MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Những vấn đề về phụ nữ có ảnh hƣởng đến mọi mặt của đời sống xã hội, ở Nƣớc ta phụ nữ chiếm gần 50% dân số cả nƣớc họ tham gia vào tất cả các lĩnh vực: kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng…và ngày càng thể hiện rõ vai trò của chính mình trong suốt chặng xây dựng đất nƣớc. Trong công cuộc đổi mới đất nƣớc phụ nữ luôn giữ và phát huy cao tinh thần yêu nƣớc, đoàn kết, lao động, sáng tạo, khắc phục mọi khó khăn gian khổ để vƣơn lên học tập, lao động và đạt đƣợc nhiều thành tích trên mọi lĩnh vực. Đảng và nhà nƣớc ta ngày càng quan tâm phát huy vai trò của phụ nữ trong xã hội đặc biệt là ở những vùng nông thôn miền núi, vùng sâu, vùng xa, những nơi có nhiều đồng bào dân tộc thiếu số khác nhau.
Tạo mọi điều kiện cho phụ nữ tham gia và phát huy vai trò của mình trên các lĩnh vực nhất là ở khu vực nông thôn. Cùng với việc tham gia tích cực vào phát triển kinh tế gia đình mỗi phụ nữ còn tham gia nhiều hoạt động kinh tế xã hội góp phần quan trọng trong phát triển kinh tế, xã hội ổn định góp phần vào thay đổi diện mạo của nông thôn Việt Nam. Lai Châu là một tỉnh miền núi có nhiều đồng bào dân tộc sinh sống, tỷ lệ ngƣời mù chữ còn cao, tƣ tƣởng “trọng nam khinh nữ” vẫn còn tồn tại, một số nơi phong tục tập quán còn lạc hậu, cổ hủ do đó vấn đề về phụ nữ trên địa bàn tỉnh cần đƣợc quan tâm hơn nữa, họ đang chịu nhiều thiệt thòi. Xã Vàng San là xã Nghèo thuộc huyện Mƣờng Tè, tỉnh Lai Châu, với 52% dân số là nữ.
Lực lƣợng này đã và đang đóng góp to lớn vào việc phát triển kinh tế xã hội của toàn xã [10]. Hiện nay ở một số gia đình trên địa bàn xã Phụ nữ là ngƣời chịu nhiều thiệt thòi họ phải luôn nỗ lực, hi sinh, những quyền lợi chƣa đƣợc quan tâm n 2 đúng mức, không có tiếng nói và quyền quyết định trong các công việc lớn của gia đình nhƣng gánh nặng về công việc sản xuất cũng nhƣ chăm sóc gia đình đều đặt lên vai ngƣời phụ nữ. Vì vậy tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Tìm hiểu vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình tại xã Vàng san – Huyện Mường Tè – Tỉnh Lai Châu”. Mục tiêu nghiên cứu 1.
Mục tiêu chung Tìm hiểu đƣợc thực trạng, vị trí vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình từ đó đƣa ra các giải pháp nhằm nâng cao vai trò của phụ nữ, khai thác có hiệu quả các nguồn lực, tăng thu nhập cải thiện đời sống ngƣời dân, góp phần phát triển kinh tế tại xã Vàng San - huyện Mƣờng Tè - tỉnh Lai Châu. Mục tiêu cụ thể - Phân tích và đánh giá đƣợc thực trạng vai trò của phụ nữ trong các hoạt động phát triền kinh tế ở các hộ gia đình tại xã Vàng San - huyện Mƣờng Tè - tỉnh Lai Châu - Phân tích điều kiện tự nhiên – kinh tế - xã hội ảnh hƣởng nhƣ thế nào đến vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình - Tìm hiểu những yếu tố ảnh hƣởng đến vai trò của phụ nữ trong việc phát triển kinh tế hộ gia đình - Tìm hiểu đƣợc tình hình phát triển kinh tế của các hộ gia đình tại xã Vàng San - huyện Mƣờng Tè - tỉnh Lai Châu - Đề xuất đƣợc các giải pháp chủ yếu nhằm phát huy vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình tại xã Vàng San - huyện Mƣờng Tè - tỉnh Lai Châu. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiêm cứu - Đề tài là cơ hội cho em đƣợc học tập, rèn luyện, đi sâu vào thực tế, đƣợc áp dụng những kiến thức đã học vào thực tế, tích lũy những kiến thức thực tế khi tiếp xúc, làm việc với ngƣời dân.
