Chương 1: Khái luận chung về cơ cấu giai cấp công nhân công nhân và quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Phú Thọ. Chương 2: Sự biến đổi cơ cấu đội ngũ công nhân tỉnh Phú Thọ: Thực trạng và giải pháp. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ƢƠ 1 Á L Ậ Ề Ơ Ấ ẤP Ô QUÁ TRÌNH Ô ỆP Ó , Ệ ĐẠ Ó Ở Ỉ P Ú 1. ơ sở lý luận về cơ cấu giai cấp công nhân và công nghiệp hóa, hiện đại hóa 1.
Khái niệm cơ cấu giai cấp công nhân Khái niệm giai cấp công nhân Hiện nay có rất nhiều quan điểm khác nhau về giai cấp công nhân của các học giả trong và ngoài nước. Chính vì vậy, để có cái nhìn chính xác nhất ta cần đi từ những quan niệm về giai cấp công nhân trong lịch sử. Thứ nhất: Quan niệm của Mác - Ăngghen về giai cấp công nhân. Trong rất nhiều công trình nghiên cứu của mình, C.Ăngghen đã sử dụng nhiều thuật ngữ, khái niệm, mệnh đề khác nhau như: giai cấp vô sản, giai cấp xã hội hoàn toàn chỉ dựa vào việc bán sức lao động của mình, lao động làm thuê ở thế kỷ XIX, giai cấp vô sản hiện đại, giai cấp công nhân hiện đại, giai cấp công nhân đại công nghiệp… như những cụm từ đồng nghĩa để nói về giai cấp công nhân - con đẻ của nền đại công nghiệp tư bản chủ nghĩa, giai cấp đại biểu cho lực lượng sản xuất tiên tiến, cho phương thức sản xuất hiện đại.
Đặc biệt, khi nghiên cứu về nguồn gốc ra đời của giai cấp công nhân các ông đều gắn sự ra đời, tồn tại và phát triển của giai cấp công nhân với nền sản xuất công nghiệp ngày càng hiện đại, có tính chất xã hội hóa rộng lớn và khẳng định “giai cấp vô sản là do cuộc cách mạng công nghiệp sản sinh ra” [59, tr. Bên cạnh đó Mác và Ph. Ăngghen luôn xem xét giai cấp công nhân trong mối tương quan với giai cấp tư sản. Giai cấp công nhân với tư cách là lực lượng sản xuất tiên tiến, hiện đại, trong quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa giai cấp công nhân là giai cấp bị bóc lột giá trị thặng dự, giai cấp bị thống trị, giai cấp làm thuê: “giai cấp công nhân vừa là sản phẩm vừa là chủ thể của nền 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com công nghiệp hiện đại, là giai cấp đại diện cho lực lượng sản xuất tiên tiến, cho phương thức sản xuất tiên tiến nhưng lại là giai cấp phải làm thuê cho giai cấp tư sản” [59, tr.
Mặc dù được gọi với nhiều tên khác nhau nhưng về bản chất theo C.Ăngghen giai cấp công nhân vẫn chỉ mang hai thuộc tính cơ bản sau: Về phương thức lao động, phương thức sản xuất: Giai cấp công nhân hay giai cấp vô sản ra đời gắn với sự ra đời của nền đại công nghiệp, phát triển cùng với sự phát triển của nền đại công nghiệp, “Các giai cấp khác đều suy tàn và tiêu vong cùng với sự phát triển của đại công nghiệp, còn giai cấp vô sản lại là sản phẩm của bản thân nền đại công nghiệp” [40, tr. Họ chính là những người lao động trực tiếp hay gián tiếp vận hành các công cụ sản xuất có tính chất công nghiệp ngày càng hiện đại và xã hội hóa cao. Đây là đặc trưng cơ bản phân biệt người công nhân hiện đại với người thợ thủ công thời trung cổ. Giai cấp công nhân đã có một quá trình phát triển từ những người thợ thủ công thời kỳ trung cổ đến những người thợ trong công trường thủ công và đến cuối cùng là những người công nhân công nghiệp hiện đại.
