Luận văn thạc sĩ vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế xã hội hộ gia đình tại một số xã trên địa bàn huyện sơn động tỉnh bắc giang

Luận văn thạc sĩ phân tích vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế xã hội hộ gia đình tại huyện Sơn Động, Bắc Giang.

• Tác giả: Ngô Thị Huệ
• Người hướng dẫn: PGS. Dương Văn Sơn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Vai Trò Của Phụ Nữ Nông Thôn Trong Phát Triển Kinh Tế Hộ Gia Đình Tại Huyện Sơn Động, Bắc Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Bắc Giang

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 2. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.1.1. Khái niệm về Giới và khái niệm liên quan
• 2.1.2. Đặc điểm, nguồn gốc và sự khác biệt về giới
• 2.1.3. Nhu cầu, lợi ích giới và bình đẳng giới
• 2.1.4. Vai trò của giới
• 2.2. Phát triển kinh tế nông thôn
• 2.2.1. Khái niệm về phát triển và phát triển kinh tế
• 2.2.2. Khái niệm nông thôn
• 2.2.3. Khái niệm hộ gia đình, kinh tế hộ nông dân, kinh tế nông thôn
• 2.3. Cơ sở thực tiễn
• 2.3.1. Vị trí, vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế nông thôn
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ gia đình

Phụ nữ nông thôn đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế hộ gia đình tại huyện Sơn Động, Bắc Giang. Họ không chỉ tham gia vào các hoạt động sản xuất nông nghiệp mà còn quản lý tài chính gia đình, đóng góp vào sự ổn định và tăng trưởng kinh tế. Nghiên cứu chỉ ra rằng, phụ nữ thường đảm nhận các công việc như trồng trọt, chăn nuôi, và chế biến nông sản, đồng thời họ cũng là người quyết định chi tiêu trong gia đình. Phát triển kinh tế tại địa phương phụ thuộc nhiều vào sự đóng góp của phụ nữ, đặc biệt trong bối cảnh nông thôn Việt Nam đang chuyển đổi sang mô hình kinh tế thị trường.

1.1. Đóng góp của phụ nữ trong sản xuất nông nghiệp

Phụ nữ tại huyện Sơn Động tham gia tích cực vào các hoạt động nông nghiệp, từ trồng trọt đến chăn nuôi. Họ thường là lực lượng lao động chính trong các hộ gia đình, đặc biệt là trong các công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiên nhẫn như chăm sóc cây trồng, thu hoạch và chế biến nông sản. Nghiên cứu cho thấy, phụ nữ chiếm hơn 60% lực lượng lao động trong lĩnh vực nông nghiệp tại địa phương. Điều này khẳng định vai trò không thể thiếu của họ trong phát triển kinh tế hộ gia đình.

1.2. Quản lý tài chính và chi tiêu gia đình

Phụ nữ nông thôn không chỉ tham gia sản xuất mà còn đóng vai trò chính trong việc quản lý tài chính hộ gia đình. Họ thường là người quyết định các khoản chi tiêu hàng ngày, từ mua sắm thực phẩm đến đầu tư cho giáo dục và y tế. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc phụ nữ tham gia quản lý tài chính giúp gia đình sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn, góp phần vào tăng thu nhập và cải thiện đời sống nông thôn.

II. Thực trạng và thách thức đối với phụ nữ nông thôn

Mặc dù có nhiều đóng góp quan trọng, phụ nữ nông thôn tại huyện Sơn Động vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Họ thường bị hạn chế về cơ hội tiếp cận các nguồn lực như đất đai, vốn vay và đào tạo nghề. Ngoài ra, gánh nặng công việc gia đình và xã hội cũng khiến họ khó có thể phát huy hết tiềm năng. Nghiên cứu cho thấy, chỉ có khoảng 30% phụ nữ tại địa phương được tiếp cận với các chương trình đào tạo nghề, trong khi tỷ lệ này ở nam giới là 50%. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc cải thiện chính sách phát triển để hỗ trợ phụ nữ nông thôn.

