Tính cấp thiết của đề tài Cùng với sự phát triển như vũ bão của khoa học, việc phát huy và giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc cũng đang trở thành một vấn đề cấp thiết đối với chúng ta. Việt Nam là một quốc gia có nhiều dân tộc anh em: dân tộc Kinh, dân tộc Ba-na, dân tộc Ê-đê, dân tộc Mường, dân tộc Dao, dân tộc Thái… cùng với sự khác nhau và có những nét riêng biệt giữa người miền xuôi với người miền núi, giữa địa phương này với địa phương khác. Mỗi dân tộc thiểu số đều có nền văn hóa tạo hình độc đáo và rất giàu tính dân gian, những đồ dùng thường ngày của họ cũng mang đầy tính nghệ thuật với những hoạ tiết hoa văn cùng với cách sắp xếp chúng hết sức độc đáo, đặc sắc.Trong những năm gần đây, Đảng và nhà nước ta rất chú trọng tới việc gìn giữ và phát huy bản sắc của các dân tộc thiểu số. Nghị quyết số 22 của bộ chính trị đã nêu rõ “Nền văn minh ở miền núi phải được xây dựng trên cơ sở mỗi dân tộc phát huy bản sắc văn hóa của mình, vừa tiếp thu tinh hoa văn hóa của các dân tộc khác và góp phần phát triển nền văn hóa chung cả nước tạo ra sự phong phú, đa dạng trong nền văn minh của cộng đồng các dân tộc Việt Nam”.
Nghệ thuật tạo hình là những hoạt động nhằm tạo ra cái đẹp cho cuộc sống, cho nghệ thuật, nó bao gồm rất nhiều chuyên ngành như hội hoạ, đồ hoạ, điêu khắc, trang trí, thủ công mĩ nghệ, kiến trúc…Với hai thể loại: nghệ thuật cơ bản và nghệ thuật ứng dụng, nghệ thuật tạo hình dân tộc đã tạo ra rất nhiều tác phẩm có giá trị, trong đó nghệ thuật xếp dán tranh (theo tiếng Latinh là “application”, tức là xếp đặt và gắn ghép tranh) là một trong những dạng nghệ thuật ứng dụng, được sử dụng để trình bày mỹ thuật ở các hình thức khác nhau (trên quần áo, đồ gỗ, bát đĩa…) bằng cách gắn các hình trang trí hay các hình theo đề tài đã có sẵn vào một nền chính. Như vậy, nghệ thuật cắt, xé, xếp, dán tranh cũng là một nghệ thuật trang trí mà ở đó người nghệ sĩ thể hiện các hình ảnh nghệ thuật trên không gian hai chiều bằng cách sắp xếp các mảng hình, các họa tiết theo một bố cục mang tính nghệ thuật và gắn chúng trên một nền phẳng như mặt giấy hay mặt gỗ. Cũng tuân theo quy luật của cái đẹp, tuân theo sự sắp đặt về hình, về màu sắc… nhưng lại khác các ngành nghệ thuật khác về phương thức sắp đặt nên nghệ 2 thuật cắt, xé, xếp, dán tranh có vẻ đẹp riêng của nó. Trong lịch sử phát triển của ngành nghệ thuật, ngành nghệ thuật cắt, xé, xếp, dán tranh đã đóng góp một phần không nhỏ vào việc làm đẹp cho cuộc sống xung quanh.
Ngay từ ngày xa xưa, người ta đã có thể sản xuất ra các bức tranh được làm từ các nguyên vật liệu thiên nhiên như lá cây, vỏ cây…, dần dần theo nhu cầu phát triển của cuộc sống con người luôn muốn làm đẹp cho đồ đạc và làm đẹp cho môi trường sống xung quanh mình vì thế nên ngành nghệ thuật nói chung và ngành xếp dán tranh nói riêng ngày càng trở nên quan trọng và cần thiết. Hoạt động tạo hình là một hoạt động đặc biệt quan trọng ở trường mầm non, nó có vị trí to lớn trong việc phát triển toàn diện cho trẻ về tất cả các mặt: đức, trí, thể, mĩ, lao động…và nó bao gồm các dạng hoạt động như: vẽ, nặn, xếp dán tranh, chắp ghép, xếp hình, gấp giấy… trong đó hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh đặc biệt là xếp dán tranh trang trí được coi là một trong những hoạt động giữ một vị trí đặc biệt quan trọng trong việc hình thành nền tảng ban đầu của xúc cảm, tình cảm thẩm mĩ, khả năng suy nghĩ độc lập và sáng tạo nghệ thuật cho trẻ mầm non. Do đặc điểm lứa tuổi của mình trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi đã có thể cảm nhận được nhịp điệu của sự sắp xếp các hoạ tiết cũng như cảm nhận được vẻ đẹp trong các mẫu hoa văn trang trí của một số dân tộc. Hơn nữa, trẻ cũng đã có thể tiếp thu, lĩnh hội các kinh nghiệm văn hóa.
