MỞ ĐẦU 1. Đặt vẫn đề Hiện nay, nước ta đang trong quá trình hội nhập quốc tế với cơ cấu kinh tế nhiều thành phần thì kinh tế hộ là yếu tố quyết định nền kinh tế quốc gia. Chính vì thế, trong chiến lược phát triển kinh tế đất nước, việc phát triển kinh tế hộ gia đình được chú trọng hàng đầu. Đã có nhiều chương trình, dự án đầu tư về phát triển kinh tế hộ gia đình ở nhiều địa phương trong cả nước.Tuy nhiên việc áp dụng các chương trình dự án đó là rập khuân, chưa đồng nhất, chưa thực sự phản ánh được nhu cầu của người dân cộng đồng, vì thế hiệu quả không đáng kể và chưa đạt được kết quả như mong muốn.
Phát triển kinh tế hộ giúp nâng cao đời sống của người dân xóa đói giảm nghèo đảm bảo an sinh xã hội, đảm bảo an ninh quốc gia, phát triển kinh tế của đất nước, đưa đất nước ngày càng phát triển. Song song với các hoạt động phát triển kinh tế hộ của đất nước, ở một xã vùng cao nghèo của tỉnh Yên Bái cũng đang từng bước phát triển kinh tế hộ, xoá đói giảm nghèo cho người dân, địa phương đó là xã Bản Công - Huyện Trạm Tấu - tỉnh Yên Bái. Là một xã vùng cao nghèo của huyện, con người cần cù, chăm chỉ lao động nhưng cái nghèo vẫn bám chặt, cũng đã có một vài dự án ở xã nhằm giúp người dân xóa đói giảm nghèo nhưng hiệu quả không đáng kể. Muốn tìm ra được giải pháp tốt nhất cải thiện kinh tế hộ cho người dân thì trước hết ta phải nắm rõ được hiện trạng kinh tế của hộ.
Xuất phát từ thực tế đó, được sự đồng ý của ban giám hiệu nhà trường, ban chủ nhiệm khoa Lâm Nghiệp trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn trực tiếp của thầy giáo Th. Trinh quang Huy, tôi tiến hành thực hiện đề tài n 2 “Thực trạng phát triển kinh tế hộ gia đình tại xã Bản Công - huyện Trạm Tấu - tỉnh Yên Bái”. Mục đích Nâng cao hiệu quả trong phát triển kinh tế hộ tại xã Bản Công huyện Trạm Tấu - tỉnh Yên Bái. Mục tiêu nghiên cứu - Đánh giá được thực trạng phát triển kinh tế hộ tại xã Bản Công - huyện Trạm Tấu - tỉnh Yên Bái.
- Đề xuất được một số giải pháp nhằm phát triển kinh tế hộ gia đình trong thời gian tới. Ý nghĩa của đề tài * Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học Qua đây ta có cách nhìn tổng quan về thực trạng kinh tế nông hộ tại Xã Bản Công nói riêng và trong tỉnh Yên Bái nói chung. Bổ sung các kiến thức thực tế hoạt động sản xuất nông hộ và những kiến thức mới về kinh tế nông hộ. Đề tài nghiên cứu cũng là tài liệu tham khảo về kinh tế nông hộ ở địa phương, tài liệu cho trường, cho khoa, các nghiên cứu trong ngành và các sinh viên trong các khóa tiếp theo.
* Ý nghĩa trong thực tế sản xuất Đề tài có thể là những định hướng nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất nông hộ không chỉ cho xã bản Công mà còn cho cả tỉnh Yên Bái và các tỉnh các địa phương khác trong cả nước. Đề tài làm cơ sở cho các cán bộ khuyến nông, cơ quan, ban ngành có thêm những căn cứ để nhằm nâng cao năng suất cây trồng, vật nuôi, thay đổi tư duy sản xuất, góp phần cải thiên cuộc sống của nông hộ tại xã. n 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2.