Tích lũy thêm những kiến thức mới cho bản thân nhằm phục vụ cho công tác sau này. Ngoài ra, đề tài còn là cơ hội cho em đƣợc nghiên cứu, tìm hiểu về đời sống của ngƣời dân trên địa bàn xã nơi mình đang sinh sống, từ đó hiểu thêm về tình hình địa phƣơng 1. Ý nghĩa trong thực tiễn Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ giúp nhìn nhận đúng hơn về vai trò của ngƣời phụ nữ trong phát triển kinh tế gia đình. Từ đó nâng cao nhận thức của chính ngƣời phụ nữ và ngƣời dân về vai trò của phụ nữ, góp phần phát huy hơn nữa vai trò của họ trong phát triển kinh tế của gia đình mình nói riêng và phát triển chung của địa phƣơng.
n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Một số khái niệm 2. Khái niệm về phụ nữ “Phụ nữ chỉ một, một nhóm hay tất cả nữ giới đã trƣởng thành, hoặc đƣợc cho là đã trƣởng thành về mặt xã hội.
Nó cho thấy một cái nhìn ít nhất là trung lập, hoặc thể hiện thiện cảm, sự trân trọng nhất định từ phía ngƣời sử dụng. Nó đề cập đến, hoặc hƣớng ngƣời ta đến những mặt tốt, hoặc ít nhất là không xấu, đến những giá trị, những đóng góp, những ảnh hƣởng tích cực từ những nữ giới này. “Phụ nữ gồm những xét về mặt sinh học thuộc giống cái (phân biệt đối lập với giống đực) xét về mặt khoa học tự nhiên, nếu ở góc độ khoa học xã hội thì liên quan đến nam giới và nữ giới” [11]. Khái niệm về phát triển “Phát triển là một quá trình chuyển biến xã hội mà qua đó con ngƣời dần dần có khả năng kiểm soát đƣợc điều kiện vật chất xã hội và môi trƣờng quyết định đến cuộc sống, công việc và lợi ích mà họ có đƣợc do sự kiểm soát đó tạo nên.
Đồng thời giúp họ có khả năng tự quyết định và tổ chức thực hiện” [4]. “Phát triển là quá trình thay đổi toàn diện nền kinh tế, bao gồm sự tăng thêm về quy mô sản lƣợng, cải thiện về cơ cấu, hoàn thiện thể chế nhằm nâng cao chất lƣợng cuộc sống” [11]. Khái niệm về nông thôn Nông thôn là phần lãnh thổ của một nhà nƣớc hay một đơn vị hành chính nằm ngoài lãnh thổ đô thị, có môi trƣờng tự nhiên, hoàn cảnh kinh tế xã hội, điều kiện sống khác biệt với thành thị và dân cƣ chủ yếu làm nông nghiệp[12]. Staroveroy – nhà xã hội học ngƣời Nga đã đƣa ra một nhận định khá bao quát về nông thôn, khi ông cho rằng: “Nông thôn với tƣ cách là khách thể nghiên cứu xã hội học về một phân hệ xã hội có lãnh thổ xác định đã định hình từ lâu trong lịch sử.
