Biểu Tượng Trong Điêu Tàn Của Chế Lan Viên

Khám phá luận văn thạc sỹ về thế giới biểu tượng trong điêu khắc của chế lan viên, phân tích ý nghĩa và giá trị nghệ thuật độc đáo.

• Tác giả: Nguyễn Quốc Toàn
• Người hướng dẫn: TS. Võ Như Ngọc
• Trường học: Trường Đại Học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Văn Học Việt Nam
• Đề tài: Biểu Tượng Trong Điêu Tàn Của Chế Lan Viên
• Loại tài liệu: Luận Văn

Tóm tắt

I. Tổng Quan Biểu Tượng Trong Điêu Tàn Chế Lan Viên

Tập thơ Điêu Tàn của Chế Lan Viên là một dấu ấn đậm nét trong phong trào Thơ Mới, nổi bật với hệ thống biểu tượng văn học độc đáo và phức tạp. Các biểu tượng này không chỉ thể hiện thế giới quan của tác giả mà còn phản ánh những trăn trở về cuộc đời, xã hội và văn hóa Việt Nam. Việc giải mã những ý nghĩa biểu tượng trong Điêu Tàn giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn về tư tưởng và nghệ thuật của Chế Lan Viên, cũng như những đóng góp của ông cho văn học hiện đại Việt Nam. Điêu Tàn không chỉ là một tập thơ, mà còn là một công trình nghệ thuật chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa, mời gọi người đọc khám phá và suy ngẫm. Tập thơ này đã tạo nên một ảnh hưởng lớn đến thơ ca Việt Nam giai đoạn 1930-1945. Chế Lan Viên đã sử dụng ngôn ngữ thơ một cách sáng tạo để xây dựng nên một thế giới biểu tượng đầy ám ảnh và gợi cảm.

1.1. Vị Trí Của Biểu Tượng Trong Thơ Chế Lan Viên

Trong thơ Chế Lan Viên, biểu tượng đóng vai trò then chốt, là phương tiện để nhà thơ thể hiện những cảm xúc và tư tưởng sâu kín. Các biểu tượng trong Điêu Tàn thường mang tính đa nghĩa, gợi mở nhiều liên tưởng và đòi hỏi người đọc phải có sự am hiểu về văn hóa, lịch sử và triết học để có thể giải mã. Biểu tượng không chỉ là hình ảnh đơn thuần mà còn là ý niệm, là khái quát về một hiện tượng, một vấn đề nào đó. Chế Lan Viên đã sử dụng biểu tượng một cách tài tình để tạo nên một thế giới thơ vừa hiện thực vừa ảo diệu, vừa gần gũi vừa xa xăm.

1.2. Ảnh Hưởng Của Chủ Nghĩa Tượng Trưng Đến Điêu Tàn

Chủ nghĩa tượng trưng có ảnh hưởng sâu sắc đến Điêu Tàn, thể hiện qua việc sử dụng các biểu tượng để diễn tả những ý niệm trừu tượng và những cảm xúc phức tạp. Chế Lan Viên đã tiếp thu và vận dụng một cách sáng tạo những nguyên tắc của chủ nghĩa tượng trưng để tạo nên một phong cách thơ độc đáo và riêng biệt. Các biểu tượng trong Điêu Tàn thường mang tính ẩn dụ, gợi cảm và đa nghĩa, đòi hỏi người đọc phải có khả năng liên tưởng và suy luận để có thể hiểu được ý nghĩa sâu xa.

II. Thách Thức Giải Mã Biểu Tượng Trong Điêu Tàn CLV

Việc giải mã biểu tượng trong Điêu Tàn của Chế Lan Viên đặt ra nhiều thách thức đối với người nghiên cứu và độc giả. Tính đa nghĩa và phức tạp của các biểu tượng, cùng với sự đa dạng trong cảm hứng sáng tác của Chế Lan Viên, đòi hỏi một sự tiếp cận toàn diện và sâu sắc. Bên cạnh đó, việc thiếu vắng những chỉ dẫn rõ ràng từ tác giả cũng khiến cho việc giải mã biểu tượng trở nên khó khăn hơn. Tuy nhiên, chính những thách thức này lại tạo nên sự hấp dẫn và lôi cuốn của Điêu Tàn, thôi thúc người đọc khám phá và tìm hiểu.

