phần mở đầu, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung luận văn được trình bày trong 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của việc quản lí hoạt động dạy - học trường Trung học cơ sở theo yêu cầu đổi mới giáo dục Chƣơng 2: Thực trạng công tác quản lý hoạt động dạy - học của hiệu trưởng các trường Trung học cơ sở quận Hồng Bàng, Hải Phòng Chƣơng 3: Những biện pháp quản lý hoạt động dạy - học của hiệu trưởng các trường Trung học cơ sở quận Hồng Bàng, Hải Phòng theo yêu cầu đổi mới giáo dục 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY- HỌC CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC 1. Một số khái niệm 1. Quản lý Từ khi xuất hiện xã hội loài người, con người đã biết quy tụ thành bầy, thành nhóm để tồn tại và phát triển. Từ lao động đơn lẻ đến lao động phức tạp, con người đã biết phân công lao động cao hơn.
Sự phân công, hợp tác đó đòi hỏi phải có sự chỉ huy, phối hợp, điều hành. đó chính là chức năng quản lý. Có nhiều định nghĩa khác nhau về khoa học quản lý, sau đây là một số định nghĩa dưới những cách tiếp cận, những góc độ khác nhau về quản lý. Thuật ngữ quản lý (từ Hán Việt) lột tả bản chất của hoạt động này trong thực tiễn.
Nó gồm hai mặt tích hợp vào nhau, quá trình “quản” gồm sự coi sóc, giữ gìn, duy trì ở trạng thái ổn định; quá trình “lý” gồm sửa sang sắp xếp, đưa hệ vào thế “ phát triển”.Taylor(1856 - 1915) thì “quản lý là nghệ thuật biết rõ ràng chính xác cái cần làm và làm cái đó như thế nào bằng phương pháp tốt nhất”[20,tr. Theo Henry Fayon (1841 - 1925) thì “Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động: kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra”. Ông còn khẳng định “Khi con người lao động hợp tác thì điều tối quan trong là họ cần phải xác định rõ công việc mà 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com họ phải hoàn thành và các nhiệm vụ của mỗi cá nhân phải là mắt lưới dệt nên mục tiêu của tổ chức" [20, tr. Koontz (người Mỹ) thì “Quản lý là hoạt động đảm bảo phối hợp những nỗ lực cá nhân nhằm đạt được mục đích của tổ chức trong một môi trường và đối với những điều kiện nguồn lực cụ thể” [34, tr.
Theo Mary Parker Pollett thì: quản lý là "Nghệ thuật hoàn thành công việc thông qua người khác" là “Quá trình lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra công việc của các thành viên của tổ chức và sử dụng tất cả các nguồn lực sẵn có của tổ chức để đạt được các mục tiêu của tổ chức” [Stoner, 1995]. Theo từ điển Bách khoa về Giáo dục học, khái niệm quản lý nhà nước về giáo dục được giải nghĩa là việc “Thực hiện công quyền để quản lý các hoạt động giáo dục trong phạm vi toàn xã hội". Theo theo tác giả Nguyễn Quốc Chí - Nguyễn Thị Mĩ Lộc định nghĩa kinh điển về quản lý là: “Quản lý là tác động có định hướng, có chủ định của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý). Trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức”.
"Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng): kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra" [20, tr. Quản lý vừa là một khoa học, vừa là một nghệ thuật. Là khoa học vì các hoạt động của quản lý có tổ chức, có định hướng trên cơ sở những quy luật, nguyên tắc và phương pháp hoạt động cụ thể. Là nghệ thuật vì nó đòi hỏi vận dụng một cách năng động, sáng tạo, đối tượng cụ thể của một tổ chức, cần sự kết hợp của nhiều yếu tố trong các mặt của hoạt động đời sống xã hội.
Bản chất của quản lý là sự tác động có mục đích của người quản lý đến tập thể người bị quản lý nhằm đạt mục tiêu quản lý. Trong giáo dục nhà trường đó là tác động của người quản lý đến tập thể giáo viên, học sinh và lực lượng khác nhằm thực hiên hệ thống các mục tiêu giáo dục. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Chủ thể quản lý Mục tiêu Cơ chế quản lý quản lý Khách thể quản lý Như vậy: Quản lý là sự tác động có ý thức của nhà quản lý nhằm hướng dẫn, điều khiển các quá trình xã hội, hành vi và hoạt động của con người để đạt đến mục tiêu đúng với ý chí của nhà quản lý và phù hợp với quy luật khách quan.