2.1. Hạn chế về tiếp cận nguồn lực

Phụ nữ nông thôn thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn lực như đất đai, vốn vay và công nghệ. Nghiên cứu chỉ ra rằng, chỉ có 20% phụ nữ tại huyện Sơn Động có quyền sở hữu đất đai, trong khi tỷ lệ này ở nam giới là 80%. Sự bất bình đẳng này làm hạn chế khả năng phát triển kinh tế của họ. Cần có các chính sách hỗ trợ để giúp phụ nữ tiếp cận các nguồn lực một cách công bằng hơn.

2.2. Gánh nặng công việc gia đình

Phụ nữ nông thôn thường phải đảm nhận nhiều công việc gia đình, từ chăm sóc con cái đến nội trợ. Điều này khiến họ không có nhiều thời gian để tham gia các hoạt động kinh tế hoặc nâng cao trình độ. Nghiên cứu cho thấy, phụ nữ tại huyện Sơn Động dành trung bình 6 giờ mỗi ngày cho công việc gia đình, trong khi nam giới chỉ dành 2 giờ. Để giải quyết vấn đề này, cần có sự hỗ trợ từ cộng đồng và các chương trình phát triển bền vững.

III. Giải pháp nâng cao vai trò của phụ nữ nông thôn

Để phát huy hơn nữa vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ gia đình, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính sách đến thực tiễn. Các chương trình đào tạo nghề, hỗ trợ vốn và nâng cao nhận thức về bình đẳng giới là những yếu tố quan trọng. Ngoài ra, việc khuyến khích phụ nữ tham gia vào các hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ cũng sẽ giúp họ tăng cường năng lực và thu nhập. Nghiên cứu đề xuất rằng, cần có sự phối hợp giữa chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội để thực hiện các giải pháp này một cách hiệu quả.

3.1. Đào tạo nghề và nâng cao kỹ năng

Các chương trình đào tạo nghề cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu và điều kiện của phụ nữ nông thôn. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc đào tạo các kỹ năng như chế biến nông sản, thủ công mỹ nghệ và quản lý tài chính sẽ giúp phụ nữ tăng cường năng lực và tạo thêm thu nhập. Cần có sự hỗ trợ từ các tổ chức phi chính phủ và doanh nghiệp để triển khai các chương trình này một cách hiệu quả.

