Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI THÔNG QUA TRÒ CHƠI ĐÓNG VAI THEO CHỦ ĐỀ. Lý luận chung về biện pháp giáo dục đạo đức cho trẻ 5 - 6 tuổi 1. Những khái niệm công cụ 1.
Biện pháp: Là những phương pháp có chọn lọc, được đưa ra để áp dụng hay giải quyết một vấn đề nào đó. Đạo đức: Là những nguyên tắc, quy tắc, tiêu chuẩn sinh hoạt chung trong xã hội nhằm điều chỉnh sự ứng xử của con người trong mọi lĩnh vực của đời sống, đảm bảo cho xã hội tồn tại và phát triển. Giáo dục đạo đức: Là quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch nhằm trang bị cho trẻ những hiểu biết về quy tắc, nguyên tắc, chuẩn mực, rèn luyện cho trẻ tình cảm, hành vi đạo đức phù hợp với yêu cầu xã hội trẻ đang sống. Ý nghĩa của việc giáo dục đạo đức cho trẻ Trẻ 5 - 6 tuổ i còn non nớt, mới chập chững bước đầu tiên vào đời, đang từng ngày từng giờ học làm người.
Đây là thời kỳ nhân cách bắt đầu hình thành tuy chưa được hoàn toàn định hình nhưng có cơ sở tương đối ổn định cho việc tiếp tục phát triển và ổn định. Trẻ ở đô ̣ tuổ i này có đă ̣c điể m là vâng lời cô hơn bố mẹ. Vì vậy, những cô giáo mầ m non có vai trò rấ t quan tro ̣ng trong viê ̣c giáo du ̣c đa ̣o đức cho trẻ, kip̣ thời uố n nắ n những lời nói, cử chı̉, hành vi của trẻ từng bước giúp trẻ hình thành và phát triển nhân cách. Nhà giáo dục Usinxki đã nói: “Tính cách của con người hình thành từ những năm thơ ấu, cái gì đã khắc sâu cá tính thời đó thì nó sẽ ăn sâu một cách chặt chẽ như thiên tính thứ hai”.
Chı́nh vı̀ vâ ̣y, viêc̣ giáo du ̣c đa ̣o đức cho trẻ ngay từ bâ ̣c ho ̣c mầ m non là viêc̣ làm rấ t quan tro ̣ng và cầ n thiế t đố i với sự phát triể n của trẻ. Đây là lứa tuổi có sự nhạy cảm với mọi tác động từ bên ngoài, do 6 đó nếu giáo viên mầ m non có những biê ̣n pháp giáo dục đúng đắ n sẽ giúp trẻ phát triể n theo hướng tı́ch cực và ngược lại, nếu mắc phải những sai lầm trong việc giáo dục đạo đức cho trẻ thı̀ tı́nh cách của trẻ sau này sẽ khó thay đổ i được. Giáo dục mầm non góp phần chuẩn bị cho trẻ vào trường tiểu học. Trẻ được chuẩn bị về mọi mặt, thể lực, đạo đức, trí tuệ, … đặc biệt chuẩn bị các thói quen cần thiết cho hoạt động học tập sau này vì vậy giáo dục đạo đức là một phần không thể thiếu trong giáo dục nhân cách con người, bộ phận nền tảng của giáo dục Việt Nam.
Hằng ngày dưới sự tác động của người lớn bằng những kinh nghiệm trực tiếp trẻ có thể nắm bắt được các khái niệm, biểu tượng đạo đức sơ đẳng thế nào là tốt, xấu, ngoan, hư, … Từ đó có những hành vi phù hợp với khái niệm đó dần dần trẻ học được cái gì nên và không nên. Nhờ những biểu tượng, khái niệm đạo đức mà hành vi đạo đức ở trẻ được hình thành. Hình thành những tình cảm đạo đức ban đầu cho trẻ [16, tr 104] Trẻ 5 - 6 tuổ i rất giàu tình cảm, trẻ đã có khả năng điều khiển hành vi phù hợp với những cảm xúc, tình cảm của mình. Thực tế mọi hành động của trẻ đều chịu sự chi phối của tình cảm.