Quản lý giáo dục Ngay từ khi hoạt động giáo dục của xã hội loài người hình thành và hoạt động có mục đích thì quản lý giáo dục (QLGD) cũng được dựa trên hoạt động của thực tiễn bản thân nó và đòi hỏi của xã hội. Về quản lý giáo dục có nhiều định nghĩa: Theo M.Kôn đa cốp: “Quản lý giáo dục là tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và hướng đích của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau; đến tất cả các mắt xích của hệ thống (từ Bộ đến trường) nhằm mục đích đảm bảo việc hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ cơ sở nhận thức và vận hành những quy luật chung của xã hội cũng như các quy luật của quá trình giáo dục, của sự phát triển thể lực và tâm lí trẻ em” [35, tr. Ở Việt Nam, các nhà khoa học giáo dục định nghĩa quản lý giáo dục như sau: “Quản lý giáo dục là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý, nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện được tính chất của nhà 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trường xã hội chủ nghĩa (XHCN) Việt Nam, mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học, giáo dục thế hệ trẻ, đưa giáo dục tới mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái mới về chất” [33, tr. “Quản lý giáo dục là tổ chức các hoạt động dạy học.
Có tổ chức được hoạt động dạy học, thực hiện được các tính chất của nhà trường phổ thông Việt Nam xã hội chủ nghĩa mới quản lý được giáo dục, tức là cụ thể hoá đường lối giáo dục của Đảng và biến đường lối đó thành hiện thực, đáp ứng nhu cầu của nhân dân, của đất nước” [26, tr. “Quản lý giáo dục là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý tới khách thể quản lý nhằm đưa hoạt động sư phạm của hệ thống giáo dục đạt tới kết quả mong muốn với hiệu quả cao nhất” [30, tr. Từ những khái niệm quản lý giáo dục ta có thể hiểu là: Quản lý giáo dục là hệ thống tác động có mục đích, và hướng đích của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau ở tất cả các khâu, các bộ phận của hệ thống giáo dục vận hành tối ưu, đảm bảo cho sự phát triển mở rộng về cả số lượng và chất lượng để đạt tới mục tiêu giáo dục. QLGD là quản lý một lĩnh vực xã hội đang tác động trực tiếp vào mọi mặt của đời sống.
QLGD là quản lý con người, quản lý sự hình thành và phát triển nhân cách. Sự hình thành, phát triển nhân cách là cái gốc của nhân trí, nhân lực và nhân tài. Quản lý nhà trường Nhà trường là một tổ chức mang tính nhà nước, xã hội và trực tiếp làm công tác giáo dục và đào tạo. Đây là tế bào chủ chốt của bất kỳ hệ thống giáo dục nào từ Trung ương đến địa phương.
Vì vậy, trường học là khách thể cơ bản của tất cả các cấp quản lý từ Bộ đến Sở, đến Phòng Giáo dục. Trường học là tổ chức cơ sở quan trọng của các cấp quản lý giáo dục. Khoản 2, điều 48, luật giáo dục 2005: “Nhà trường trong hệ thống giáo dục 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quốc dân thuộc mọi loại hình được thành lập theo quy hoạch, kế hoạch của nhà nước. Nhà nước nhằm phát triển sự nghiệp giáo dục” [11].
Có nhiều định nghĩa khách nhau về quản lý nhà trường: Theo M.Kôn đa cốp: “Không đòi hỏi một định nghĩa hoàn chỉnh, chúng ta hiểu quản lý nhà trường là một hệ thống xã hội sư phạm chuyên biệt, hệ thống này đòi hỏi những tác động có ý thức, kế hoạch và phương hướng của chủ thể quản lý đến tất cả các mặt của đời sống nhà trường nhằm đảm bảo sự vận hành tối ưu về các mặt xã hội - kinh tế, tổ chức sư phạm của chương trình dạy học và giáo dục hệ thống đang lớn” [35, tr. Theo tác giả Trần Kiểm: “Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục, để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với nghành giáo dục,với thế hệ trẻ và với từng học sinh" [31,tr. Theo tác giả Bùi Trọng Tuân: “Quản lý nhà trường bao gồm quản lý bên trong nhà trường (nghĩa là quản lý các thành tố mục đích, nội dung, phương pháp dạy học, hình thức tổ chức dạy học, đội ngũ giáo viên, cán bộ, tập thể học sinh, cơ sở vật chất, thiết bị dạy học), các thành tố này quan hệ qua lại với nhau và tất cả đều nhằm thực hiện chức năng giáo dục và quản lý các mối quan hệ giữa nhà trường và môi trường xã hội bên ngoài” [29, tr. Như vậy, ta có thể hiểu quản lý nhà trường chủ yếu là quản lý dạy học, quản lý hoạt động bên trong nhà trường và quản lý các quan hệ nhà trường và xã hội.
Quản lý nhà trường về bản chất là quản lý con người. Trong nhà trường công tác quản lý là lãnh đạo nhà trường, khách thể quản lý là tập thể giáo viên, học sinh. Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ.