Phân Tích Bất Bình Đẳng Thu Nhập Theo Các Nguồn Thu Nhập Tại Việt Nam

Phân tích bất bình đẳng thu nhập tại Việt Nam theo các nguồn khác nhau. Nghiên cứu chuyên sâu về tình trạng phân hóa giàu nghèo hiện nay.

• Tác giả: Nguyễn Minh Tiến
• Người hướng dẫn: Nguyễn Thị Hoài Thu
• Trường học: Học Viện Ngân Hàng
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Phân Tích Bất Bình Đẳng Thu Nhập Theo Các Nguồn Thu Nhập Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Đề Tài Nghiên Cứu Khoa Học Sinh Viên
• Năm xuất bản: 2021-2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BẤT BÌNH ĐẲNG THU NHẬP
• 1.1. Khái niệm và đo lường bất bình đẳng thu nhập
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG BẤT BÌNH ĐẲNG THU NHẬP Ở VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN TÁCH BẤT BÌNH ĐẲNG THU NHẬP THEO CÁC NGUỒN THU NHẬP Ở VIỆT NAM
• KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bất Bình Đẳng Thu Nhập ở Việt Nam Hiện Nay

Bất bình đẳng thu nhập, một vấn đề nhức nhối trên toàn cầu, không loại trừ Việt Nam. Dù Kinh tế Việt Nam có những bước tiến vượt bậc, với GDP bình quân đầu người tăng trưởng ấn tượng, Phân hóa giàu nghèo vẫn là một thách thức lớn. Bài viết này đi sâu vào phân tích Bất bình đẳng thu nhập ở Việt Nam, đặc biệt tập trung vào các nguồn thu nhập khác nhau và tác động của chúng đến sự phân hóa này. Mục tiêu là cung cấp cái nhìn toàn diện, dựa trên số liệu thống kê và nghiên cứu khoa học, để từ đó đề xuất các Giải pháp giảm bất bình đẳng thu nhập hiệu quả hơn, góp phần vào sự phát triển bền vững của đất nước.

1.1. Khái Niệm và Các Thước Đo Bất Bình Đẳng Thu Nhập

Bất bình đẳng thu nhập không chỉ là sự chênh lệch đơn thuần giữa người giàu và người nghèo. Nó là một hệ quả của sự phân bổ không đồng đều về cơ hội, nguồn lực và quyền lực trong xã hội. Các thước đo phổ biến để đánh giá mức độ bất bình đẳng bao gồm Hệ số Gini, đường cong Lorenz, và các chỉ số Theil. Trong đó, Gini index Viêt Nam là một trong những chỉ số quan trọng để đánh giá mức độ bất bình đẳng Thu nhập ở Việt Nam. Việc hiểu rõ các thước đo này là cơ sở để phân tích và so sánh tình hình bất bình đẳng ở các quốc gia khác nhau. Theo Ngân hàng Thế giới (WB), hệ số Gini của các quốc gia có mức thu nhập thấp, hệ số Gini thường ở trong khoảng từ 0.5; còn ở các quốc gia thu nhập cao thì từ 0.3.

1.2. Tầm Quan Trọng của Nghiên Cứu Phân Tích Bất Bình Đẳng

Nghiên cứu về Phân tích bất bình đẳng không chỉ mang tính học thuật mà còn có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc. Nó giúp các nhà hoạch định chính sách nhận diện các nhóm dân cư dễ bị tổn thương, xác định nguyên nhân gốc rễ của bất bình đẳng, và thiết kế các chương trình can thiệp phù hợp. Hơn nữa, việc hiểu rõ tác động của Tác động bất bình đẳng thu nhập đến các khía cạnh kinh tế, xã hội, và chính trị là vô cùng quan trọng để đảm bảo sự phát triển toàn diện và bền vững của đất nước. Bất bình đẳng thu nhập - chênh lệch giữa khoảng cách giàu nghèo tác động trực tiếp tới tăng trưởng kinh tế, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống, tính ổn định chính trị của bất kỳ quốc gia nào trên thế giới.

