Luận Văn Thạc Sĩ Về Biện Pháp Ngăn Chặn Bắt Người Theo Pháp Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích vnu ls biện pháp ngăn chặn bắt người theo pháp luật tố tụng hình sự việt nam trên cơ sở thực tiễn, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Đào Minh Dũng
• Người hướng dẫn: Ts. Đặng Quang Phương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Biện Pháp Ngăn Chặn Bắt Người Theo Pháp Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam (Trên cơ sở thực tiễn địa bàn tỉnh Hải Dương)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN BẮT NGƯỜI TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm biện pháp ngăn chặn và biện biện pháp ngăn chặn bắt người trong tố tụng hình sự Việt Nam
• 1.2. Những yêu cầu và vai trò của biện pháp ngăn chặn bắt người
• 1.3. Biện pháp ngăn chặn bắt người trong tố tụng hình sự Việt Nam từ năm 1945 đến năm 2003
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ NĂM 2003 VỀ BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN BẮT NGƯỜI VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HẢI DƯƠNG
• 2.1. Quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 về biện pháp ngăn chặn bắt người
• 2.2. Thực tiễn thi hành quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 về biện pháp ngăn chặn bắt người trên địa bàn tỉnh Hải Dương
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THI HÀNH ĐÚNG BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN BẮT NGƯỜI TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 3.1. Các yêu cầu bảo đảm thi hành đúng biện pháp ngăn chặn bắt người trong tố tụng hình sự Việt Nam
• 3.2. Các giải pháp bảo đảm thi hành đúng biện pháp ngăn chặn bắt người trong tố tụng hình sự
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về biện pháp ngăn chặn bắt người theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam

Biện pháp ngăn chặn bắt người là một trong những biện pháp quan trọng trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam. Theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự (BLTTHS), biện pháp này được áp dụng nhằm ngăn chặn hành vi phạm tội và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người không chỉ giúp đảm bảo an ninh trật tự mà còn bảo vệ quyền tự do cá nhân của công dân. Tuy nhiên, việc thực hiện biện pháp này cần phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật để tránh vi phạm quyền con người.

1.1. Khái niệm và vai trò của biện pháp ngăn chặn bắt người

Biện pháp ngăn chặn bắt người được định nghĩa là hành động giữ người có hành vi phạm tội nhằm ngăn chặn họ tiếp tục thực hiện hành vi phạm tội hoặc bỏ trốn. Vai trò của biện pháp này là rất quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của những người bị hại và đảm bảo quá trình điều tra, truy tố diễn ra thuận lợi.

1.2. Lịch sử phát triển của biện pháp ngăn chặn bắt người tại Việt Nam

Từ năm 1945 đến nay, biện pháp ngăn chặn bắt người đã trải qua nhiều thay đổi trong quy định pháp luật. Các quy định này đã được cập nhật và hoàn thiện qua các bộ luật khác nhau, từ Bộ luật tố tụng hình sự năm 1988 đến BLTTHS năm 2003 và mới nhất là BLTTHS năm 2015.

II. Vấn đề và thách thức trong việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người tại Hải Dương

Việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người tại tỉnh Hải Dương gặp phải nhiều thách thức. Một số vấn đề nổi bật bao gồm sự thiếu đồng bộ trong quy trình thực hiện, sự hiểu biết chưa đầy đủ của các cơ quan chức năng về quy định pháp luật, và sự phản ứng của cộng đồng đối với các vụ bắt giữ. Những vấn đề này cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả của biện pháp ngăn chặn bắt người.

2.1. Những khó khăn trong quy trình thực hiện biện pháp ngăn chặn

Quy trình thực hiện biện pháp ngăn chặn bắt người thường gặp khó khăn do thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Điều này dẫn đến việc áp dụng không đồng bộ và có thể gây ra những sai sót trong quá trình điều tra.

2.2. Phản ứng của cộng đồng đối với biện pháp bắt người

Cộng đồng thường có những phản ứng tiêu cực đối với các vụ bắt người, đặc biệt là khi có thông tin về việc bắt giữ không đúng quy định. Điều này ảnh hưởng đến niềm tin của người dân vào hệ thống pháp luật và các cơ quan chức năng.

III. Phương pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả biện pháp ngăn chặn bắt người

Để nâng cao hiệu quả của biện pháp ngăn chặn bắt người, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc đào tạo nâng cao nhận thức cho các cán bộ thực thi pháp luật, cải thiện quy trình phối hợp giữa các cơ quan chức năng, và tăng cường giám sát từ cộng đồng là những yếu tố quan trọng.

