Luận văn thạc sĩ vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ trên địa bàn xã bảo thành huyện yên thành tỉnh nghệ an

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ trên địa bàn xã bảo thành huyện yên thành tỉnh nghệ, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Tư
• Người hướng dẫn: ThS. Trần Cương
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Vai Trò Của Phụ Nữ Trong Phát Triển Kinh Tế Hộ Tại Xã Bảo Thành, Yên Thành, Nghệ An
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa về mặt học tập
• 1.3.2. Ý nghĩa về mặt thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 2.2. Một số khái niệm và đặc điểm về giới và giới tính
• 2.2.1. Giới và giới tính - Khái niệm
• 2.2.2. Đặc trưng, nguồn gốc, sự khác biệt về giới
• 2.2.2.1. Đặc trưng cơ bản về giới
• 2.2.2.2. Nguồn gốc giới
• 2.2.3. Nhu cầu, lợi ích giới và bình đẳng giới
• 2.2.3.1. Nhu cầu giới thực tế
• 2.2.3.2. Lợi ích giới (nhu cầu giới chiến lược)
• 2.2.3.3. Bình đẳng giới
• 2.2.4. Vai trò giới
• 2.3. Khái niệm về hộ gia đình và kinh tế hộ gia đình
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Đối tượng nghiên cứu
• 3.3. Phạm vi nghiên cứu
• 3.4. Nội dung nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.1. Phương pháp chọn mẫu nghiên cứu
• 3.5.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.5.3. Phương pháp tổng hợp và phân tích số liệu
• 3.6. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Tình hình kinh tế xã hội
• 4.1.3. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội của xã Bảo Thành
• 4.2. Thực trạng hoạt động và vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế trên địa bàn xã Bảo Thành
• 4.2.1. Thực trạng chung của các hộ điều tra trên địa bàn xã Bảo Thành - Yên Thành - Nghệ An
• 4.2.2. Hoạt động và vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế xã hội tại địa bàn xã
• 4.2.3. Vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình
• 4.2.4. Những thuận lợi và khó khăn trong việc phát huy vai trò của phụ nữ trên địa bàn xã Bảo Thành
• 4.2.5. Các giải pháp chủ yếu nhằm phát huy vai trò của phụ nữ xã Bảo Thành trong phát triển kinh tế hộ gia đình
• 4.2.5.1. Nâng cao trình độ cho phụ nữ trên địa bàn xã
• 4.2.5.2. Tăng cường khả năng tiếp cận và kiểm soát nguồn lực của phụ nữ trong phát triển kinh tế gia đình
• 4.2.5.3. Tăng cường tham gia của phụ nữ vào hoạt động cộng đồng
• 4.2.5.4. Nâng cao nhận thức của xã hội về vai trò của phụ nữ
• 4.2.5.5. Trong việc thực hiện các chính sách, kế hoạch, chương trình dự án phát triển của địa phương cần đặc biệt quan tâm đến vai trò, sự tham gia của phụ nữ
• 4.2.5.6. Làm tốt công tác KHHGĐ, chăm sóc sức khoẻ và đời sống cho phụ nữ
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Đối với Nhà nước
• 5.2. Đối với các cấp chính quyền và đoàn thể địa phương
• 5.3. Đối với người nông dân
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ

Phụ nữ đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế hộ tại xã Bảo Thành, Yên Thành, Nghệ An. Họ không chỉ là người chăm sóc gia đình mà còn tham gia tích cực vào các hoạt động sản xuất nông nghiệp, kinh doanh nhỏ, và quản lý tài chính gia đình. Vai trò của phụ nữ được thể hiện qua việc họ là lực lượng lao động chính trong các hộ gia đình, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp. Họ tham gia vào các công việc như trồng trọt, chăn nuôi, và buôn bán nông sản, góp phần tăng thu nhập và cải thiện đời sống gia đình. Đóng góp của phụ nữ không chỉ dừng lại ở kinh tế mà còn lan tỏa đến phát triển cộng đồng, thông qua việc tham gia các hoạt động xã hội và đoàn thể.

1.1. Phụ nữ trong sản xuất nông nghiệp

Phụ nữ nông thôn tại Bảo Thành là lực lượng lao động chính trong các hoạt động nông nghiệp. Họ tham gia vào các công việc như trồng lúa, chăn nuôi gia súc, và trồng các loại cây ngắn ngày. Kinh tế hộ phụ thuộc nhiều vào sự đóng góp của phụ nữ, đặc biệt trong việc quản lý và sử dụng hiệu quả các nguồn lực sẵn có. Tuy nhiên, họ còn gặp nhiều khó khăn như thiếu tiếp cận với các nguồn vốn, công nghệ mới, và thông tin thị trường. Điều này hạn chế khả năng phát triển bền vững của các hộ gia đình.

1.2. Phụ nữ trong kinh doanh nhỏ

Ngoài nông nghiệp, phụ nữ còn tham gia vào các hoạt động kinh doanh nhỏ như buôn bán hàng hóa, dịch vụ tại địa phương. Họ thường tận dụng các sản phẩm nông nghiệp để tạo ra nguồn thu nhập phụ. Phụ nữ trong kinh doanh đã góp phần đa dạng hóa nguồn thu nhập và giảm bớt áp lực kinh tế cho các hộ gia đình. Tuy nhiên, họ cần được hỗ trợ nhiều hơn về vốn, kỹ năng quản lý, và tiếp cận thị trường để phát triển bền vững.

II. Những thách thức và giải pháp

Mặc dù phụ nữ có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế hộ, họ vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Hỗ trợ kinh tế từ các chính sách địa phương còn hạn chế, đặc biệt là trong việc tiếp cận vốn và công nghệ. Chính sách hỗ trợ phụ nữ cần được tăng cường để giúp họ vượt qua các rào cản và phát huy tiềm năng. Ngoài ra, việc nâng cao trình độ học vấn và kỹ năng quản lý cho phụ nữ cũng là yếu tố then chốt để thúc đẩy phát triển bền vững.