Hành vi tốt của trẻ thường do cảm xúc nên cần khích lệ, khen ngợi hoặc do tình yêu có được trong trẻ thôi thúc. Ví dụ: trẻ yêu quý cô sẽ luôn nghe lời cô, tích cực làm những việc giúp đỡ cô, trẻ thích chơi với bạn nào sẽ nhường đồ chơi cho bạn đó. Những giáo dục tình cảm cho trẻ đó là tình yêu thương con người, yêu quê hương đất nước của mình, yêu lao động, không đươ ̣c nói dối, làm dối, ghét cái ác, … Để giáo dục trẻ những tình cảm trên, cần tiến hành những nội dung sau: - Giáo dục cho trẻ tình yêu thương con người: + Biết hiế u thảo với ông bà, cha me,̣ yêu quý những người thân trong gia đı̀nh. Cần làm cho trẻ mẫu giáo hiểu mọi người trong gia đình đều yêu thương, gắn bó với nhau tình ruột thịt, cần quan tâm, giúp đỡ lẫn nhau… + Quan tâm đến mọi người xung quanh, giúp đỡ những người già yếu, nhường nhịn, thương yêu em nhỏ… + Hình thành cho trẻ các kỹ năng như: kı ̃ năng giao tiế p, kı ̃ năng ứng xử với người lớn, với ba ̣n bè như: luôn hòa đồ ng với ba ̣n, biế t phối hợp với ba ̣n để 7 cùng hoạt động, mở rộng nhóm chơi, ngăn chặn các hành vi không tốt như gây gỗ, đánh nhau, dành đồ chơi của ba ̣n… để hình thành tình cảm ở bạn bè ngày càng thân thiế t, gắ n kế t hơn.
Giáo viên cần quan tâm, mở rộng cho trẻ những hiểu biết thế nào là tình bạn tốt, những cách ứng xử cụ thể như đoàn kết, quan tâm đến nhau. - Giáo dục tình yêu quê hương đất nước như yêu gia đình, làng xóm, cảnh vật, cây cối, hoa cỏ, làm đẹp đất nước. Giáo dục cho trẻ có hiểu biết sơ đẳng về quốc kì, quốc ca, về thủ đô, di tích lịch sử đất nước, những sự kiện trong năm… Từ đó trẻ có được tı̀nh yêu đối với quê hương đất nước ngay bây giờ và cả sau này khi trẻ lớn khôn. Rèn luyện các kĩ năng, kĩ xảo, thói quen hành vi đạo đức cho trẻ [16, tr.
105] - Thói quen vệ sinh trong sinh hoạt cá nhân như vệ sinh thân thể, vệ sinh ăn uống ,. - Biết bảo vệ, giữ gìn đồ chơi cẩn thận. - Hình thành hành vi văn minh trong quan hệ với mọi người xung quanh (biết chảo hỏi, cảm ơn, xin lỗi, đoàn kết, nhường nhịn em nhỏ, giúp đỡ người già, không cười cợt người khác hoặc bạn bè của mình. - Thói quen nơi công cộng: + Tính tự lập: biết tự giác làm các công việc mà trẻ có thể tự làm được, không ỷ lại người khác.
+ Tính ngăn nắp: biết ăn mặc gọn gàng, sắp xếp đồ dùng, đồ chơi gọn gàng, đúng nơi quy định, không bày bừa, vứt bỏ lung tung… + Tính kỷ luật: biết tôn trọng các quy tắc sinh hoạt chung, biết nghe lời và tự kiềm chế. + Tính mạnh dạn, can đảm: biết nhận lỗi khi mình sai… 1. Hình thành những biểu tượng đạo đức sơ đẳng ở trẻ [16,tr. 106] - Biết thế nào bạn tốt (nhường nhịn đồ chơi cho bạn, biết quan tâm giúp đỡ bạn,…); biết thế nào là ngoan thế nào là hư.
