LỜI MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài: Ở nƣớc ta, giáo dục bảo vệ môi trƣờng (GDBVMT) đang là mối quan tâm sâu sắc của Đảng, Nhà nƣớc. Trong chỉ thị 36 CT/TW nhấn mạnh đến việc công tác giáo dục tuyên truyền bảo vệ MT cho các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là những học sinh đang ngồi trên ghế nhà trƣờng. Ngày 17/10/2001 Thủ tƣớng chính phủ đã phê duyệt dự án “Đưa các nội dung bảo vệ MT vào hệ thống giáo dục quốc dân”.
Dự án bao gồm những nội dung nhƣ xác định mục tiêu GDMT ở tất cả các bậc học, nội dung phƣơng thức giáo dục bảo vệ môi trƣờng. Trong hệ thống giáo dục quốc dân, giáo dục mầm non là mắt xích quan trọng, có vai trò và vị trí tƣơng đƣơng với các bậc học khác trong hệ thống giáo dục quốc dân. Do vậy, trƣờng mầm non là MT thuận lợi nhất để tạo ra những tiền đề đầu tiên cho việc hình thành nhân cách con ngƣời mới. Trong đó, việc phát triển ở trẻ những hiểu biết và quan tâm đến MT phù hợp với lứa tuổi là một trong những nhiệm vụ cấp thiết ở bậc học này.
Việc đƣa GDMT vào trƣờng mầm non là vô cùng cần thiết, đó là một quá trình nhằm phát triển ở trẻ ở trẻ những hiểu biết sơ đẳng về MT, quan tâm đến các vấn đề về MT phù hợp với lứa tuổi đƣợc thể hiện qua kiến thức, kỹ năng, hành vi và trách nhiệm của trẻ đối với MT xung quanh. GDMT ở trƣờng mầm non sẽ giúp trẻ tạo ra những phản xạ, thói quen đầu tiên và bảo vệ MT sống của mỗi cá thể, từ đó xây dựng quan niệm, nhận thức, kiến thức và kỹ năng cho các bậc học sau. GDMT cho trẻ nhằm bảo vệ sức khỏe và đảm bảo sự tăng trƣởng lành mạnh cho cơ thể. Ngoài ra, GDMT còn giúp trẻ hiểu biết về MT của bản thân nói riêng, con ngƣời và các sự vật nói chung.
Qua đó làm cho trẻ biết cách sống tích cực trong MT và thân thiện với MT. GDMT cho trẻ ở trƣờng mầm non đƣợc thực hiện thông qua nhiều hình thức khác nhau nhƣ: hoạt động học tập có chủ đích, hoạt động vui chơi, hoạt động ngoài trời, thăm quan, chế độ sinh hoạt hàng ngày. Trong đó việc tổ chức hoạt động ngoài trời cho trẻ ở trƣờng mầm non có ý nghĩa to lớn đối với việc giáo dục bảo về môi trƣờng cho trẻ. Vì vậy, nếu chúng ta biết cách tổ chức hoạt 1 động ngoài trời thì mục tiêu GDMT sẽ dễ dàng thực hiện đƣợc.
Hoạt động ngoài trời là môi trƣờng cung cấp cho trẻ những tình huống thực tế để trẻ trải nghiệm, từ đó làm thay đổi thái độ, hành vi của trẻ đối với MT một cách tích cực.Tuy nhiên, trong thực tế hiệu quả hoạt động này là chƣa cao, xuất phát từ nhiều lí do khác nhau và nhiều giáo viên còn chƣa hiểu rõ bản chất của hoạt động này, đặc biệt một số GVMN còn lúng túng trong việc đề xuất ra các biện pháp để giáo dục BVMT cho trẻ mầm non. Xuất phát từ những lý do trên, chúng em đã lựa chọn đề tài: “Giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động ngoài trời cho trẻ ở trường MN”. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng vấn đề, chúng tôi đề xuất một số biện pháp giáo dục BVMT cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động ngoài trời nhằm góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục BVMT cho trẻ ở trƣờng mầm non.Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tƣợng nghiên cứu Một số biện pháp giáo dục BVMT cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động ngoài trời ở trƣờng mầm non.