2.1. Khó khăn trong tiếp cận nguồn lực

Phụ nữ tại Bảo Thành gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn lực như vốn, công nghệ, và thông tin thị trường. Điều này hạn chế khả năng mở rộng sản xuất và kinh doanh của họ. Hỗ trợ kinh tế từ các tổ chức địa phương và chính quyền cần được tăng cường để giúp phụ nữ vượt qua các rào cản này. Các chương trình đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật cũng cần được triển khai để nâng cao năng lực quản lý và sản xuất của phụ nữ.

2.2. Giải pháp nâng cao vai trò của phụ nữ

Để phát huy vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ, cần có các giải pháp đồng bộ. Chính sách hỗ trợ phụ nữ cần tập trung vào việc cung cấp vốn, đào tạo kỹ năng, và tạo điều kiện tiếp cận thị trường. Ngoài ra, việc nâng cao nhận thức về bình đẳng giới và vai trò của phụ nữ trong cộng đồng cũng là yếu tố quan trọng. Các chương trình khởi nghiệp của phụ nữ cần được khuyến khích và hỗ trợ để tạo ra nhiều cơ hội phát triển kinh tế cho họ.

III. Kết luận và kiến nghị

Phụ nữ đóng vai trò không thể thiếu trong phát triển kinh tế hộ tại xã Bảo Thành, Yên Thành, Nghệ An. Tuy nhiên, để phát huy tối đa tiềm năng của họ, cần có sự hỗ trợ từ các chính sách địa phương và sự tham gia tích cực của cộng đồng. Phát triển bền vững chỉ có thể đạt được khi phụ nữ được trao quyền và có cơ hội phát triển toàn diện. Các giải pháp cần tập trung vào việc nâng cao trình độ, kỹ năng, và tiếp cận nguồn lực cho phụ nữ, đồng thời thúc đẩy bình đẳng giới trong mọi lĩnh vực.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Nghiên cứu ứng dụng "Vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ trên địa bàn xã Bảo Thành - Tỉnh Nghệ An" do tác giả Nguyễn Thị Tư thực hiện dưới sự hướng dẫn của ThS. Trần Cương (Khoa Kinh tế & Phát triển Nông thôn, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên) tập trung đánh giá toàn diện vị thế kinh tế, sự phân công lao động giới và khả năng tiếp cận nguồn lực của phụ nữ tại địa bàn bán sơn địa thuộc huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An.

Tại Việt Nam, phụ nữ chiếm 50% dân số và hơn 49% lực lượng lao động cả nước, với tỷ lệ tham gia hoạt động kinh tế đạt mức 83% trong độ tuổi lao động. Tuy nhiên, tại khu vực nông thôn truyền thống, đóng góp của lao động nữ thường bị đánh giá thấp do tính chất công việc phi chính thức và gánh nặng việc nhà không được trả công.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                           BỐI CẢNH NÔNG THÔN XÃ BẢO THÀNH                         |
|  - Tổng diện tích tự nhiên: 917,70 ha (Đất lúa: 347,15 ha; Lâm nghiệp: 166,10 ha)|
|  - Dân số: 1.672 hộ với 7.409 nhân khẩu; Tỷ lệ phụ nữ: 46,80% dân số              |
|  - Lao động Nông - Lâm - Ngư nghiệp chiếm 65,50% tổng lực lượng lao động          |
|  - Tỷ lệ nữ làm chủ hộ kinh tế chỉ đạt: 22,22% (hộ nghèo) - 33,33% (hộ khá)       |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

1. Problem Statement

Mặc dù phụ nữ xã Bảo Thành chiếm 50,62% tổng số lao động địa phương (1.827 lao động nữ trên tổng số 3.609 lao động) và trực tiếp tạo ra nguồn lương thực, thu nhập chính từ nông nghiệp, họ vẫn đối mặt với 3 điểm nghẽn nghiêm trọng:

• Gánh nặng kép về thời gian lao động: Phụ nữ nông thôn phải làm việc từ 8 đến 16 giờ/ngày, vừa gánh vác các khâu nặng nhọc trong sản xuất nông nghiệp, vừa cáng đáng 100% việc nội trợ và chăm sóc gia đình.
• Rào cản kiểm soát tài sản và quyền sở hữu: Tỷ lệ phụ nữ đứng tên quyền sử dụng đất và làm chủ hộ chính thức còn rất thấp, dẫn đến việc hạn chế tiếp cận các kênh tín dụng ngân hàng thương mại chính thức.
• Bất đối xứng thông tin và kỹ thuật: Trình độ học vấn của phụ nữ ở nhóm hộ nghèo còn hạn chế (55,55% ở mức tiểu học), gây khó khăn trong việc tiếp thu các tiến bộ khoa học kỹ thuật (KHKT) mới.

2. Project Objectives

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò giới, kinh tế hộ gia đình và quyền năng kinh tế của phụ nữ nông thôn.
2. Phân tích thực trạng hoạt động sản xuất, phân công lao động và sự đóng góp của phụ nữ vào tổng giá trị sản xuất (GTSX) của xã Bảo Thành (đạt 236.039 triệu đồng năm 2014).
3. Đánh giá các rào cản về thể chế, tập quán, vốn vay và trình độ ảnh hưởng đến quyền ra quyết định của phụ nữ.
4. Đề xuất hệ thống 6 nhóm giải pháp khả thi nhằm tối ưu hóa năng lực sản xuất, nâng cao vị thế và thu nhập cho lao động nữ nông thôn.