2.1. Tính Đa Nghĩa Của Biểu Tượng Trong Điêu Tàn

Một trong những thách thức lớn nhất trong việc giải mã biểu tượng trong Điêu Tàn là tính đa nghĩa của chúng. Mỗi biểu tượng có thể mang nhiều ý nghĩa khác nhau, tùy thuộc vào bối cảnh, góc nhìn và kinh nghiệm của người đọc. Điều này đòi hỏi người đọc phải có khả năng phân tích, so sánh và tổng hợp để có thể hiểu được ý nghĩa đầy đủ và sâu sắc của biểu tượng. Chế Lan Viên đã sử dụng biểu tượng một cách linh hoạt và sáng tạo, tạo nên một thế giới thơ vừa mơ hồ vừa rõ ràng, vừa gần gũi vừa xa xăm.

2.2. Sự Thay Đổi Ý Nghĩa Biểu Tượng Theo Thời Gian

Ý nghĩa của các biểu tượng trong Điêu Tàn có thể thay đổi theo thời gian và bối cảnh lịch sử. Những biểu tượng mang ý nghĩa nhất định trong quá khứ có thể mang ý nghĩa khác trong hiện tại. Điều này đòi hỏi người nghiên cứu phải có sự am hiểu về lịch sử, văn hóa và xã hội để có thể giải mã biểu tượng một cách chính xác và phù hợp. Chế Lan Viên đã sử dụng biểu tượng để phản ánh những biến động của thời đại và những thay đổi trong tư tưởng của con người.

III. Phương Pháp Phân Tích Biểu Tượng Trong Điêu Tàn CLV

Để giải mã biểu tượng trong Điêu Tàn một cách hiệu quả, cần áp dụng một phương pháp phân tích khoa học và toàn diện. Phương pháp này bao gồm việc xem xét biểu tượng trong bối cảnh chung của tác phẩm, phân tích mối quan hệ giữa các biểu tượng, và đối chiếu biểu tượng với những kiến thức về văn hóa, lịch sử và triết học. Ngoài ra, cũng cần chú ý đến ngôn ngữ, hình ảnh và nhạc điệu của thơ để có thể hiểu được ý nghĩa sâu xa của biểu tượng. Phân tích biểu tượng là một quá trình nghiên cứu công phu và tỉ mỉ, đòi hỏi sự kiên nhẫn và sáng tạo.

3.1. Phân Tích Bối Cảnh Văn Hóa Lịch Sử Của Biểu Tượng

Việc phân tích bối cảnh văn hóa và lịch sử của biểu tượng là một bước quan trọng trong quá trình giải mã ý nghĩa của chúng. Biểu tượng thường mang những ý nghĩa gắn liền với văn hóa và lịch sử của một thời đại, một dân tộc. Việc hiểu rõ bối cảnh này giúp chúng ta có thể giải mã biểu tượng một cách chính xác và phù hợp. Chế Lan Viên đã sử dụng biểu tượng để phản ánh những đặc trưng của văn hóa Việt Nam và những biến động của lịch sử.

3.2. Nghiên Cứu Mối Quan Hệ Giữa Các Biểu Tượng

Các biểu tượng trong Điêu Tàn không tồn tại độc lập mà có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Việc nghiên cứu mối quan hệ này giúp chúng ta hiểu được ý nghĩa tổng thể của tác phẩm và những thông điệp mà Chế Lan Viên muốn gửi gắm. Các biểu tượng có thể tương hỗ, bổ sung hoặc đối lập với nhau, tạo nên một hệ thống biểu tượng phức tạp và đa dạng. Chế Lan Viên đã sử dụng mối quan hệ giữa các biểu tượng để tạo nên những ý nghĩa sâu xa và gợi cảm.

IV. Giá Trị Biểu Trưng Của Biểu Tượng Trong Điêu Tàn

Các biểu tượng trong Điêu Tàn mang những giá trị biểu trưng sâu sắc, thể hiện những tư tưởng, cảm xúc và khát vọng của Chế Lan Viên. Những giá trị này không chỉ có ý nghĩa đối với thời đại của tác giả mà còn có giá trị vĩnh cửu đối với văn học Việt Nam. Biểu tượng trong Điêu Tàn phản ánh những trăn trở về cuộc đời, xã hội, tình yêu và cái chết, đồng thời thể hiện khát vọng về một thế giới tốt đẹp hơn. Giá trị biểu trưng của biểu tượng trong Điêu Tàn là một trong những yếu tố quan trọng tạo nên sức hấp dẫn và lôi cuốn của tác phẩm.