3.2. Hỗ trợ vốn và tiếp cận thị trường

Phụ nữ nông thôn cần được hỗ trợ vốn để đầu tư vào các hoạt động kinh tế như chăn nuôi, trồng trọt và kinh doanh nhỏ. Nghiên cứu đề xuất rằng, các chương trình cho vay ưu đãi và hỗ trợ tiếp cận thị trường sẽ giúp phụ nữ phát triển kinh tế bền vững. Ngoài ra, việc tham gia vào các hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ cũng sẽ giúp họ tăng cường năng lực và thu nhập.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phụ nữ nông thôn đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội hộ gia đình, đặc biệt tại các vùng miền núi như huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang. Với dân số khoảng 72.959 người năm 2013, trong đó phụ nữ chiếm 50,5%, lực lượng này góp phần không nhỏ vào sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi, cũng như các hoạt động cộng đồng. Tuy nhiên, vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế xã hội chưa được ghi nhận đầy đủ, còn nhiều rào cản về tiếp cận nguồn lực, trình độ học vấn và sức khỏe. Nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế hộ gia đình tại ba xã tiêu biểu: Thanh Luận, Thanh Sơn và Tuấn Mậu, trong giai đoạn 2011-2013. Mục tiêu cụ thể là phân tích điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, thực trạng vai trò và các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng đóng góp của phụ nữ, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao vai trò của họ. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc hỗ trợ chính sách phát triển kinh tế nông thôn, góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống gia đình và thúc đẩy phát triển bền vững tại huyện Sơn Động.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về giới và phát triển kinh tế nông thôn. Khái niệm "giới" được hiểu là sự phân công lao động, vai trò và mối quan hệ xã hội giữa nam và nữ, có tính biến đổi theo điều kiện kinh tế, xã hội. Lý thuyết bình đẳng giới nhấn mạnh việc tạo điều kiện và cơ hội ngang nhau cho nam và nữ trong phát triển kinh tế và xã hội. Ngoài ra, mô hình kinh tế hộ nông dân được áp dụng để phân tích vai trò của phụ nữ trong sản xuất và quản lý tài sản hộ gia đình. Các khái niệm chính bao gồm: giới tính, giới, bình đẳng giới, kinh tế hộ nông dân, vai trò sản xuất, vai trò tái sản xuất và vai trò cộng đồng của phụ nữ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp số liệu thứ cấp và sơ cấp. Số liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo thống kê của UBND huyện Sơn Động, Ban vì sự tiến bộ của phụ nữ, phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, cùng các tài liệu nghiên cứu liên quan giai đoạn 2011-2013. Số liệu sơ cấp được thu thập qua điều tra bảng hỏi với 150 hộ gia đình tại ba xã đại diện cho các cụm xã phía Bắc, trung tâm và phía Nam huyện Sơn Động. Mẫu được chọn ngẫu nhiên, đảm bảo đại diện cho các nhóm hộ nghèo, trung bình và khá. Phương pháp phân tích bao gồm thống kê mô tả, phân tổ thống kê và so sánh tỷ lệ, nhằm đánh giá thực trạng vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình. Thời gian nghiên cứu chủ yếu trong năm 2013, với các bước thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu theo quy trình khoa học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội thuận lợi cho phát triển kinh tế nông thôn: Huyện Sơn Động có diện tích tự nhiên 84.989 ha, trong đó 69% là đất lâm nghiệp và 10% đất chuyên dùng, tạo điều kiện phát triển lâm nghiệp và nông nghiệp. Dân số năm 2013 là 72.959 người, lực lượng lao động chiếm 64%, trong đó lao động nữ nông thôn chiếm 95% tổng số lao động nữ, tương đương khoảng 17.994 người.
2. Phụ nữ nông thôn tham gia tích cực vào lao động sản xuất: Phụ nữ làm chủ hộ chiếm 18% trong mẫu điều tra, tham gia quản lý sản xuất và các hoạt động kinh tế hộ gia đình. Tỷ lệ phụ nữ tham gia sinh hoạt đoàn thể năm 2013 đạt trên 60%, thể hiện vai trò tích cực trong cộng đồng.
3. Trình độ học vấn và tiếp cận thông tin còn hạn chế: Tỷ lệ lao động nữ có trình độ chuyên môn kỹ thuật chỉ khoảng 6%, thấp hơn nhiều so với nam giới (10%). Phụ nữ nông thôn khó tiếp cận các tiến bộ khoa học kỹ thuật và thông tin thị trường, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất và thu nhập.
