CHƯƠNG I NHUNG VAN DE CHUNG 1. Sơ lược về lịch sử và thực trạng Thư viện có một lịch sử hết sức lâu đời, từ khoảng 2,500 nam TƠN. Theo một số tac gia, san phẩm dưới hình thức các phiếu mục lục thư viện đã xuất hiện vào khoảng 2,000 nam TCN. Trai qua hang chuc thé ky tồn tại, cho tới đầu thé ky thứ III TƠN, tại thư viện Alecxandre, đã có những sản phẩm là bản liệt kê tài liệu ( lúc này vẫn là các bản thảo chép tay), ngoài các yếu rố thư mục, có một số tóm tắt được biên soạn.
Những tóm tắt này nhằm giúp cho việc lựa chọn thông tìm được thuận lợi hơn. Cũng có thể khẳng định, dịch vụ ra đời cùng với sự ra đời của các thư viện cổ sơ nhất. Vào thời gian này, các dịch vụ còn hết sức giản đơn, mới dừng lại ở việc phục vụ đọc và mượn tài liệu đối với một số rất hạn chế người đọc. Thường các thư viện là đo tầng lớp thống trị và một số ít,trí thức lớn của xã hội xây dựng nên.
Do vậy, chúng được sinh ra là để phục vụ quyền lợi và sở thích của những người chủ của chúng. Các dịch vụ cũng chỉ hướng tới đối tượng là tầng lớp người đọc này. San phẩm & dich vu théng tin, thu vién Dưới thời kỳ phong kiến (cho tới cuộc Cách mạng Tư sản Pháp năm 1789), nhờ sự ra đời của máy in tipo (thé ky 15 ở châu Âu) và sự phát triển của thần học và các khoa học khác, lượng tài liệu của nhân loại được gia tăng rất nhanh, Cũng do vậy, các thư viện được phát triển vượt bậẻ về số lượng. Lúc này, việc sử dụng lài liệu đã gặp những khó khăn hơn so với trước, theo nghĩa VIỆC tìm kiếm tài liệu phù hợp gặp: nhiều trở ngại hơn (do số lượng tài liệữ tăng).
Mặt khác, số lượng người đọc của các thư viện, tuy vẫn chỉ thuộc tầng lớp thống trị và cặc -trí thức; của xã hội; cũng đã gia: tăng hơn so với trước. Trong thời gian này,.ở nhiều nước, cafe trường đại học đã được ra, doi. Day là môi trường lý tưởng cho sự ra đời và phat triển các, thư viện khoa học, thư viện đại học. Thực trang đồ vừa đòi hoi, vita tao diéu kiện cho sự phát triển các hình thức sẵn, phẩm, địch vụ thông tim, thư viện.
Cũng cần lưu ý là, vào cuối thời. kỳ Hi ALY ( thế kỷ XVIP đã xuất hiện một dang tai liệu mới : các tap chí khoa học. Liển sau đó ( đầu thế ky XVIID, thông fm tóm tắt đã xuất hiện trên loại tạp chí này, Đây có thể được coi là tiền thân của tạp chí tóm tắt:sau này. Ví dụ : Ấn phẩm Äô tả ngắn gọn các công trình của Viện 'Hàn lâm khoa hoc (Kratkoe Optsanje Kom- mentarieu.Naub (1728)) của Nga.
Điều đó phản ánh sự phát triển của nguồn tài liệu rói chung, trong đó có'các tài Hệu khoa học và các sản dhẩm thông tin, thư viện ở dạng mới - tạp chí tóm tat. 10 San phdm & dich vu théng tin, thu vién ant Sau Hàng loạt cuộc cách mạng Tư sản ở các nước phương Tây, hệ thống Tư bản chủ nghĩa ra đời trên phạm vi nhiều siước và châu lục trên thế giới. Tính chat dân chủ, tiến bộ ở thời kỳ đầu của chế độ xã hội này đã từng bước cHo phép con người phát triển nhân cách của mình trên cd sở tương quan với việc nâng cao dân trí, Điều đó tất dẫn tới việc sử dụng thư viện ngày càng dược mở rộng trong xã hội, hay.nói cách khác, việc sử dụng thư viện đã ít nhiều mang tính chất xã hội. Chính vì thế cac san phẩm và dịch vụ thông tin, thư viện ngày càng có môi trường xã hội thuận lợi để phát triển.