3.1. Đào tạo và nâng cao nhận thức cho cán bộ thực thi pháp luật

Cần tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về quy định pháp luật liên quan đến biện pháp ngăn chặn bắt người cho các cán bộ thực thi pháp luật. Điều này giúp họ hiểu rõ hơn về quyền và nghĩa vụ của mình trong quá trình thực hiện.

3.2. Cải thiện quy trình phối hợp giữa các cơ quan chức năng

Việc cải thiện quy trình phối hợp giữa các cơ quan như công an, viện kiểm sát và tòa án là rất cần thiết. Sự phối hợp chặt chẽ sẽ giúp đảm bảo việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người diễn ra hiệu quả và đúng quy định.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về biện pháp ngăn chặn bắt người tại Hải Dương

Nghiên cứu thực tiễn về biện pháp ngăn chặn bắt người tại Hải Dương cho thấy nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết để đảm bảo việc áp dụng biện pháp này đúng quy định và hiệu quả.

4.1. Kết quả áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người

Kết quả áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt người tại Hải Dương cho thấy tỷ lệ tội phạm giảm đáng kể. Điều này chứng tỏ rằng biện pháp này có hiệu quả trong việc ngăn chặn tội phạm.

4.2. Những vấn đề cần khắc phục trong thực tiễn

Mặc dù có nhiều kết quả tích cực, nhưng vẫn còn tồn tại những vấn đề như việc áp dụng không đồng bộ và thiếu sự giám sát từ cộng đồng. Cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục những vấn đề này.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của biện pháp ngăn chặn bắt người tại Việt Nam

Kết luận, biện pháp ngăn chặn bắt người là một công cụ quan trọng trong việc bảo vệ an ninh trật tự và quyền lợi hợp pháp của công dân. Để nâng cao hiệu quả của biện pháp này, cần có sự cải cách và hoàn thiện quy định pháp luật, cũng như tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng.

5.1. Tầm quan trọng của việc hoàn thiện quy định pháp luật

Việc hoàn thiện quy định pháp luật về biện pháp ngăn chặn bắt người là rất cần thiết để đảm bảo tính hợp pháp và hiệu quả trong quá trình thực hiện.

5.2. Hướng phát triển tương lai của biện pháp ngăn chặn bắt người

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các biện pháp mới nhằm nâng cao hiệu quả của biện pháp ngăn chặn bắt người, đồng thời bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biện pháp ngăn chặn bắt người là một trong những chế định pháp lý đặc biệt quan trọng trong hệ thống tư pháp hình sự, giữ vị trí then chốt trong công tác đấu tranh phòng ngừa và xử lý tội phạm. Theo tinh thần của Hiến pháp năm 2013 tại Điều 20, quyền bất khả xâm phạm về thân thể, danh dự và nhân phẩm là quyền nhân thân tối thượng của mọi công dân. Việc áp dụng các biện pháp cưỡng chế tác động trực tiếp đến quyền tự do thân thể luôn tiềm ẩn ranh giới mong manh giữa bảo vệ an ninh trật tự xã hội và nguy cơ xâm phạm quyền con người. Trong thực tiễn tố tụng tại Việt Nam nói chung và địa bàn tỉnh Hải Dương giai đoạn 2011–2015 nói riêng, việc thực thi các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 đã ghi nhận hơn 3.500 trường hợp áp dụng biện pháp bắt giữ, góp phần kiềm chế tội phạm nhưng đồng thời cũng bộc lộ những hạn chế, vướng mắc cần giải quyết triệt để.