Đặc trƣng của sự phân hệ xã hội này là sự thống nhất đặc biệt của môi trƣờng nhân tạo với các điều kiện địa lý - tự nhiên ƣu trội, với kiểu loại tổ chức xã hội phân tán về mặt không gian”. Tuy nhiên nông thôn có những nét đăc trƣng riêng biệt của nó. “Nông thôn phân biệt với đô thị bởi trình độ phát triển kinh tế - xã hội thấp kém hơn, bởi thua kém hơn về mức độ phúc lợi xã hội, sinh hoạt”[7]. Khái niệm về phát triển nông thôn Theo ngân hàng thế giới (1975) “Phát triển nông thôn là một chiến lƣợc đƣợc hoạch định để cải thiện đời sống KT - XH của một tầng lớp ngƣời đã đƣợc xác định - tầng lớp ngƣời nghèo ở nông thôn.
Nó chú trọng đến phân phối lợi ích của phát triển đến những ngƣời nghèo nhất đang kiếm sống trong các vùng nông thôn. Tầng lớp này bao gồm nông dân sản xuất nhỏ, những ngƣời thuê đất sản xuất và những ngƣời làm công không có đất” [16]. Theo Umale “Phát triển nông thôn đƣợc khái niệm nhƣ là một quá trình cải thiện mức sống của hầu hết những ngƣời thu nhập thấp đang sinh sống trong các vùng nông thôn, đồng thời tạo lập tính bền vững của họ. Vai trò của phụ nữ trong gia đình và xã hội 2.1 Một số khái niệm * Vai trò: Là một tập hợp các mong đợi, các quyền và những nghĩa vụ đƣợc gán cho một địa vị cụ thể mà địa vị là một sự xác định vị trí xã hội trong một cơ cấu xã hội.
* Phát triển kinh tế: “Đƣợc hiểu là quá trình lớn lên hay tăng tiến về mọi mặt của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định trong đó bao gồm cả tăng thêm về quy mô sản lƣợng và sự tiến bộ về cơ cấu kinh tế”.Phát triển kinh tế n 6 xã hội là nhằm nâng cao đời sống vật chất tinh thần của ngƣời dân băng việc phát triển lực lƣợng sản xuất , quan hệ xã hội, nâng cao chất lƣợng lao động văn hóa [1]. * Tăng trƣởng kinh tế là một trong những vấn đề cốt lõi nhất của vấn đề lý luận kinh tế. Tăng trƣởng kinh tế có thể hiểu là: “ Sự gia tăng của cải vật chất đƣợc biểu hiện bằng sự gia tăng của một hoặc nhiều chỉ tiêu kinh tế, hoặc của cả nền kinh tế quốc dân trong một thời gian, đƣợc đánh giá bằng chỉ số % tăng thêm của tổng thu nhập hàng năm hay từng thời kỳ”[3] * Xã hội: Xã hội là một tập thể hay một nhóm những ngƣời đƣợc phân biệt với các nhóm ngƣời khác bằng các lợi ích, mối quan hệ đặc trƣng, chia sẻ cùng một thể chế và có cùng văn hóa. * Hộ: Theo Martin (1988): Hộ là đơn vị cơ bản liên quan đến sản xuất, tái sản xuất, đến tiêu dùng và các hoạt động khác.
Theo Raul(1989): Hộ là tập hợp những ngƣời có chung huyết tộc có quan hệ mật thiết với nhau trong quá trình sáng tạo ra sản phẩm để bảo tồn chính bản thân mình và cộng đồng. Hộ là một nhóm ngƣời cùng huyết tộc hay không cùng huyết tộc, họ cùng sống chung hay không cùng sống chung dƣới một mái nhà, có chung một nguồn thu nhập và ăn chung, cùng tiến hành sản xuất chung[4]. * Hộ nông dân: Là những hộ chủ yếu hoạt động nông nghiệp, theo nghĩa rộng hơn bao gồm cả nghề rừng, nghề cá và hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn[2]. n 7 * Kinh tế hộ nông dân: Là hình thức tổ chức kinh tế cơ sở của nền sản xuất xã hội, trong đó các nguồn lực nhƣ đất đai, tiền vốn và tƣ liệu sản xuất đƣợc coi là của chung để tiến hành sản xuất.