4. Bất bình đẳng giới trong tiếp cận tài sản và nguồn lực: Mặc dù pháp luật quy định bình đẳng về quyền sử dụng đất, nhưng trên thực tế, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất chủ yếu đứng tên nam giới, hạn chế quyền quyết định và tiếp cận tín dụng của phụ nữ. Khoảng 27% khoản vay của phụ nữ dựa trên thế chấp tài sản, thấp hơn nhiều so với nam giới (41%).
5. Sức khỏe và gánh nặng công việc ảnh hưởng đến vai trò của phụ nữ: Tỷ lệ phụ nữ nông thôn bị ốm đau cao hơn nam giới (69,2% so với 63,7%), do phải đảm nhận cả lao động sản xuất và công việc nội trợ, chăm sóc gia đình. Điều này làm giảm khả năng tham gia các hoạt động kinh tế và xã hội.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy phụ nữ nông thôn huyện Sơn Động đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế hộ gia đình, đặc biệt trong sản xuất nông nghiệp và các hoạt động cộng đồng. Tuy nhiên, sự bất bình đẳng giới về tiếp cận tài sản, vốn và thông tin kỹ thuật là rào cản lớn hạn chế hiệu quả đóng góp của họ. So với các nghiên cứu ở các vùng nông thôn khác, tỷ lệ phụ nữ làm chủ hộ và tham gia quản lý tại Sơn Động tương đối cao, phản ánh sự chuyển biến tích cực trong nhận thức và vai trò của phụ nữ. Biểu đồ phân bố lao động theo giới và khu vực cho thấy lao động nữ chiếm gần bằng nam giới, nhưng sự khác biệt về trình độ và quyền lực kinh tế vẫn tồn tại rõ rệt. Các số liệu về sức khỏe và gánh nặng công việc cũng tương đồng với các nghiên cứu quốc tế, cho thấy phụ nữ nông thôn phải chịu áp lực kép từ công việc sản xuất và nội trợ. Việc không đứng tên trong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất làm giảm khả năng tiếp cận tín dụng và quyền quyết định tài sản, ảnh hưởng đến vị thế kinh tế xã hội của phụ nữ. Do đó, cần có các chính sách hỗ trợ nhằm nâng cao trình độ, cải thiện sức khỏe và tăng cường quyền tiếp cận nguồn lực cho phụ nữ nông thôn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn kỹ thuật cho phụ nữ nông thôn: Tổ chức các lớp tập huấn, chuyển giao khoa học kỹ thuật phù hợp với đặc điểm địa phương, nhằm nâng cao năng lực sản xuất và quản lý kinh tế hộ. Mục tiêu đạt tăng 20% tỷ lệ lao động nữ có kỹ thuật trong vòng 3 năm, do UBND huyện phối hợp với các tổ chức phụ nữ thực hiện.
2. Cải thiện quyền tiếp cận đất đai và tài chính cho phụ nữ: Đẩy mạnh việc ghi tên cả vợ và chồng trong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, tạo điều kiện thuận lợi cho phụ nữ tiếp cận các khoản vay chính thức với lãi suất ưu đãi. Mục tiêu tăng tỷ lệ phụ nữ đứng tên đất lên 50% trong 5 năm, do các cơ quan quản lý đất đai và tín dụng thực hiện.
3. Chăm sóc sức khỏe và giảm gánh nặng công việc cho phụ nữ: Phát triển các chương trình chăm sóc sức khỏe sinh sản, dinh dưỡng và giảm thiểu lao động nặng nhọc cho phụ nữ, đặc biệt trong thời kỳ mang thai và nuôi con nhỏ. Mục tiêu giảm tỷ lệ ốm đau phụ nữ nông thôn xuống dưới 60% trong 3 năm, do ngành y tế và các tổ chức xã hội phối hợp thực hiện.
4. Khuyến khích phụ nữ tham gia các hoạt động cộng đồng và ra quyết định: Tăng cường vai trò của phụ nữ trong các tổ chức đoàn thể, cấp ủy Đảng và chính quyền địa phương, nâng cao nhận thức về bình đẳng giới trong cộng đồng. Mục tiêu tăng tỷ lệ nữ tham gia cấp ủy và hội đồng nhân dân lên trên 30% trong 5 năm, do các tổ chức chính trị xã hội và địa phương thực hiện.
5. Phát triển hệ thống thông tin và truyền thông phù hợp: Cải thiện khả năng tiếp cận thông tin của phụ nữ qua các kênh truyền thông địa phương, tổ chức các buổi sinh hoạt, hội thảo để cập nhật kiến thức về sản xuất, thị trường và pháp luật. Mục tiêu tăng 40% phụ nữ nông thôn tiếp cận thông tin kỹ thuật trong 3 năm, do các cơ quan truyền thông và hội phụ nữ phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý và hoạch định chính sách địa phương: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu và phân tích thực trạng vai trò phụ nữ, giúp xây dựng chính sách phát triển kinh tế nông thôn và bình đẳng giới hiệu quả.
2. Các tổ chức phụ nữ và đoàn thể xã hội: Tài liệu hỗ trợ trong việc thiết kế chương trình đào tạo, nâng cao năng lực và vận động phụ nữ tham gia phát triển kinh tế và xã hội.
3. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành phát triển nông thôn, xã hội học: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò giới, bình đẳng giới và phát triển kinh tế hộ gia đình tại vùng miền núi.
4. Các tổ chức phi chính phủ và dự án phát triển: Tham khảo để xây dựng các dự án hỗ trợ phụ nữ nông thôn về tiếp cận vốn, kỹ thuật, sức khỏe và nâng cao vị thế xã hội.