II. Thực Trạng Bất Bình Đẳng Thu Nhập Phân Tích Chi Tiết 2023

Dữ liệu thống kê cho thấy Chênh lệch giàu nghèo ở Việt Nam có xu hướng giảm nhẹ trong những năm gần đây, nhưng vẫn còn ở mức đáng quan ngại. Sự phân hóa diễn ra rõ rệt giữa khu vực thành thị và nông thôn, giữa các vùng kinh tế khác nhau, và giữa các nhóm dân tộc thiểu số. Các yếu tố như trình độ học vấn, cơ hội việc làm, và khả năng tiếp cận các dịch vụ công đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành Bất bình đẳng thu nhập. Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê, thu nhập của 20% nhóm người có thu nhập thấp nhất và 20% nhóm người có thu nhập cao nhất đều tăng trong giai đoạn 2016-2020, tuy nhiên khoảng cách thu nhập giữa 2 nhóm này ngày càng lớn, điều này cho thấy sự phân hóa giàu nghèo ngày càng tăng.

2.1. Bất Bình Đẳng Thu Nhập Theo Vùng Miền và Thành Thị Nông Thôn

Bất bình đẳng thu nhập theo vùng miền thể hiện rõ sự khác biệt về điều kiện kinh tế - xã hội giữa các khu vực. Các tỉnh thành phát triển như Hà Nội và TP.HCM có mức thu nhập bình quân đầu người cao hơn nhiều so với các tỉnh miền núi phía Bắc hay Đồng bằng sông Cửu Long. Tương tự, Bất bình đẳng thu nhập theo thành thị/nông thôn cũng là một vấn đề nổi cộm, với người dân thành thị có nhiều cơ hội tiếp cận việc làm và dịch vụ tốt hơn so với người dân nông thôn. Tại khu vực thành thị, người dân bình đẳng và dễ dàng hơn trong tiếp cận các cơ hội phát triển về trình độ học vấn, kỹ năng làm việc thông qua giáo dục nên bất bình đẳng về thu nhập luôn thấp hơn khu vực nông thôn.

2.2. Ảnh Hưởng của Dân Tộc và Giới Tính Đến Thu Nhập

Bất bình đẳng thu nhập theo dân tộc là một vấn đề phức tạp, liên quan đến sự khác biệt về văn hóa, trình độ học vấn, và cơ hội việc làm. Các dân tộc thiểu số thường gặp nhiều khó khăn hơn trong việc tiếp cận các dịch vụ công và thị trường lao động, dẫn đến thu nhập thấp hơn so với người Kinh. Bất bình đẳng giới thu nhập cũng là một vấn đề đáng quan tâm, với phụ nữ thường nhận lương thấp hơn nam giới cho cùng một công việc. Ở Việt Nam, nhóm dân tộc thiểu số, nông dân quy mô nhỏ, lao động nhập cư và phụ nữ có nhiều khả năng bị nghèo hóa, không tiếp cận được các dịch vụ và quá trình ra quyết định chính trị, và bị phân biệt đối xử nhiều nhất.

2.3. Tác Động của Covid 19 Đến Bất Bình Đẳng Thu Nhập

Đại dịch Covid-19 đã làm trầm trọng thêm tình trạng Phân hóa giàu nghèo ở Việt Nam. Nhiều người lao động mất việc làm hoặc giảm thu nhập, đặc biệt là những người làm trong các ngành du lịch, dịch vụ, và dệt may. Trong khi đó, một số doanh nghiệp và cá nhân lại tận dụng cơ hội để gia tăng lợi nhuận, dẫn đến sự gia tăng về Chênh lệch giàu nghèo. Năm 2020 do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 tác động tiêu cực tới các lĩnh vực kinh tế – xã hội, nước ta vẫn đạt mức tăng trưởng thuộc nhóm cao nhất thế giới với mức tăng 2,91%.