“Trong công trường thủ công và trong nghề nghiệp thủ công người công nhân sử dụng công cụ của mình, còn trong công xưởng thì công nhân phải phục vụ máy móc” [27.Ăngghen cũng nhiều lần khẳng định vai trò hạt nhân của giai cấp công nhân hiện đại thông qua nhiều tác phẩm, đặc biệt trong tác phẩm “Tình cảnh giai cấp công nhân ở Anh” Ăngghen đã nhấn mạnh rằng “Giai cấp công nhân Anh là kết quả của chủ yếu của cuộc cách mạng công nghiệp ở Anh. Lịch sử giai cấp công nhân Anh bắt đầu từ nửa cuối thế kỉ XVIII. Công nghiệp nhỏ đã làm nảy sinh giai cấp tư sản, công nghiệp lớn đã làm nảy sinh giai cấp công nhân, công nhân công nghiệp là hạt nhân của phong trào công nhân” [38, tr. 354] hay “Công nhân cũng là một phát minh 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của thời đại mới giống như máy móc vậy… Công nhân Anh chính là đứa con đầu lòng của nền công nghiệp hiện đại” [27, tr.
Giai cấp công nhân hiện đại là hạt nhân, là bộ phận quan trọng của mọi tầng lớp công nhân. Về vị trí giai cấp công nhân trong quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa: Trong chế độ tư bản chủ nghĩa, giai cấp công nhân là giai cấp bị bóc lột, không có tư liệu sản xuất, ở địa vị làm thuê phải bán sức lao động cho các nhà tư bản và bị nhà tư bản bóc lột giá trị thặng dư. “Giai cấp tư sản, tức là giai cấp tư bản mà lớn lên thì giai cấp vô sản, giai cấp công nhân hiện đại tức là giai cấp chỉ có thể sống với điều kiện là kiếm việc làm và chỉ kiếm được việc làm nếu lao động của họ làm tăng thêm tư bản - cũng phát triển theo. Những công nhân ấy buộc phải tự bán mình để kiếm ăn từng bữa một, là một hàng hóa tức là món hàng đem bán như bất cứ món hàng nào khác, vì thế họ phải chịu hết mọi sự may rủi của cạnh tranh, mọi sự lên xuống của thị trường” [27,tr.
Đây cũng chính là nguyên nhân sâu xa nói lên sự đối kháng gay gắt giữa giai cấp công nhân và giai cấp tư sản. Thuộc tính thứ hai này là một trong những đặc trưng cơ bản của giai cấp công nhân dưới chế độ tư bản chủ nghĩa, đó chính là lý do để C. Ăngghen gọi giai cấp công nhân với tên gọi khác là giai cấp vô sản. Từ đó trong tác phẩm “Những nguyên lý của chủ nghĩa cộng sản” Ăngghen đã đưa ra định nghĩa về giai cấp công nhân một cách cụ thể, ông khẳng định “Giai cấp vô sản là một giai cấp xã hội hoàn toàn chỉ kiếm sống bằng việc bán sức lao động của mình chứ không phải bằng lợi nhuận của bất cứ số tư bản nào, đó là một giai cấp mà hạnh phúc và đau khổ, sống và chết, toàn bộ sự sống còn của họ đều phụ thuộc vào số cầu về lao động, tức là vào tình hình chuyển biến tốt hay xấu của cuộc cạnh tranh không gì ngăn nổi.