Câu hỏi thường gặp

1. Phụ nữ nông thôn huyện Sơn Động đóng góp như thế nào vào phát triển kinh tế hộ gia đình?
   Phụ nữ tham gia trực tiếp vào sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi, quản lý tài sản và các hoạt động kinh tế khác, chiếm khoảng 18% số hộ do phụ nữ làm chủ và tham gia quản lý sản xuất trong các hộ gia đình.

2. Những khó khăn chính mà phụ nữ nông thôn gặp phải là gì?
   Phụ nữ gặp khó khăn trong tiếp cận đất đai, vốn vay, trình độ học vấn thấp, sức khỏe yếu và gánh nặng công việc nội trợ, làm giảm khả năng phát huy vai trò kinh tế và xã hội.

3. Tỷ lệ phụ nữ tham gia các hoạt động cộng đồng và lãnh đạo tại địa phương ra sao?
   Tỷ lệ phụ nữ tham gia sinh hoạt đoàn thể đạt trên 60%, nhưng tỷ lệ tham gia cấp ủy Đảng và các vị trí lãnh đạo còn thấp, chỉ khoảng 20-30%, cần được nâng cao.

4. Pháp luật Việt Nam có quy định gì về quyền sử dụng đất của phụ nữ?
   Pháp luật quy định bình đẳng về quyền sử dụng đất giữa nam và nữ, nhưng thực tế giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thường chỉ đứng tên nam giới, hạn chế quyền lợi của phụ nữ.

5. Giải pháp nào hiệu quả để nâng cao vai trò của phụ nữ nông thôn?
   Tăng cường đào tạo kỹ thuật, cải thiện quyền tiếp cận tài sản và vốn, chăm sóc sức khỏe, khuyến khích tham gia hoạt động xã hội và nâng cao nhận thức về bình đẳng giới là các giải pháp thiết thực.

Kết luận

• Phụ nữ nông thôn huyện Sơn Động đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế hộ gia đình và cộng đồng, chiếm gần một nửa lực lượng lao động.
• Thực trạng bất bình đẳng giới về tiếp cận tài sản, vốn và thông tin kỹ thuật là rào cản lớn hạn chế hiệu quả đóng góp của phụ nữ.
• Sức khỏe và gánh nặng công việc nội trợ ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng tham gia sản xuất và xã hội của phụ nữ.
• Cần có các chính sách và giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao trình độ, cải thiện quyền lợi và tăng cường vai trò lãnh đạo của phụ nữ nông thôn.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp cụ thể với mục tiêu rõ ràng, thời gian thực hiện và chủ thể chịu trách nhiệm, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội bền vững tại huyện Sơn Động.