Phạm vi nghiên cứu Chúng tôi tập trung nghiên cứu biện pháp giáo dục BVMT cho trẻ 5-6 tuổi thông qua việc tổ chức hoạt động ngoài trời cho trẻ ở 3 trƣờng mầm non. Trƣờng MN 27-2; trƣờng MN Quảng Thành; trƣờng MN An Hoạch; Trên 40 giáo viên và trẻ ở 120 trẻ. Nội dung nghiên cứu - Nghiên cứu cơ sở lí luận của giáo dục BVMT cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động ngoài trời cho trẻ ở trƣờng MN - Nghiên cứu cơ sở thực tiễn giáo dục BVMT cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động ngoài trời ở trƣờng MN. - Đề xuất và thực nghiệm một số biện pháp để kiểm chứng hiệu quả của các biện pháp đã đề ra.
Phƣơng pháp nghiên cứu 5. Nhómphƣơng pháp nghiên cứu lý luận Phân tích, tổng hợp, khái quát hóa, hệ thống hóa những tài liệu có liên quan đến giáo dục BVMT để làm rõ vấn đề nghiên cứu. Nhóm phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn 5.1 Phương pháp điều tra bằng phiếu (Anket): Thu thập ý kiến của giáo viên bằng phiếu nhằm tìm hiểu thực trạng giáo dục BVMT cho trẻ 5-6 tuổi ở một số trƣờng mầm non trên địa bàn TP Thanh Hóa.2 Phƣơng pháp quan sát: Dự giờ, quan sát quá trình giáo viên tổ chức giáo dục BVMT cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động ngoài trời. Quan sát mức độ BVMT của trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động ngoài trời.3 Phƣơng pháp đàm thoại: Sử dụng hệ thống câu hỏi, trao đổi trò chuyện với giáo viên, với trẻ về những vấn đề liên quan đến biện pháp mà giáo viên đã sử dụng trong quá trình giáo dục BVMT cho trẻ 5-6 tuổi ở trƣờng mầm non.
Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm: Sử dụng phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm nhằm kiểm nghiệm hiệu quả của các biện pháp giáo dục BVMT cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động ngoài trời ở trƣờng mầm non.3 Phƣơng pháp thống kê toán học Thu thập và phân tích số liệu nghiên cứu thông qua các tham số thống kê: Tỉ lệ %, trung bình (X), độ lệch chuẩn (S), đại lƣợng kiểm định (T). 3 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA GIÁO DỤC BVMT CHO TRẺ 5-6 TUỔI THÔNG QUA CHẾ ĐỘ SINH HOẠT HẰNG NGÀY CỦA TRẺ Ở TRƢỜNG MẦM NON.1 Lịch sử nghiên cứu: 1.1 Trên thế giới Năm 1948, lần đầu tiên trong lịch sử, tại cuộc họp Liên hợp Quốc về bảo vệ MT và tài nguyên thiên nhiên ở Paris, thuật ngữ “GDMT” (GDMT) đƣợc sử dụng. Tuy nhiên, ngành khoa học MT chỉ đƣợc phát triển khi mà hiểm họa về sự tồn vong của loài ngƣời đã quá “nhẵn tiền” và Trái đất bị suy thoái nghiêm trọng với những hậu quả vô cùng nặng nề mà con ngƣời phải gánh chịu Nhận thức rõ tình trạng MT bị biến đổi ngày càng xấu đi, ngày 5/6/1972 Liên hợp quốc đã tổ chức “Hội nghị Quốc tế về con ngƣời và MT” tại Stockolm (Thụy Điển). Tại hội nghị này, ngƣời ta đã nhất trí nhận định: Việc bảo vệ tài nguyên và MT là một trong hai nhiệm vụ hàng đầu của toàn nhân loại.
Sau hội nghị Stockholm, vào năm 1973, GDMT đã đƣợc đƣa vào dạy. Có khoảng hơn 1000 chƣơng trình MT và BVMT đƣợc giảng dạy trong 750 trƣờng thuộc 70 nƣớc khác nhau. Tuy nhiên, về mục đích, nội dung và phƣơng pháp GDMT phải đợi đến nhiều hội nghị quốc tế sau đó mới đƣợc giải quyết và hoàn thiện dần. Tháng 10 năm 1975, tại Belgrade ( Nam Tƣ) đã diễn ra Hội nghị toàn thế giới đầu tiên về GDMT.