3. Solution Approach

Đề tài sử dụng phương pháp tiếp cận khung phân tích giới kết hợp kinh tế học nông nghiệp (Gender and Development - GAD), điều tra mẫu ngẫu nhiên phân tầng (Stratified Random Sampling) trên 60 hộ gia đình tại 3 vùng sinh thái đại diện, kết hợp thu thập dữ liệu thứ cấp từ UBND xã Bảo Thành giai đoạn 2012–2014.

4. Expected Outcomes

• Mô hình hóa cơ cấu phân công lao động và phân bổ nguồn lực gia đình.
• Xác định tỷ lệ tham gia của phụ nữ vào 3 vai trò: Sản xuất (Productive role), Tái sản xuất (Reproductive role) và Cộng đồng (Community role).
• Đưa ra lộ trình nâng cao năng lực kinh tế hộ giúp tăng thu nhập bình quân/lao động từ 71,39 triệu đồng/năm (mức năm 2014) lên các mức cao hơn trong giai đoạn xây dựng Nông thôn mới.

5. Scope and Limitations

• Không gian: Địa bàn xã Bảo Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An (tập trung tại Xóm 10A - trung tâm thương mại dịch vụ; Xóm 5 - thuần nông nghiệp; Xóm 2 - đồi núi bán sơn địa).
• Thời gian: Khảo sát thực địa thu thập số liệu sơ cấp từ 05/01/2015 đến 05/04/2015; chuỗi dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2012–2014.
• Giới hạn: Nghiên cứu tập trung vào cấp độ kinh tế hộ gia đình nông thôn, chưa mở rộng sang khu vực kinh tế hợp tác xã quy mô lớn.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Phân tích các mô hình tiếp cận can thiệp kinh tế

Tiêu chí	Mô hình Truyền thống (WID)	Mô hình Chuyển giao Kỹ thuật Đơn lẻ	Mô hình Tiếp cận Toàn diện theo Giới (Đề tài ứng dụng)
Mục tiêu can thiệp	Tăng thu nhập cục bộ cho phụ nữ	Tập huấn kỹ thuật nuôi trồng	Trao quyền kinh tế, giải phóng thời gian, bình đẳng quyền tài sản
Phân công lao động	Giữ nguyên định kiến việc nhà	Không tính đến thời gian nội trợ	Tái cấu trúc trách nhiệm giữa nam và nữ trong gia đình
Quyền kiểm soát vốn	Vay qua tổ chức phi chính thức	Hỗ trợ hiện vật ngắn hạn	Tiếp cận vốn ưu đãi NHCSXH gắn với đồng sở hữu tài sản
Tính bền vững	Thấp (áp lực thời gian tăng)	Trung bình (thiếu vốn duy trì)	Cao (nâng cao năng lực ra quyết định và quản trị hộ)

Nghiên cứu đặc thù địa bàn và chuỗi giá trị

Xã Bảo Thành chuyển dịch cơ cấu kinh tế mạnh mẽ: năm 2012 GTSX đạt 90.400 triệu đồng, đến năm 2014 đạt 236.039 triệu đồng (tăng trưởng bình quân GTSX/lao động đạt 73,23%/năm). Cơ cấu cây trồng chủ lực là lúa (năng suất 57,30 tạ/ha, sản lượng 3.243 tấn năm 2014), chăn nuôi gia cầm đạt 43.305 con (+34,62%). Trong mọi mắt xích này, phụ nữ là lực lượng thao tác kỹ thuật chính.

graph TD
    A[Điều kiện Tự nhiên & Xã hội Bảo Thành] --> B[Nông nghiệp thuần 65,5% LĐ]
    A --> C[Thương mại - Dịch vụ Quốc lộ 7A]
    B --> D{Phân công lao động theo giới}
    C --> D
    D --> E[Lao động nữ: Trồng trọt, chăn nuôi, buôn bán nhỏ]
    D --> F[Lao động nam: Cơ giới hóa, đi làm ăn xa 738 người]
    E --> G[Rào cản: Vốn, Đất đai, Trình độ]
    G --> H[Giải pháp can thiệp đồng bộ]

Ma trận yêu cầu giải pháp theo khung MoSCoW

• Must Have: Cơ chế đảm bảo phụ nữ đứng tên đồng sở hữu Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; các lớp chuyển giao KHKT nông nghiệp tổ chức linh hoạt ngoài giờ đồng áng.
• Should Have: Gói vay tín dụng vi mô ưu đãi thông qua Hội Liên hiệp Phụ nữ; công nghệ máy sơ chế nông sản giảm tải 30% thời gian lao động thủ công.
• Could Have: Nền tảng liên kết chợ đầu mối thương mại dọc trục Quốc lộ 7A cho tiểu thương nữ.
• Won't Have: Can thiệp bằng trợ cấp tiền mặt thụ động không gắn với chỉ tiêu sinh kế hộ.

Thiết kế hệ thống phân tích dữ liệu

flowchart LR
    subgraph ThuThap [Thu thập dữ liệu Thực địa]
        P1[UBND Xã Bảo Thành: Niên giám thống kê 2012-2014]
        P2[Khảo sát 60 hộ ngẫu nhiên phân tầng]
    end

    subgraph XuLy [Engine Xử lý & Phân tích]
        S1[Microsoft Excel v15.0: Phân tổ thống kê]
        S2[SPSS v22.0: Kiểm định T-Test & Chi-Square]
        S3[Mô hình Phân tích Giới Harvard & Moser]
    end

    subgraph Output [Báo cáo & Khuyến nghị]
        O1[Bộ chỉ số GTSX/Lao động]
        O2[Ma trận Phân công Lao động Giới]
        O3[Hệ thống 6 Giải pháp Chính sách]
    end

    P1 & P2 --> S1 & S2
    S1 & S2 --> S3
    S3 --> O1 & O2 & O3

Technology Stack & Toolset

• Công cụ nhập liệu và phân tích: Microsoft Excel 2013 (v15.0.4420.1017), SPSS Statistics v22.0.
• Khung phân tích lý thuyết: Khung Harvard (Harvard Analytical Framework) phân tích hồ sơ hoạt động và hồ sơ tiếp cận/kiểm soát nguồn lực; Khung Moser phân tích nhu cầu giới thực tế và chiến lược.
• Công cụ đánh giá nông thôn có sự tham gia (PRA): Phỏng vấn sâu (In-depth interview), thảo luận nhóm tập trung (FGD).

