Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý, chỉ đạo đội ngũ Tổ trưởng chuyên môn của Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông. Chương 2: Thực trạng quản lý, chỉ đạo đội ngũ Tổ trưởng chuyên môn của Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Lý Thường Kiệt, Long Biên, Hà Nội. Chương 3: Biện pháp quản lý, chỉ đạo đội ngũ Tổ trưởng chuyên môn của Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Lý Thường Kiệt, Long Biên, Hà Nội. - 12 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1.
Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề Hoạt động quản lý bắt nguồn từ sự phân công, hợp tác lao động. Chính sự phân công, hợp tác lao động nhằm đến hiệu quả nhiều hơn, năng suất cao hơn trong lao động, đòi hỏi phải có sự chỉ huy phối hợp, điều hành, kiểm tra, chỉnh lý., phải có người quản lý và chỉ đạo. Đây là hoạt động giúp người thủ trưởng phối hợp nỗ lực của các thành viên trong nhóm, trong cộng đồng, trong tổ chức đạt được mục tiêu đề ra. Nói đến hoạt động này, người ta thường nhắc đến tư tưởng sâu sắc của C.
Mác: "Tất cả mọi lao động trực tiếp và tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hoà những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung, phát sinh từ vận động của toàn bộ cơ chế sản xuất, khác với sự vận động của các cơ quan độc lập của nó. Một người độc tấu vĩ cầm riêng lẻ tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng". Khoa học quản lý giáo dục ở Việt Nam đã hình thành và đang hoàn chỉnh để có thể trở thành một khoa học chuyên ngành đích thực. Về khoa học quản lý giáo dục, cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu đáng lưu ý: “Một số khái niệm về quản lý giáo dục” của Đặng Quốc Bảo; “Những vấn đề cơ bản của khoa học quản lý giáo dục” của Trần Kiểm; “Những khái niệm cơ bản về quản lý giáo dục” của Nguyễn Ngọc Quang; và rất nhiều các nhà nghiên cứu về Quản lý giáo dục khác như “Cơ sở khoa học về Quản lý Giáo dục” của Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc.
Nghiên cứu công tác quản lý nhà trường nói chung và quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở THPT nói riêng là một trong những nội dung quan trọng và cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông. Thực chất công tác quản lý trường học của Hiệu trưởng chủ yếu là quản lý hoạt động chuyên môn với mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng dạy và học của - 13 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giáo viên và học sinh. Trong nhà trường phổ thông, đội ngũ giáo viên lại được sắp xếp theo từng tổ chuyên môn nên việc quản lý hoạt động của đội ngũ giáo viên đối với người Hiệu trưởng chính là quản lý hoạt động của tổ chuyên môn trong nhà trường thông qua đội ngũ TTCM. Vì vậy, nghiên cứu biện pháp chỉ đạo đội ngũ TTCM của Hiệu trưởng trong hoạt động tổ chuyên môn nhằm nâng cao chất lượng dạy học của giáo viên THPT là một vấn đề tưởng như đơn giản nhưng lại rất khó khăn, phức tạp.
Quản lý chuyên môn để nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường thì đã có rất nhiều công trình, nhiều đề tài nghiên cứu. Riêng ở trường Đại Giáo dục- Đại học Quốc gia Hà Nội đã có nhiều nghiên cứu quản lý chuyên môn ở nhiều khía cạnh khác nhau như quản lý hoạt động dạy học, quản lý công tác bồi dưỡng chuyên môn,…. phân bố ở tất cả các bậc học từ Mầm non, Tiểu học, Trung học cơ sở đến các Trung tâm Giáo dục thường xuyên cũng như các trường Đại học, Cao đẳng và Trung học chuyên nghiệp. Thế nhưng cho đến nay các đề tài nghiên cứu về công tác quản lý, chỉ đạo TTCM của Hiệu trưởng đối với hoạt động tổ chuyên môn ở trường THPT chưa được nghiên cứu nhiều và chưa có đề tài nào đề cập đến vấn đề này một cách cụ thể như vậy.
Xuất phát từ thực tế trên, tôi cho rằng công tác quản lý, chỉ đạo của Hiệu trưởng đối với hoạt động tổ chuyên môn ở Trường THPT Lý Thường Kiệt, Long Biên, Hà Nội là vấn đề cấp thiết, cần được nghiên cứu nghiêm túc nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo trong giai đoạn hiện nay. Một số khái niệm cơ bản liên quan đến vấn đề nghiên cứu 1. Quản lý - Theo PGS. Đặng Quốc Bảo: Quản lý là quá trình tác động gây ảnh hưởng của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm đạt được mục tiêu chung [4, tr.176] và: Công tác quản lý lãnh đạo một tổ chức xét cho cùng là thực hiện hai quá trình liên hệ chặt chẽ với nhau: Quản và Lý.“Quản” gồm sự coi sóc, - 14 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giữ gìn, duy trì hệ ở trạng thái ổn định, quá trình “Lý” gồm việc sửa sang sắp xếp, đổi mới đưa vào thế “phát triển”.