Mục tiêu trọng tâm của công trình nghiên cứu là hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về biện pháp ngăn chặn bắt người, phân tích sâu sắc các căn cứ pháp lý, thẩm quyền và trình tự thủ tục theo luật định. Trên cơ sở khảo sát thực tiễn tại 12 đơn vị hành chính cấp huyện thuộc tỉnh Hải Dương trong thời gian 5 năm (2011–2015), luận văn đánh giá khách quan kết quả đạt được, làm rõ những tồn tại như tình trạng vi phạm thủ tục lập biên bản, áp dụng căn cứ bắt khẩn cấp chưa thật chuẩn xác, từ đó xác định nguyên nhân chủ quan lẫn khách quan. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài thể hiện qua việc cung cấp luận cứ vững chắc để chuẩn bị thực thi Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, hướng tới mục tiêu 100% các quyết định bắt giữ đều chuẩn xác, hạn chế tối đa nguy cơ oan sai và nâng tỷ lệ kiểm sát phê chuẩn đúng pháp luật lên trên 99%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận về quyền con người và nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa trong tố tụng hình sự. Trọng tâm của khung lý thuyết là mối quan hệ cân bằng giữa quyền lực tư pháp nhà nước và quyền tự do thân thể của công dân được hiến định. Mô hình nghiên cứu vận dụng cơ chế kiểm soát quyền lực tư pháp đa chiều giữa Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án nhằm đảm bảo mọi hoạt động bắt giữ đều có sự giám sát độc lập, kịp thời loại trừ các hành vi lạm quyền hoặc tùy tiện bắt bớ.

Hệ thống khái niệm nền tảng bao gồm:

• Biện pháp ngăn chặn theo Điều 79 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhằm chặn đứng tội phạm, ngăn ngừa bị can, bị cáo bỏ trốn hoặc gây cản trở hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án.
• Bắt bị can, bị cáo để tạm giam quy định tại Điều 80 là biện pháp áp dụng đối với người đã có quyết định khởi tố hoặc quyết định đưa ra xét xử khi có đủ điều kiện luật định.
• Bắt người trong trường hợp khẩn cấp theo Điều 81 áp dụng trong tình thế cấp thiết đối với 3 trường hợp cụ thể để ngăn chặn hành vi phạm tội rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng hoặc ngăn chặn đối tượng tẩu thoát, tiêu hủy chứng cứ.
• Bắt người phạm tội quả tang hoặc đang bị truy nã theo Điều 82 là biện pháp có tính xã hội hóa cao, cho phép mọi công dân tham gia bắt giữ nhằm tước bỏ công cụ phạm tội và vô hiệu hóa nguy cơ nguy hiểm cho xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ báo cáo tổng kết tư pháp chính thức của Công an tỉnh Hải Dương, Viện kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân tỉnh Hải Dương trong toàn bộ chu kỳ 5 năm từ 2011 đến 2015. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm hơn 3.500 hồ sơ vụ án hình sự và quyết định áp dụng biện pháp bắt giữ tại 12 huyện, thị xã, thành phố thuộc địa bàn tỉnh. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu đại diện theo từng nhóm tội danh (hình sự, kinh tế, ma túy) được triển khai nhằm đảm bảo tính toàn diện và độ tin cậy thống kê cao. Ngoài ra, tác giả đã tiến hành phỏng vấn sâu 45 cán bộ thực tiễn gồm 20 điều tra viên, 15 kiểm sát viên và 10 thẩm phán giàu kinh nghiệm.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích so sánh luật học kết hợp thống kê tội phạm học là nhằm đối chiếu các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 1988, năm 2003 và những điểm mới của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015. Sự kết hợp giữa phân tích định tính và định lượng cho phép đánh giá chính xác cả khía cạnh pháp lý lẫn thực tiễn thi hành, bảo đảm các kết luận khoa học có giá trị ứng dụng cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực tiễn tại tỉnh Hải Dương giai đoạn 2011–2015 đã chỉ ra 4 phát hiện cốt lõi:

1. Cơ cấu các hình thức bắt giữ: Bắt người phạm tội quả tang chiếm tỷ trọng cao nhất với 45,8% tổng số trường hợp (hơn 1.600 đối tượng), phản ánh tính chủ động của lực lượng tuần tra và sự tham gia tích cực của quần chúng nhân dân. Hình thức bắt khẩn cấp đứng thứ hai, chiếm khoảng 42,5% (xấp xỉ 1.487 đối tượng). Bắt đối tượng truy nã chiếm khoảng 8,2% với hơn 280 trường hợp được vận động đầu thú hoặc truy bắt thành công. Bắt bị can, bị cáo để tạm giam phục vụ xét xử và thi hành án chiếm 3,5% tổng số đối tượng.
2. Chất lượng phê chuẩn của Viện kiểm sát: Tỷ lệ Viện kiểm sát nhân dân hai cấp tại Hải Dương phê chuẩn lệnh bắt khẩn cấp đạt xấp xỉ 98,2%. Khoảng 1,8% các trường hợp còn lại không được phê chuẩn do chưa đủ căn cứ vững chắc, buộc cơ quan điều tra phải trả tự do ngay cho người bị giữ.
3. Hiệu quả truy bắt đối tượng truy nã: Số lượng đối tượng truy nã bị bắt giữ tăng bình quân 12,4% mỗi năm, nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị trinh sát và áp dụng công nghệ thông tin trong tra cứu tàng thư căn cước.
4. Tồn tại về trình tự, thủ tục tố tụng: Có khoảng 6,5% biên bản bắt giữ phạm tội quả tang và bắt khẩn cấp ở cấp cơ sở còn thiếu chữ ký của người chứng kiến hoặc đại diện chính quyền địa phương, hoặc chưa ghi nhận đầy đủ quyền và nghĩa vụ của người bị bắt tại thời điểm lập biên bản.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến tỷ lệ bắt khẩn cấp ở mức cao bắt nguồn từ tính chất phức tạp, manh động của tội phạm ma túy và tội phạm trật tự xã hội trên các tuyến giao thông trọng điểm qua địa bàn Hải Dương. Quy định thời hạn 12 giờ để Viện kiểm sát xem xét phê chuẩn theo Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 tạo áp lực rất lớn cho kiểm sát viên trong việc nghiên cứu hồ sơ và xác minh thực địa đối với các vụ án phức tạp.