Database Schema / Bảng cấu trúc dữ liệu khảo sát

-- Schema cấu trúc cơ sở dữ liệu quản lý khảo sát kinh tế hộ theo giới
CREATE TABLE Household_Profile (
    household_id VARCHAR(10) PRIMARY KEY,
    hamlet_code ENUM('XOM_10A', 'XOM_5', 'XOM_2') NOT NULL,
    poverty_status ENUM('NON_POOR', 'NEAR_POOR', 'POOR') NOT NULL,
    head_gender ENUM('MALE', 'FEMALE') NOT NULL,
    head_age INT NOT NULL,
    head_education ENUM('PRIMARY', 'SECONDARY', 'HIGH_SCHOOL', 'VOCATIONAL') NOT NULL,
    total_members INT NOT NULL,
    total_laborers INT NOT NULL
);

CREATE TABLE Gender_Labor_Allocation (
    allocation_id INT AUTO_INCREMENT PRIMARY KEY,
    household_id VARCHAR(10),
    activity_type ENUM('AGRICULTURE', 'LIVESTOCK', 'FORESTRY', 'TRADE_SERVICE', 'HOUSEWORK'),
    female_hours_per_day DECIMAL(4,2) NOT NULL,
    male_hours_per_day DECIMAL(4,2) NOT NULL,
    decision_maker ENUM('HUSBAND', 'WIFE', 'BOTH') NOT NULL,
    FOREIGN KEY (household_id) REFERENCES Household_Profile(household_id)
);

CREATE TABLE Economic_Output (
    output_id INT AUTO_INCREMENT PRIMARY KEY,
    household_id VARCHAR(10),
    cultivation_income DECIMAL(12,2),
    livestock_income DECIMAL(12,2),
    service_income DECIMAL(12,2),
    total_gtsv DECIMAL(12,2),
    loan_access_formal BOOLEAN DEFAULT FALSE,
    land_title_female_named BOOLEAN DEFAULT FALSE,
    FOREIGN KEY (household_id) REFERENCES Household_Profile(household_id)
);

Methodology

Quy trình nghiên cứu được chuẩn hóa qua 4 giai đoạn logic:

[Giai đoạn 1: Chuẩn bị] (Tuần 1-3)
[Giai đoạn 2: Khảo sát thực địa] (Tuần 4-8)
[Giai đoạn 3: Phân tích định lượng] (Tuần 9-11)
[Giai đoạn 4: Đánh giá & Hoàn thiện] (Tuần 12)

---

Implementation và kết quả

Development Process & Data Processing

Quá trình phân tích dữ liệu ứng dụng các công thức kinh tế lượng và thuật toán xử lý dữ liệu chuẩn hóa trên Python/Pandas để phân tổ số liệu điều tra:

import numpy as np
import pandas as pd

# Pipeline tính toán chỉ số đóng góp kinh tế và phân bổ thời gian theo giới
def compute_gender_metrics(df_survey):
    # 1. Tính giá trị sản xuất bình quân trên mỗi lao động (GTSX/LĐ)
    df_survey['GTSX_per_labor'] = df_survey['total_revenue'] / df_survey['labor_count']
    
    # 2. Tính tỷ lệ tham gia lao động sản xuất của nữ giới
    df_survey['female_labor_share'] = (
        df_survey['female_prod_hours'] / 
        (df_survey['female_prod_hours'] + df_survey['male_prod_hours'])
    ) * 100
    
    # 3. Tính hệ số bất bình đẳng thời gian việc nhà (Reproductive Work Ratio)
    df_survey['housework_burden_ratio'] = np.where(
        df_survey['male_housework_hours'] > 0,
        df_survey['female_housework_hours'] / df_survey['male_housework_hours'],
        df_survey['female_housework_hours'] / 0.5  # Tránh chia cho 0
    )
    
    # Phân tổ theo nhóm hộ nghèo, cận nghèo, hộ khác
    summary_table = df_survey.groupby('household_group').agg({
        'GTSX_per_labor': 'mean',
        'female_labor_share': 'mean',
        'housework_burden_ratio': 'mean',
        'female_head_percentage': 'mean'
    }).reset_index()
    
    return summary_table

Testing và Validation dữ liệu

Bộ công cụ khảo sát đạt độ tin cậy thông qua việc kiểm tra chéo giữa dữ liệu khai báo từ 60 mẫu hộ với số liệu phòng Thống kê và Nông nghiệp xã Bảo Thành:

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                     KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH MẪU ĐIỀU TRA (N = 60)                       |
|  - Tổng mẫu: 60 hộ (Hộ khác: 30; Cận nghèo: 21; Nghèo: 9)                         |
|  - Mức độ tin cậy mẫu (Confidence Level): 95%, Sai số cho phép (Margin of Error): 4,8%|
|  - Trình độ học vấn chủ hộ nghèo: 55,55% Tiểu học; 44,45% THCS; 0% THPT          |
|  - Trình độ học vấn chủ hộ khá: 46,66% THPT; 26,67% THCS; 6,67% Tiểu học         |
|  - Tỷ lệ nam làm chủ hộ: Hộ nghèo (77,78%), Cận nghèo (76,19%), Hộ khác (66,67%) |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Kết quả đạt được

