Chương 1. Tổng quan về quản lý nhà nước về Hải quan đối với hoạt động kinh doanh KNQ. Thực trạng công tác quản lý nhà nước về Hải quan đối với hoạt động kinh doanh KNQ tại Cục Hải quan Hải Phòng. Biện pháp tăng cường quản lý nhà nước về Hải quan đối với hoạt động kinh doanh KNQ tại Cục Hải quan Hải Phòng.
TỔNG QUAN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HẢI QUAN ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KINH DOANH KHO NGOẠI QUAN 1. Khái quát chung về hoạt động kinh doanh KNQ 1. Khái niệm kinh doanh KNQ Trong kinh doanh thương mại quốc tế, khi hàng hoá được đưa vào lãnh thổ của một quốc gia sẽ phải tiến hành khai báo hải quan, làm thủ tục nhập khẩu và nộp thuế theo quy định của nước sở tại. Điều này gây khó khăn và làm giảm hiệu quả kinh doanh cho các thương nhân khi muốn mang một lượng hàng lớn đến nước sở tại để chào bán vào nội địa hoặc bán cho các quốc gia lân cận do việc sẽ phải nộp ngay khoản tiền thuế tương ứng với hàng hóa nhập khẩu.
Họ mong muốn có nơi lưu trữ hàng hoá để kinh doanh, nhưng chưa phải nộp thuế ngay cho toàn bộ hàng hóa. Việc ra đời dịch vụ KNQ đã đáp ứng được các yêu cầu này và tạo những thuận lợi cho hoạt động thương mại quốc tế. Kho ngoại quan (Customs Bonded Warehouse) là một khu vực lưu trữ hàng hoá đặc biệt, thường được thành lập ở khu vực cửa khẩu của một quốc gia được ngăn cách với khu vực xung quanh để tạm lưu giữ, bảo quản hoặc thực hiện các dịch vụ đối với hàng hoá từ nước ngoài hoặc từ trong nước đưa vào kho theo hợp đồng thuê KNQ được ký giữa chủ KNQ và chủ hàng. Tại đó cho phép lưu trữ hàng hoá để chờ nhập khẩu vào nội địa hoặc xuất đi một nước thứ ba, hoặc chờ xuất khẩu mà không phải trả bất kỳ khoản thuế nào.
KNQ và hàng hoá trong kho được đặt dưới sự giám sát chặt chẽ của hải quan nước sở tại. Quan hệ giữa thị trường nội địa với khu vực KNQ được coi là quan hệ xuất nhập khẩu với thị trường nước ngoài. KNQ được quản lý theo một quy chế riêng, cho phép hàng hoá gửi vào (nhập kho) và lấy ra (xuất kho) rất thuận tiện, nhanh chóng, và đơn giản về thủ tục. Hàng hoá đưa vào khoa ngoại quan chịu sự điều chỉnh của các quy định, chính sách đối với hàng hoá xuất nhập khẩu thông thường.
Chủ hàng được bảo đảm quyền sở hữu đối với hàng hoá của mình gửi trong KNQ. Tại Việt Nam, theo quy định của Luật Hải quan 2014, tại điểm 10, Điều 4: “Kho ngoại quan là khu vực kho, bãi lưu giữ hàng hóa đã làm thủ tục hải quan được gửi để chờ xuất khẩu; hàng hóa từ nước ngoài đưa vào gửi để chờ xuất khẩu ra nước ngoài hoặc nhập khẩu vào Việt Nam”[24, tr2]. Đây là khu vực kho, bãi 6 được thành lập trên lãnh thổ Việt Nam, ngăn cách với khu vực xung quanh để tạm lưu giữ, bảo quản hoặc thực hiện một số dịch vụ đối với hàng hoá từ nước ngoài, hoặc từ trong nước đưa vào kho theo hợp đồng thuê KNQ được ký giữa chủ KNQ và chủ hàng, phải làm thủ tục hải quan và chịu sự kiểm tra, giám sát chặt chẽ của cơ quan hải quan. KNQ được phép thành lập ở các khu vực sau: - Cảng biển, cảng hàng không dân dụng quốc tế, cảng xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa được thành lập trong nội địa, cửa khẩu đường bộ, ga đường sắt liên vận quốc tế; - Khu vực được cơ quan có thẩm quyền quy hoạch phát triển dịch vụ logistics; Khu công nghiệp, công nghệ cao, phi thuế quan và các khu vực khác theo quy định của pháp luật.
Ở các nước cũng quy định tương đối giống nhau về KNQ. Theo quy định của Nhật Bản, KNQ là khu vực, các tòa nhà hoặc các cơ sở vật chất khác do Bộ trưởng Bộ Tài chính chỉ định hoặc do Cục trưởng Cục Hải quan đồng ý thành lập là nơi để lưu giữ, bảo quản hàng hóa nước ngoài hoặc hàng hóa sẽ được xuất khẩu, hoặc để gia công chế biến, sản xuất và trưng bày hàng hóa nước ngoài[23]. Tại Mỹ "Kho ngoại quan là một toà nhà hoặc khu vực được bảo vệ khác, trong đó, hàng hóa chịu thuế có thể được lưu trữ, chế tác, hoặc trải qua hoạt động sản xuất mà không phải nộp thuế. Nó có thể được quản lý bởi nhà nước hoặc doanh nghiệp tư nhân.
Việc thành lập KNQ phải được Chính phủ phê duyệt"[28]. Tại Trung Quốc, thuật ngữ "kho ngoại quan" đã đề cập trong các quy định hiện nay đề cập đến các kho hàng được thành lập trên cơ sở phê duyệt của Hải quan cho phép độc quyền quản lý hàng hóa ngoại quan và những hàng hoá khác mà chưa hoàn thành thủ tục hải quan[27]. KNQ tại Pháp được Hải quan cấp phép. Hàng hóa đưa vào KNQ được miễn trừ tất cả các loại thuế cũng như những biện pháp hạn chế kinh tế khác[15].
Có một số điểm tương đồng giữa hàng hóa kinh doanh kho ngoại quan và hàng hóa kinh doanh tạm nhập tái xuất, theo đó tạm nhập, tái xuất là việc hàng hóa được đưa từ nước ngoài hoặc từ các khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật vào Việt Nam, có làm thủ tục nhập khẩu vào Việt Nam và làm thủ tục xuất khẩu chính hàng hóa đó ra khỏi Việt Nam. [25, tr9] 7 Giao dịch này luôn có sự tham gia của ba nước: nước xuất khẩu, nước tái xuất, nước nhập khẩu, được thực hiện trên cơ sở hai hợp đồng riêng biệt: hợp đồng mua hàng do thương nhân Việt Nam ký với thương nhân nước xuất khẩu và hợp đồng bán hàng do thương nhân Việt Nam ký với thương nhân nước nhập khẩu. Hàng hóa tạm, nhập tái xuất vào Việt Nam không được thêm bất kỳ một khâu gia công, chế biến nào, được lưu lại tại Việt Nam không quá 60 (sáu mươi) ngày, kể từ ngày hoàn thành thủ tục hải quan tạm nhập và chịu sự giám sát của cơ quan Hải quan từ khi nhập khẩu cho đến khi thực xuất khẩu ra khỏi Việt Nam hoặc chuyển đổi nhập khẩu vào Việt Nam. Bản chất hoạt động kinh doanh KNQ và TNTX đều là đưa hàng hóa vào Việt Nam và xuất ra nước thứ 3 hoặc vào nội địa do vậy các doanh nghiệp đang rất linh hoạt trong việc áp dụng các loại hình này cho từng lô hàng cụ thể nhằm giảm thiểu các chi phí, thu lợi nhuận cao nhất, tuy nhiên về chính sách, thủ tục hải quan và quy trình quản lý KNQ đơn giản hơn.
Như vậy, có thể khái quát về KNQ với các đặc điểm sau: - KNQ là sở hữu của doanh nghiệp và được thành lập, hoạt động bởi quyết định của cơ quan Hải quan nước sở tại, - Là khu vực kho, bãi được ngăn cách với thị trường nội địa, thuận lợi cho việc lưu giữ, bảo quản hàng hóa, được đặt trong sự kiểm tra giám sát của cơ quan hải quan; Hàng hóa gửi KNQ chưa phải nộp các khoản thuế. Ngoài việc lưu trữ hàng hoá, KNQ có thể cung cấp các dịch vụ khác cho chủ hàng trên cơ sở thỏa thuận như: Thay mặt chủ hàng làm thủ tục hải quan theo uỷ quyền; Chuyển quyền sở hữu hàng hóa; Gia cố, chia gói, đóng gói bao bì; đóng ghép hàng hóa; phân loại phẩm cấp hàng hóa, bảo dưỡng hàng hóa; Lấy mẫu hàng hóa và các dịch vụ kho vận, vận chuyển. Đặc điểm hoạt động kinh doanh kho và hàng hoá qua KNQ Hoạt động kinh doanh KNQ và hàng hoá qua KNQ có những đặc điểm đặc trưng sau đây: - Dịch vụ KNQ là một khâu đoạn quan trọng trong chuỗi logistic quốc tế, tạo thuận lợi cho lưu chuyển hàng hoá quốc tế. Chủ hàng có thể đưa hàng vào lãnh 8 thổ nước sở tại và lưu trữ hàng hoá tại đó (trong thời hạn quy định, thường là 1 năm) mà chưa cần có người nhận hàng.
Hàng có thể được xuất từ kho vào tiêu thụ nội địa hoặc xuất ra các thị trường lân cận theo từng phần một cách nhanh chóng, dễ dàng chiếm lĩnh thị trường, tiết kiệm chi phí và thời gian. Người mua hàng có thể đến xem hàng trực tiếp tại kho, thanh toán và làm thủ tục nhận hàng. - KNQ là khu vực phi quan thuế đặt dưới sự giám sát chặt chẽ của cơ quan hải quan, hàng hoá nhập KNQ không phải chịu bất kỳ khoản thuế xuất nhập khẩu hay thuế nội địa nào. - Hoạt động kinh doanh KNQ phụ thuộc rất lớn vào chủ hàng và môi trường kinh doanh quốc tế.
- Đối với các quốc gia có biên giới đường bộ, dịch vụ KNQ là một công cụ kinh doanh hiệu quả. Trong hoạt động kinh doanh TNTX, hàng hoá bắt buộc phải khai báo và chịu các khoản thuế nhập khẩu và nội địa khi tiến hành tạm nhập và chỉ được ân hạn thuế trong một thời hạn ngắn, sau khi thực xuất ra khỏi biên giới sẽ được hoàn thuế. Đối với kinh doanh chuyển khẩu, hàng hoá không phải khai báo và chịu thuế, nhưng chỉ được xuất trên khu vực cửa khẩu, không được vận chuyển đến cửa khẩu khác qua nội địa. Hàng hoá qua KNQ có lợi thế hơn hẳn ở việc không phải tiến hành các thủ tục khai báo, chịu thuế và được vận chuyển đến các cửa khẩu biên giới để giao hàng với quy trình và thủ tục đơn giản.
Vai trò kinh doanh KNQ Tận dụng vị trí địa lý thuận lợi, dễ dàng giao thương với các bạn hàng trong khu vực và quốc tế, phát huy năng lực chuyên môn, quan hệ bạn hàng nước ngoài, nhanh nhạy về thông tin kinh tế, thị trường, giá cả. các thương nhân Việt Nam mua hàng hóa từ thị trường ngoài nước gửi KNQ và kịp thời xuất khẩu sang thị trường ngoài nước khác có nhu cầu, hưởng lợi nhuận từ chênh lệch giá. Cho các doanh nghiệp nước ngoài thuê kho để tập kết sẵn hàng hóa kịp thời bán vào thị trường trong nước hoặc tập kết hàng xuất khẩu để kịp thời bán cho khách hàng nước ngoài. Trong những năm qua, phương thức kinh doanh hàng hóa gửi KNQ tăng trưởng tốt, giá trị kim ngạch hàng hóa qua kho hàng năm đạt hàng chục tỷ USD, đồng thời thúc đẩy phát triển nhiều dịch vụ trong nước liên quan như vận tải đường bộ, đường thủy, hàng không, bốc xếp, bảo hiểm.
thu được phí và tạo thêm việc làm cho xã hội. 9 Như vậy, kinh doanh KNQ đã góp phần phát triển nền kinh tế xã hội nói chung và kinh tế của doanh nghiệp nói riêng.