Nguyễn Quốc Chí và GS. Nguyễn Thị Mỹ Lộc thì: “Quản lý là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành đạt được mục đích của tổ chức”.TS Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể của những người lao động (nói chung là khách thể quản lý ) nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến”. Tóm lại, một cách khái quát có thể hiểu: Quản lý là quá trình tác động có tổ chức, có mục đích của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý trong một tổ chức, thông qua công cụ và phương pháp quản lý nhằm làm cho tổ chức đó vận hành thuận lợi và đạt được mục tiêu đã đề ra. Quá trình tác động đó thể hiện qua mô hình dưới đây [23 ,tr.8]: Công cụ quản lý Chủ thể Khách thể Mục tiêu quản lý quản lý quản lý Phương pháp quản lý Sơ đồ 1.
Mô hình về quản lý 1. Các chức năng quản lý Một tổ chức đều cần phải có sự quản lý và có người quản lý để tổ chức hoạt động và đạt được mục đích của mình. Hoạt động quản lý gồm có bốn chức năng cơ bản: - 15 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Chức năng kế hoạch hoá: Bản chất của khái niệm kế hoạch hoá là quá tŕnh xác định mục tiêu , mục đích đối với các thành tựu, tương lai của tổ chức và các con đường, biện pháp, cách thức, điều kiện cơ sở vật chất để đạt được mục tiêu, mục đích đó. - Chức năng tổ chức: Theo hai tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc: “Tổ chức là quá trình hình thành nên các quan hệ giữa các thành viên, giữa các bộ phận trong một tổ chức nhằm làm cho họ thực hiện thành công các kế hoạch và đạt được mục tiêu tổng thể của tổ chức”.13] - Chức năng chỉ đạo: Là huy động lực lượng để thực hiện kế hoạch, là biến những mục tiêu trong dự kiến thành kết quả thực hiện.
Phải giám sát các hoạt động, các trạng thái vận hành của hệ đúng tiến trình, đúng kế hoạch. Khi cần thiết phải điều chỉnh, sửa đổi, uốn nắn nhưng không làm thay đổi mục tiêu hướng vận hành của hệ nhằm nắm vững mục tiêu chiến lược đã đề ra. - Chức năng kiểm tra đánh giá: Nhiệm vụ của kiểm tra nhằm đánh giá trạng thái của hệ, xem mục tiêu dự kiến ban đầu và toàn bộ kế hoạch đã đạt tới mức độ nào, kịp thời phát hiện những sai sót trong quá trình hoạt động , tìm nguyên nhân thành công, thất bại giúp cho chủ thể quản lý rút ra những bài học kinh nghiệm. Tóm lại: Kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra là các chức năng cơ bản được hình thành trong sự phân công và chuyên môn hoá hoạt động quản lý.
Trong những chức năng trên, mỗi chức năng đảm nhận vị trí, vai trò nhất định, song các chức năng này có mối quan hệ qua lại mật thiết với nhau. Việc thực hiện các chức năng quản lý không thể thiếu thông tin quản lý. Thông tin là mạch máu của quản lý. Thông tin giúp cho việc tổng hợp các chức năng quản lý, vì thế nó cần thiết cho sự phát triển của tổ chức.
Điều này đòi hỏi nhà quản lý phải biết quan tâm coi trọng đến các chức năng trong quản lý, có như vậy mới chỉ đạo thực hiện đạt được mục tiêu đề ra. - 16 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chu trình quản lý được thể hiện qua sơ đồ 1.80] Kế hoạch Kiểm tra Thông tin Tổ chức Chỉ đạo Sơ đồ 1. Sơ đồ các chức năng quản lý 1. Quản lý giáo dục Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt, nên quản lý giáo dục được hình thành và phát triển là một tất yếu khách quan.
Có nhiều quan điểm khác nhau về quản lý giáo dục. - “Quản lý giáo dục là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý tới khách thể quản lý nhằm đưa hoạt động sư phạm của hệ thống giáo dục đạt tới kết quả mong muốn bằng cách hiệu quả nhất” [31, tr.56] - “Quản lý giáo dục theo nghĩa tổng quan là điều hành, phối hợp các lực lượng nhằm đầy mạnh công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu phát triển xã hội” [5, tr.31] - “Quản lý giáo dục là tổ chức các hoạt động dạy học. Có tổ chức được các hoạt động dạy học, thực hiện được các tính chất của nhà trường phổ thông Việt Nam xã hội chủ nghĩa, mới quản lý được giáo dục, tức là cụ thể hoá đường lối giáo dục của Đảng và biến đường lối đó thành hiện thực, đáp ứng nhu cầu của nhân dân, của đất nước” [34, tr.9] - “Quản lý giáo dục là hoạt động tự giác của chủ thể quản lý nhằm huy động, tổ chức, điều phối, điều chỉnh , giám sát…… một cách có hiệu quả các nguồn lực giáo dục (nhân lực, tài lực, vật lực) phục vụ cho mục tiêu phát triển giáo dục, đáp ứng các yêu cầu phát triển kinh tế- xã hội ” [25, tr.10] Những khái niệm về quản lý giáo dục nêu trên tuy có những cách diễn đạt khác nhau nhưng nhìn chung lại có thể hiểu là: Quản lý giáo dục là sự tác động - 17 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.