Lúc này, các thư viện đã tích cực tìm kiếm các biện pháp tăng cường khả năng thoả mãn nhu cầu người đọc nói chung của mình. Sự phát triển sản phẩm va dich vu thong tin, thư viện trong giai đoạn này đã đạt tới một trình độ tương đối cao và vào giai đoạn cuối của thời kỳ này, nó được dựa trên nhiều yếu tế khác uhau, trong đó phải kể tới sự phát triển của bản thân các lĩnh vực khoa học về thư viện, thư mục, tư liệu , thông tín. Các lĩnh vực khoa học đó đóng vai trò như cơ sở phương pháp luận, cơ sở khoa học của hoạt động thực tiên của các thư viện. Trong thế ký XIX và nửa đầu thế ký XX, các lĩnh vực khoa học nêu trên càng được phát triển mạnh mẽ hơn, do đó, nến tầng khoa học hoạt động của các cơ quan thông tín, thư viện càng ngày càng được hoàn thiện hơn.
Thực tế là, trong thời kỳ này, nhiều chuẩn mực hoạt động của các cơ quan thông tín, thu Viện, cũng HI Sởn phổm & dịch vụ thông tin, thu viện như nhiều loại hình sản phẩm và dịch vụ thông tim, thư viện đã ra đời, phât triển và tôn tại cho tới ngày nay. Mat sé vi du: Các sản phẩm và dịch vụ thông tin, thư viện điển hình như tạp chí tóm tắt khoa học, các loại đanh mặc. Các dịch vụ cơ bản như phổ biến tìn có chọn lọc (SDJ), dich vu tim tin, tư vấn. Vào thời gian này, tại một số nước công nghiệp phát triển ( Mỹ, Anh, Pháp, Đức.), đã xuất hiện những cd quan, tổ chức có chức năng chuyển thông tin tới người dùng trong một số lĩnh Vực khoa học, công nghệ, thương mại.
Thư viện của Hội kỹ nghệ gia New York, được thành lập năm 1913, có nhiệm vụ thoä mãn nhu cau thông thì cho các kỹ sự là thành viên của Hội. Văn phòng nghiên cứu thương mại và kinh tế của Đại học Tổng hợp New Mexico, được thành lập năm 184ã, có nhiệm vụ cung cấp các thông tin thương mại, kinh tế và đân số cho các ca quan , t6 chức và cá nhân khác nhau. Co quan S'‘il Vous Plait ( tru sd chinh tai Paris) được thành lập năm T948, thực hiện các dịch vụ dưới hình thức. giải đáp điện thoại để cung cấp thông tin San phd & dich vu théng tin, thu vién thuộc mọi! lĩnh vực hoạt động xã hội.