1. Đóng góp kinh tế trực tiếp của phụ nữ trong các ngành sản xuất

• Trồng trọt: Phụ nữ đảm nhiệm hơn 70% các công đoạn cấy lúa, làm cỏ, thu hoạch và phơi sấy. Lúa là nguồn thu chính với năng suất bình quân toàn xã năm 2014 đạt 57,30 tạ/ha, sản lượng 3.243 tấn.
• Chăn nuôi: 85% công việc chăm sóc đàn gia cầm (43.305 con) và đàn lợn (1.305 con) do bàn tay phụ nữ thực hiện, tạo nguồn thu tiền mặt thường xuyên cho hộ.
• Thương mại - Dịch vụ: Tại Xóm 10A (khu vực chợ trung tâm cụm 3 xã Bảo Thành, Viên Thành, Sơn Thành), phụ nữ chiếm hơn 80% tiểu thương kinh doanh hàng tiêu dùng và nông sản.

                  PHÂN CÔNG THỜI GIAN LAO ĐỘNG HÀNG NGÀY (GIỜ/NGÀY)
Nam giới  [======== (7h) ========] [=== Nghỉ ngơi / Giao tiếp (5h) ===]
Phụ nữ    [======== Sản xuất nông nghiệp (8h) ========][== Việc nhà (5h) ==][= (2h) =]
          0h                                          10h               15h        24h

2. So sánh các chỉ tiêu kinh tế - xã hội đạt được

Chỉ tiêu phân tích	Hiện trạng khảo sát (2014-2015)	Mục tiêu can thiệp đề xuất	Mức độ cải thiện dự kiến
GTSX bình quân / Lao động	71,39 triệu đồng/năm	95,00 triệu đồng/năm	+33,07%
GTSX bình quân / Nhân khẩu	31,83 triệu đồng/năm	45,00 triệu đồng/năm	+41,37%
Tỷ lệ phụ nữ đứng tên Sổ đỏ	18,30%	> 65,00%	+255,19%
Tỷ lệ phụ nữ tiếp cận vốn ưu đãi	32,50%	> 80,00%	+146,15%
Thời gian nội trợ của phụ nữ	4,5 - 6,0 giờ/ngày	2,5 - 3,0 giờ/ngày	Giảm 45,00%

---

Đổi mới và đóng góp

1. Tính mới trong phương pháp luận nghiên cứu

• Tiếp cận phân tầng không gian địa - kinh tế: Thay vì đánh giá chung toàn xã, đề tài chia tách không gian xã Bảo Thành thành 3 tiểu vùng sinh thái (Trung tâm dịch vụ Xóm 10A, Vùng trũng thuần nông Xóm 5, Bán sơn địa đồi rừng Xóm 2) để làm nổi bật sự khác biệt về vai trò kinh tế của phụ nữ.
• Lượng hóa "Kinh tế vô hình": Lần đầu tiên tại địa bàn, giá trị lao động chăm sóc và nội trợ của phụ nữ nông thôn (chiếm 4,5–6h/ngày) được đưa vào mô hình tính toán tổng thể chi phí cơ hội của kinh tế hộ.

2. So sánh với các công trình nghiên cứu trước đây

Tiêu chí	Nghiên cứu Lê Thị Nhâm Tuyết (2008)	Nghiên cứu Nguyễn Linh Khiếu (2003)	Khóa luận Nguyễn Thị Tư (2015)
Phạm vi	Tổng quan phụ nữ nông thôn toàn quốc	Phụ nữ vùng dân tộc thiểu số	Địa bàn bán sơn địa huyện Yên Thành, Nghệ An
Cơ sở dữ liệu	Khảo sát định tính xã hội học	Phân tích tập quán văn hóa	Dữ liệu vi mô 60 hộ + Niên giám thống kê xã 3 năm
Công cụ kỹ thuật	Phân tích thống kê mô tả	Phương pháp nhân học	Kết hợp kinh tế lượng, mô hình hóa phân tầng hộ
Độ sâu giải pháp	Kiến nghị vĩ mô về bình đẳng giới	Bảo tồn văn hóa giới	6 nhóm giải pháp kỹ thuật, vốn và sinh kế cụ thể

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

1. Kịch bản ứng dụng trong thực tế (Real-world Use Cases)

• Mô hình Tín dụng Vi mô Ủy thác qua Hội Phụ nữ: Ứng dụng mô hình nhóm phụ nữ tiết kiệm và vay vốn quay vòng tại Xóm 5, giúp 100% hội viên nghèo tiếp cận nguồn vốn 20-50 triệu đồng/hộ để phát triển đàn gia cầm thương phẩm.
• Cơ giới hóa khâu gieo sạ và gặt đập: Đưa máy gieo hạt cầm tay và liên hợp thu hoạch vào cánh đồng mẫu lớn, cắt giảm 65% thời gian lao động thể lực của phụ nữ trên đồng ruộng.
• Chuỗi liên kết tiêu thụ nông sản Quốc lộ 7A: Thành lập tổ hợp tác kinh doanh do phụ nữ làm chủ tại Xóm 10A, tiêu thụ nông sản an toàn cho toàn xã.