Để tiếp tục phát huy vai trò của phụ nữ nông thôn, các cơ quan quản lý, tổ chức xã hội và cộng đồng cần phối hợp chặt chẽ trong việc triển khai các chương trình hỗ trợ, đào tạo và nâng cao nhận thức. Hành động ngay hôm nay sẽ góp phần xây dựng một cộng đồng nông thôn phát triển, bình đẳng và thịnh vượng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở khoa học 1. Khái niệm về Giới và khái niệm liên quan Giới tính: Là sự khác biệt về mặt sinh học giữa nam giới và phụ nữ. Giới tính là những đặc điểm đồng nhất mà khi chúng ta sinh ra đã có và không thể thay đổi được [21].

Các đặc trưng của giới tính bị quy định và hoạt động theo các cơ chế tự nhiên, di truyền. Ví dụ: Người nào có cặp nhiệm sức thể giới tính XX thì thuộc về nữ giới, người nào có cặp nhiễm sức thể giới tính XY thì thuộc về nam giới. Nữ giới vốn có chức năng sinh lý học như tạo ra trứng, mang thai, sinh con và cho con bú bằng bầu sữa mẹ. Nam giới có chức năng tạo ra tinh trùng.

Về mặt sinh lý học nữ giới khác với nam giới. * Giới: Là phạm trù chỉ quan niệm, vai trò và mối quan hệ xã hội giữa nam giới và phụ nữ. Xã hội tạo ra và gán cho trẻ em gái và trẻ em trai, cho phụ nữ và nam giới các đặc điểm giới khác nhau. Bởi vậy, các đặc điểm giới rất đa động và có thể thay đổi được [21].

Sự khác biệt này được nhìn thấy một cách rõ ràng trong vai trò, trách nhiệm, nhu cứu, khó khăn thuận lợi của các giới tính. Khái niệm về "Giới" được xuất hiện ban đầu là các nước nói tiếng Anh, vào khoảng những năm 60 của thế kỷ XX,… Ở Việt Nam, khái niệm này mới xuất hiện vào khoảng thập kỷ 80. “Giới” là một thuật ngữ xã hội học bắt nguồn từ môn nhân học, nói đến vai trò, trách nhiệm và quyền lợi mà xã hội quy định cho nam và nữ. "Giới" đề cập đến việc phân công lao động các kiểu phân chia: nguồn lực và lợi ích giữa nam và nữ trong một bối cảnh xã hội cụ thể.“Giới” là yếu tố luôn biến n 5 đổi cũng như tương quan về địa vị trong xã hội của nữ giới và nam giới, không phải là hiện tượng bất biến mà liên tục thay đổi.

Nó phụ thuộc vào điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội cụ thể. "Giới" là sản phẩm của xã hội, có tính xã hội dùng để phân biệt sự khác nhau trong quan hệ nam và nữ. Đây là cơ sở để nghiên cứu sự cân bằng về giới và đảm bảo công bằng trong xã hội. * Đặc điểm, nguồn gốc và sự khác biệt về giới: Đặc điểm về giới: - Không tự nhiên mà có.

- Học được từ gia đình và xã hội. - Có thể thay đổi được. Nguồn gốc giới : - Trong gia đình, bắt đầu từ khi sinh ra đứa trẻ được đối xử tùy theo nó là trai hay gái. Đó là sự khác nhau về đồ chơi, quần áo, tình cảm của ông bà, bố mẹ, anh chị dạy dỗ và điều chỉnh hành vi của chúng theo giới tính của mình.

Trong nhà trường, các thấy cô giáo cũng định hướng theo sự khác biệt Về giới cho học sinh [21]. Ví dụ: Học sinh nam được hướng theo các ngành kỹ thuật, điện tử, các ngành cần có thể lực tốt. Học sinh nữ được hướng theo các ngành như may, thêu, trang điểm, các ngành cần sự khéo léo, tỷ mỷ. * Sự khác biệt về giới: Phụ nữ được xem là phái yếu, vì họ sống thiên hơn về tình cảm, họ là thành phần quan trọng tạo nên sự yên ấm trong gia đình.