4.1. Biểu Tượng Về Sự Tàn Phai Và Hủy Diệt

Nhiều biểu tượng trong Điêu Tàn thể hiện sự tàn phai và hủy diệt, phản ánh những cảm xúc tiêu cực và những trải nghiệm đau buồn của Chế Lan Viên. Những biểu tượng này thường gắn liền với hình ảnh của cái chết, sự đổ nát và sự mất mát. Tuy nhiên, đằng sau những biểu tượng về sự tàn phai và hủy diệt còn ẩn chứa khát vọng về sự tái sinh và hy vọng. Chế Lan Viên đã sử dụng biểu tượng để thể hiện những mâu thuẫn và xung đột trong tâm hồn con người.

4.2. Biểu Tượng Về Tình Yêu Và Nỗi Cô Đơn

Tình yêu và nỗi cô đơn là những chủ đề quan trọng trong Điêu Tàn, được thể hiện qua nhiều biểu tượng khác nhau. Những biểu tượng về tình yêu thường mang tính lãng mạn, mơ mộng và khát khao, trong khi những biểu tượng về nỗi cô đơn lại thể hiện sự lẻ loi, buồn bã và mất mát. Chế Lan Viên đã sử dụng biểu tượng để diễn tả những cung bậc cảm xúc phức tạp của tình yêu và nỗi cô đơn, tạo nên những hình ảnh thơ đầy ám ảnh và gợi cảm.

V. Nghệ Thuật Xây Dựng Biểu Tượng Trong Điêu Tàn CLV

Chế Lan Viên đã thể hiện một nghệ thuật bậc thầy trong việc xây dựng biểu tượng trong Điêu Tàn. Ông sử dụng ngôn ngữ một cách sáng tạo, kết hợp với những hình ảnh độc đáo và những nhạc điệu du dương để tạo nên những biểu tượng vừa gần gũi vừa xa xăm, vừa hiện thực vừa ảo diệu. Nghệ thuật xây dựng biểu tượng của Chế Lan Viên không chỉ thể hiện tài năng của ông mà còn góp phần tạo nên phong cách thơ riêng biệt và độc đáo. Điêu Tàn là một minh chứng cho sự sáng tạo và đổi mới trong thơ ca Việt Nam.

5.1. Sử Dụng Ngôn Ngữ Nghệ Thuật Tân Kỳ

Chế Lan Viên đã sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật một cách tân kỳ và độc đáo để xây dựng biểu tượng trong Điêu Tàn. Ông không ngại sử dụng những từ ngữ mới lạ, những cấu trúc câu phá cách và những phép tu từ sáng tạo để tạo nên những hình ảnh thơ đầy ấn tượng. Ngôn ngữ nghệ thuật của Chế Lan Viên vừa mang tính biểu cảm vừa mang tính gợi cảm, giúp người đọc cảm nhận được những cảm xúc và tư tưởng sâu kín của tác giả.

5.2. Tư Duy Nghệ Thuật Tương Phản Và Tương Hợp

Tư duy nghệ thuật của Chế Lan Viên thể hiện sự kết hợp giữa tương phản và tương hợp. Ông thường sử dụng những hình ảnh đối lập để tạo nên sự căng thẳng và kịch tính, đồng thời sử dụng những hình ảnh tương đồng để tạo nên sự hài hòa và cân bằng. Tư duy nghệ thuật này giúp Chế Lan Viên thể hiện những mâu thuẫn và xung đột trong tâm hồn con người, đồng thời thể hiện khát vọng về một thế giới tốt đẹp hơn.

VI. Kết Luận Giá Trị Vượt Thời Gian Của Biểu Tượng Điêu Tàn

Thế giới biểu tượng trong Điêu Tàn của Chế Lan Viên không chỉ là một phần quan trọng trong sự nghiệp sáng tác của ông mà còn là một đóng góp lớn cho văn học Việt Nam. Những biểu tượng này mang những giá trị vượt thời gian, thể hiện những tư tưởng, cảm xúc và khát vọng của con người. Việc nghiên cứu và giải mã biểu tượng trong Điêu Tàn giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn về văn hóa, lịch sử và con người Việt Nam, đồng thời khám phá những vẻ đẹp tiềm ẩn của thơ ca. Điêu Tàn sẽ mãi là một tác phẩm kinh điển, tiếp tục truyền cảm hứng cho các thế hệ độc giả và nhà nghiên cứu.

