo kỹ năng, hỗ trợ tiếp cận vốn, giảm gánh nặng nội trợ, thúc đẩy bình đẳng giới và khuyến khích phụ nữ tham gia quản lý, lãnh đạo địa phương.

Kết luận

• Phụ nữ nông thôn thành phố Thái Nguyên đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế hộ gia đình, tham gia đa dạng các hoạt động sản xuất và dịch vụ.
• Trình độ học vấn và kỹ năng nghề của phụ nữ còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả lao động và phát triển kinh tế.
• Gánh nặng công việc nội trợ và định kiến giới là những rào cản lớn đối với sự phát huy vai trò của phụ nữ.
• Cần có các giải pháp đồng bộ về đào tạo, hỗ trợ vốn, giảm gánh nặng nội trợ và thúc đẩy bình đẳng giới để nâng cao vị thế và vai trò của phụ nữ.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp khả thi nhằm phát huy vai trò phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình, góp phần thúc đẩy phát triển nông thôn bền vững tại thành phố Thái Nguyên.

Next steps: Triển khai các chương trình đào tạo kỹ năng, xây dựng quỹ hỗ trợ vốn, tổ chức chiến dịch tuyên truyền bình đẳng giới và phát triển dịch vụ hỗ trợ gia đình trong vòng 3 năm tới.

Các cơ quan quản lý, tổ chức xã hội và cộng đồng cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp đề xuất, nhằm phát huy tối đa tiềm năng của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế và xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở lý luận liên quan vai trò phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ 1. Một số khái niệm thuật ngữ liên quan đến đề tài Giới tính và giới thường bị nhầm lẫn với nhau. Nhưng thực chất, hai khái niệm này lại khác nhau ở hai phương diện cơ bản đó là: sinh học và xã hội.

+ Giới tính: Chỉ sự khác biệt giữa phụ nữ và nam giới từ góc độ sinh lý học (hệ thống hóc môn, nhiễm sắc thể, các bộ phận sinh dục,. Sự khác biệt này liên quan chủ yếu tới quá trình tái sản xuát nòi giống, cụ thể là phụ nữ có thể mang thai, còn nam giới là một trong các yếu tố không thể thiếu được trong quá trình thụ thai. Về mặt sinh học, nam và nữ không giống nhau trên nhiều phương diện nhưng chủ yếu nhất là hình dáng, giọng nói và chức năng sinh sản [1]. + Giới: Giới là sự khác biệt giữa nam và nữ về góc độ xã hội, sự khác nhau do xã hội quyết định, các mối quan hệ do xã hội xác lập.

Vai trò của giới được xác định bởi các đặc tính xã hội, văn hóa và kinh tế, được nhận thức bởi các thành viên trong xã hội đó. Do vậy vai trò của giới có sự biến động và thay đổi qua không gian và thời gian. Sự khác biệt này được nhận thấy một cách rõ ràng trong vai trò, trách nhiệm, nhu cầu, khó khăn thuận lợi của các giới tính [12]. Giới không mang tính bẩm sinh mà được hình thành trong quá trình sống, học tập của con người từ khi còn nhỏ đến lúc trưởng thành.

Nói cách khác, giới được thể hiện thông qua các hành vi được hình thành từ sự dạy dỗ và thu nhận từ gia đình, cộng đồng và xã hội, là vị trí, vai trò của nam và nữ mà xã hội mong muốn, kỳ vọng ở phụ nữ và nam giới liên quan đến các đặc điểm và năng lực nhằm xác định thế nào là một người nam giới hay một phụ nữ (hoặc trẻ em trai, trẻ em gái) trong một xã hội hay một nền văn hóa nhất định [15]. c 5 Giới có thể là khái niệm dùng để chỉ các đặc trưng xã hội của nam và nữ. Đây là tập hợp những hành vi ứng xử về mặt xã hội, những mong muốn về những đặc điểm và năng lực mà xã hội coi là thuộc về nam giới hoặc phụ nữ trong xã hội hay nền văn hóa cụ thể nào đó. Giới đề cập đến vấn đề phân công lao động, các kiểu phân chia nguồn lực và lợi ích giữa nam và nữ trong một bối cảnh cụ thể [6].