Thiên chức của phụ nữ là làm vợ , làm mẹ , nên họ gắn bó với con cái, gia đình hơn nam giới và cũng từ đấy mối quan tâm của họ cũng có phần khác nam giới. Nam giới được coi là phái mạnh, là trụ cột gia đình. Họ cứng rắn hơn về tình cảm, mạnh bạo và năng động hơn trong công việc. Đặc trạng này cho phép n 6 hộ dồn hết tâm trí vào lao động sản xuất, vào công việc xã hội, ít bị ràng buộc bởi con cái và gia đình.

Chính điều này đã làm tăng thêm khoảng cách khác biệt giữa phụ nữ và nam giới trong xã hội. Hơn nữa, nam giới và nữ giới lại có xuất phát điểm không giống nhau để tiếp cận cái mới, họ có những thuận lợi, khó khăn với tính chất và mức để khác nhau để tham gia vào các chương trình kinh tế, từ góc để nhận thức, nắm bắt các thông tin xã hội. Trong nền kinh tế hội nhập quốc tế, từ điều kiện và cơ hội được học tập, tiếp cận việc làm và làm việc, từ vị trí trong gia đình, ngoài xã hội khác nhau, các hệ tư tưởng, phong tục tập quán đối với mỗi giới cũng khác nhau. Nhu cầu, lợi ích giới và bình đẳng giới * Nhu cầu giới (còn gọi là nhu cầu thực tế): Là những mong muốn và đòi hỏi cụ thể, thiết yếu trong cuộc sống hàng ngày mang đặc trưng riêng của nữ và nam [14].

Nếu những nhu cầu này được đáp ứng thì sẽ giúp cho họ làm tốt vai trò sẵn có của mình. Nhu cầu giới thực tế là những nhu cầu được hình thành từ những điều kiện cụ thể mà phụ nữ trải qua. Chúng nảy sinh từ những vị trí của họ trong phân công lao động theo giới, cùng với lợi ích giới thực tế của họ là sự tồn tại của con người. Khác với nhu cầu chiến lược, chúng được chính phụ nữ đưa ra từ vị trí của họ chứ không phải qua can thiệp từ bên ngoài.

Vì vậy nhu cầu giới thực tế thường là sự hưởng ứng đối với sự cần thiết được nhận thức ngay do phụ nữ xác định trong hoàn cảnh cụ thể. Ví dụ: Phụ nữ mong muốn có nguồn nước sạch, nguồn chất đốt thuận lợi để lo bữa ăn cho gia đình, tắm rửa cho con cái, giặt giũ cho gia đình. Nam giới: quan tâm đến thủy lợi, công nghệ, kỹ thuật để làm tốt vai trò của người lo kinh tế, người kiếm sống cho gia đình. n 7 *Lợi ích giới (còn gọi là nhu cầu chiến lược): Là những yêu cầu, mong muốn của nữ hoặc nam mà khi được đáp ứng sẽ góp phần cải thiện địa vụ của nữ hoặc nam tạo nên quan hệ giới bình đẳng [14].

* Khoảng cách giới: Là sự chênh lệch giữa nam và nữ trong một bối cảnh cụ thể lien quan đến các điều kiện, sự tiếp cận, kiểm soát và thụ hưởng các nguồn khác nhau giữa nam và nữ [14]. * Bình đẳng giới: Nam và nữ có vị trí, vai trog ngang nhau được tạo điều kiện và cơ hội phát huy cơ hội năng lực của mình cho sự phát triển của cộng đồng, của gia đình và thụ hưởng như nhau về thành quả của sự phát triển đó [14]. Nam giới và phụ nữ được bình đẳng về: - Các điều kiện để phát huy đầy đủ tiềm năng. - Các cơ hội để tham gia đóng góp, hướng lợi trong quá trình phát triển.