Một số khái niệm về kinh tế hộ Có rất nhiều quan niệm khác nhau về kinh tế hộ, nguyên nhân của sự khác nhau đó do sự nhìn nhận kinh tế hộ ở những góc độ khác nhau trong điều kiện hoàn cảnh lịch sử khác nhau. Theo Trần Văn Hà thì “Kinh tế nông hộ là đơn vị khai thác và kinh doanh nông nghiệp của những người cùng sống chung một mái nhà. Người chủ sản xuất là trưởng gia, là chủ hộ cùng những thân nhân sử dụng một cách tổng hợp những yếu tố lao động, đất, vốn. Phương tiện sản xuất tác động vào môi trường sinh thái để làm ra sản phẩm, nhằm thỏa mãn những nhu cầu về đời sống vật chất cuả gia đình và cộng đồng xã hội ”.
Theo Phạm Khắc Hồng thì: “Kinh tế hộ gia đình là loại hình kinh tế tự cấp, tự túc kết hợp với sản xuất hàng hóa nhỏ, chủ yếu dựa trên sức lao động và tư liệu sản xuất của hộ gia đình". Theo Trần Công Quân thì: “Kinh tế hộ gia đình là hình thức kinh tế cơ bản và tự chủ trong nông lâm nghiệp được hình thành và tồn tại dựa trên cơ sở sử dụng đất đai, sức lao động, tiền vốn,.của gia đình mình là chính”[10] 2. Đặc trưng của kinh tế hộ 2. Đặc trưng chung của kinh tế hộ Hộ là đơn vị kinh tế cơ sở vừa là đơn vị sản xuất vừa là đơn vị tiêu dùng, kinh tế hộ nông dân đang tồn tại và phát triển với vai trò là một đơn vị sản xuất cơ sở nông nghiệp - nông thôn.
Là một thành phần kinh tế độc lập, tự chủ cùng các thành phần kinh tế khác hình thành nên kinh tế thị trường của n 4 nước ta hiện nay. Kinh tế hộ nông dân sẽ luôn là một tế bào bền vững và phát triển lành mạnh trong kinh tế, nó mang những đặc trưng cơ bản sau: - Đặc trưng về sở hữu Tuy không được sở hữu về đất đai nhưng hộ nông dân được nhà nước giao quyền sử dụng ổn định và lâu dài. Đó là tiền đề quan trọng cho sự phát triển cho một quá trình sản xuất trong nông nghiệp. Mọi tư liệu sản xuất khác thuộc quyền sở hữu của gia đình.Tất cả những điều này tạo nên sự khác biệt giữa sở hữu nông dân và sở hữu tư nhân trong sở hữu tập thể.
- Đặc trưng về mục đích sản xuất Mục đích sản xuất của kinh tế hộ nông dân được xác định chủ yếu trên cơ sở đảm bảo nhu cầu về lương thực và thực phẩm cho hộ, một số ít dư thừa thì được đem ra để trao đổi.Tuy nhiên, cùng với quá trình phát triển, mục tiêu đảm bảo nhu cầu của hộ sẽ giảm dần và thay vào đó là sản xuất hàng hoá nhằm nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống cho các thành viên phục vụ ngày càng tốt hơn nhu cầu về vật chất và tinh thần của gia đình. - Đặc trưng về lao động + Thường thì các hộ nông dân không hoặc ít thuê lao động và tận dụng sức lao động của những thành viên trong gia đình. Trong các ngành kinh tế khác việc sử dụng sức lao động là trẻ em và người lớn tuổi là không được phép nhưng trong kinh tế hộ nông dân thì lao động trẻ em và người lớn tuổi đóng vai trò rất đáng kể. + Trong kinh tế hộ, phụ nữ đóng một vai trò hết sức quan trọng trong sự tồn tại và phát triển, bởi người phụ nữ trong gia đình ngoài việc tham gia vào hoạt động sản xuất còn có vai trò trong tái sản xuất nòi giống, đồng thời còn tham gia nhiều hoạt động khác phục phụ cho đời sống và sinh hoạt hàng ngày.