Hội nghị đã công bố Hiến trương về giáo dục BVMT. Hiến chƣơng nêu lên nhu cầu mang tính cấp thiết của vấn đề GDMT; xác lập vai trò nhận thức tổng quan của mỗi ngƣời dân, của toàn xã hội về phƣơng diện sinh thái, kinh tế và đạo đức. Hiến chƣơng cũng gợi ý về phƣơng hƣớng xây dựng chƣơng trình GDMT xuất phát từ nhu cầu của từng vùng, từng địa phƣơng. Môt số khu vực cũng tổchức hội thảo khoa học về GDMT: Hội thảo khu vực Châu Á – Thái Bình Dƣơng tại Băng Cốc ( Thái Lan) vào tháng 10/1976 đã đƣa ra 15 kiến nghị thuộc 4 vấn đề nhƣ chƣơng trình GDMT, đào tạo – bồi dƣỡng giáo viên, GDMT phi chính qui và vấn đề soạn thảo tài liệu, xây dựng các phƣơng tiện giảng dạy GDMT.
4 Tháng 10/1977, Hội nghị liên Chính phủ về GDMT họp tại Tbilixi ( Cộng hòa Grudia) đã đƣa ra tuyên ngôn về GDMT trong đó có 41 khuyến nghị về chiến lƣợc GDMT đối với các quốc gia. Hội nghị đã khuyến cáo mỗi nƣớc ƣu tiên thành lập một tổ chức có hiệu quả để chịu trách nhiệm triển khai GDMT. Hội nghị này là đỉnh cao của giai đoạn xây dựng chƣơng trình và đặt cơ sở cho sự phát triển GDMT trên bình diện quốc tế. Tháng 9/1980, hội thảo khu vực Châu Á – Thái Bình Dƣơng lần thứ 2 tổ chức tại Băng Cốc ( Thái Lan) có 17 nƣớc tham gia.
Mục đích của hội thảo này là nhằm trao đổi kinh nghiệm giáo dục của các nƣớc và phân tích sự cần thiết phải đƣa GDMT vào các trƣờng Đại học và GDMT cho các đối tƣợng khác nhau. Năm 1982, UNESCO kiến nghị một chƣơng trình ngắn về BVMT và tài nguyên thiên nhiên trong 5 bài học: mối quan hệ tƣơng hỗ trong thiên nhiên, sự cân bằng trong thiên nhiên, sự cần thiết phải bảo tồn MT và những phƣơng thức bảo tồn MT. Năm 1983, tổ chức UNESCO cũng đã hoàn thành một số công cụ sƣ phạm cho việc hƣớng dẫn GDMT nhƣ sách hƣớng dẫn, tranh ảnh, phim tài liệu. Năm 1987 đánh dấu 10 năm kỷ niệm hội nghị Tbilisi đầu tiên, tại hội nghị này một loạt các vấn đề cơ bản đƣợc đƣa ra thảo luận, trong đó đề cập tới tầm quan trọng đặc biệt của GDMT.
Cũng trong năm 1987, Uỷ ban thế giới về MT và sự phát triển đã có báo cáo “Tƣơng lai chung của chúng ta” (WCED 1987). Bản báo cáo đã đƣa ra công bố “Chƣơng trình nghị sự toàn cầu” để nhất trí về vấn đề MT với sự phát triển và vì thế đã tăng cƣờng và mở rộng thực chất việc bảo tồn thế giới năm 1980. Giáo dục đƣợc coi là phần trọng tâm của chƣơng trình này: “Sự thay đổi trong trạng thái mà chúng ta cố gắng làm phụ thuộc vào các chiến dịch giáo dục lớn, các cuộc thảo luận và sự tham gia của quần chúng” (WCED 1987). Tranh luận xuất phát từ báo cáo trên đã đƣa tới một hội nghị quan trọng thứ hai, sau hội nghị Stockhom 20 năm, đó là hội nghị Liên hợp Quốc về MT và sự phát triển Hội nghị Thƣợng đỉnh (Brazil – 1992) Tháng 6 năm 1992, hội nghị thƣợng đỉnh toàn cầu về “MT và phát triển” đã diễn ra tại Rio de Janeiro (Brazil).
Có 120 vị đứng đầu nhà nƣớc, chính phủ, cùng các đoàn đại biểu của hơn 170 nƣớc tham dự. Theo sau là các cuộc hội 5 thảo GDMT tổ chức tại Brazavin cho các nƣớc Châu Phi; tổ chức tại Helsinki cho các nƣớc Châu Âu.