mở đầu của chiến lược con người, là điều kiện cơ bản để hình thành, hoàn thiện phát triển lực lượng sản xuất xã hội. Nhận thức được vai trò to lớn của giáo dục trong sự nghiệp phát triển của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc, các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đã có nhiều công trình đề cập đến vấn đề quản lý nói chung và quản lý giáo dục nói riêng. Ở nước ngoài có các tác giả như: M. Koonđcop –Cơ sở lý luận khoa học quản lý giáo dục, 1984.
Harlđ - Koontz –Những vấn đề cốt yếu về quản lý – Nhà xuất bản Khoa học kỹ thuật, 1992. Qua các thời kỳ, Đảng và nhà nước ta luôn có chủ trương và chính sách phát triển giáo dục phù hợp và kịp thời. Đặc biệt từ khi đổi mới, Đảng đã khẳng định “Phát triển giáo dục và khoa học công nghệ là quốc sách hàng đầu” (Nghị quyết đại hội VII). Hội nghị lần thứ 2 Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII tiếp tục nêu rõ “Cùng với khoa học công nghệ, giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu”.
Đến Hội nghị lần thứ 6 Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa IX lại một lần nữa khẳng định quan điểm này. Ở nước ta có các tác giả nghiên cứu về vấn đề này như: Nguyễn Ngọc Quang –Những khái niệm cơ bản về quản lý giáo dục trường cán bộ quản lý GD T - ĐT Trung ương I, Hà Nội 1989. Đặng Quốc Bảo –Một số khái niệm về quản lý giáo dục – Trường cán bộ quản lý GD -ĐT Trung ương I, Hà Nội 1977. Gần đây, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Chí và tiến sĩ Nguyễn Thị Mỹ Lộc đã biên soạn “Những quan điểm giáo dục hiện đại” - Đại học quốc gia Hà Nội, Khoa Sư phạm, Hà Nội 2001 và “Những cơ sở lý luận quản lý giáo dục”- Hà Nội 2004.
7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong tập Giáo trình Quản lý giáo dục và đào tạo (chương trình dùng cho cán bộ quản lý trường THPT) phần III quyển II, trường Cán bộ quản lý giáo dục và đào tạo, Hà Nội 2003, tập thể tác giả đã đề cập đến các hoạt động quản lý giáo dục và đào tạo đối với trường THPT một cách toàn diện trong đó có quản lý hoạt động dạy học. Gần đây, trong một số luận văn thạc sỹ Quản lý giáo dục, vấn đề quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng các trường THPT đã được một số tác giả quan tâm nghiên cứu: “Biện pháp quản lý hoạt động chuyên môn của hiệu trưởng các trường THPT quận Lê Chân thành phố Hải Phòng” của Doãn Kim Chung (2006). Tóm lại, những nghiên cứu của các tác giả trên đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận về quản lý các hoạt động giáo dục trong nhà trường THPT nói chung và quản lý hoạt động dạy học nói riêng. Đặc biệt các tác giả đã phần nào làm rõ được yêu cầu đối với hiệu trưởng trường THPT trong việc quản lý hoạt động dạy học.
Những công trình nghiên cứu trên đã định hướng cho việc nghiên cứu đề tài này ở các trường THPT huyện Kiến Thụy, Hải Phòng. Một số vấn đề lý luận liên quan đến đề tài 1. Khái niệm quản lý Quản lý xuất hiện, tồn tại và phát triển cùng với sự xuất hiện, tồn tại và phát triển của xã hội loài người. Ngay từ thủa xa xưa con người đã biết sống theo từng đám đông để có sức mạnh chống chọi với thiên nhiên để tồn tại và phát triển.
Hoạt động quản lý hình thành như một nhu cầu tất yếu để tập hợp đám đông thành một tập thể có sức mạnh thống nhất. Cùng với sự phát triển của xã hội loài người, hoạt động quản lý ngày càng mang tính khoa học, tính nghệ thuật cao. Trong xã hội hiện đại, quản lý thực sự trở thành một khoa học, một nghệ thuật, một nghề rất phức tạp góp phần quan trọng vào sự phát triển của xã hội. Khi đề cập đến cơ sở khoa học của quản lý, Các Mác viết: “Bất cứ lao động nào có tính xã hội, cộng đồng được thực hiện ở quy mô nhất định đều cần ở chừng mực nhất định sự quản 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lý, giống như người chơi vĩ cầm một mình thì tự điều khiển còn một dàn nhạc thì phải có nhạc trưởng” [30, tr.
Như vậy có thể hiểu lao động xã hội và quản lý không tách rời nhau và quản lý là lao động điều khiển lao động chung. Khi lao động xã hội đạt đến một quy mô phát triển nhất định thì sự phân công lao động tất yếu sẽ dẫn đến việc tách quản lý thành một hoạt động đặc biệt. Từ đó trong xã hội hình thành một bộ phận trực tiếp sản xuất, một bộ phận khác chuyên hoạt động quản lý, hình thành nghề quản lý. Có nhiều cách giải thích thuật ngữ quản lý.
