Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lí nhà trường thân thiện Chương 2: Thực trạng quản lý trường THPT Việt Bắc - Thành phố Lạng Sơn đáp ứng mục tiêu xây dựng trường học thân thiện Chương 3: Biện pháp quản lý trường THPT Việt Bắc - Thành phố Lạng Sơn đáp ứng mục tiêu xây dựng trường học thân thiện 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÍ NHÀ TRƢỜNG THÂN THIỆN 1. Vài nét về lịch sử nghiên cứu đề tài "xây dựng trƣờng học thân thiện" Trường học được hiểu là một thiết chế xã hội thực hiện chức năng tái tạo nguồn nhân lực phục vụ cho sự duy trì và phát triển của xã hội. Mục tiêu hoạt động của trường học tại Việt Nam hướng đến “đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [37, tr. Trong những năm gần đây có khá nhiều đề tài, công trình nghiên cứu đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng của nhà trường nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về chất lượng nguồn nhân lực xã hội.
Điểm qua một vài đề tài nghiên cứu của các học viên tại Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội nghiên cứu vấn đề này: “Một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT Nam Lương Sơn tỉnh Hoà Bình trong quá trình thực hiện đổi mới chương trình giáo dục phổ thông” của học viên Nguyễn Duy Thịnh - Cao học Quản lý giáo dục khóa 5; “Biện pháp xây dựng các trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia tại thị xã Phúc Yên tỉnh Vĩnh Phúc đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông” của học viên Tống Thị Thanh Mai - Cao học Quản lý giáo dục khóa 6; “Phát triển nhà trường Trung học phổ thông ở Việt Nam theo quan điểm nhà trường hiệu quả” - Luận án tiến sĩ của học viên Nguyễn Mạnh Cường năm 2009… Trong khoảng thời gian hơn hai năm gần đây, kể từ khi Bộ trưởng Bộ giáo dục và Đào tạo phát động phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, trên một số phương tiện thông tin đại chúng đã xuất hiện nhiều bài viết về chủ đề này: “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tích cực” của PGS.TS Nguyễn Xuân Tế - Hiệu trưởng Trường Cán bộ Quản lý giáo dục TP Hồ Chí Minh đăng trên Báo Sài Gòn giải phóng online; “Hiện thực hoá mô hình trường học thân thiện, học sinh tích cực” của PGS.TS Nguyễn Xuân Tế đăng trên trang giaoducthoidai.vn ngày 20/08/2009; “Trường THPT-DTNT với phong trào Trường học thân thiện, học sinh tích cực” - báo Lạng Sơn số 3400 ngày 16/4/2010; “Hội nghị Sơ kết hai năm thực hiện phong trào thi đua Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” đăng trên trang Web Sở GD ĐT Nghệ An ngày 20/8/2010. Một số nghiên cứu khá công phu về phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” phải kể đến tập tài liệu “Nền giáo dục phát triển nhân văn và trường học thân thiện: Quan điểm và giải pháp” do PGS. Nguyễn Quốc Bảo biên soạn; luận văn tốt nghiệp “Quản lý trường tiểu học huyện Hưng Hà tỉnh Thái Bình đáp ứng mục tiêu xây dựng trường học thân thiện” của Nguyễn Ngọc Dư - Cao học Quản lý giáo dục khóa 7. Những công trình đó đã đề cập khá toàn diện tới cơ sở lý luận và thực tiễn của việc quản lý xây dựng nhà trường trong tình hình mới; có thể vận dụng vào việc quản lý nhà trường cụ thể như trường trung học phổ thông (THPT) Việt Bắc - Thành phố Lạng Sơn.
Một số khái niệm, quan điểm liên quan đến đề tài 1. Khái niệm quản lý Quản lý là một hiện tượng xã hội xuất hiện rất sớm cùng với sự phát triển của xã hội loài người. Từ khi xuất hiện trên trái đất, con người đã biết sống thành bầy đàn để tồn tại và phát triển. Trong quá trình lao động để duy trì sự sống, phân công lao động được hình thành, quản lý được xuất hiện từ khi có sự phân công lao động xã hội, nhờ đó quá trình lao động có sự chỉ huy, điều hành, phối hợp và đạt hiệu quả, năng suất cao hơn.
Như vậy, hoạt động quản lý là một tất yếu khách quan, hình thành và phát triển trong quá trình vận động và phát triển của xã hội loài người. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Mặc dù “quản lý cũng xưa cũ như chính con người vậy” (sử gia Daniel A. Wren) nhưng chỉ gần đây người ta mới chú ý đến “chất khoa học” của quá trình quản lý và dần hình thành các học thuyết về quản lý. Những tư tưởng quản lý cân đại xuất hiện khoảng nửa sau thế kỉ 18 với những tác giả như Robert Owen, Charles Babbage.
