MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Phụ nữ có vai trò quan trọng trong đội ngũ lao động đông đảo trong xã hội. Bằng những lao động sáng tạo của mình, họ đã góp phần làm giàu cho xã hội, làm phong phú cuộc sống con người. Phụ nữ luôn thể hiện vai trò của mình trong đời sống xã hội, cụ thể trong lĩnh vực hoạt động vật chất phụ nữ là một lực lượng trực triếp sản xuất ra của cải để nuôi sống con người.
Không chỉ sản xuất ra của cải vật chất, phụ nữ còn tái sản xuất ra con người để duy trì và phát triển xã hội. Trong lĩnh vực hoạt động tinh thần phụ nữ có vai trò sáng tạo nền văn hóa nhân loại. Nền văn hóa dân gian bất cứ nước nào, dân tộc nào cũng có sự tham gia bằng nhiều hình thức của đông đảo phụ nữ. Ở Việt Nam phụ nữ chiếm khoảng 50% dân số cả nước, họ tham gia vào tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng và càng ngày càng thể hiện vị trí vai trò của mình trong xã hội.
Trong suốt chặng đường đấu tranh dựng nước và giữ nước, xây dựng đất nước, lịch sử Việt Nam đã nghi nhận những cống hiến to lớn của phụ nữ. Trong công cuộc đổi mới đất nước của Đảng, họ luôn giữ và phát huy tinh thần yêu nước, đoàn kết và lao động sáng tạo, khắc phục mọi khó khăn để vươn lên trong học tập, lao động, phấn đấu đạt những thành tích xuất sắc trên mọi lĩnh vực. Trong gia đình, mỗi phụ nữ vừa là con dâu, người vợ, người mẹ, người thầy của các con, người thầy thuốc của gia đình. Đảng và Nhà nước ta ngày càng quan tâm phát huy vai trò của phụ nữ trong xã hội, tạo điều kiện thuận lợi cho phụ nữ tham gia vào tất cả các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng.
Ở khu vực nông thôn cùng với việc tham gia tích cực vào phát triển kinh tế gia đình, mỗi phụ nữ tham gia nhiều hoạt động xã hội, góp phần quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội, ổn định an ninh quốc phòng địa phương làm thay đổi diện mạo nông thôn Việt Nam. Tân Đoàn là một xã thuộc địa bàn huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn với hơn 50% dân số là phụ nữ. Lực lượng này đã và đang đóng góp to lớn vào việc phát triển kinh tế xã hội của toàn xã. Tuy nhiên sự đóng góp của phụ nữ lại chưa được ghi nhận một cách xứng đáng, chưa tương xứng với vị trí, vai trò của họ trong nền kinh tế, trong các quan hệ xã hội và trong đời sống gia n 2 đình.
Đặc biệt trong nền kinh tế thị trường, người phụ nữ phải ''nặng gánh hai vai'', vừa làm tốt vai trò xã hội, vừa đảm nhiệm vai trò làm vợ, làm mẹ trong khi quỹ thời gian của họ cũng chỉ như mọi người, sức khỏe lại hạn chế. Để cố gắng làm tốt họ phải nỗ lực và hi sinh những quyền lợi về mọi mặt. Nhiều câu hỏi được đặt ra cho bản thân, cho các cấp hội phụ nữ và chúng ta: Vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế nông thôn hiện nay như thế nào? giải pháp nhằm tháo gỡ những khó khăn trong quá trình nâng cao năng lực cho phụ nữ?. Vì vậy, nghiên cứu về vai trò của phụ nữ nông thôn xã Tân Đoàn - Văn Quan - Lạng Sơn trong việc phát triển kinh tế được đặt ra như một yêu cầu cấp bách để từ đó đề ra giải pháp có tính khả thi nhằm phát huy hơn nữa vai trò của lực lượng này, qua đó thúc đẩy sự phát triển nông nghiệp nông thôn theo xu hướng đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa như mục tiêu của Đảng và Nhà nước đề ra.
Xuất phát từ vai trò và tầm quan trọng của phụ nữ trong việc phát triển kinh tế hộ gia đình, được sự phân công của nhà trường và sự hướng dẫn của PGS.TS Nguyễn Hữu Hồng, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: ''Vai trò của phụ nữ trong việc phát triển kinh tế hộ gia đình tại xã Tân Đoàn - Văn Quan - Lạng Sơn'', với mong muốn có cái nhìn tổng thể về tầm quan trọng của phụ nữ nông thôn ở xã Tân Đoàn trong việc phát triển kinh tế hộ gia đình, từ đó có các giải pháp để phụ nữ ngày càng có cơ hội hội nhập vào cộng đồng và có tiếng nói trong gia đình cũng như ngoài xã hội, nâng cao trình độ hiểu biết và khả năng tiếp cận của phụ nữ. Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu chung Nghiên cứu thực trạng về vai trò của người phụ nữ nông thôn Tân Đoàn trong phát triển kinh tế hộ gia đình ở địa phương trong thời gian qua, từ đó đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao vai trò của người phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình ở xã trong thời gian tới. Mục tiêu cụ thể - Hệ thống hóa cơ sở lý luận về vấn đề giới và vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế - xã hội nói chung và kinh tế hộ gia đình nói riêng.
- Phân tích và đánh giá thực trạng vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ nông thôn tại địa bàn xã. n 3 - Nghiên cứu thực trạng vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình ở địa phương và tìm hiểu những yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của phụ nữ và khả năng đóng góp của phụ nữ tại xã trong phát triển kinh tế hộ gia đình thời gian qua. - Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình trong thời gian tới. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 1.
Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu là phụ nữ trong các hộ gia đình trên địa bàn xã Tân Đoàn - Văn Quan - Lạng Sơn. Phạm vi nghiên cứu - Nội dung nghiên cứu: Nghiên cứu vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế nông thôn. - Không gian nghiên cứu: Đề tài được thực hiện tại một số cơ quan, tổ chức kinh tế chính trị - xã hội, một số nhóm hộ sản xuất nông, lâm nghiệp, dịch vụ trong nông nghiệp trên địa bàn xã Tân Đoàn - Văn Quan - Lạng Sơn. - Thời gian nghiên cứu: Tổng quan về vai trò của phụ nữ được phân tích thông qua số liệu của các ban, ngành, đoàn thể, tổ chức kinh tế xã hội trong thời gian gần đây, chủ yếu từ năm 2011- 2013.
Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học + Nâng cao năng lực, rèn luyện kỹ năng và phương pháp nghiên cứu khoa học cho bản thân sinh viên. + Là tài liệu tham khảo những người quan tâm và các sinh viên khóa tiếp theo. Ý nghĩa thực tiựn - Những nghiên cữu và kữt luữn cữa đữ tài là cữ sữ khoa hữc cho các tữ chữc cữa nhà nữữc, các tữ chữc xã hữi và ngữữi dân tham khữo trong viữc phát triữn kinh tữ hữ gia đình nói riêng cũng nhữ phát triữn kinh tữ xã hữi nói chung.
- Thữy đữữc tữm quan trững cữa phữ nữ và những mữt hữn chữ cữa phữ nữ khi tham gia vào xã hữi đữ có giữi pháp khữc phữc. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Khái niệm về hộ gia đình và kinh tế hộ gia đình Có rất nhiều định nghĩa khác nhau thế nào là hộ: - ''Hộ là tất cả những người cùng sống trong một mái nhà, gồm những người cùng chung huyết tộc và những người làm công'' (Nguyễn Văn Hải 2005).
- ''Hộ là những người cùng sống chung dưới một mái nhà, cùng ăn chung và có chung một ngân quỹ'' (Nguyễn Văn Hải 2005). - ''Hộ là đơn vị cơ bản của xã hội, có liên quan tới sản xuất, tái sản xuất, đến tiêu dùng và các hoạt động khác'' (Nguyễn Văn Hải 2005). Tuy nhiên, theo (Nguyễn Văn Hải 2005) thì: - ''Hộ là một nhóm người chung một huyết tộc, hay không cùng chung huyết tộc, ở chung một mái nhà, ăn chung một mâm cơm và có chung một ngân quỹ'' (Nguyễn Văn Hải 2005). Như vậy có thể nêu một số điểm cần quan tâm khi nhận định về hộ: - Một nhóm người cùng huyết tộc hay không cùng huyết tộc - Họ cùng sống chung hay không cùng sống chung dưới một mái nhà - Có chung một nguồn thu nhập và ăn chung - Cùng tiến hành sản xuất chung.
Chức năng của hộ - Chức năng kinh tế: Đây là chức năng nổi bật của hộ và bản thân hộ càn sản xuất kinh doanh để đáp ứng mọi nhu cầu cần thiết, trước hết là cho hộ, sau đó là cho xã hội. Thực hiện chức năng kinh tế, hộ phải hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và đầu tư. - Chức năng tiêu dùng: Chức năng này liên quan chặt chẽ với chức năng kinh tế, làm tiền đề cơ sở cho nhau. - Chức năng tái sinh nguồn nhân lực.
- Chức năng giáo dục đào tạo. Khái niệm và đặc điểm của hộ nông dân Khái niệm: Hộ nông dân là những hộ chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp theo nghĩa rộng, bao gồm cả nghề rừng, nghề cá và hoạt động n 5 phi nông nghiệp ở nông thôn. Sự phân định hoạt động liên quan và không liên quan đến nông nghiệp trong các hoạt động phi nông nghiệp là khó. Theo Ellis -1988 thì kinh tế hộ nông dân là các nông hộ, thu hoạch các phương tiện sống từ ruộng đất, sử dụng chủ yếu lao động gia đình trong sản xuất nông trại, nằm trong một hệ thống kinh tế rộng hơn, nhưng về cơ bản được đặc trưng bằng việc tham gia một phần trong thị trường lao động với một trình độ không hoàn chỉnh.
Kinh tế hộ nông dân được phân biệt với các hình thức kinh tế khác trong nền kinh tế thị trường bởi các đặc điểm sau: - Đất đai: Nghiên cứu hộ nông dân là nghiên cứu những người sản xuất có tư liệu sản xuất chủ yếu là đất đai. - Lao động: lao động sản xuất chủ yếu là do các thành viên trong hộ tự đảm nhận. sức lao động của các thành viên trong hộ không được xem là lao động dưới hình thái hàng hóa, họ không có khái niệm tiền công, tiền lương. - Tiền vốn: Chủ yếu do họ tự tạo ra từ sức lao động của họ.
Mục đích chủ yếu của sản xuất trong hộ nông dân là đáp ứng cho nhu cầu tiêu dùng trực tiếp của hộ, sau đó phần dư thừa bán ra thị trường.