Người ta có thể tiếp cận khái niệm quản lý bằng nhiều cách khác nhau. Theo góc độ tổ chức thì quản lý là cai quản, chỉ huy, lãnh đạo, kiểm tra. Dưới góc độ điều khiển học thì quản lý là điều hành, điều khiển, chỉ huy. Theo lý luận của chủ nghĩa Mác -Lê nin về quản lý: “Quản lý xã hội một cách khoa học là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý đối với toàn bộ hay những hệ thống khác nhau của hệ thống xã hội trên cơ sở nhận thức và vận dụng đúng đắn những quy luật khách quan vốn có của nó nhằm đảm bảo cho nó hoạt động và phát triển tối ưu theo mục đích đặt ra” [30].
Theo Harold Koontz: “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo phối hợp những nỗ lực cá nhân nhằm đạt được mục đích của nhóm. Mục tiêu của nhà quản lý là hình thành một môi trường mà con người có thể đạt được các mục đích của nó với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất. Với tư cách thực hành thì quản lý là một nghệ thuật, còn với kiến thức thì quản lý là một khoa học” [31, tr. Nhà triết học V.
Afanetser cho rằng: Quản lý xã hội một cách khoa học là nhận thức, phát hiện các quy luật, các khuynh hướng phát triển xã hội và hướng sự vận động xã hội cho phù hợp khuynh hướng ấy, phát hiện và giải quyết kịp thời các mâu thuẫn của sự phát triển, khắc phục trở ngại, duy trì sự thống nhất giữa chức năng và cơ cấu của hệ thống, tiến hành một đường lối đúng đắn dựa trên cơ sở tính toán nghiêm túc những khả năng khách quan, 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mối tương quan giữa những lực lượng xã hội, một đường lối gắn bó chặt chẽ với nền kinh tế và sự phát triển tinh thần xã hội. Theo Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc: “Hoạt động quản lý là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích đề ra” [13, tr19]. Cũng theo đó các tác giả còn phân định rõ hơn về hoạt động quản lý: là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các chức năng kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra. Theo Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến những người lao động nói chung là khách thể quản lý nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến” [26, tr18].
Theo Phan Văn Kha, khái niệm quản lý trong hoạt động giáo dục được hiểu là: “Quản lý là quá trình lập kế hoạch, tổ chức lãnh đạo và kiểm tra công việc của các thành viên thuộc một hệ thống đơn vị và việc sử dụng các nguồn lực phù hợp để đạt được các mục đích đã định”[21, tr6]. Các nhà nghiên cứu thường xem xét đến quản lý dưới 2 góc độ: Góc độ tổng hợp mang tính chung nhất (mang tính chất chính trị xã hội). Góc độ mang tính chất cụ thể cho một lĩnh vực hoặc một tổ chức (ngành, đơn vị. Dưới góc độ chung nhất: Ta thấy rằng sự phát triển của xã hội loài người từ thời kỳ mông muội đến thời kỳ hiện đại bao giờ cũng có 3 yếu tố: Tri thức, lao động, quản lý.
Sự kết hợp biểu hiện ở cơ chế quản lý, chế độ chính sách, biện pháp quản lý, tâm lý xã hội., các nhân tố này do chính người quản lý tác động lên đối tượng quản lý. Nếu quản lý thể hiện sự kết hợp giữa khoa học và nghệ thuật thì xã hội sẽ phát triển, ngược lại, xã hội sẽ trì trệ. Đó cũng chính là quản lý xã hội mà Các Mác xem là chức năng đặc biệt được sản sinh từ tính chất xã hội hoá lao động. Quan điểm của Các Mác chỉ rõ bản chất của quản lý là một hoạt động lao động, một hoạt động tất yếu vô cùng quan trọng trọng quá trình phát 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com triển của loài người.
Xã hội càng phát triển thì vai trò của quản lý càng lớn và nội dung càng phức tạp. Ta có thể hiểu quản lý là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý để chỉ huy, điều khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội, hành vi và hoạt động của con người nhằm đạt tới mục đích, đúng với ý chí nhà quản lý, phù hợp với quy luật khách quan. Như vậy có thể khái quát: Quản lý là tác động chỉ huy, điều khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người nhằm đạt tới mục đích đề ra. Sự tác động của quản lý bằng cách nào đó để người bị quản lý luôn tự giác, phấn khởi đem hết năng lực, trí tuệ để sáng tạo ra lợi ích cho bản thân, cho tổ chức và cho cả xã hội.
Bản chất, chức năng của quản lý 1. Bản chất của hoạt động quản lý Là sự tác động có mục đích của người quản lý (chủ thể quản lý) đến người bị quản lý (khách thể quản lý), nhằm đạt được mục tiêu quản lý. Nói cụ thể: Bản chất của hoạt động quản lý là việc phát huy được nhân tố con người trong tổ chức. Trong quản lý nhà nước về giáo dục, đó là sự tác động của nhà nước đến đến các cơ sở giáo dục và các lực lượng khác trong nhà trường nhằm mục tiêu nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục.
Chức năng quản lý Là một hoạt động cơ bản mà thông qua đó chủ thể quản lý tác động vào khách thể quản lý nhằm thực hiện các mục tiêu xác định.