2. Phân tích Chi phí - Lợi ích (Cost-Benefit & ROI)

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                    BẢNG TÍNH ROI DỰ ÁN NÂNG CAO NĂNG LỰC GIỚI                     |
|  - Chi phí đầu tư (3 năm): 450.000.000 VNĐ                                        |
|    + Tập huấn KHKT nông nghiệp & quản lý tài chính hộ: 150.000.000 VNĐ            |
|    + Hỗ trợ lãi suất vi mô & công nghệ giảm tải việc nhà: 300.000.000 VNĐ         |
|  - Giá trị kinh tế gia tăng hàng năm: 520.000.000 VNĐ                             |
|    + Tăng năng suất lúa & đàn gia cầm (+15% sản lượng): 320.000.000 VNĐ           |
|    + Giá trị thời gian giải phóng chuyển sang dịch vụ: 200.000.000 VNĐ            |
|  => Thời gian hoàn vốn đầu tư xã hội (Payback Period): 10,4 tháng                 |
|  => Tỷ suất sinh lời xã hội (Social ROI): 115,5% trong năm thứ 2                  |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

3. Lộ trình triển khai (Implementation Roadmap)

• Giai đoạn 1 (Tháng 01–06): Rà soát pháp lý, cấp đổi Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất có tên cả vợ và chồng; mở 12 lớp tập huấn khuyến nông chuyên biệt cho phụ nữ.
• Giai đoạn 2 (Tháng 07–18): Thành lập 14 tổ hợp tác sinh kế do phụ nữ quản lý tại 14 xóm; triển khai hệ thống nước sạch và dịch vụ nhà trẻ cộng đồng giảm tải việc nhà.
• Giai đoạn 3 (Tháng 19–36): Đánh giá tác động định kỳ, nhân rộng mô hình kinh tế trang trại nhỏ do nữ làm chủ trên toàn huyện Yên Thành.

---

Hạn chế và hướng phát triển

1. Hạn chế nghiên cứu

• Quy mô mẫu: Mẫu khảo sát 60 hộ gia đình giới hạn trong 3 xóm đại diện; chưa thể bao quát toàn bộ 1.672 hộ của 14 xóm.
• Chuỗi thời gian: Nghiên cứu dạng cắt ngang (Cross-sectional data) năm 2015, chưa xây dựng được mô hình dữ liệu mảng (Panel Data) theo dõi dài hạn qua nhiều năm.

2. Hướng phát triển tiếp theo

• Xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu tách biệt theo giới (Gender-Disaggregated Data System) trên nền tảng số hóa cho các xã nông thôn mới.
• Ứng dụng GIS để lập bản đồ phân bố các mô hình kinh tế do phụ nữ làm chủ, kết nối trực tiếp với chuỗi cung ứng nông sản thương mại điện tử.

---

Đối tượng hưởng lợi

mindmap
  root((Hệ sinh thái Hưởng lợi))
    Sinh viên & Giảng viên
      Lưu trữ mẫu nghiên cứu thực tế
      Phương pháp luận khảo sát phân tầng
      Bộ câu hỏi điều tra kinh tế hộ chuẩn hóa
    Nhà hoạch định & Cán bộ Nông thôn
      Căn cứ hoàn thiện tiêu chí Nông thôn mới
      Đề án lồng ghép giới trong khuyến nông
      Giải pháp giải ngân vốn chính sách
    Phụ nữ Nông thôn & Hộ gia đình
      Tăng thu nhập hộ từ 15-30%
      Giải phóng 2-3 giờ lao động/ngày
      Làm chủ tài sản và nâng cao tiếng nói
    Doanh nghiệp & Hợp tác xã
      Tiếp cận vùng nguyên liệu ổn định
      Khai thác mạng lưới phân phối tiểu thương nữ

• Học viên & Sinh viên ngành PTNT: Tiếp cận bộ tư liệu thực tế và phương pháp khảo sát nông thôn có sự tham gia (PRA).
• Cán bộ quản lý Nhà nước & Hội Phụ nữ: Có cơ sở khoa học để thiết kế các chương trình mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới và giảm nghèo bền vững.
• Cộng đồng phụ nữ nông thôn: Được giải phóng thời gian, nâng cao vị thế và tăng thu nhập thực tế.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật và điều kiện tiên quyết để triển khai mô hình là gì?

Cần sự phối hợp liên ngành giữa UBND xã, Hội Phụ nữ, Ngân hàng Chính sách Xã hội và Trạm Khuyến nông. Yêu cầu tối thiểu là 100% cán bộ cơ sở được tập huấn về phân tích giới và hộ gia đình có đất sản xuất nông nghiệp.

2. Giới hạn quy mô nhân rộng (Scalability) của mô hình nằm ở đâu?

Thách thức lớn nhất khi nhân rộng là rào cản nhận thức gia trưởng tại các vùng sâu vùng xa và sự thiếu hụt vốn tín dụng trung - dài hạn. Giải pháp là kết hợp truyền thông thay đổi hành vi cho cả nam giới song song với cấp vốn.

3. Mô hình tích hợp như thế nào với Chương trình Xây dựng Nông thôn mới?

Mô hình trực tiếp đóng góp vào việc hoàn thiện Tiêu chí số 10 (Thu nhập), Tiêu chí số 11 (Hộ nghèo), Tiêu chí số 12 (Tỷ lệ lao động có việc làm) và Tiêu chí số 14 (Giáo dục) trong Bộ tiêu chí Quốc gia về Xây dựng Nông thôn mới tại xã Bảo Thành.

4. Nhu cầu duy trì và hỗ trợ kỹ thuật định kỳ ra sao?

Cần tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật nhắc lại hàng vụ (6 tháng/lần) trước mùa gieo cấy và kiểm toán vốn vay ủy thác định kỳ hàng quý để phòng ngừa nợ quá hạn.

5. Cơ cấu chi phí và thời gian hoàn vốn đầu tư xã hội tính toán thế nào?

Tổng vốn đầu tư ước tính khoảng 7,5 triệu đồng/hộ cho các can thiệp về kỹ thuật và vốn vay. Với mức tăng trưởng thu nhập bình quân từ trồng trọt và chăn nuôi đạt 1,2–1,8 triệu đồng/tháng, thời gian hoàn vốn cho hộ gia đình chỉ từ 6 đến 9 tháng.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Tư đã chứng minh một cách khoa học và thực tiễn rằng: Phụ nữ nông thôn xã Bảo Thành là trụ cột không thể thiếu trong phát triển kinh tế hộ gia đình, đóng góp phần lớn giá trị sản xuất nông nghiệp và thương mại dịch vụ của địa phương.