Giới chỉ đặc điểm, vị trí, vai trò của nam và nữ trong tất cả các mối quan hệ xã hội. Những khác biệt về mặt sinh học giữa nam và nữ là không thể thay đổi được. Những đặc điểm có thể hoán đổi cho nhau giữa nam và nữ được coi là thuộc về khía cạnh Giới. Ví dụ: Phụ nữ cũng có thể mạnh mẽ và quyết đoán.

Phụ nữ có thể trở thành lãnh đạo, phi công, thợ máy, kỹ sư… Ngược lại nam giới có thể dịu dàng và kiên nhẫn, có thể làm đầu bếp, nhân viên đánh máy, thư ký… Những đặc điểm có thể hoán đổi đó là những khái niệm, nếp nghĩ và tiêu chuẩn mang tính chất xã hội. Đó là sự khác biệt về Giới và nó thay đổi theo thời gian, không gian…[6]. Giới tính là bẩm sinh và đồng nhất (nam và nữ khắp nơi trên thế giới đều có chức năng/cơ quan sinh sản giống nhau), không thể thay đổi được (giữa nam và nữ), do các yếu tố sinh học quyết định. Chúng ta sinh ra là đàn ông hay đàn bà: chúng ta không thể lựa chọn và không thể thay đổi được điều đó.

Giới phản ảnh sự khác biệt giữa nam và nữ về khía cạnh xã hội. Những sự khác biệt này là do quá trình học[1] mà thành, đa dạng, và có thể thay đổi. Chúng thay đổi theo thời gian, từ nước này sang nước khác, từ nền văn hoá này sang nền văn hoá khác trong một bối cảnh cụ thể của một xã hội, do các yếu tố xã hội, lịch sử, tôn giáo, kinh tế quyết định. c 6 Quá trình thay đổi các đặc điểm Giới thường cần nhiều thời gian bởi vì nó đòi hỏi một sự thay đổi trong tư tưởng, định kiến, nhận thức, thói quen và cách cư xử vốn được coi là mẫu mực của cả xã hội.

Sự thay đổi về mặt xã hội này thường diễn ra chậm và phụ thuộc vào mong muốn và quyết tâm thay đổi của con người. - Vai trò là các hoạt động làm ra sản phẩm, hàng hoá hoặc dịch vụ để tiêu dùng và trao đổi thương mại. Đây là những hoạt động tạo ra thu nhập, được trả công. Cả phụ nữ và nam giới đều có thể tham gia vào các hoạt động sản xuất, tuy nhiên do những định kiến trong xã hội nên mức độ tham gia của họ không như nhau và giá trị công việc họ làm cũng không được nhìn nhận như nhau.

Xã hội coi trọng và đánh giá cao vai trò này. Ví dụ theo luật Lao động, Phụ nữ 55 tuổi còn Nam giới 60 tuổi đến tuổi nghỉ hưu mặc dù tại độ tuổi này nhiều phụ nữ còn sức khỏe để cống hiến. Trong các lãnh đạo của Quốc Hội Việt Nam nhiệm kỳ 2016-2020 có 2- 3 lãnh đạo là nữ [3]. - Vai trò là các hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng, dạy dỗ.giúp tái sản xuất dân số và sức lao động bao gồm sinh con, các công việc chăm sóc gia đình,nuôi dạy và chăm sóc trẻ con, nấu ăn, dọn dẹp, giặt giũ, chăm sóc sức khoẻ gia đình… Những hoạt động này là thiết yếu đối với cuộc sống con người, đảm bảo sự phát triển bền vững của dân số và lực lượng lao động; tiêu tốn nhiều thời gian nhưng không tạo ra thu nhập, vì vậy mà ít khi được coi là “công việc thực sự”, được làm miễn phí, không được các nhà kinh tế đưa vào các con tính.

Xã hội không coi trọng và đánh giá cao vai trò này. Hầu hết phụ nữ và trẻ gái đóng vai trò và trách nhiệm chính trong các công việc tái sản xuất [3]. - Vai trò bao gồm một tổ hợp các sự kiện xã hội và dịch vụ: ví dụ như thăm hỏi động viên gia đình bị nạn trong thảm họa, thiên tai; nấu cơm hoặc bố trí nhà tạm trú cho những gia đình bị mất nhà ở; huy động cộng đồng đòng góp lương thực, thực phẩm cứu trợ người bị nạn… Công việc cộng đồng có ý c 7 nghĩa quan trọng trong việc phát triển văn hoá tinh thần của cộng đồng. Có lúc nó đòi hỏi sự tham gia tình nguyện, tiêu tốn thời gian và không nhìn thấy ngay được.

