Chương 1. Cơ sở lí luận Chương này làm rõ các khái niệm chính cũng như những lí luận về du lịch và phát triển du lịch bền vững. Đây là cơ sở để nhóm tác giả thiết kế nghiên cứu và đạt được kết quả nghiên cứu trình bày trong chương tiếp theo. Kết quả nghiên cứu Chương này sẽ khái quát về vị trí địa lí, điều kiện kinh tế - xã hội cũng như tình hình phát triển du lịch ở Mũi Né và khu vực Hàm Tiến.
Ngoài ra, chương này còn đề cập đến định hướng phát triển du lịch cũng như sự phân bố của các khu resort tại khu vực Hàm Tiến. Hơn nữa, trong chương này sẽ là những đánh giá về sự biến đổi của người dân dưới tác động của các khu resort, cụ thể về thu nhập, nghề nghiệp, nơi ở và các hoạt động vui chơi, giải trí. Cuối cùng, trong chương này cũng sẽ đề xuất mô hình nhằm phát huy hơn nữa những tác động tích cực mà việc phát triển du lịch và sự xuất hiện của khu resort đem lại cho đời sống người dân tại khu vực Hàm Tiến. Kết luận Phần này tóm tắt các kết quả chính của nghiên cứu, thảo luận các ưu điểm, khuyết điểm trong quá trình nghiên cứu và đề xuất hướng nghiên cứu cho tương lai.
NỘI DUNG CHƯƠNG 1. Du lịch: Kaspar cho rằng du lịch không chỉ là hiện tượng di chuyển của cư dân mà phải là tất cả những gì có liên quan đến sự di chuyển đó. Chúng ta cũng thấy ý tưởng này trong quan điểm của Hienziker và Kraff “Du lịch là tổng hợp các mối quan hệ và hiện tượng bắt nguồn từ các cuộc hành trình và lưu trú tạm thời của các cá nhân tại những nơi không phải là nơi ở và nơi làm việc thường xuyên của họ”. Về sau định nghĩa này được hiệp hội các chuyên gia khoa học về du lịch thừa nhận.
Du lịch bền vững: Theo định nghĩa của Tổ chức du lịch thế giới – WTO đưa ra về hội nghị về Môi trường và Phát triển của Liên hiệp quốc tại Rio de Janeiro năm 1992 “Du lịch bền vững là việc phát triển các hoạt động du lịch nhằm đáp ứng các nhu cầu hiện tại của khách du lịch và người dân bản địa trong khi vẫn quan tâm đến việc bảo tồn và tôn tạo các nguồn tài nguyên cho việc phát triển các hoạt động du lịch trong tương lai. Du lịch bền vững sẽ có kế hoạch quản lý các nguồn tài nguyên nhằm thỏa mãm các nhu cầu kinh tế, xã hội, thẩm mĩ của con người trong khi đó vẫn duy trì được sự toàn vẹn về văn hóa, đa dạng sinh học, sự phát triển của các hệ sinh thái và các hệ thống hỗ trợ cho cuộc sống của con người. Quy hoạch du lịch: Quy hoạch du lịch là một phương án tập hợp các yếu tố kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội và công nghệ, tác động vào các tài nguyên du lịch để hình thành các điểm du lịch và khu du lịch nhằm thực hiện mục tiêu đã định trước là thoả mãn nhu cầu đa dạng ngày càng cao của khách du lịch và nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội của địa phương và hoạt động kinh doanh du lịch. Du lịch nghỉ dưỡng: 3 Nguyễn Bá Lâm, Giáo trình Tổng quan về Du lịch và Phát triển bền vững 14 Du lịch nghỉ dưỡng là du lịch được coi như một phương tiện nhằm tái hồi sức lao động của con người sau những tháng, năm lao động vất vả.
Loại hình du lịch này có từ rất lâu, đặc biệt khi du lịch chưa trở thành hiện tượng xã hội phổ biến mà chỉ dành cho tầng lớp giàu có và giai cấp thống trị. Ngày nay, loại hình du lịch nghỉ dưỡng đã thu hút đông đảo các tầng lớp dân cư tham gia, đông đảo nhất là những người lao động có thu nhập tương đối cao, những người sống ở thành phố chịu nhiều áp lực của tiếng ồn, ô nhiễm môi trường do khói, bụi. Resort: Resort là loại hình khách sạn được xây dựng độc lập thành khối hoặc thành quần thể gồm các quần thể, căn hộ du lịch ở khu vực có cảnh quan thiên nhiên đẹp, phục vụ nhu cầu nghỉ dưỡng, giải trí, tham quan du lịch. Resort thường có sự kết hợp tổng thể, hài hoà các không gian như nhà hàng, phòng ở, hồ bơi, nhân viên phục vụ, hệ thống trang thiết bị, cây cảnh, vườn tược.
Ngoài ra, một resort tốt phải là nơi có những trò chơi thể thao, giải trí cho du khách. Resort được phân thành nhiều cấp độ sao tuỳ theo mức độ tiện nghi, hiện đại, phục vụ và đáp ứng đủ những yêu cầu giải trí, nghĩ dưỡng, tham quan, du lịch của du khách trong và ngoài nước5. Chất lượng cuộc sống6: Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra bốn nhóm quan niệm khác nhau về chất lượng cuộc sống: Một là, quan niệm mang tính khách quan dựa vào điều kiện sống vật chất và không có bệnh tật. Hai là, quan niệm mang tính chủ quan coi chất lượng cuộc sống biểu hiện ở mức độ hài lòng hoặc cảm nhận về cuộc sống hạnh phúc Ba là, khái niệm tích hợp coi chất lượng cuộc sống mang đồng thời quan niệm chủ quan và quan niệm khách quan, chẳng hạn khái niệm được đề xuất bởi Tổ chức y tế thế giới WHO năm 1994“Chất lượng cuộc sống là nhận thức mà cá nhân có được trong đời sống của mình, trong bối cảnh văn hoá, và hệ thống giá trị mà cá nhân sống, trong mối 4 Nguyễn Bá Lâm, Giáo trình Tổng quan về Du lịch và Phát triển bền vững 5 http://www.vn 6 Ngô Thanh Huệ, Lê Thị Mai Liên/Tạp chí Khoa học Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Tập 29, Số 3 (2013) 1-9 15 tương tác với những mục tiêu, những mong muốn, những chuẩn mực, và những mối quan tâm.