6.1. Ảnh Hưởng Của Điêu Tàn Đến Các Thế Hệ Sau

Điêu Tàn đã có một ảnh hưởng sâu sắc đến các thế hệ nhà thơ và độc giả sau này. Những biểu tượng độc đáo và những tư tưởng sâu sắc trong Điêu Tàn đã truyền cảm hứng cho nhiều nhà thơ trẻ, giúp họ tìm thấy con đường sáng tạo riêng của mình. Điêu Tàn cũng là một nguồn tài liệu quý giá cho các nhà nghiên cứu văn học, giúp họ hiểu sâu sắc hơn về thơ ca Việt Nam và những biến động của thời đại.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Mới Về Biểu Tượng Trong Điêu Tàn

Việc nghiên cứu về biểu tượng trong Điêu Tàn vẫn còn nhiều tiềm năng và cơ hội để khám phá. Các nhà nghiên cứu có thể tiếp cận biểu tượng từ nhiều góc độ khác nhau, như văn hóa học, tâm lý học, triết học và ngôn ngữ học, để có được những hiểu biết sâu sắc hơn về ý nghĩa và giá trị của chúng. Ngoài ra, cũng cần chú ý đến việc so sánh biểu tượng trong Điêu Tàn với biểu tượng trong các tác phẩm khác của Chế Lan Viên và các nhà thơ cùng thời để có được một cái nhìn toàn diện hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, Nội dung luận văn được triển khai theo ba chương: Chƣơng 1: Vấn đề biểu tượng và cơ sở hình thành biểu tượng trong Điêu tàn Chƣơng 2: Giá trị biểu trưng của biểu tượng trong Điêu tàn Chƣơng 3: Nghệ thuật xây dựng biểu tượng trong Điêu tàn 7 Chƣơng 1 VẤN ĐỀ BIỂU TƢỢNG VÀ CƠ SỞ HÌNH THÀNH BIỂU TƢỢNG TRONG ĐIÊU TÀN 1. Vấn đề biểu tƣợng trong văn hoá và văn học 1. Biểu tượng - từ góc nhìn văn hóa Biểu tượng (tiếng Anh: symbol, tiếng Pháp: symbole) là một thuật ngữ khoa học được sử dụng trong nhiều ngành với những nội hàm khác nhau. Khái niệm này cũng được dùng rộng rãi diễn trình cuộc sống con người.

Thời nguyên thuỷ, khi chưa có tư duy luận lí, con người tư duy thông qua các biểu tượng. Biểu tượng thời đó được dùng để chỉ một vật được cắt làm đôi: mảnh sứ, gỗ, kim loại. Hai người (chủ - khách, người cho vay - người vay, hai kẻ hành hương, hai người sắp chia tay lâu dài) mỗi bên giữ một phần. Sau này, ráp hai mảnh lại với nhau, họ sẽ nhận ra mối dây liên hệ ngày trước.

“Biểu tượng chia ra và kết lại với nhau, nó chứa đựng ý tưởng phân li và tái hợp, mọi biểu tượng đều chứa đựng dấu hiệu bị đập vỡ. Ý nghĩa của biểu tượng bộc lộ ra trong cái vừa gãy vỡ, vừa là nối kết những phần của nó bị vỡ ra” [51, 23]. Điều này cũng có nghĩa là với người xưa, biểu tượng là dùng để chỉ một vật, gọi tên một sự vật nào đó. Biểu tượng là một trong những hình thức tín hiệu mà con người sử dụng để giao tiếp.

Như vậy, khi con người thoát thai khỏi loài thú, cái gọi là biểu tượng đã tồn tại như một bộ phận cấu thành đời sống tinh thần của con người. Về sau, khi tri thức nhân loại đã đạt đến một trình độ nhất định để có thể ý thức được sự tồn tại của biểu tượng và có nhu cầu khám phá nó, lúc đó biểu tượng được hiểu như là những hình ảnh tượng trưng được cả một cộng đồng dân tộc (có khi hơn một dân tộc) cùng chấp nhận và sử dụng rộng rãi trong một thời gian lâu dài. Sự tạo thành biểu tượng trong tâm thức nhân loại là một quá trình vô thức, nhưng tự bản thân chúng thể hiện nỗ lực của con người muốn xuyên qua bức màn mờ mịt của hiện thực, vượt lên những kinh nghiệm cảm tính cá nhân đơn lẻ để nhận thức về một thực tại siêu việt bị che lấp. Không phải ngẫu nhiên mà khát 8 khao khám phá những bí ẩn huyền nhiệm là khát vọng thường trực trong bản tính con người.