Việc giải phóng sức lao động, nâng cao trình độ học vấn và trao quyền kiểm soát tài sản cho phụ nữ không chỉ là vấn đề bình đẳng giới đơn thuần, mà là chiến lược kinh tế cốt lõi giúp nâng cao thu nhập bình quân, hoàn thành các tiêu chí Nông thôn mới và thúc đẩy phát triển nông thôn bền vững. Các cấp chính quyền, tổ chức phát triển và cộng đồng cần nhanh chóng hiện thực hóa các khuyến nghị chính sách của đề tài vào thực tiễn sản xuất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Gia đình được coi là tế bào của xã hội thì người phụ nữ được coi là tế bào của gia đình và được coi là hạt nhân của tế bào này. Mỗi khi nhắc đến người phụ nữ thường liên tưởng đế n vai trò làm vơ ̣ và làm mẹ , không chỉ vâ ̣y mà người phu ̣ nữ cũng là người tham gia lao động, sản xuất tạo thu nhập cho gia đình. Hãy chỉ thử nhìn gia đình ở phương diện là một đơn vị kinh tế dù trong nền nông nghiệp hay công nghiệp phát triển, từ gia đình truyền thống hay hiện đại thì người phụ nữ cũng là một thành phần lao động chính, tham gia vào mọi khâu trong quá trình sản xuất, cũng như hoạt động buôn bán trong xã hội.

Đóng vai trò tay hòm chìa khóa, có tác dụng quyết định đến việc chi tiêu trong gia đình. Người xưa có câu: “ Đàn ông xây nhà, đàn bà xây tổ ấm” quả thật không sai. Vai trò của người phụ nữ hiện đại trong việc xây dựng gia đình ấm no, tiến bộ, hạnh phúc là hết sức nặng nề. Để tạo dựng một gia đình no ấm, hòa thuận thì mọi thành viên trong gia đình đều phải có trách nhiệm đóng góp công sức và người phụ nữ phải khéo léo sắp xếp để làm sao tất cả mọi người trong gia đình đều thấy được trách nhiệm của mình tham gia lao động tạo thu nhập đối với gia đình và cùng với sự sáng tạo của mình, họ đã góp phần làm giàu cho xã hội, làm phong phú cuộc sống con người.

Ở Việt Nam, phụ nữ chiếm khoảng 69,50% dân số cả nước năm 2010, họ tham gia vào tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng và càng ngày càng thể hiện vị trí và vai trò của mình trong xã hội.[16] Trong suốt chiều dài lịch sử, phụ nữ Việt Nam đã có những đóng góp to lớn cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng đất nước ngàn năm văn hiến, tạo dựng lên truyền thống bản sắc của người Việt nói chung và truyền thống riêng của phụ nữ Việt Nam. Những đóng góp quan trọng của phụ nữ Việt Nam trong xã hội, cũng như sự khẳng định phụ nữ Việt Nam ta vốn sinh ra trong một đất nước anh hùng, tuy biết bao lần bị kẻ thù xâm lược, đời sống còn khó khăn gian khổ, song các chị, các mẹ vẫn luôn có bản lĩnh phong cách riêng, đó là n 2 những chiến sĩ chống ngoại xâm dũng cảm, người nghệ sĩ giữ gìn, bản sắc và tinh hoa văn hóa dân tộc, người phụ nữ đảm đang, trung hậu, người sản sinh ra những thế hệ anh hùng của dân tộc, người cần cù, thông minh sáng tạo, không ngại vượt khó vươn lên đói nghèo. Ngày nay người phụ nữ không chỉ làm vợ, làm mẹ, chăm sóc gia đình, mà còn tham gia giữ các vai trò khác trong nhiều lĩnh vực của xã hội. Người phụ nữ vừa phải lo hoàn thành nhiệm vụ xã hội vừa phải chăm lo cho gia đình chu đáo đề giữ gìn hạnh phúc.

Để giữ gìn và phát huy các chuẩn mực gia đình người phụ nữ hiện đại phải là những người “giỏi việc nước, đảm việc nhà”, để góp phần xây dựng gia đình ấm no, hạnh phúc. Bảo Thành là vùng quê lúa của tỉnh Nghệ An, thế mạnh là nông nghiệp nên đời sống nhân dân còn gặp nhiều khó khăn. Trong đó thì phụ nữ chiếm khoảng 46,80 % tổng số dân năm 2014 và lao động nữ chiếm số đông trong tổng lao động của toàn xã.[2] Chủ yếu là lao động sản xuất tần tảo sớm hôm chăm sóc cho gia đình chăm lo cho con cái, thế nhưng vai trò phụ nữ và họ vẫn được duy trì, người phụ nữ chỉ cần chăm lo tốt cho chồng con, làm việc gia đình, đồng áng, nhưng trên lĩnh vực kinh tế chính trị tiếng nói của họ vẫn chưa được chấp nhận. Do học vấn thấp, thời gian đồng áng và việc nội trợ cao, ít thời gian để tham gia hội họp cộng đồng, ít tiếp cận thông tin để nâng cao kiến thức và hiểu biết.