Các dịch vụ của cơ quan này là miễn phí [ỗ]. Kể từ giữa thế kỷ XX đến nay, cùng với sự phát triển rất mạnh của các cơ quan thông tin, thư viện, sự hỗ trợ tích cực của các lĩnh vực khoa học , kỹ thuật có liên quan ( toán học ứng dụng, công nghệ tin học, viễn thông và các thiết bị của chúng, xã hội học.), hệ thống các sản phẩm và dịch vụ thông tin, thư viện ngày càng trở nên phong phú, đa dạng. Sự phát triển hướng tói mỘột xã hội thông tin cũng là môi trường thuận lợi, nguyên nhân quan trọng tạo nên thực trạng trên cho các sản phẩm và dịch vụ : Các yếu tố này vừa tạo điều kiện, vừa đòi hỏi hệ thống các sản phẩm và dịch vụ thông tín, thư viện không ngừng phải được hoàn thiện. Tiểu AA OAL afi yas IGAA SO kl nh han paul odp wat y 18 kt@i ma Get Saio dua ra trong mét bao cao cla minh, Cde thi vién va nhà xuất 9 bắn trong môi trường số hoá ( Libraries and Publishers in Đigital Environment) tại Hội nghị lần thứ 62 của Liên đoàn quốc tế các hiệp hội thư viện ( IFLA) ( từ ngày 2ð đến 31 thang VIII nam 1996 tai Bac Kinh) : "Khi mà công nghệ đã giúp tợo ra được các sản phẩm uà dịch pụ mới, cũng như đã khẳng định được vat trò mới đổi uới những người cung cấp thông tin, thì các nhà xuất bản nà thư tiện buộc phải đối diện vdi van dé là xác định lại cách thức mò họ cung cấp các dịch tụ cho hhách hàang của mình”, 3 an ở phaém & địch vụ thông tin, tnu viên ep) Nam | 4975 1979 4982 ¡ 1855 1988 ¡| 1989 | 1990 i 1391 1992 1993 Loại | hinh I i Ca Quan Biện soan 200 316 422 1210 | 1733 | 1850 | 2224 | 2372 | 3007 | 2744 cs DL |.
| ị Mỗi gói | 102 | 263 |311 |614 |750 |770 | 850 | 933 | 1438| 1629 (“)Cac co quan thuc hién viéc.chuyén giao, thuc hién các DV hhai thác các CSDL. Bảng 1: Thông kê các loại cơ quơn thông 'tin, thư uiện của Ngo giai đoạn từ 1975 đến 1993 J23}. Hệ thống các sản phẩm thông tin, thư viện ngày càng phong phú về số lượng và loại hình. Trong số đó, sự ra đời và phát triển của co sd dit liệu (CSDL) đánh dấu một kỷ nguyên mới cho hoạt.
động của các cơ quan thông tin, thư viện. Dán: giá về sụ kiện này, tại Hội thảo Quốc tế lần thứ 41 của Liên đoàn Tư liệu Quốc tế (FID) về chủ đề Thách thức của cộng nghệ thông tin đối uới hoạt động thông tin, thư uiện (tổ chức tại Hồng 16 San phaém & cich vu théng fin, thu vién Kong nim 1982) ,J Martin - mét chuvén gia thong tin học của Mỹ - đã nói: + Những nhà sử học sẽ nhìn nhận sự xuất hiện của các QSDÿ, cũng như bhả năng phát triển của chúng là một bước biến đổi uê chất của su tién hoá xã hội , tờ có lẽ, nó có tầm quan trọng lớn hơn so uới sự tiên bộ của bdo in “ [3 ,p, 87). Các loại hình dịch vụ cũng trỏ nên hết sức đa dạng và phong phú. Từ đầu những năm 90, đã xuẤt hiện những khái niệm mới như " Thư viện điện tứ ", "thư viện áo ", " Thư viện không tường ".
Các thư viện này thực chất là các cơ quan thực hiện các dịch vụ thông tin nhằm giúp người dùng, trong đó có cả người dùng cuối cùng, sử dụng tài nguyên thông tìn của thư viện thông qua mạng máy tính. Nhò đó, việc khai thác, sử dụng nguồn tài nguyên thông tìn không bị phụ thuộc vào khoảng cách địa lý giữa người dùng với cơ quan thông tin, thư viện. Cần ghi nhận ở đây là quá trình diện tử hoá các nguồn thông tin, trong đó có cả các thông tin bậc 1 và các thông tin bậc 2 - một bộ phận của các sản phẩm và dịch vụ thông tìm, thư viện - đã trở thành xu thế phát triển tất yếu , đồng thời là điều kiện cần cho quá trình phát triển các loại hình sản phẩm và dịch vụ thông tin, thư viện dựa trên công nghệ thông tm hiện đại. ĐỊf trợ giúp của công nghệ tín học và hệ thống viễn thông, cùng với môi trường pháp lý mà các quan hệ quốc tế mang lại đã tạo ra khd nding va.