So sánh với các nghiên cứu thực tiễn tại thành phố Hải Phòng và một số tỉnh đồng bằng Bắc Bộ, Hải Dương có tỷ lệ phê chuẩn chuẩn xác tương đương, song mức độ tuân thủ quy trình kiểm sát trực tiếp người bị bắt cao hơn khoảng 3,2%. Khi trình bày dữ liệu nghiên cứu, việc trực quan hóa qua biểu đồ cột thể hiện biến thiên 4 hình thức bắt qua từng năm và bảng đối sánh tỷ lệ phê chuẩn giữa các huyện sẽ giúp các nhà quản lý tư pháp nhận diện rõ nét xu hướng áp dụng pháp luật. Những phát hiện này khẳng định tính đúng đắn khi Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã tách biệt rõ khái niệm giữ người trong trường hợp khẩn cấp và bắt người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, khắc phục triệt để các bất cập trong giai đoạn 2011–2015.

Đề xuất và khuyến nghị

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao:

1. Chuẩn hóa và đồng bộ quy trình phê chuẩn lệnh bắt giữ: Viện kiểm sát nhân dân tối cao phối hợp với Bộ Công an ban hành thông tư liên tịch hướng dẫn chi tiết tiêu chí đánh giá chứng cứ chứng minh căn cứ khẩn cấp, rút ngắn thời gian thẩm định ban đầu xuống dưới 8 giờ đối với các vụ việc thông thường, mục tiêu đạt 100% lệnh bắt giữ đều có căn cứ vững chắc trong giai đoạn 2016–2020.
2. Tăng cường đào tạo và bồi dưỡng kỹ năng điều tra thực nghiệm: Công an tỉnh Hải Dương và Viện kiểm sát nhân dân tỉnh tổ chức định kỳ 2 khóa tập huấn mỗi năm cho hơn 250 điều tra viên, kiểm sát viên về kỹ năng phân loại đối tượng, lập biên bản chuẩn mực và kỹ năng hỏi cung gắn với ghi âm, ghi hình có âm thanh, hạ tỷ lệ khiếu nại tố tụng xuống dưới 0,3%.
3. Nâng cấp trang thiết bị và cơ sở vật chất giám sát tư pháp: Bộ Công an và chính quyền địa phương đầu tư lắp đặt hệ thống camera giám sát kỹ thuật số đạt chuẩn tại 100% nhà tạm giữ, buồng hỏi cung thuộc 12 đơn vị cấp huyện của tỉnh Hải Dương trong thời hạn 18 tháng, đảm bảo tính công khai và minh bạch tuyệt đối trong quy trình tiếp nhận người bị bắt.
4. Xây dựng cơ chế kiểm tra chéo liên ngành định kỳ: Liên ngành Công an – Viện kiểm sát – Tòa án nhân dân tỉnh Hải Dương thành lập tổ công tác liên ngành thực hiện thanh tra, rà soát hồ sơ tố tụng theo quý, kiểm tra 100% các trường hợp bắt tạm giam kéo dài trên 4 tháng nhằm ngăn chặn dứt điểm tình trạng giam giữ quá hạn luật định.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Điều tra viên và cán bộ điều tra thuộc Cơ quan Cảnh sát điều tra: Cung cấp hướng dẫn chuyên sâu về kỹ năng thu thập chứng cứ tại hiện trường, giúp xác định đúng 3 căn cứ bắt khẩn cấp và các dấu hiệu của tội phạm quả tang, phòng tránh sai sót nghiệp vụ trong hơn 90% các vụ án hình sự thụ lý hàng năm.
• Kiểm sát viên thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra: Nắm vững bộ tiêu chí đánh giá hồ sơ đề nghị phê chuẩn lệnh bắt trong thời hạn quy định, nâng cao năng lực kiểm sát trực tiếp người bị bắt để loại bỏ hoàn toàn các vụ việc không đủ căn cứ.
• Luật sư và người bào chữa: Cung cấp luận cứ pháp lý và số liệu thực chứng về các lỗi vi phạm thủ tục phổ biến (như sai sót biên bản bắt giữ, vi phạm lệnh bắt ban đêm) để xây dựng phương án bảo vệ tối ưu quyền tự do thân thể của thân chủ.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên luật: Tài liệu tham khảo toàn diện với nguồn số liệu thực tế phong phú trong 5 năm (2011–2015), phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu so sánh chuyên sâu về chế định biện pháp ngăn chặn giữa các giai đoạn lập pháp.

Câu hỏi thường gặp

Bắt người trong trường hợp khẩn cấp khác gì với bắt người phạm tội quả tang? Bắt quả tang áp dụng khi một người đang thực hiện tội phạm, vừa thực hiện xong hoặc đang bị đuổi bắt liền ngay sau đó, bất kỳ ai cũng có quyền bắt giữ. Ngược lại, bắt khẩn cấp chỉ do người có thẩm quyền ra lệnh khi có căn cứ chứng minh người đó chuẩn bị phạm tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng, hoặc có dấu vết tội phạm nhưng xét thấy có nguy cơ bỏ trốn hoặc tiêu hủy chứng cứ.

Thẩm quyền ra lệnh bắt bị can, bị cáo để tạm giam gồm những ai? Theo quy định tố tụng hình sự, thẩm quyền thuộc về Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra các cấp (lệnh này phải được Viện kiểm sát cùng cấp phê chuẩn trước khi thi hành); Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân và Viện kiểm sát quân sự các cấp; Chánh án, Phó Chánh án Tòa án nhân dân, Tòa án quân sự và Hội đồng xét xử.

Tại sao pháp luật nghiêm cấm bắt bị can, bị cáo để tạm giam vào ban đêm? Quy định không được bắt người từ 22 giờ hôm trước đến 6 giờ sáng hôm sau nhằm bảo vệ quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở, đời sống sinh hoạt bình thường của người bị bắt và người thân trong gia đình, đồng thời bảo đảm an ninh trật tự khu dân cư, trừ trường hợp bắt quả tang, bắt khẩn cấp hoặc bắt người truy nã.

Người dân có quyền tước vũ khí khi bắt người phạm tội quả tang không? Pháp luật quy định khi phát hiện người đang thực hiện tội phạm hoặc người đang bị truy nã, bất kỳ người nào cũng có quyền bắt giữ và có quyền tước ngay vũ khí, hung khí của đối tượng để loại trừ nguy cơ chống trả gây nguy hiểm cho tính mạng, sức khỏe của người xung quanh, sau đó giải ngay đến cơ quan công an nơi gần nhất.

Viện kiểm sát có bắt buộc phải trực tiếp gặp hỏi người bị bắt khẩn cấp không? Trong quá trình xét phê chuẩn lệnh bắt, nếu thấy tài liệu chứng cứ chưa thật rõ ràng, người bị bắt kêu oan hoặc vụ án có tính chất phức tạp, Viện kiểm sát có quyền và trách nhiệm trực tiếp gặp, hỏi người bị bắt trước khi ra quyết định phê chuẩn hoặc không phê chuẩn trong thời hạn luật định.

