CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI TÀI CHÍNH CỦA BỆNH VIỆN TRONG CƠ CHẾ TỰ CHỦ NHÓM II 1. Một số khái niệm, vai trò, đặc điểm của quản lý chi tài chính trong cơ chế tự chủ 1.1 Quản lý tài chính Quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý một cách liên tục và có hướng đích nhằm đạt được mục tiêu đề ra. Xét theo quá trình thì quản lý bao gồm bốn bước: lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, đánh giá, kiểm tra Tài chính được thể hiện là sự vận động của các dòng vốn gắn với sự tạo lập và sử dụng những quỹ tiền tệ của chủ thể khác nhau trong xã hội, trong đó phản ánh các mối quan hệ kinh tế phát sinh giữa các chủ thể. Quản lý tài chính là sự tác động một cách liên tục có hướng đích của chủ thể quản lý lên các nguồn thu-chi, hoạt động tài chính của đối tượng quản lý thông qua bốn bước: lập kế hoạch thu-chi, tổ chức thực hiện kế hoạch, quyết toán và kiểm tra một cách công bằng và hiệu quả nhằm thực hiện mục tiêu đã đề ra 1.2 Quản lý chi tài chính Chi tài chính là một phần tất yếu trong tài chính của một tổ chức.
Quản lý chi tài chính có thể được hiểu là việc quản lý tài chính đối với các khoản chi tài chính. Các khoản chi tài chính của đơn vị sự nghiệp bao gồm : chi thường xuyên và chi đầu tư. Trong đó, chi thường xuyên là các khoản chi đảm bảo các hoạt động thường xuyên của đơn vị trong một năm. Nó gồm các khoản chi sau: Chi thanh toán cá nhân (chi cho con người như chi lương, các hoản phụ cấp theo lương, chi bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn, chi phúc lợi tập thể cho cán bộ nhân viên; Chi cho hoạt động chuyên môn (như chi công tác phí, công vụ phí, điện nước, xăng xe, chi hội nghị về công tác quản lý, hội thảo, hội giảng, điện báo, điện thoại, các hoạt động chuyên đề 5 về chuyên môn.); Các khoản chi khác (như chi kỷ niệm các ngày lễ lớn, chi bảo hiểm phương tiện, chi tiếp khách, chi xử lý tài sản được xác lập sở hữu nhà nước và các khoản chi khác).
Chi thường xuyên được cấp theo chế độ dự toán inh phí hàng năm (NSNN cấp). Chi không thường xuyên gồm: chi mua sắm, sữa chữa nhỏ (như mua sắm tài sản phục vụ chuyên môn như ô tô, thiết bị tin học.; sửa chữa tài sản cố định phục vụ chuyên môn như ô tô, đường điện, cơ sở hạ tầng); và chi cho nghiên cứu khoa học. Chi đầu tư phát triển là chi đầu tư xây dựng cơ bản (xây dựng các công trình mới), bổ sung trang thiết bị mới, có giá trị lớn. Loại chi phí này được sử dụng trong một thời gian dài, bao gồm: đất đai, nhà cửa, máy móc thiết bị phục vụ đào tạo, tài sản cố định cho quản lý hành chính.
Loại chi phí này tham gia vào quá trình đào tạo nhưng giá trị hao mòn được tính theo mức độ khấu hao (tỷ lệ khấu hao hàng năm trong quá trình hoạt động). Dù là đối với khoản chi nào đi nữa, việc quản lý chi tài chính cũng phải đảm bảo một số nguyên tắc sau : a. NSNN được quản lý thống nhất, tập trung dân chủ, hiệu quả, tiết kiệm, công khai, minh bạch, công bằng; có phân công, phân cấp quản lý; gắn quyền hạn với trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước các cấp. Toàn bộ các khoản chi tài chính phải được dự toán, tổng hợp đầy đủ.
Các khoản chi chỉ được thực hiện khi có dự toán được cấp có thẩm quyền giao và phải bảo đảm đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi do phòng ban có thẩm quyền quy định. Ngân sách các cấp, đơn vị dự toán ngân sách, đơn vị sử dụng ngân sách không được thực hiện nhiệm vụ chi khi chưa có nguồn tài chính, dự toán chi ngân sách làm phát sinh nợ khối lượng xây dựng cơ bản, nợ kinh phí thực hiện nhiệm vụ chi thường xuyên. Bảo đảm chi trả các khoản nợ lãi đến hạn thuộc nhiệm vụ chi. Việc quyết định đầu tư và chi đầu tư chương trình, dự án có sử dụng vốn NSNN phải phù hợp với Luật đầu tư công và quy định của pháp luật có liên quan.3 Tài chính tự chủ và quản lý tài chính tự chủ Theo định nghĩa tại khoản 1 Điều 3 Nghị định 60/2021/NĐ-CP, cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công là các quy định về quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong việc thực hiện quy định về danh mục sự nghiệp công; giá, phí và lộ trình tính giá dịch vụ sự nghiệp công; phân loại mức độ tự chủ tài chính; tự chủ sử dụng nguồn tài chính; tự chủ trong hoạt động liên doanh, liên kết; quản lý, sử dụng tài sản công và các quy định khác có liên quan.