Nói tóm lại, giai cấp vô sản hay giai cấp những người vô sản là giai cấp lao động trong thế kỷ XIX” [40, tr. Theo đó Ăngghen khẳng định giai cấp 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com công nhân được sinh ra và phát triển cùng với cuộc cách mạng công nghiệp, được nền đại công nghiệp rèn luyện vì vậy họ đại diện cho tính chất xã hội hóa của lực lượng sản xuất. Do đó giai cấp công nhân tất yếu đại diện cho phương thức sản xuất mới, là giai cấp có sứ mệnh loại bỏ quan hệ sản xuất cũ, phát triển quan hệ sản xuất mới. Có thể nói “Giai cấp tư sản đã sản sinh ra những người đào huyệt chôn chính nó.
Sự sụp đổ của giai cấp tư sản và thắng lợi của giai cấp vô sản đều là tất yếu như nhau” [40, tr. Thứ hai, quan niệm của Lênin về giai cấp công nhân. Ở giai đoạn Lênin, phong trào công nhân ở nước Nga đã giành được thắng lợi, giai cấp công nhân ở Nga đã giành được chính quyền trở thành người làm chủ. Kế thừa quan điểm của các nhà kinh điển đi trước về giai cấp công nhân, cũng giống như Mác và Ăngghen, Lênin khẳng định giai cấp công nhân chính là những người làm việc trong nền đại công nghiệp, ông còn nhấn mạnh: Công nhân chỉ bao gồm những ai do điều kiện sinh sống của bản thân mà thực sự có tâm lý vô sản, song muốn có đầy đủ tâm lý đó phải làm việc nhiều năm trong công xưởng do những điều kiện chung về sinh hoạt kinh tế - xã hội bắt buộc.
Tuy nhiên, trong điều kiện mới của giai cấp công nhân nước Nga, Lênin còn đưa ra một quan điểm mới về giai cấp công nhân. Ông cho rằng, giai cấp công nhân khi thực sự giành được chính quyền họ không còn ở vị thế của những người làm thuê mà trở thành những người làm chủ vận mệnh của chính mình, làm chủ xã hội. Thứ ba, hiện nay khi giai cấp công nhân đã giành được chính quyền, trở thành những người làm chủ thực sự thì khái niệm về giai cấp công nhân hay giai cấp vô sản đã không còn đồng nhất nữa mà có sự khác biệt nhất định. Đặc biệt là sự tranh cãi giữa những quan điểm khác nhau về giai cấp công nhân ở các nước tư bản Phương Tây và trong chính nội bộ các nước xã hội chủ nghĩa.
15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ở các nước Phương Tây: Hầu hết các quan điểm đều đưa tới phủ nhận sự tồn tại của giai cấp công nhân hiện đại, trong đó nổi bật lên 3 Lý thuyết sau: Một là Lý thuyết về giai cấp mới: Nhân vật tiêu biểu cho lý luận này là Alwin Ward Gouldner. Quan điểm này đưa ra nhằm phủ nhận sự tồn tại của giai cấp công nhân hiện nay. Họ cho rằng xã hội biến đổi, giai cấp công nhân đã được thay thế bằng những giai cấp mới: đó là những phần tử tri thức nắm văn hóa và khoa học kỹ thuật. Chính giai cấp mới này là những người nắm trong tay tư bản văn hóa, mà tư bản văn hóa mang lại nhiều lợi ích nhất cho người sử dụng tư bản.
Hai là Lý thuyết về giai cấp công nhân mới: Theo đó, lý thuyết này chỉ ra rằng: Giai cấp công nhân mới bao gồm nhà khoa học, kỹ sư, nhân viên kỹ thuật, nhân viên quản lý. khi nhấn mạnh tới đặc trưng của giai cấp công nhân mới S. Mahler đã cho rằng chính giai cấp công nhân mới này là giai cấp trung tâm trong cơ chế phức tạp nhất của chủ nghĩa tư bản hiện đại. Vì vậy họ nhận thức được một cách nhanh nhất và sâu sắc nhất những mâu thuẫn cố hữu trong cơ chế phức tạp đó, do đó họ là giai cấp tiên tiến, cơ bản nhất của xã hội hiện đại.