Kết luận

• Luận văn đã làm sáng tỏ toàn diện hệ thống lý luận về biện pháp ngăn chặn bắt người, khẳng định vai trò kép trong việc phòng chống tội phạm và bảo đảm quyền con người theo Hiến pháp năm 2013.
• Công trình phân tích sâu sắc bức tranh thực tiễn áp dụng các hình thức bắt giữ tại tỉnh Hải Dương qua hơn 3.500 hồ sơ trong 5 năm (2011–2015), ghi nhận tỷ lệ phê chuẩn đạt 98,2% cùng những mặt còn tồn tại.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cán bộ, đầu tư công nghệ giám sát và tăng cường kiểm tra liên ngành mang lại giá trị ứng dụng cao cho tiến trình cải cách tư pháp.
• Đóng góp quan trọng của nghiên cứu là tạo tiền đề lý luận và thực nghiệm vững chắc để các cơ quan tiến hành tố tụng chuyển giao hiệu quả sang áp dụng Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 trong giai đoạn 2016–2020.
• Để nâng cao hiệu quả bảo vệ công lý, các cơ quan tiến hành tố tụng, nhà nghiên cứu và người hành nghề luật cần tiếp tục nghiên cứu sâu rộng, quán triệt và thực thi nghiêm minh các quy định pháp luật hình sự vào thực tiễn xét xử hàng ngày.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN BẮT NGƢỜI TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm biện pháp ngăn chặn và biện biện pháp ngăn chặn bắt ngƣời trong tố tụng hình sự Việt Nam 1.1 Khái niệm biện pháp ngăn chặn “BPNC là một trong những chế định quan trọng trong luật TTHS nƣớc ta” [4, tr7]. Các BPNC mang tính cƣỡng chế nghiêm khắc để kịp thời ngăn chặn hành vi phạm tội, ngăn ngừa ngƣời phạm tội, bị can, bị cáo tiếp tục thực hiện hành vi phạm tội, trốn tránh pháp luật hoặc có hành vi gây khó khăn, cản trở quá trình điều tra, truy tố, xét xử cũng nhƣ để đảm bảo thi hành án. Các BPNC khi đƣợc áp dụng sẽ ảnh hƣởng trực tiếp đến các quyền cơ bản của công dân đƣợc ghi nhận trong Hiến pháp.

Việc áp dụng các BPNC gắn liền với sự hạn chế một số quyền và tự do cá nhân đối với bị can, bị cáo, ngƣời có liên quan đến việc thực hiện tội phạm, nhƣng lại bảo về đƣợc quyền và lợi ích hợp pháp của nhiều công dân khác, nhƣ: ngƣời bị hại, bị đơn dân sự, ngƣơi có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan. “Bảo vệ các quyền và tự do ấy trong TTHS có ý nghĩa chính trị-pháp lý và trên bình diện chung là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân” [42, tr20]. Vì vậy, BLTTHS đã dành một chƣơng riêng để quy định về những BPNC. Trong những văn bản pháp luật, tài liệu hiện nay có nhiều khái niệm khác nhau về BPNC.

BLTTHS Việt Nam hiện hành không đƣa ra một khái niệm cụ thể về BPNC, Điều 79 BLTTHS năm 2003 chỉ đƣa ra những căn cứ áp dụng BPNC nhƣ sau: Để kịp thời ngăn chặn tội phạm hoặc khi có căn cứ chứng tỏ bị can, bị cáo sẽ gây khó khăn cho việc điều tra, truy tố, xét xử hoặc sẽ tiếp tục phạm tội, cũng nhƣ khi cần bảo đảm thi hành án, CQĐT, VKS, TA trong phạm vi thẩm quyền tố tụng của mình hoặc ngƣời có 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thẩm quyền theo quy định của BLTTHS có thể áp dụng một trong những BPNC sau đây: bắt, tạm giữ, tạm giam, cấm đi khỏi nơi cƣ trú, bảo lĩnh, đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm [48, Điều 79]. Việc quy định những căn cứ áp dụng BPNC để bảo đảm cho hoạt động của những cơ quan tiến hành tố tụng đƣợc thuận lợi trong việc đấu tranh phòng, chống tội phạm, ngăn chặn kịp thời, xử lý nghiêm minh nhằm tiến tới loại trừ hiện tƣợng phạm tội ra khỏi đời sống xã hội. Căn cứ vào mục đích của chúng, có thể chia thành ba nhóm sau: - Nhóm 1: Gồm những biện pháp nhằm mục đích ngăn chặn tội phạm, ngăn ngừa ngƣời có hành vi phạm tội bỏ trốn hoặc gây khó khăn cho quá trình giải quyết vụ án nhƣ: Bắt, tạm giữ, tạm giam, cấm đi khỏi nơi cƣ trú, bảo lĩnh và đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm; - Nhóm 2: Gồm những biện pháp bảo đảm cho việc thu thập và ghi nhận chứng cứ nhƣ: Khám xét ngƣời, khám xét chỗ ở, địa điểm nơi làm việc, khám nghiệm hiện trƣờng, xem xét dấu vết trên thân thể.; - Nhóm 3: Gồm những biện pháp bảo đảm thuận lợi cho quá trình tiến hành tố tụng đƣợc diễn ra bình thƣờng và thuận lợi nhƣ: Kê biên tài sản, áp giải bị can, bị cáo, ngƣời bị kết án, dẫn giải ngƣời làm chứng, những biện pháp xử lý do Thẩm phán chủ tọa phiên tòa áp dụng đối với ngƣời có hành vi vi phạm nội quy phiên tòa [66, tr 193-194]. Trong khoa học luật TTHS Việt Nam cũng có những khái niệm khác nhau về biện pháp ngăn chặn.

Theo Từ điển Luật học giải thích biện pháp ngăn chặn là: Biện pháp cƣỡng chế về mặt TTHS áp dụng khi có đủ căn cứ đối với bị can, bị cáo hoặc ngƣời chƣa bị khởi tố trong trƣờng hợp khẩn cấp hoặc phạm tội quả tang để ngăn 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chặn hành vi nguy hiểm cho xã hội của họ, ngăn ngừa họ tiếp tục phạm tội, trốn tránh pháp luật hoặc có hành động gây cản trở cho việc điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án [73, tr. Giáo trình Luật TTHS Việt Nam của trƣờng Đại học Luật Hà Nội đƣa ra khái niệm: BPNC là biện pháp cƣỡng chế trong TTHS đƣợc áp dụng đối với bị can, bị cáo, ngƣời bị truy nã hoặc đối với những ngƣời chƣa bị khởi tố (trong trƣờng hợp khẩn cấp hoặc phạm tội quả tang) nhằm ngăn chặn những hành vi nguy hiểm cho xã hội của họ, ngăn ngừa họ tiếp tục phạm tội, trốn tránh pháp luật hoặc có hành động gây cản trở cho việc điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự [66, tr193]. Có thể thấy những khái niệm trên đã phản ánh đƣợc những dấu hiệu đặc trƣng của BPNC. Những khái niệm đó đều dựa trên cơ sở phân tích nội dung những quy phạm pháp luật tại Điều 79 BLTTHS năm 2003, cũng nhƣ thực tiễn áp dụng trong công tác phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm.

Nhằm xây dựng một khái niệm hoàn chỉnh trong đó bao hàm những dấu hiệu đặc trƣng nhƣ: căn cứ áp dụng, mục đích áp dụng, thẩm quyền áp dụng, đối tƣợng áp dụng. Mọi hành vi áp dụng BPNC không đúng đối tƣợng, thẩm quyền, căn cứ, cũng nhƣ thủ tục đều bị coi là vi phạm pháp luật.Tác giả xin đƣa ra khái niệm: BPNC là những biện pháp cưỡng chế TTHS được quy định trong BLTTHS do người có thẩm quyền theo quy định của pháp luật TTHS áp dụng đối với bị can, bị cáo hoặc đối với người phạm tội quả tang hoặc người bị nghi là phạm tội khi có căn cứ do pháp luật quy định nhằm ngăn chặn họ tiếp tục phạm tội, bỏ trốn hoặc gây khó khăn cho quá trình điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự. BLTTHS năm 2003 quy định những BPNC gồm: Bắt ngƣời (bốn trƣờng hợp bắt: Bắt bị can, bị cáo để tạm giam; Bắt ngƣời trong trƣờng hợp 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] khẩn cấp; bắt ngƣời phạm tội quả tang; Bắt ngƣời có lệnh truy nã); Tạm giữ; Tạm giam; Cấm đi khỏi nơi cƣ trú; Bảo lĩnh; Đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm. Mỗi BPNC có những quy định cụ thể về đối tƣợng, thẩm quyền, thủ tục áp dụng, do đó tùy từng trƣờng hợp để áp dụng BPNC để đạt hiệu quả trong cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm.2 Khái niệm về biện pháp ngăn chặn bắt người Theo Từ điển Luật học thì: Bắt là một trong những biện pháp ngăn chặn mà CQĐT, Viện kiểm sát (VKS) hoặc Tòa án (TA) áp dụng khi có căn cứ chứng tỏ bị can, bị cáo sẽ gây khó khăn cho việc điều tra, truy tố, xét xử hoặc sẽ tiếp tục phạm tội cũng nhƣ khi thấy cần thiết để đảm bảo thi hành án [73, tr 44].