- Đặc trưng về mặt tổ chức n 5 + Tổ chức của hộ nông dân rất đơn giản, gọn nhẹ chỉ bao gồm những người trong gia đình có quan hệ hôn nhân và huyết thống. + Tổ chức của hộ nông dân rất chặt chẽ, người chủ gia đình sẽ điều khiển mọi quá trình sản xuất dựa trên cơ sở thứ bậc hiệu lực cao bởi kỷ cương, nề nếp truyền thống. - Đặc trưng về hoạt động kinh tế hộ + Hoạt động kinh tế của hộ nông dân khá đa dạng và phong phú sản xuất kinh doanh trên nhiều lĩnh vực, nhiều ngành nghề. + Có tính phù hợp và điều chỉnh cao, với mỗi thay đổi của môi trường sản xuất kinh doanh thì hoạt động kinh tế của hộ có thể tự điều chỉnh để phù hợp, những sự điếu chỉnh đó nhanh hay chậm chính xác hay không chính xác còn phụ thuộc vào điều kiện khả năng của mỗi thành viên.
Đặc trưng của hộ nông dân Việt Nam Khi đề cập tới hộ nông dân Việt Nam thì chúng ta dễ nhận thấy nó mang đầy đủ những đặc trưng của hộ nông dân nói chung. Với phương thức sản xuất tự cung tự cấp kết hợp với sản xuất hàng hóa nhỏ, chủ yếu dựa vào sức lao động và tư liệu sản xuất của hộ gia đình, quy mô sản xuất nhỏ, diện tích đất đai cũng như lao động ít và chủ yếu là lao động thủ công, dẫn đến sản phẩm chỉ đáp ứng nhu cầu của gia đình. Khoảng 80% dân số của Việt Nam hoạt động sản xuất và sống dựa vào nền kinh tế nông nghiệp là chính. Vì thế có thể nhận định vai trò và vị trí của các hộ nông - lâm nghiệp nông thôn là rất quan trọng trong việc phát triển kinh tế đất nước.
Trong điều kiện kinh tế hiện nay, nền kinh tế nước ta vẫn còn đang gặp nhiều khó khăn và còn lạc hậu, đa số hộ nông dân sản xuất tự cung tự cấp, bên cạnh đó trình độ dân trí thấp, kỹ thuật canh tác còn lạc hậu chưa phát triển mang nặng tính chất của một nền nông nghiệp truyền thống từ n 6 đó dẫn đến đời sống vật chất và tinh thần của người dân còn ở mức thấp đặc biệt đối với những hộ nông dân miền núi. Trong những năm gần đây cùng với sự phát triển chung của cả nước, nông thôn nước ta đang có những bước phát triển mạnh song song với sự phát triển đó là sự tồn tại mặt trái của cơ chế thị trường, đã xuất hiện sự phân hóa giàu nghèo giữa các hộ, tạo ra sự khác biệt về thu nhập cũng như mức sống giữa nông thôn và thành thị dẫn đến tình trạng lao động nông thôn ra thành phố tìm việc làm và tốc độ đô thị hóa diễn ra còn mạnh, gây ra sự xáo trộn mất ổn định chung. Để hạn chế tình trạng trên, đòi hỏi hộ nông dân phải có cách nhìn nhận đúng đắn và phát huy hết vai trò. Tính năng động của mình để thích ứng với nền kinh tế mới.
Đồng thời Đảng và nhà nước cũng cần phải đưa ra cá chính sách mang tính định hướng và chiến lược phù hợp với điều kiện của từng vùng để phát huy hết khả năng và thế mạnh của kinh tế nông thôn, trong đó hộ nông dân là nhân tố không thể thiếu.