- Quyền tự do và chất lượng cuộc sống. * Vai trò của giới - Vai trò sản xuất: được thể hiện trong lao động sản xuất dưới mọi hình thức để tạo ra của cải vật chất, tinh thần cho gia đình và xã hội. - Vai trò tái sản xuất sức lao động: Bao gồm các hoạt động nhằm duy trì nòi giống, tái tạo sức lao động. Vai trò này không chỉ đơn thuần là tái sản xuất sinh học, mà còn cả việc chăm lo, duy trì, phát triển lực lượng lao động cho hiện tại và tương lai như: Nuôi dạy con cái, nuôi dưỡng các thành viên trong gia đình, làm công việc nội trợ,… vai trò này hầu như của người phụ nữ.

- Vai trò cộng đồng: Thể hiện những hoạt động tham gia thực hiện ở mức cộng đồng nhằm duy trì và phát triển các nguồn lực cộng đồng để thực hiện các nhu cầu, mục tiêu chung của cộng đồng. Phát triển kinh tế nông thôn 1. Khái niệm về phát triển và phát triển kinh tế *Phát triển: Là quá trình thay đổi toàn diện nền kinh tế, bao gồm sự tăng thêm về quy mô sản lượng, cải thiện về cơ cấu, hoàn thiện thể chế nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống [2]. n 8 * Phát triển kinh tế: Có thể hiểu là quá trình lớn lên về mọi mặt của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định.

Trong đó bao gồm cả sự tăng thêm về quy mô sản lượng và sự tiến bộ về cơ cấu kinh tế xã hội [11]. Khái niệm nông thôn Nông thôn là một phần lãnh thổ của một nhà nước hay một đơn vị hành chính nằm ngoài lãnh thổ đô thị, có môi trường tự nhiên, hoàn cảnh kinh tế xã hội, điều kiện sống khác biệt với thành thị và dân cư chủ yếu làm nông nghiệp. Khái niệm hộ gia đình, kinh tế hộ nông dân, kinh tế nông thôn: * Hộ gia đình: chỉ một hình thức tồn tại của một kiểu nhóm xã hội lấy gia đình làm nền tảng * Có ba tiêu thức chính thường được nói đến khi định nghĩa khái niệm hộ gia đình: - Có quan hệ huyết thống và hôn nhân - Cùng cư trú - Có cơ sở kinh tế chung [22] Về phương diện thống kê, các nhà nghiên cứu Liên hợp quốc cho rằng hộ là những người cùng sống chung dưới một mái nhà, cùng ăn chung và có chung một ngân quỹ. Đại đa số các hộ ở Việt Nam đều gồm những ấngười có quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống.

Vì vậy khái niệm hộ thường được hiểu đồng nghĩa với gia đình, nhiều khi được gộp thành khái niệm chung là hộ gia đình. * Kinh tế hộ nông dân: Theo Frank Ellis (1988) thì kinh tế hộ nông dân là: Các nông hộ thu hoạch các phương tiện sống từ đất, sử dụng chủ yếu lao động gia đình trong sản xuất nông trại, nằm trong hệ thống kinh tế rộng hơn, nhưng về cơ bản được đặc trưng bằng việc tham gia một phần trong thị trường hoạt động với một trình để không hoàn chỉnh cao [22]. n 9 Kinh tế hộ nông dân được phân biệt với các h́nh thức kinh tế khác trong nền kinh tế thị trường bởi các đặc điểm sau: * Đất đai: Nghiên cứu hộ nông dân là nghiên cứu những người sản xuất tư liệu sản xuất chủ yếu là đất đai. * Lao Động: Sản xuất chủ yếu là do các thành viên trong hộ tự đảm nhận.

Sức lao động của các thành viên trong hộ không được xem là lao động dưới hình thức hàng hoá, hộ không có khái niệm tiền công, tiền lương. Cơ sở thực tiễn 1. Vị trí, vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế nông thôn 1. Vị trí của phụ nữ trong gia đình và xã hội Trên toàn thế giới, phụ nữ đóng vai trò then chốt trong gia đình về khả năng sản xuất và tái sản xuất.