8 - Giúp trẻ ho ̣c đươ ̣c cách ứng xử đúng đắ n: tôn tro ̣ng, lễ phép với người lớn; nhường nhin,̣ thương yêu em nhỏ… - Người lớn cần chú ý mở rộng những biểu tượng đạo đức sơ đẳng cho trẻ, điều này giúp trẻ mở rộng khả năng đánh giá thái độ, hành vi đạo đức của người khác và của bản thân. Từ đó, hình thành tình cảm đạo đức cho trẻ. Trò chơi đóng vai theo chủ đề đối với sự phát triển của trẻ 1. Khái niệm trò chơi đóng vai theo chủ đề Trò chơi đóng vai theo chủ đề là loại hình trò chơi trong đó trẻ đóng một vai chơi cụ thể, tái tạo lại những ấn tượng, cảm xúc mà trẻ thu nhận được từ môi trường xã hội của người lớn, nhờ sự tham gia tích cực của trí tưởng tượng.
Bả n chấ t củ a trò chơi đó ng vai theo chủ đề Trò chơi đóng vai theo chủ đề mang bản chấ t xã hô ̣i, bản chấ t đó đươ ̣c thể hiêṇ trong nô ̣i dung của trò chơi, trẻ đóng vai mô ̣t nhân vâ ̣t, để mô phỏng la ̣i đời số ng thực của người lớn, trong đó các nhân vâ ̣t của trò chơi là những con người cu ̣ thể , có tư tưởng, tıǹ h cảm…phản ánh lố i số ng, nghề nghiê ̣p của mô ̣t xã hô ̣i nhấ t đinh. Ý nghıã củ a trò chơi đóng vai theo chủ đề đối với sự phát triển của trẻ Ở trẻ 5 - 6 tuổ i, tıń h đô ̣c lâ ̣p đang phát triể n ma ̣nh nhưng khả năng của trẻ còn quá non yế u. Khi trẻ đã bắ t đầ u hoa ̣t đô ̣ng với đồ vâ ̣t và ho ̣c cách làm người lớn, muố n tự làm lấ y tấ t cả còn người lớn thı̀ luôn ngăn cấ m, hay la trẻ vı̀ sơ ̣ trẻ làm không đươ ̣c đã dẫn đế n mâu thuẫn giữa trẻ với người lớn. Để giải quyế t mâu thuẫn này người lớn mà nhấ t là giáo viên mầ m non phải giúp trẻ tım ̀ đế n mô ̣t hoa ̣t đô ̣ng mới, đó là trò chơi đóng vai theo chủ đề nhằ m giúp trẻ thỏa mañ nhu cầ u vui chơi, nhu cầ u nhâ ̣n thức.
Thông qua trò chơi, trẻ có thể hòa mı̀nh vào vai chơi để mô phỏng la ̣i cuô ̣c số ng của người lớn, giúp trẻ tự khẳ ng đinh ̣ khả năng của mıǹ h mà không bi ̣người lớn ngăn cấ m. Trò chơi đóng vai theo chủ để là trò chơi đặc trưng, tiêu biểu cho trẻ 5 - 6 tuổi, giúp trẻ lĩnh hội được những kiến thức về cuộc sống, giúp trẻ có kĩ năng giao tiếp, ứng xử tốt. Hình thành tính tự lập, sáng tạo, xác định được vai trò, vị trí 9 của mình trong quá trình chơi cũng như trong cuộc sống hiện thực. Thông qua quá trình chơi giúp trẻ biết yêu thương, giúp đỡ bạn bè, chia sẻ với những người xung quanh… Vì vậy, giáo viên cần có những biện pháp giáo dục đúng đắn thông qua trò chơi để giúp trẻ hình thành những chuẩn mực đạo đức.
Đặc điểm của trò chơi đóng vai theo chủ đề 1. Trò chơi mang tính chất “giả vờ”[18, tr. 121] Trò chơi đóng vai theo chủ đề là loại trò chơi đặc trưng nhất của trẻ 5 - 6 tuổi. Khi tham gia vào trò chơi, trẻ được thỏa mãn nguyện vọng là sống và hoạt động như người lớn, trẻ được hòa mình trong những trò chơi, vai chơi.
Trò chơi này mô phỏng lại hoạt động lao động của người lớn và những mối quan hệ qua lại trong xã hội. Chẳng hạn trò chơi “Bé tập làm bác sĩ” mô phỏng mối quan hệ qua lại giữa bác sĩ và bệnh nhân. Bác sĩ phải yêu thương, tận tình chăm sóc bệnh nhân, bệnh nhân thì phải nghe theo sự hướng dẫn của bác sĩ.