III. Nguồn Gốc Bất Bình Đẳng Thu Nhập Phân Tích Theo Nguồn Thu Nhập

Để hiểu rõ hơn về Nguyên nhân bất bình đẳng thu nhập, cần phân tích chi tiết các nguồn thu nhập khác nhau và vai trò của chúng trong việc hình thành sự phân hóa. Các nguồn thu nhập chính bao gồm tiền lương, thu nhập từ kinh doanh, thu nhập từ tài sản, và các khoản trợ cấp xã hội. Việc xác định nguồn thu nhập nào đóng góp nhiều nhất vào bất bình đẳng là cơ sở để thiết kế các chính sách can thiệp hiệu quả. Theo Yun Xu và cộng sự (2018) cho thấy thu nhập từ tiền lương hoặc thu nhập phi nông nghiệp chiếm ưu thế trong việc gia tăng khoảng cách thu nhập giữa các vùng nông thôn, vì vậy thu nhập liên quan đến nông nghiệp rất hữu ích để thu hẹp khoảng cách.

3.1. Vai Trò của Tiền Lương và Thu Nhập Từ Kinh Doanh

Tiền lương là nguồn thu nhập chính của phần lớn người lao động, nhưng cũng là một trong những yếu tố quan trọng góp phần vào Bất bình đẳng thu nhập. Sự khác biệt về trình độ học vấn, kỹ năng, và kinh nghiệm làm việc dẫn đến sự khác biệt lớn về mức lương giữa các ngành nghề và vị trí công việc. Thu nhập từ kinh doanh cũng đóng vai trò quan trọng, đặc biệt là đối với những người có khả năng khởi nghiệp và tạo ra giá trị gia tăng. Trần Quang Tuyến và cộng sự (2018) nghiên cứu về vai trò của các nguồn thu nhập cho hai nhóm dân số là người Kinh/Hoa và cộng đồng dân tộc thiểu số. Nghiên cứu này cho thấy tiền lương và thu nhập từ kinh doanh phi nông nghiệp là hai yếu tố quyết định chính của bất bình đẳng thu nhập.

3.2. Ảnh Hưởng của Thu Nhập Từ Tài Sản và Trợ Cấp Xã Hội

Thu nhập từ tài sản, bao gồm lợi nhuận từ cho thuê nhà đất, cổ tức, và lãi suất, thường tập trung trong tay những người giàu có, góp phần làm gia tăng Phân hóa giàu nghèo. Các khoản trợ cấp xã hội, như tiền trợ cấp thất nghiệp, trợ cấp người già, và trợ cấp cho người nghèo, có vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu Nghèo đói ở Việt Nam và thu hẹp khoảng cách thu nhập. Để tìm hiểu đóng góp của các nguồn thu nhập vào bất bình đẳng thu nhập, đề tài tiến hành tổng quan các nghiên cứu phân tách bất bình đẳng theo nguồn thu nhập. Sự khác nhau giữa các nghiên cứu cơ bản là cách phân chia các nguồn thu nhập và sự phân nhóm dân số để so sánh.

3.3. Bất Bình Đẳng Cơ Hội Tiếp Cận Các Nguồn Thu Nhập

Bất bình đẳng cơ hội tiếp cận các nguồn thu nhập là một vấn đề nghiêm trọng, đặc biệt là đối với những người sinh ra trong gia đình nghèo khó hoặc sống ở vùng sâu vùng xa. Việc thiếu cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng, dịch vụ y tế tốt, và các nguồn lực kinh tế khiến cho họ khó có thể cải thiện thu nhập và thoát khỏi vòng luẩn quẩn của nghèo đói. Bất bình đẳng về cơ hội dễ dẫn đến sự hình thành “cái bẫy bất bình đẳng thu nhập” trong thế hệ tương lai. Ví dụ, trẻ em sinh ra ở các gia đình nghèo không có cơ hội ngang bằng với trẻ em trong các gia đình giàu để hưởng nền giáo dục có chất lượng.