Có lúc nó lại được trả công và có thể nhìn thấy được (ví dụ: là thành viên phân phối hàng cứu trợ sau bão)[3]. Cả người nam và người nữ đều có khả năng tham gia vào cả ba loại vai trò trên. Tuy nhiên, ở nhiều địa phương, phụ nữ hầu như đều phải đảm nhiệm vai trò tái sản xuất đồng thời cũng phải tham gia tương đối nhiều vào các hoạt động sản xuất. Gánh nặng công việc gia đình của phụ nữ cản trở họ tham gia một cách tích cực và thường xuyên vào các hoạt động cộng đồng.

Kết quả là, đàn ông có nhiều thời gian và cơ hội hơn để đảm nhận vai trò cộng đồng và rất ít khi tham gia vào các hoạt động tái sản xuất. Thực tế cho thấy sự phân công lao động trong một xã hội nhất định thường có xu hướng dựa vào đặc điểm giới tính. Theo đó, công việc đảm nhiệm có tác động tới vị thế của mỗi người, cơ hội và chất lượng sống của họ. Khi xem xét vai trò giới chính là xem xét phụ nữ và nam giới trong 3 vai trò: vai trò sản xuất, tái sản xuất, cộng đồng.

Nhu cầu thực tế là những nhu cầu của phụ nữ và nam giới cần được đáp ứng để thực hiện tốt các vai trò được xã hội công nhận. Nhu cầu này nảy sinh từ đời sống hàng ngày, là những thứ nhìn thấy được, thiết thực, cụ thể. Có liên quan đến các trách nhiệm và nhiệm vụ gắn với các vai trò giới truyền thống. Các nhu cầu giới thực tế có thể được đáp ứng mà không thay đổi vị trí xã hội và địa vị của những người yếu thế, thường liên quan đến điều kiện sống và làm việc khó khăn của phụ nữ, được hình thành từ những điều kiện cụ thể mà mỗi giới trải qua [7].

Nhu cầu giới chiến lược là những nhu cầu thường xảy ra từ vị thế thấp hơn của mỗi giới trong xã hội. Các nhu cầu này liên quan đến phân công lao động, đến quyền lực, sự kiểm soát và có thể bao hàm cả những vấn đề như quyền pháp lý, bạo lực gia đình, tiền công bằng xã hội hoặc sự kiểm soát thân c 8 thể,…Việc đáp ứng các nhu cầu chiến lược sẽ làm thay đổi sự phân công lao động, thay đổi vai trò vị và vị thế của giới [7]. Những nhu cầu của phụ nữ và nam giới xuất phát từ sự chênh lệch về địa vị xã hội của họ. Những lợi ích này khi được đáp ứng sẽ thay đổi vị thế của phụ nữ và nam giới theo hướng bình đẳng.

Bình đẳng giới có nghĩa là phụ nữ và nam giới có được địa vị như nhau, có cơ hội như nhau để phát triển tiềm năng và được hưởng thụ bình đẳng và công bằng những lợi ích của sự phát triển [1]. Quan điểm giới khẳng định và đánh giá cao vai trò của người phụ nữ. Quan điểm này cho rằng để đạt đến bình đẳng nam nữ cần thay đổi cơ chế phân công lao động hiện đang quá nhấn mạnh đến mức khác biệt giữa phụ nữ và nam giới [10]. Vào những năm 1970 người ta đã tìm cách đưa các vấn đề của phụ nữ vào các chính sách phát triển nhưng nhìn chung, các nhà nghiên cứu cũng như các nhà làm chính sách đã không thấy hết được vai trò kinh tế to lớn của phụ nữ.

Điểm hạn chế của cách tiếp cận này là coi phụ nữ như một nhóm đặc thù và những giải pháp được đưa ra cũng là những giải pháp đặc thù[10]. Theo Từ điển Tiếng Việt: Định kiến chính là những ý nghĩ riêng đã có sẵn, khó có thể thay đổi được. [24] Theo Khoản 4, Điều 5, Luật Bình đẳng giới năm 2006 thì định kiến giới là nhận thức, thái độ và sự đánh giá thiên lệch, tiêu cực về đặc điểm, vị trí, vai trò và năng lực của nam hoặc nữ.