Đặt vấn đề Hiện nay, phụ nữ nông thôn đã nhận thức và phát huy vai trò của mình trong sản xuất nông nghiệp, các ngành kinh tế phi nông nghiệp, các hoạt động xã hội và cộng đồng nông thôn. Phát triển kinh tế thị trường đã đem lại nhiều cơ hội hơn cho phụ nữ, đồng thời cũng nảy sinh những tác động tiêu cực cho phụ nữ, họ phải lo toan nhiều hơn cho cuộc sống gia đình, ít quan hệ xã hội. Một số phụ nữ chưa hiểu rõ các quyền về mặt pháp lý của mình do học vấn thấp, thời gian làm việc đồng áng và nội trợ cao, ít thời gian để tham gia hội họp cộng đồng, ít tiếp cận thông tin để nâng cao kiến thức và hiểu biết. Đảng và Nhà nước ta ngày càng quan tâm phát huy vai trò của phụ nữ trong xã hội đặc biệt là ở những vùng nông thôn miền núi, vùng sâu, vùng xa, những nơi có nhiều đồng bào dân tộc thiếu số sinh sống.
Tạo mọi điều kiện cho phụ nữ tham gia và phát huy vai trò của mình trên các lĩnh vực nhất là ở khu vực nông thôn. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, ngày 8/3/1965, đánh giá cao cống hiến của phụ nữ miền Nam, Đảng, Chính phủ và Bác Hồ đã tặng bức trướng thêu tám chữ vàng “Anh hùng - Bất khuất - Trung hậu - Đảm đang”. Từ đó danh hiệu này cũng dành cho phụ nữ cả nước. Đây là những phẩm chất cốt lỗi của phụ nữ Việt Nam, luôn khắc sâu vào lòng tự hào dân tộc, đã trở thành tượng đài về phẩm chất và đạo đức của phụ nữ Việt Nam.
Trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước có nhiều tác động cả tích cực lẫn tiêu cực tới mọi người trong toàn xã hội nói chung và với người phụ nữ nói riêng, trong đó có một bộ phận phụ nữ trẻ sống gấp, sống buông thả. Trước thực trạng đó, cần phải chủ động định hướng tuyên truyền, 2 giáo dục gia đình, nhà trường và xã hội. Họ vừa là công dân, vừa là người mẹ và chính là người phụ nữ không thể thiếu trong đời sống mỗi gia đình chúng ta. Họ chính là người giữ gìn, phát huy, trao truyền những giá trị đạo đức, văn hóa cho các thế hệ tương lai.
Xuân Lạc là một tỉnh miền núi đa số là đồng bào dân tộc sinh sống, tỷ lệ người mù chữ còn cao, tư tưởng “trọng nam khinh nữ” vẫn còn tồn tại, một số bộ phân dân tộc còn mang nặng phong tục tập quán lạc hậu, cổ hủ, đặc biệt là người dân tộc H’Mông. Do đó vấn đề về phụ nữ trên địa bàn tỉnh cần được quan tâm hơn nữa, họ đang chịu nhiều thiệt thòi trong nhiều lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội. Xuân Lạc là xã nghèo thuộc huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn với 51,2% dân số là nữ. Lực lượng này đã và đang đóng góp trong việc phát triển kinh tế xã hội ở địa phương.
Qua quá trình điều tra trong lĩnh vực liên quan dến phụ nữ nói chung và phụ nữ H’Mông nói riêng, nhiều câu hỏi được đặt ra cho bản thân, cho các cấp Hội phụ nữ và chúng ta: Vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế nông thôn hiện nay như thế nào? Giải pháp nhằm tháo gỡ những khó khăn trong quá trình nâng cao năng lực cho phụ nữ H’Mông? Vì vậy, điều tra về vai trò phụ nữ H’Mông tại xã Xuân Lạc, huyện Chợ Đồn trong việc phát triển kinh tế hộ gia đình được đặt ra như một yêu cầu cấp bách từ đó đề ra yêu cầu có tính khả thi nhằm phát huy hơn nữa vai trò của lực lượng này. Qua đó thúc đẩy sự phát triển nông nghiệp nông thôn theo xu hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa như mục tiêu của Đảng và Nhà nước đề ra. Xuất phát từ vai trò và tầm quan trọng của phụ nữ trong việc phát triển kinh tế hộ gia đình, được sự phân công của nhà trường tôi tiến hành thực hiện Khóa luận: “Nghiên cứu vai trò của người phụ nữ dân tộc H’Mông trong phát triển kinh tế hộ gia đình tại xã Xuân Lạc, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn”. 3 Với mong muốn có cái nhìn tổng thể về tầm quan trọng của phụ nữ H’Mông trong việc phát triển kinh tế hộ gia đình, từ đó có các giải pháp để phụ nữ ngày càng có cơ hội hội nhập vào cộng đồng và có tiếng nói trong gia đình cũng như ngoài xã hội, nâng cao trình độ hiểu biết và khả năng tiếp cận của phụ nữ.2 Mục tiêu nghiên cứu 1.
Mục tiêu chung Nghiên cứu thực trạng về vai trò của phụ nữ dân tộc H’Mông trong phát triển kinh tế hộ gia đình ở địa phương trong thời gian qua. Từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm thúc đẩy vai trò của người phụ nữ dân tộc H’Mông trong phát triển kinh tế hộ gia đình ở xã trong thời gian tới. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá được các nguồn lực phục vụ và phát triển kinh tế gia đình có ảnh hướng đến vai trò của người phụ nữ tại địa bàn xã. - Nghiên cứu được thực trạng và vai trò của phụ nữ H’Mông trong phát triển kinh tế hộ gia đình ở địa phương.