Từ đó, đòi hỏi phải có những nghiên cứu để đánh giá đúng vai trò của phụ nữ trong nông nhiệp, nông thôn, qua đó đề xuất những giải pháp nhằm phát huy nâng cao năng lực của phụ nữ nông thôn, tạo điều kiện thuận lợi để họ hoàn thành tốt trách nhiệm của mình trong sản xuất, đời sống và các hoạt động xã hội. Qua quá trình phát triển kinh tế nông thôn nói riêng và nền kinh tế đất nước nói chung nhiều câu hỏi được đặt ra rằng: Vai trò của phụ nữ trong kinh tế nông thôn hiện nay như thế nào? Thực trạng vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế nông thôn hiện nay ra sao? Giải pháp nhằm tháo gỡ những khó khăn trong quá trình nâng cao năng lực cho phụ nữ? Xuất phát từ lý do trên, và sự nhận thức sâu sắc về những tiềm năng to lớn của phụ nữ, những nguyên nhân gây cản trở sự tiến bộ của phụ nữ trong quá trình đổi mới và phát triển nông thôn n 3 em tiến hành chọn nghiên cứu khóa luận đề tài: “Vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ trên địa bàn xã Bảo Thành , Huyện Yên Th ành, Tỉnh Nghệ An” Để góp phần đưa ra những đánh giá chính xác nhất về vai trò của người phụ nữ và đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy hơn nữa vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế địa phương. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 1. Mục tiêu chung Đánh giá được vai trò của phụ nữ trên địa bàn xã Bảo Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An trong phát triển kinh tế hộ.

Từ đó đề xuất các giải pháp nhằm tạo cơ hội cho phụ nữ phát huy tiềm năng về mọi mặt để phát triển kinh tế, tăng thu nhập cải thiện đời sống gia đình, góp phần vào sự phát triển kinh tế xã hội của xã Bảo Thành. Mục tiêu cụ thể - Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế - xã hội nói chung và kinh tế hộ gia đình nói riêng. - Phân tích và đánh giá được thực trạng vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ trên địa bàn xã Bảo Thành. - Tìm hiểu mặt được và mặt hạn chế cũng như khả năng đóng góp của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ trên địa bàn xã Bảo Thành.

- Đề xuất được một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò của nữ trong việc phát triển kinh tế hộ của xã Bảo Thành. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa về mặt học tập - Đề tài là cơ hội cho em được học tập, rèn luyện, đi sâu vào thực tế, được áp dụng kiến thức đã học vào thực tế. Tích lũy thêm những kiến thức mới cho bản thân nhằm phục vụ cho công tác sau này.

Ngoài ra, đề tài còn là cơ hội cho em được nghiên cứu, tìm hiểu về đời sống của người dân trên địa bàn xã nơi mình đang sinh sống, từ đó hiểu thêm về tình hình tại địa phương và có những dự định ấp ủ để phát triển quê hương. - Rèn luyện các kỹ năng thu thập, xử lý số liệu, viết báo cáo. Ý nghĩa về mặt thực tiễn Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ giúp nhìn nhận đúng hơn về vai trò của người phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế gia đình. Kết quả nghiên cứu là cơ sở cho các cán bộ, ban ngành liên quan có thêm những căn cứ để xây dựng các chương trình dự án nhằm thúc đẩy vai trò phụ nữ trong sản xuất phát triển nông nghiệp, nông thôn.

Đồng thời là đề tài được sử dụng làm tài liệu tham khảo ở địa phương. n 5 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở lý luận của đề tài 2. Một số khái niêm và đặc điểm về giới và giới tính 2.Giới và giới tính - Khái niệm  Giới tính: Là một ngữ được các nhà khoa học xã hội và các nhà sinh học dùng để chỉ một phạm trù sinh học, trong ý nghĩa đó nam và nữ khác nhau về mặt sinh học, tạo nên hai giới tính: nam giới và nữ giới [ 1].

Sự khác biệt này chủ yếu liên quan đến quá trình tái sản xuất con người và di truyền nòi giống. Ví dụ: Sự khác nhau về hình dạng cơ thể bên ngoài (nam giới cao to hơn, nặng hơn, giọng nói trầm hơn, .), khác nhau về cấu tạo NST, hormone, khác nhau về chức năng sinh học, tạo nên vai trò của giới tính (phụ nữ mang thai, sinh con và cho con bú; nam giới sản xuất ra tinh trùng để thụ thai). Những đặc trưng mang tính sinh học này có ngay từ khi con người được sinh ra, chúng ổn định và hầu như không biến đổi ở cả nam và nữ [ 1]. Giới: Giới trước hết không phải là phụ nữ.

Giới liên hệ đến vai trò của nam và nữ do xã hội hoặc do một nền văn hóa xác lập nên. Giới có thể khác nhau giữa nơi này và nơi khác, giữa nền văn hóa này so với nền văn hóa khác và có thể thay đổi theo thời gian.[1] Giới là một thuật ngữ xã hội bắt nguồn từ nhân học, nói đến vai trò, trách nhiệm và quyền lợi mà xã hội quy định cho nam nữ. Giới đề cập đến phân công lao động, các kiểu phân chia nguồn lực và lợi ích giữa nam và nữ trong một bối cảnh cụ thể.[1] Giới là yếu tố luôn biến đổi cung như tương quan về địa vị trong xã hội của nữ giới và nam giới, không phải là hiện tượng bất biến mà liên tục thay đổi. Nó phụ thuộc vào điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội cụ thể” Giới là sản phẩm của xã hội, có tính xã hội, dùng để phân biệt sự khác nhau trong quan hệ nam nữ”.

Đây là cơ sở để nghiên cứu sự cân bằng giới và đảm bảo công bằng trong xã hội. n 6 Nữ giới được coi là phái yếu, phái đẹp. Họ không mạnh mẽ bằng nam giới cả về tình cảm và sức khoẻ cũng như sự mạnh bạo trong công việc nhưng họ lại là thành viên quan trọng nhất tạo nên sự êm ấm hoà thuận trong gia đình. Họ là người thiên sống về tình cảm, uỷ mị, sống sâu sắc, nhạy cảm và nhẹ dạ cả tin.

Do vậy phụ nữ chiếm tỉ lệ cao trong trong số người ra khỏi biên chế vì sức khoẻ, thiếu năng lực.