Điều này đã tạo điều kiện cho việc tăng cường, bồi dưỡng cho trẻ 5-6 tuổi làm quen với các bố cục hoa văn dân tộc. Trong thực tiễn giáo dục mầm non hiện nay, hoạt động tạo hình thực sự đã được coi là phương tiện cơ bản để giáo dục trẻ song hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh lại chưa được các giáo viên quan tâm thích đáng. Mặc dù HĐTH có nhiều thể loại song hoạt động xếp dán tranh không có nhiều mà thể loại trang trí lại cũng rất ít, nhưng trong thực tế thì trang trí lại vô cùng quen thuộc với chúng ta, nó đi vào từng ngõ ngách của cuộc sống, nó có mặt trên rất nhiều đồ dùng phục vụ cho con người. Tuy nhiên, trong thực tế ở các trường mầm non số lượng của hoạt động xếp dán tranh còn ít, chất lượng của chúng lại nghèo nàn, sự truyền cảm cảm xúc của các bố cục không gian tranh từ giáo viên sang trẻ còn nhiều hạn chế, họ chưa truyền được cho trẻ thần thái của bố cục trang trí, chưa cho trẻ thấy được nét đẹp của nền văn hoá vùng miền.
Giáo viên mầm non chưa thấy được vai trò to lớn của việc tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí trong việc bồi dưỡng và giúp trẻ tìm 3 hiểu, làm quen với các bố cục hoa văn dân tộc, đưa trẻ đến dần với các tác phẩm nghệ thuật tạo hình truyền thống Việt Nam. Các giờ hoạt động xếp dán tranh chưa trở thành một môi trường hoạt động hấp dẫn đối với trẻ do những phương pháp, biện pháp của các giáo viên còn sơ sài, cứng nhắc, thiếu sự linh hoạt, mềm dẻo. Hơn nữa các nội dung đuợc lựa chọn để đưa vào hoạt động xếp dán tranh còn quá nghèo nàn, đơn giản chỉ là những nội dung được lấy từ cuốn "Bé tập tạo hình"hoặc chỉ là những đề tài quá bình thuờng không có sự độc đáo trong đó, chính vì thế đã làm cho khả năng tạo hình của trẻ gặp nhiều hạn chế, không thể phát huy được những khả năng sáng tạo tiềm ẩn trong bản thân mỗi đứa trẻ. Vì những lí do trên chúng tôi quyết định chọn đề tài nghiên cứu “Một số biện pháp tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5-6 tuổi tích cực làm quen với một số bố cục hoa văn dân tộc”.
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 2. Về lý luận - Làm rõ cơ sở lý luận cho việc tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5 - 6 tuổi tích cực làm quen với một số bố cục hoa văn dân tộc. - Xác định cơ sở của việc xây dựng một số biện pháp tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5 - 6 tuôỉ tích cực làm quen với một số bố cục hoa văn dân tộc. Về thực tiễn - Đề xuất được một số biện pháp tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5 - 6 tuổi tích cục làm quen với một số bố cục hoa văn dân tộc.
- Đề tài nghiên cứu sẽ là tài liệu tham khảo cho sinh viên mầm non và giáo viên mầm non quan tâm đến việc tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5 - 6 tuổi tích cực làm quen với một số bố cục hoa văn dân tộc. Mục tiêu nghiên cứu Nghiên cứu cơ sở lí luận và nghiên cứu tình hình thực tiễn giáo dục mầm non hiện nay để có thể đề xuất một biện pháp tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5-6 tuổi tích cực làm quen với một số bố cục hoa văn dân 4 tộc, từ đó giúp trẻ hiểu và có được những kiến thức cũng như các kĩ năng cơ bản nằm trong vốn văn hoá chung của con người và nền văn hoá tạo hình nói chung của người dân Việt Nam. Nhiệm vụ nghiên cứu - Nghiên cứu một số vấn đề lý luận về một số biện pháp tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5 – 6 tuổi tích cực làm quen với một số bố cục hoa văn dân tộc. - Nghiên cứu một số vấn đề về thực tiễn một số biện pháp tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5 -6 tuổi tích cực làm quen với một số bố cục hoa văn dân tộc.
- Đề xuất và thực nghiệm áp dụng một số biện pháp tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5-6 tuổi tích cực làm quen với một số bố cục hoa văn dân tộc. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài 5. Đối tượng nghiên cứu Một số biện pháp tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5-6 tuổi tích cực làm quen với một số bố cục hoa văn dân tộc. Phạm vi nghiên cứu Trong phạm vi của đề tài, chúng tôi nghiên cứu một số biện pháp tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5 – 6 tuổi tích cực làm quen với một số bố cục hoa văn dân tộc 6.
Phương pháp nghiên cứu của đề tài 6. Phương pháp nghiên cứu lý luận Thu thập, đọc, phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa các tài liệu lý luận có liên quan đến đề tài nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn 6. Phương pháp quan sát Trực tiếp quan sát hoạt động của cô và trẻ trong quá trình thực hiện chương trình chăm sóc giáo dục trẻ mầm non, đặc biệt là tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán 5 tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5 – 6 tuổi tích cực làm quen với một số bố cục hoa văn dân tộc.
Phương pháp đàm thoại Trò chuyện trực tiếp giữa cô và trẻ nhằm tìm hiểu về trình độ phát triển cũng như tính tích cực, độc lập, sáng tạo của trẻ trong hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí. Phương pháp điều tra bằng mẫu phiếu anket Dùng phiếu câu hỏi anket để thu thập ý kiến về việc tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5 – 6 tuổi tích cực làm quen với một số bố cục hoa văn dân tộc.