Với con người hiện đại, thường xuyên sử dụng các biểu tượng, “chúng khoác lên các ước mơ một diện mạo, chúng xúi giục một toan tính nào đó, chúng nhào nặn một lối ứng xử, chúng khơi mào cho thành công hay thất bại” [51, 13]. Và biểu tượng trở nên quen thuộc trong đời sống hàng ngày cũng như trong nghiên cứu khoa học. Khái niệm biểu tượng (symbole) xuất hiện lần đầu tiên năm 1886 trong bài viết có tựa đề “Traitéduverbe” (khái luận ngôn từ) của René Ghil và từ đó trở đi người ta bắt đầu quen dùng đến khái niệm này. Tuy nhiên, khi bàn về khái niệm biểu tượng thì có rất nhiều cách hiểu, nhiều kiến giải khác nhau, bởi chính khái niệm này có sự vận động, lại tồn tại trong những môi trường khác nhau và vai trò nó cũng khác “tại đây” và “lúc này”.

Và các nhà nghiên cứu đã cố gắng nhận ra được cái mẫu số chung và các sắc thái ý nghĩa riêng của biểu tượng trong từng cách hiểu của mình. Trong lĩnh vực văn hóa, C.Jung cho rằng: “Biểu tượng là hình ảnh thích hợp để chỉ ra đúng hơn cả cái bản chất ta mơ hồ, nghi hoặc của tâm linh… Biểu tượng không bó chặt gì hết, nó không cắt nghĩa, nó đưa ta ra ngoài chính nó đến một ý nghĩa còn nằm tận đến phía ngoài kia, không thể nắm bắt, được dự cảm một cách mơ hồ và không có từ nào trong ngôn ngữ của chúng ta có thể diễn đạt thỏa đáng” [51,198]. Biểu tượng vì vậy, đầy gợi cảm và sinh động, phong phú hơn nhiều một dấu hiệu, ký hiệu đơn thuần. Hiệu lực của nó vượt ra ngoài ý nghĩa, phụ thuộc vào cách giải thích, động lên các cấu trúc tinh thần làm phát lộ những bí ẩn của vô thức, của hành động, khai mở trí tuệ về cái chưa biết và cái vô tận.

Trong Từ điển biểu tượng văn hoá thế giới, các soạn giả đã rất cố gắng đưa ra cách hiểu về biểu tượng từ góc độ văn hoá, trên cơ sở so sánh biểu tượng với một số thuật ngữ mà hay bị lẫn lộn như: dấu hiệu (gồm biểu hiện, vật hiệu, phúng dụ, ẩn dụ, loại suy, triệu chứng, dụ ngôn, ngụ ngôn luân lí) và kí hiệu. Từ 9 đó, họ đi đến kết luận: biểu tượng phong phú hơn một dấu hiệu, kí hiệu đơn thuần. Và khi đề cập đến bản chất của biểu tượng thì họ cũng khẳng định “bản chất khó xác định và sống động” bằng cách lần theo lịch sử và điểm qua một số cách hiểu nổi bật về biểu tượng, chẳng hạn như cách hiểu của một số nhà phân tâm học như S. Theo Freud, “biểu tượng diễn đạt một cách gián tiếp, bóng gió và ít nhiều khó nhận ra niềm ham muốn hay các xung đột.

Biểu tượng là mối liên kết thống nhất nội dung rõ rệt của một hành vi, một tư tưởng, một lời nói với ý nghĩa tiềm ẩn của chúng” [51, 24]. Với cách hiểu này thì biểu tượng luôn là những tiếng nói của những ham muốn bị dồn nén (theo Freud, đó là những ham muốn tính dục), những xung đột chìm sâu trong vô thức của con người.Jung, môn đệ xuất sắc của Freud, với hướng đi riêng của mình cũng có rất nhiều đóng góp có giá trị trong kiến giải biểu tượng. Từ lí thuyết về vô thức tập thể, G.Jung cho rằng tất cả những biểu tượng của con người dù phong phú đa dạng đến đâu, đều có cấu trúc là những mẫu gốc. Mẫu gốc là những vết tích tâm lí hình thành từ thời nguyên thuỷ, di truyền theo loài và tạo thành những cấu trúc tâm thần gần như phổ biến của loài người.