Đó là một khái niệm rộng phụ thuộc vào hệ thống phức hợp của trạng thái sức khoẻ thể chất, trạng thái tâm lý hay mức độ độc lập, những mối quan hệ xã hội và môi trường sống của mỗi cá nhân”. Bốn là, khái niệm tích hợp linh hoạt coi “chất lượng cuộc sống là sự đánh giá đa chiều của cá nhân về những mối quan hệ mà cá nhân tương tác với môi trường theo những tiêu chuẩn đồng thời khách quan và chủ quan” của Lawton, năm 1997. Nghề nghiệp: Tác giả E.Klimov viết: “Nghề nghiệp là một lĩnh vực sử dụng sức lao động vật chất và tinh thần của con người một cách có giới hạn, cần thiết cho xã hội (do sự phân công lao động xã hội mà có). Nó tạo cho con người khả năng sử dụng lao động của mình để thu lấy những phương tiện cần thiết cho việc tồn tại và phát triển”.
Thu nhập: Có thể là: - Trong kinh tế học vĩ mô, là thu nhập quốc dân. - Trong kinh tế học vi mô, trong kinh tế cá nhân/gia đình là gồm thu nhập cá nhân, từ lao động (tiền công, tiền lương bao gồm cả lương hưu, các khoản trợ cấp bao gồm cả học bổng) và thu nhập tài chính (lãi tiết kiệm, lãi mua bán chứng khoán, thu từ cho thuê bất động sản) và các thu nhập khác (tiền thưởng,.); tiếng Việt ở Miền Nam trước năm 1975 gọi là lợi tức. Trong kinh tế doanh nghiệp, là doanh thu và các khoản thu nhập khác. Lý thuyết tiếp cận: 2.
Nội dung chính của lý thuyết hành động xã hội: Weber được xem là nhà xã hội học có đóng góp lớn nhất trong lý thuyết hành động xã hội. Theo ông, đối tượng đích thực của của xã hội học là hành động xã hội. Ông nói: “Xã hội học là một khoa học cố gắng hiểu theo kiểu diễn giải hành động xã hội để bằng cách đó đạt tới việc giải thích nhân quả về chuỗi hành động và tác động của nó. Hành động là hành vi con người khi và chỉ trong chừng mực khi cá nhân đang hành động 16 gắn một ý nghĩa chủ quan nào đó”7.
Tuy nhiên, điểm căn bản trong lý thuyết này là sự phân biệt giữa hành vi và hành động xã hội. Khi nào, trường hợp nào thì người ta dùng từ hành vi, thời điểm nào thì dùng khái niệm hành động xã hội. Trước hết, bất cứ hành động xã hội nào của con người cũng đều là hành vi, nhưng không phải tất cả các hành vi đều được gọi là hành động xã hội. Hay nói cách khác, khi hành vi mang tính xã hội thì lúc đó sẽ trở thành hành động xã hội.
Hành vi là những phản ứng máy móc của con người để đáp trả khi có một tác động. Ví dụ khi dùng kim đâm vào tay thì chúng ta có phản ứng rụt tay lại. Việc rụt tay một cách nhanh chóng đó của con người chính là phản ứng đáp trả tác động của kim vào cơ thể gây ra cảm giác đau. Hành động xã hội trước hết là một hành vi cụ thể của cá nhân hoặc nhóm, nhưng hành vi đó mang một ý nghĩa, một giá trị và hướng đến một đối tượng khác, đó chính là lúc hành vi đó đã mang tính xã hội.
Hành động xã hội mang tính duy lý, tức là cá nhân căn cứ vào các giá trị chuẩn mực xã hội để điều chỉnh hay tiếp nhận khi hành động. Như vậy, tiêu chí để chúng ta phân biệt giữa hành vi và hành động xã hội là hành vi đó truyền tải một ý nghĩa và nó hướng đến những cá nhân khác bên ngoài chủ thể hành động. Tuy nhiên, sự phân biệt đó chỉ mang tính tương đối, thực tế những hành động của con người rất phức tạp và nhà nghiên cứu khó có thể phân định một cách rạch ròi. Về định nghĩa hành động xã hội: “Một hành động xã hội là một hành động của một cá nhân mà có gắn một ý nghĩa vào hành động ấy, và cá nhân đó tính đến hành vi của người khác, bằng cách như vậy mà định hướng vào chuỗi hành động đó.” 8 Mọi hành động không tính đến sự tồn tại và những phản ứng có thể có từ những người khác thì không phải là hành động xã hội.
Về phân loại hành động xã hội thì Max Weber chia thành 4 loại: hành động hợp lý về mục đích, hành động hợp lý về giá trị, hành động hợp lý theo truyền thống và hành động hợp lý theo cảm xúc. Weber cho rằng tất cả các loại hành động của con người đều thuộc một trong bốn loại hành động này.