Bắt ngƣời trong TTHS là giữ ngƣời thực hiện hành vi phạm tội, không cho ngƣời đó tiếp tục thực hiện hành vi phạm tội, đề phòng ngƣời đó bỏ trốn hoặc gây khó khăn cho hoạt động điều tra, xét xử và thi hành án. Hoạt động bắt ngƣời luôn là vấn đề nhạy cảm trong đời sống chính trị, xã hội vì bắt ngƣời đúng hay không đúng các quy định của pháp luật có liên quan và ảnh hƣởng đến những quyền cơ bản của công dân: Quyền bất khả xâm phạm về thân thể, quyền đƣợc bảo hộ về tính mạng, tài sản, danh dự, nhân phẩm…của công dân, liên quan đến đƣờng lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nƣớc. Với ý nghĩa và tầm quan trọng của việc bắt ngƣời nhƣ vật nên thời gian trƣớc đây Nhà nƣớc đã ban hành nhiều văn bản pháp luật TTHS quy định chi tiết về việc bắt ngƣời nhƣ: Luật số 103-SL/005 ngày 20/5/1957, Sắc luật số 002-SLT ngày 18/6/1957; Sắc luật số 02-SL ngày 15/3/1976; Bộ luật TTHS năm 1988-Bộ luật TTHS đầu tiên của nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. BPNC bắt ngƣời một chế định pháp lý quan trọng trong TTHS nƣớc ta.

Việc quy định và thi hành đúng đắn BPNC bắt ngƣời là bảo đảm rất quan 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trọng cho việc thực hiện tốt nhiệm vụ của TTHS là phát hiện nhanh chóng, xử lý kịp thời và công minh ngƣời thực hiện hành vi phạm tội, không để lọt ngƣời phạm tội, không làm oan ngƣời vô tội, ngăn không cho ngƣời phạm tội tiếp tục phạm tội hoặc phạm tội mới; đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Trong khoa học luật TTHS bắt ngƣời đƣợc nhiều tác giả nghiên cứu và có những quan niệm, ý kiến khác nhau, cụ thể: Ths Nguyễn Hữu Huân cho rằng: “Bắt ngƣời là BPNC có tính cƣỡng chế nghiêm khắc, vì vậy việc bắt ngƣời nhất thiết phải tuân thủ các căn cứ, trình tự, thủ tục rất chặt chẽ mà pháp luật quy định” [40, tr5]. Theo quan niệm của Ths.Nguyễn Mai Bộ: Bắt ngƣời là giữ ngƣời phạm pháp lại, không cho tiếp tục tự do hoạt động, chặn đứng hành động phạm tội đề phòng ngƣời đó lẩn trốn, tự sát, tiêu hủy chứng cứ hoặc gây trở ngại cho việc điều tra. Bắt ngƣời là một trong những biện pháp cƣỡng chế cần thiết nhất của Nhà nƣớc để trấn áp, ngăn chặn những hành động phạm tội… Bắt ngƣời là một trong những BPNC do CQĐT, VKS, TA áp dụng đối với bị can, bị cáo và có thể đối với ngƣời chƣa bị khởi tố nhằm ngăn chặn tội phạm, ngăn ngừa việc ngƣời phạm tội trốn tránh pháp luật, bảo đảm cho việc điều tra, truy tố, xét xử và thi hành hình sự đƣợc thuận lợi và đúng pháp luật [5, tr31-32].

Giáo trình Luật TTHS Việt Nam của Đại học Luật Hà Nội đƣa ra khái niệm: BPNC bắt ngƣời là BPNC trong TTHS đƣợc áp dụng đối với bị can, bị cáo, ngƣời đang bị truy nã và trong trƣờng hợp khẩn cấp hoặc phạm tội quả tang thì áp dụng cả đối với ngƣời chƣa bị khởi tố về hình sự nhằm kịp thời ngăn chặn hành vi phạm tội của họ, ngăn ngừa họ trốn tránh pháp luật, 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tạo điều kiện thuận lợi cho việc điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự. Quan điểm nhƣ trên về BPNC bắt ngƣời trong TTHS đã đƣa ra đƣợc những dấu hiệu đặc trƣng của của BPNC bắt ngƣời nhƣng chƣa đƣa ra chủ thể tiến hành BPNC bắt ngƣời và cho rằng một trong những mục đích của bắt ngƣời là tạo điều kiện thuận lợi cho việc điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự.