CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu hứng thú ở nước ngoài - I. Strong đã nghiên cứu “Sự thay đổi hứng thú cùng với lứa tuổi”.
Từ những năm 1931 ông đã đưa ra quan điểm và phương pháp nghiên cứu hứng thú bằng bảng hỏi.Buher trong công trình “Phát triển hứng thú ở trẻ em” đã tìm hiểu khái niệm hứng thú.Clapade với vấn đề “Tâm lý trẻ em và thực nghiệm sư phạm” đã đưa ra khái niệm hứng thú dựa trên bản chất sinh học.Sukina với công trình nghiên cứu về vấn đề “Vấn đề hứng thú nhận thức trong khoa học giáo dục”. Tác giả đã đưa ra khái niệm về hứng thú nhận thức cùng với những biểu hiện của nó, đồng thời còn nêu ra nguồn gốc cơ bản của hứng thú nhận thức là nội dung tài liệu và hoạt động học tập. - Trong công trình nghiên cứu của mình, L.Bôzôvitch đã nêu lên quan hệ giữa hứng thú, tính tích cực học tập của học sinh.Sukira trong công trình “Vấn đề hứng thú trong khoa học giáo dục” (1972) đã đưa ra khái niệm về hứng thú nhận thức cùng với biểu hiện của nó, đồng thời bà còn nêu lên nguồn gốc cơ bản của hứng thú nhận thức là nội dung tài liệu và hoạt động học của học sinh. Marozova đã nghiên cứu vấn đề “Tác dụng của việc giảng dạy nêu vấn đề đối với hứng thú nhận thức của học sinh”.
Tác giả đưa ra cấu trúc tâm lí của hứng thú, đồng thời còn phân tích những điều kiện và khả năng giáo dục hứng thú trong quá trình học tập và lao động của học sinh cũng Luan van 6 như tác dụng của việc giảng dạy nêu vấn đề đối với hứng thú nhận thức của học sinh. Tình hình nghiên cứu hứng thú ở Việt Nam - Năm 1993, Nguyễn Công Vinh với đề tài " Tìm hiề u hứng thú ho ̣c tâ ̣p và nguyên nhân hứng thú đố i với môn Tâm lý của sinh viên ba trường Đa ̣i ho ̣c Sư pha ̣m, Trung ho ̣c sư pha ̣m, Trung ho ̣c Sư pha ̣m mầ m non thành phố Hồ Chí Minh". Ngoài ra còn có các tác giả sau: Nguyễn Thúy Hường với "Hứng thú ho ̣c môn giáo du ̣c ho ̣c của sinh viên trường Cao đăng sư pha ̣m Nha Trang", hay "Hứng thú ho ̣c môn tin ho ̣c của sinh viên trường Cao đăng sư pha ̣m Hà Nô ̣i. - Năm 1969, Lê Ngọc Lan tìm hiểu hứng thú học tập của học sinh đối với môn Toán và kiểm nghiệm biện pháp giáo dục của Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh đối với học sinh thông qua hoạt động ngoại khóa của Đội dưới hình thức kể chuyện, do giáo viên chỉ đạo nhằm nâng cao hứng thú học môn Toán của học sinh cấp II.
- Năm 1974, Tổ tâm lý ho ̣c thuô ̣c khoa Tâm lý - Giáo du ̣c Đa ̣i ho ̣c Sư pha ̣m Hà Nô ̣i I đã nghiên cứu: "Hứng thú ho ̣c tâ ̣p của ho ̣c sinh cấ p III đố i với các môn ho ̣c cu ̣ thể ". - Năm 1981, Nguyễn Thi ̣ Tuyế t với đề tài "Bước đầ u tìm hiể u hứng thú ho ̣c Văn của học sinh lớp 10 và 11 ở mô ̣t số trường phổ thông cấ p III Thành phố Hồ Chí Minh". - Năm 1988, tác giả Vũ Thi ̣ Nho đã tiế n hành thực nghiê ̣m hiǹ h thành hứng thú và năng lực ho ̣c Văn ở học sinh lớp 6. - Năm 2000, tác giả Trầ n Công Khanh đã đi sâu vào nghiên cứu vấ n đề thực tra ̣ng hứng thú ho ̣c môn toán của học sinh trung học cơ sở, kế t quả cho thấ y đa số học sinh trong diêṇ điề u tra chưa có hứng thú ho ̣c môn Toán, từ đó Luan van 7 tác giả đề xuấ t mô ̣t số biêṇ pháp nhằ m nâng cao hứng thú ho ̣c toán của học sinh trung học cơ sở.
- Năm 1984, tác giả Trầ n Thi ̣ Thanh Hương đã tiế n hành thực nghiê ̣m "Nâng cao hứng thúc ho ̣c Toán của học sinh qua viê ̣c điể u khiể n hoa ̣t đô ̣ng tự ho ̣c ở nhà của học sinh". - Năm 1996, tác giả Đào Thi ̣ Oanh và nhóm nghiên cứu đã tìm hiể u mố i quan hê ̣ giữa "Hứng thú ho ̣c tâ ̣p và sự thích nghi với cuô ̣c số ng nhà trường của học sinh tiể u ho ̣c". Kế t quả cho thấ y hứng thú của các em HS tiể u ho ̣c trong diêṇ nghiên cứu còn ở mức thấ p và chưa ổ n đinh. ̣ Điề u đó có liên quan đế n viê ̣c thích nghi của trẻ đố i với cuô ̣c số ng nhà trường và hoa ̣t đô ̣ng ho ̣c tâ ̣p nói chung.
Lí luận chung về hứng thú và hứng thú học tập 1. Khái niệm chung về hứng thú Hứng thú là một hiện tượng phức tạp, như nhà tâm lí học L.Vưgôtxki đã khẳng định: “Đối với việc nghiên cứu, hầu như không có vấn đề nào rắc rối hơn vấn đề tìm hiểu hứng thú thực sự của một người. Định nghĩa “hứng thú” Khái niệm hứng thú đã được nhiều nhà tâm lí học, giáo dục học quan tâm nghiên cứu. Nghiên cứu của các tác giả khác nhau cho thấy khái niệm “hứng thú” được sử dụng khá rộng rãi, được hiểu dưới nhiều khía cạnh khác nhau, do đó có nhiều cách giải thích khác nhau.Phrebac đã coi hứng thú như một thuộc tính có sẵn, mang tính bẩm sinh của con người, U.Giêmxơ cho rằng: Hứng thú có nguồn gốc sinh vật, còn Framixka quan niệm hứng thú là trường hợp riêng biệt của thiên hướng… Sau này, các nhà tâm lí học đã đưa ra định nghĩa tương đối hoàn chỉnh về hứng thú: “Hứng thú là thái độ đặc biệt của cá nhân đối với đối tượng nào đó, Luan van 8 vừa có ý nghĩa đối với đời sống, vừa có khả năng mang lại khoái cảm cho cá nhân trong quá trình hoạt động.” Ở đây, hứng thú thể hiện mối quan hệ giữa chủ thể với thế giới khách quan, giữa đối tượng với nhu cầu và xúc cảm, tình cảm của chủ thể hoạt động… 1.
Cấu trúc của hứng thú Từ định nghĩa trên, có thể khái quát cấu trúc của hứng thú gồm: nhận thức được đối tượng, thái độ cảm xúc với đối tượng, hành động để đạt được đối tượng. Hứng thú là sự kết hợp giữa nhận thức, xúc cảm tích cực và hành động, nghĩa là có sự kết hợp giữa sự hiểu biết về đối tượng với sự thích thú với đối tượng và tính tích cực hoạt động với đối tượng. Nhận thức luôn là tiền đề, là cơ sở cho sự hình thành thái độ. Cả hai mặt thái độ và nhận thức được hình thành và phát triển trong quá trình hoạt động với đối tượng.
Có những đối tượng ta biết là rất cần, rất có ý nghĩa nhưng ta không thích, không hứng thú. Ngược lại, cũng có đối tượng ta thích nhưng chỉ là thoáng qua, không cần thiết phải đi sâu, không có nhu cầu hoạt động với đối tượng, nghĩa là không hứng thú. Khi chủ thể có hiểu biết về đối tượng gây ra hứng thú, đồng thời chủ thể lại có tình cảm đặc biệt với đối tượng gây ra hứng thú thì họ sẽ xuất hiện khát vọng hành động đi sâu vào đối tượng làm cho chủ thể hoạt động say mê và ít mệt mỏi. Chỉ có những đối tượng nào chủ thể nhận thức được ý nghĩa của nó và ý nghĩa đó lại phù hợp với nhu cầu của chính chủ thể mới tạo ra được hứng thú.
Mối quan hệ giữa khái niệm hứng thú với một số khái niệm khác Hứng thú là một thuộc tính của xu hướng trong nhân cách. Do đó, nó không tồn tại riêng lẻ mà quan hệ chặt chẽ với các thuộc tính khác của xu hướng và các đặc điểm, trạng thái tâm lí khác. a) Hứng thú và nhu cầu Luan van 9 Một số nhà tâm lí học đã đồng nhất hứng thú với nhu cầu, do chúng có một số đặc điểm chung, nhưng thực chất chúng không đồng nhất với nhau. Giữa chúng có một số điểm khác biệt: - Hứng thú luôn có dấu hiệu cảm xúc tích cực kèm theo, nhu cầu thì không cần yếu tố hấp dẫn.
- Cá nhân nhận thức rõ đối tượng hứng thú, nhưng nhu cầu thì đối tượng có thể chưa ý thức được rõ ràng. Nhu cầu và hứng thú có quan hệ mật thiết với nhau, nhu cầu là tiền đề, cơ sở của hứng thú. Ngược lại, hứng thú có thể tạo ra nhu cầu cá nhân. Khi có hứng thú với một cái gì thì cá nhân sẽ hoạt động tích cực chiếm lĩnh đối tượng để thỏa mãn nhu cầu cuộc sống, lúc đó xuất hiện nhu cầu mới cao hơn.
b) Hứng thú và sở thích Sở thích là những hoạt động thường xuyên hoặc theo thói quen để đem lại cho con người niềm vui, sự phấn khởi trong thời gian thư giãn, sở thích cũng chỉ về sự hứng thú, thái độ ham thích với một đối tượng nhất định. Sở thích là biểu hiện của hứng thú về những khía cạnh riêng biệt, đặc thù, thường gắn với hoạt động của cá nhân. c) Hứng thú và tình cảm Xúc cảm, tình cảm là dấu hiệu của hứng thú. Hứng thú có thể nảy sinh dưới tác động của tình cảm.
Nhưng hứng thú không phải là xúc cảm, tình cảm. Hứng thú còn gắn liền với sự nhận thức tầm quan trọng của đối tượng đối với cuộc sống cá nhân. d) Hứng thú và tính tò mò, ham hiểu biết Tò mò là thích tìm tòi để hiểu biết. Tính tò mò là sự chú ý vào yếu tố bất ngờ, cái thay đổi ở môi trường bên ngoài.
Sự chú ý này dễ bị mất đi vì chỉ xuất Luan van 10 phát từ bên ngoài. Ham hiểu biết thường không tập trung vào một đối tượng mà dàn trải ở nhiều đối tượng. Trong quá trình phát triển hứng thú, tính tò mò xuất hiện trước, sau đó mới là tính ham hiểu biết. Vai trò của hứng thú trong hoạt động của cá nhân Hứng thú có vai trò quan trọng đối với mọi hoạt động của con người, cùng với nhu cầu, hứng thú kích thích hoạt động, làm cho con người hoạt động tích cực, say mê và đem lại kết quả cao trong học tập, lao động.
Macxim Gorki từng viết rằng: “Nếu con người yêu thích công việc của mình thì dù việc ấy đơn giản cũng có thể trở thành sáng tạo.” Công việc nào có hứng thú thì được con người thực hiện một cách dễ dàng và có hiệu quả cao.