- Tìm hiểu những yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của phụ nữ và khả năng đóng góp của phụ nữ H’Mông tại xã trong phát triển kinh tế hộ gia đình thời gian qua. - Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao vai trò của phụ nữ H’Mông trong phát triển kinh tế hộ gia đình trong thời gian tới. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học + Nâng cao năng lực, rèn luyện kỹ năng và phương pháp nghiên cứu khoa học cho bản thân sinh viên.
4 + Là tài liệu tham khảo cho nhà trường, cho khoa và các sinh viên khóa tiêp theo. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ giúp nhìn nhận đúng hơn về vai trò của người phụ nữ nói chung và phụ nữ H’Mông nói riêng trong phát triển kinh tế gia đình. Từ đó nâng cao nhận thức của chính người phụ nữ và người dân về vai trò của phụ nữ, góp phần phát huy hơn nữa vai trò của họ trong phát triển kinh tế của gia đình mình nói riêng và phát triển chung của địa phương. 5 Phần 2 TỔNG QUAN VỀ TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học 2. Khái niệm về hộ gia đình và kinh tế hộ gia đình Hộ gia đình, có rất nhiều quan điểm khác nhau định nghĩa thế nào là hộ: Theo Weberster từ điển kinh tế năm 1990: “Hộ là những người cùng sống chung dưới một mái nhà, cùng ăn chung và có chung một ngân quỹ” Theo Martin (1988): “Hộ là đơn vị cơ bản liên quan đến sản xuất, tái sản xuất, đến tiêu dùng và các hoạt động khác”. * Hộ nông dân: “Là những hộ chủ yếu hoạt động nông nghiệp, theo nghĩa rộng hơn bao gồm cả nghề rừng, nghề cá và hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn” [5]. * Kinh tế hộ nông dân: “Là hình thức tổ chức kinh tế cơ sở của nền sản xuất xã hội, trong đó các nguồn lực như đất đai, tiền vốn và tư liệu sản xuất được coi là của chung để tiến hành sản xuất.
Mọi quyết định trong sản xuất kinh doanh và đời sống là tùy thuộc vào chủ hộ, được nhà nước thừa nhận, hỗ trợ và tạo điều kiện phát triển” [4]. Quan điểm về tăng trưởng và phát triên kinh tế Tăng trưởng và phát triển kinh tế đôi khi được coi như nhau, nhưng thực chất chúng có những nét khác nhau và có liên quan chặt chẽ với nhau. 6 Muốn phát triển kinh tế phải có sự tăng trưởng kinh tế, nhưng không phải tăng trưởng kinh tế nào cũng dẫn tới sự phát triên kinh tế. Tăng trưởng kinh tế là một là một trong những vấn đề cốt lõi nhất của vấn đề lý luận kinh tế.
Các nhà khoa học đều thống nhất cho rằng: “Tăng trưởng kinh tế là sự tăng thêm hay gia tăng về quy mô, sản lượng của nền kinh tế trong một thời kì nhất định”. Trong khi đó phát triển kinh tế được hiểu là: “Một quá trình lớn lên hay tăng tiến về mọi mặt của nền kinh tế trong một thời kì nhất định trong đó bao gồm cả tăng thêm về quy mô sản lượng và sự tiến bộ về cơ cấu kinh tế’’. Phát triển kinh tế xã hội là nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân bằng việc phát triển lực lượng sản xuất, thay đổi quan hệ sản xuất, quan hệ xã hội, nâng cao chất lượng lao động văn hóa [3]. Các nước trên thế giới trong quá trình phát triển kinh tế nói chung và phát triển nông nghiệp nói riêng đều phải quan tâm đến mục tiêu phát triển đó là: + Tăng khả năng sẵn có và mở rộng việc phân phối các loại hàng hóa thiết yếu cho cuộc sống như phương tiện, nhà ở, y tế và bảo vệ co tất cả các thành viên trong xã hội.
+ Tăng mức sống tức là ngoài mục tiêu tăng thu nhập ra còn tạo thêm việc làm, cải thiện công tác giáo dục và chủ trọng hơn đến giá trị văn hóa nhân văn. + Mở rộng sự lựa chọn về y tế - xã hội cho các thành viên và các quốc gia bằng cách giúp họ thoát khỏi sự ràng buộc về lệ thuộc không chỉ đối với những người và những quốc gia khác nhau mà còn đối với những áp lực của sự nghèo đói [13]. Một số lý luận chung về giới và giới tính Nam giới và nữ giới là hai nửa hoàn chỉnh của loài người đảm bảo cho việc tái sinh sản con người và tái sản xuất xã hội. Sự phân biệt về giới quy định thiên chức của trong gia đình và trong cộng đồng.
Do đó họ có tầm quan trọng khác nhau và đảm nhận những khả năng xã hội cũng khác nhau. Vai trò của giơi khác với vai trò sinh học của nữ giới và nam giới. Vai trò của giới được hình thành mang tính xã hội. Kết quả là nữ giới và nam giới không có cùng nguồn lực, không có cùng một nhu cầu và mối quan tâm giống nhau.
Do đó họ cũng khác nhau trong quyền đưa ra quyết định. Để có thể đảm bảo phát triển công bằng và có hiệu quả của các chính sách và kế hoạch phát triển cần phải tìm hiểu sự khác nhau giữa nam và nữ. Giới trở thành một phần trong phân tích về sự khác biệt xã hội. Đây là cơ sở nghiên cứu sự cân bằng về giới và nâng cao địa vị của người phụ nữ trong xã hội.