Biểu tượng mẫu gốc, do đó nối liền cái phổ quát với cái cá thể. Và đây là cách định nghĩa của tác giả về biểu tượng: “Biểu tượng là một hình ảnh thích hợp để chỉ ra đúng hơn cái bản chất ta mơ hồ nghi hoặc của tâm linh. Biểu tượng không gắn bó chặt gì hết, nó không cắt nghĩa, nó đưa ta ra bên ngoài chính nó đến một ý nghĩa còn nằm ở tận phía ngoài kia không thể nắm bắt, được dự cảm một cách mơ hồ và không có từ nào trong ngôn ngữ của chúng ta có thể diễn đạt thoả đáng” [51, 24].Becker thì lại “ví biểu tượng với một khối tinh thể phục nguyên lại theo cách khác nhau, nguồn sáng tuỳ theo từng mặt tinh thể tiếp nhận ánh sáng. Và ta còn có thể nói nó là một thể sống, một mẫu của con người ta đang chuyển động và biến đổi.

Đến mức cứ nhìn ngắm nó, bắt nó như là đối tượng suy ngẫm, thì cũng tức là ta đang nhìn ngắm chính cái quỹ đạo ta sắp lần theo, ta 10 nắm bắt cái hướng vận động đang lôi kéo con người ta đang đi tới” [51, 25]. Với cách hiểu này, thì biểu tượng phụ thuộc vào chủ thể tiếp nhận, tức là nó chỉ tồn tại ở bình diện chủ thể nhưng trên cơ sở bình diện khách thể. Và cũng do bản chất sống động và biến đổi của biểu tượng, để nắm bắt được nó người đọc phải tìm được “quỹ đạo” phải thực sự “sống” với nó thì mới có thể hiểu được nó. Nghiên cứu biểu tượng văn hoá không thể không bàn đến chức năng của nó.

Cũng trong công trình này, vấn đề chức năng của biểu tượng đã được J.Chevalies đề cập đến một cách có hệ thống và toàn diện. Theo tác giả, biểu tượng văn hoá có các chức năng cơ bản sau: chức năng nhận thức (khám phá, thăm dò, đưa dẫn đến cái chưa biết trong nhận thức về thực tại); chức năng biểu hiện; chức năng trung chuyển (liên kết các yếu tố của đời sống văn hoá: con người và vũ trụ, cái nội tại và cái siêu tại, giữa các góc độ tinh thần); chức năng giáo dục và trị liệu (điều chỉnh và hoàn thiện nhân cách con người trong các mối quan hệ nói trên); chức năng xã hội hoá (tạo ra đặc trưng của một thời đại, một nền vă hoá, là cơ sở cho sự giao lưu, thẩm thấu của các nền văn hoá); chức năng siêu nghiệm (thiết lập mối liên thông giữa các năng lực đối kháng tinh thần và từ đó vượt lên mở đường cho sự tiến bộ của ý thức). Chức năng của biểu tượng thơ ca là sự hiện thực hoá các chức năng của biểu tượng văn hoá thông qua nghệ thuật ngôn từ. Từ đó, họ khẳng định vai trò của biểu tượng “một thế giới không có biểu tượng thì sẽ ngạt thở: nó sẽ tức thì giết chết đời sống tinh thần của con người” [51, 32].

Trên đây là một số kiến giải về biểu tượng mà các soạn giả Từ điển biểu tượng văn hoá thế giới trích dẫn, những kiến giải này phần nào đã làm sáng tỏ được bản chất của biểu tượng trong đời sống văn hoá. Tuy nhiên, họ cũng không đưa ra được một định nghĩa, một khái niệm về biểu tượng mang tính cụ thể, xác định, bởi họ quan niệm “không có cách gì định nghĩa được biểu tượng. Tự bản chất của nó, nó phá vỡ các khuôn khổ định sẵn và tập hợp các thái cực lại trong cùng một ý niệm” [51, 14]. Và họ còn khẳng định “việc hiểu biểu tượng phụ 11 thuộc vào một sự tiếp nhận trực tiếp nào đó của ý thức nhiều hơn là vào các môn học thuần lí.

Lối phân tích bằng cách cắt vụn và đập nhỏ ra không thể nắm bắt được sự phong phú của biểu tượng, trực giác không phải bao giờ cũng đạt được điều đó; phải tổng hợp và đồng cảm hết mực nghĩa là chia sẻ và cảm nghiệm một cách nhìn nào đó về thế giới. Mỗi biểu tượng là một vũ trụ vi mô, một thế giới toàn vẹn. Không thể nắm bắt được cái ý nghĩa toàn vẹn bằng cách tích luỹ các chi tiết theo lối phân tích: cần có cái nhìn gần như là nhất lãm” [51, 27]. Như vậy, ta cũng thấy rằng, để định nghĩa và hiểu thấu đáo được biểu tượng là điều không phải dễ dàng.