Đơn vị sự nghiệp công lập là những đơn vị do Nhà nước thành lập hoạt động có thu thực hiện cung cấp các dịch vụ xã hội công cộng và các dịch vụ nhằm duy trì sự hoạt động bình thường của các ngành kinh tế quốc dân. Các đơn vị này hoạt động trong các lĩnh vực y tế, giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ và môi trường, văn học nghệ thuật, thể dục thể thao, dịch vụ việc làm, … Các đơn vị sự nghiệp được chia làm 4 nhóm như sau : Nhóm 1 gồm đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư, là đơn vị đáp ứng một trong các điều kiện sau: a) Đơn vị có mức tự bảo đảm kinh phí chi thường xuyên xác định theo phương án quy định tại Điều 10 Nghị định này bằng hoặc lớn hơn 100%; có mức tự bảo đảm chi đầu tư bằng hoặc lớn hơn mức trích khấu hao và hao mòn tài sản cố định của đơn vị. Mức tự bảo đảm chi đầu tư được xác định bao gồm các nguồn sau: - Số dự kiến trích lập Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp trong năm kế hoạch hoặc của bình quân 05 năm trước liền kê; - Số thu phí được để lại để chi thường xuyên không giao tự chủ theo quy định. b) Đơn vị cung cấp các dịch vụ sự nghiệp công không sử dụng NSNN, giá dịch vụ sự nghiệp công xác định theo cơ chế thị trường, có tính đủ khấu hao tài sản cố định và có tích lũy dành chi đầu tư.
Nhóm 2 gồm các đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm chi thường xuyên, là đơn vị đáp ứng một trong các điều kiện sau: 7 a) Đơn vị có mức tự bảo đảm kinh phí chi thường xuyên xác định theo phương án quy định tại Điều 10 Nghị định này bằng hoặc lớn hơn 100% và chưa tự bảo đảm chi đầu tư từ nguồn Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp, nguồn thu phí được để lại chi theo quy định của pháp luật về phí và lệ phí, các nguồn tài chính hợp pháp khác theo quy định của pháp luật; b) Đơn vị thực hiện cung cấp dịch vụ sự nghiệp công thuộc danh mục dịch vụ sự nghiệp công sử dụng NSNN, được Nhà nước đặt hàng hoặc đấu thầu cung cấp dịch vụ sự nghiệp công theo giá tính đủ chi phí (không bao gồm khấu hao tài sản cố định). Nhóm 3 gồm đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm một phần chi thường xuyên, là đơn vị có mức tự bảo đảm kinh phí chi thường xuyên xác định theo phương án quy định tại Điều 10 Nghị định này từ 10% đến dưới 100%, được Nhà nước đặt hàng hoặc đấu thầu cung cấp dịch vụ sự nghiệp công theo giá chưa tính đủ chi phí và được phân loại như sau: a) Đơn vị tự bảo đảm từ 70% đến dưới 100% chi thường xuyên; b) Đơn vị tự bảo đảm từ 30% đến dưới 70% chi thường xuyên; c) Đơn vị tự bảo đảm từ 10% đến dưới 30% chi thường xuyên. Nhóm 4 gồm đơn vị sự nghiệp công do Nhà nước bảo đảm chi thường xuyên gồm: a) Đơn vị sự nghiệp công có mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thường xuyên xác định theo phương án quy định tại Điều 10 Nghị định này dưới 10%; b) Đơn vị sự nghiệp công không có nguồn thu sự nghiệp. Mục tiêu của cơ chế tự chủ tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp công lập là: trao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho đơn vị sự nghiệp.
Thực hiện chủ trương xã hội hóa trong việc cung cấp dịch vụ cho xã hội. Thực hiện quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm đối với đơn vị sự nghiệp, Nhà nước vẫn quan tâm đầu tư để hoạt động sự nghiệp ngày càng phát triển; bảo đảm cho các đối tượng chính sách - xã hội. 8 Cơ chế tự chủ tài chính có vai trò vô cùng quan trọng trong việc xây dựng và phát triển đơn vị sự nghiệp nói riêng, thúc đẩy kinh tế xã hội nói chung. Cụ thể như sau: – Tạo thế chủ động cho đơn vị sự nghiệp trong việc sử dụng các nguồn lực tài chính để hoàn thành nhiệm vụ được giao.
Từ đó, góp phần phát huy mọi khả năng của đơn vị để cung cấp dịch vụ với chất lượng cao cho xã hội; tăng nguồn thu, nhằm từng bước giải quyết thu nhập cho người lao động. Không chỉ vậy mà còn phát huy tính sáng tạo, năng động trong việc xây dựng và phát triển đơn vị mình. – Nhằm thực hiện chủ trương xã hội hóa trong việc cung cấp dịch vụ cho xã hội, huy động sự đóng góp của cộng đồng xã hội để phát triển các hoạt động sự nghiệp, từng bước giảm dần bao cấp từ NSNN. Bên cạnh đó, các đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư được vay vốn, huy động vốn để đầu tư, xây dựng cơ sở vật chất theo quy định.Tuy nhiên, khi thực hiện vay vốn, huy động vốn, đơn vị sự nghiệp công phải có phương án tài chính khả thi, tự chịu trách nhiệm trả nợ vay, lãi vay theo quy định; chịu trách nhiệm trước pháp luật về hiệu quả của việc vay vốn, huy động vốn.4 Quản lý chi tài chính trong cơ chế tự chủ Các đơn vị được chủ động nguồn tài chính chi hoạt động thường xuyên để chi cho các hoạt động thực hiện chức năng, nhiệm vụ của đơn vị, chi phục vụ cho việc thu phí, lệ phí, chi thực hiện các hoạt động dịch vụ theo quy chế chi tiêu nội bộ đã ban hành hàng năm của đơn vị.