Các thuyết quản lý cổ điển ra đời khi con người bước vào xã hội Công nghiệp, Winslow Taylor được coi là “cha đẻ của thuyết quản lý khoa học”. Mặc dù xuất hiện đã cách đây hơn một thế kỉ nhưng các học thuyết này cho đến nay vẫn còn nguyên giá trị. Xuất phát từ những góc độ nghiên cứu khác nhau, rất nhiều học giả trong và ngoài nước đã đưa ra giải thích không giống nhau về quản lý. Kể từ thế kỷ 21, các quan niệm về quản lý lại càng phong phú, các trường phái quản lý học đã đưa ra những định nghĩa về quản lý như sau: Theo Winslow Taylor (1856-1915): “Quản lý là biết được chính xác điều bạn muốn người khác làm và sau đó thấy được rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất " [41, tr.
Theo Henry Fayol: "Quản lý là một hoạt động mà mọi tổ chức (gia đình, doanh nghiệp, chính phủ) đều có, nó gồm 5 yếu tố tạo thành là: kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, điều chỉnh và kiểm soát. Quản lý chính là thực hiện kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo điều chỉnh và kiểm soát ấy”. Harold Kootz: "Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo phối hợp những nỗ lực hoạt động cá nhân nhằm đạt được các mục đích của nhóm (tổ chức). Mục tiêu của quản lý là hình thành một môi trường mà trong đó con người có thể đạt được các mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất" [41, tr.
Theo tác giả Đặng Minh Hoạt và Hà Thế Ngữ: “Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý một hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định”. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo tác giả Nguyễn Quốc Chí - Nguyễn Thị Mỹ Lộc, quản lý là “Tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể (người bị quản lý) - trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức” [29, tr. Theo quan điểm của PGS. Đặng Quốc Bảo, quản lý được định nghĩa, được hiểu một cách đơn giản trên cơ sở phân tích các thành tố cấu thành khái niệm này.
Cụ thể : Quản lý = Quản + Lý Quản có nghĩa là giữ gìn, duy trì; Lý có nghĩa là đổi mới, chỉnh sửa. Quản lý = Duy trì + Đổi mới. Quản và lý luôn có sự thống nhất biện chứng: Trong quản (giữ) có lý (chỉnh sửa), trong lý (chỉnh sửa) có quản (giữ), có như vậy mới bảo đảm giữ cho tổ chức vừa ổn định, vừa phát triển.1] Mặc dù các khái niệm quản lý của các tác giả có khác nhau ở cách diễn đạt nhưng đều gặp nhau ở những nội dung cơ bản, quản lý phải bao gồm các yếu tố sau: - Phải có ít nhất một chủ thể quản lý là tác nhân tạo ra các tác động và ít nhất là một khách thể quản lý (đối tượng quản lý) tiếp nhận trực tiếp các tác động của chủ thể quản lý. - Đối tượng và chủ thể quản lý luôn có chung một mục tiêu và quy trình, dựa vào đó làm căn cứ để chủ thể tạo ra các tác động quản lý.
- Để phát huy hiệu quả quản lý, giữa chủ thể quản lý và đối tượng quản lý phải có mối quan hệ, tác động qua lại tương hỗ nhau. Chủ thể quản lý làm nảy sinh các tác động quản lý, còn đối tượng quản lý thì sản sinh ra các giá trị vật chất và tinh thần có giá trị sử dụng, trực tiếp đáp ứng nhu cầu của con người, thỏa mãn mục đích quản lý. Từ những quan điểm về khái niệm quản lý nêu trên, có thể đi đến một định nghĩa khá đầy đủ về quản lý: 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Quản lý là hoạt động có ý thức của con người nhằm sắp xếp, tổ chức, chỉ huy, điều hành, hướng dẫn, kiểm tra…các quá trình xã hội và hoạt động của con người để hướng chúng phát triển phù hợp với quy luật xã hội, đạt được mục tiêu xác định theo ý chí của nhà quản lý với chi phí thấp nhất [26, tr. Bản chất quản lý Bản chất của quản lý là một loại lao động để điều khiển lao động, hoạt động quản lý chính là sự tác động hợp quy luật của chủ thể quản lý trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành đạt được mục tiêu quản lý.
Có thể sơ đồ hoá bản chất hoạt động quản lý: Sơ đồ 1.1: Mô hình quản lý MÔI TRƢỜNG QUẢN LÝ Công cụ quản lý Chủ thể Mục Khách thể tiêu quản lý quản lý quản lý Phƣơng pháp quản lý (Nguồn: Luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục - Nguyễn Ngọc Dư) 1. Chức năng quản lý Theo quan điểm của thuyết gia người Pháp Henry Fayol (1841- 1925) thì quản lý có 5 chức năng cơ bản: Lập kế hoạch, tổ chức, chỉ huy, phối hợp và kiểm tra.Uwich phát triển thành 7 chức năng là: Lập kế hoạch, Tổ chức, Quản lý nhân sự, Chỉ đạo, Lãnh đạo, Phối hợp, Báo cáo, Tài chính. Tuy nhiên quy các chức năng quản lý về 4 chức năng: Lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra là quan điểm vẫn được chấp nhận và sử dụng rộng rãi [26, tr. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Lập kế hoạch (kế hoạch hóa): Lập kế hoạch là xác định mục tiêu, mục đích đối với thành tựu tương lai của tổ chức; xác định con đường, cách thức, biện pháp để đạt được mục tiêu đó với chi phí thấp nhất.