IV. Giải Pháp Giảm Bất Bình Đẳng Thu Nhập Đề Xuất Chính Sách

Để giảm thiểu Bất bình đẳng thu nhập ở Việt Nam, cần có một hệ thống các chính sách toàn diện và đồng bộ, tập trung vào việc tạo ra cơ hội bình đẳng cho tất cả mọi người, cải thiện hệ thống an sinh xã hội, và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bao trùm. Các chính sách này cần được thiết kế dựa trên bằng chứng khoa học và được thực hiện một cách minh bạch và hiệu quả. Để xây dựng nền CNXH cần rất nhiều yếu tố, mà trong đó yếu tố đầu tiên và tiên quyết là kinh tế-xã hội. “Mỗi chính sách kinh tế đều phải hướng tới mục tiêu phát triển xã hội; mỗi chính sách xã hội phải nhằm tạo ra động lực thúc đẩy phát triển kinh tế; khuyến khích làm giàu hợp pháp phải đi đôi với xóa đói, giảm nghèo bền vững, chăm sóc những người có công, những người có hoàn cảnh khó khăn. Đây là một yêu cầu có tính nguyên tắc để bảo đảm sự phát triển lành mạnh, bền vững, theo định hướng XHCN”

4.1. Nâng Cao Chất Lượng Giáo Dục và Đào Tạo Nghề

Giáo dục là chìa khóa để mở ra cơ hội việc làm tốt hơn và cải thiện thu nhập. Cần đầu tư mạnh vào giáo dục, đặc biệt là ở các vùng nông thôn và vùng sâu vùng xa, để đảm bảo rằng tất cả trẻ em đều có cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng. Bên cạnh đó, cần tăng cường đào tạo nghề để trang bị cho người lao động những kỹ năng cần thiết để đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Thiếu đầu tư cho giáo dục và y tế cũng như hạn chế sự tham gia dân sự và chính trị đối với các nhóm thiệt thòi đã tác động tiêu cực tới tương lai của các nhóm này. Giáo dục có nhiều tiềm năng cải thiện khả năng dịch chuyển xã hội và giải quyết bất bình đẳng cùng cực. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề bất bình đẳng trong giáo dục.

4.2. Cải Thiện Hệ Thống An Sinh Xã Hội và Chính Sách Thuế

Cần mở rộng phạm vi và nâng cao hiệu quả của hệ thống an sinh xã hội, bao gồm các khoản trợ cấp thất nghiệp, trợ cấp người già, và trợ cấp cho người nghèo. Bên cạnh đó, cần cải cách chính sách thuế để đảm bảo rằng những người giàu có đóng góp nhiều hơn cho xã hội, đồng thời giảm gánh nặng thuế cho những người có thu nhập thấp. Nhiều chính sách công như thuế, trợ cấp phúc lợi, cung cấp dịch vụ giáo dục và y tế, giá cả và các quy định cạnh tranh có tác động phân phối thu nhập (Trapeznikova, Ija, 2019).

4.3. Thúc Đẩy Tăng Trưởng Kinh Tế Bao Trùm và Tạo Việc Làm

Cần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bao trùm, tạo ra nhiều việc làm mới và cải thiện thu nhập cho người lao động. Điều này đòi hỏi phải có một môi trường kinh doanh thuận lợi, khuyến khích đầu tư vào các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao, và hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển. Tình trạng thất nghiệp hoặc có một công việc chất lượng kém (tức là được trả lương thấp hoặc bấp bênh) vì điều này hạn chế khả năng tiếp cận với thu nhập khá và ổn định, ảnh hưởng trực tiếp tới mức thu nhập kiếm được của mỗi người.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Nghiên Cứu Trường Hợp và Thảo Luận

Phân tích các nghiên cứu trường hợp cụ thể, như tác động của các chương trình giảm nghèo hoặc hiệu quả của các chính sách thuế, là một cách hữu ích để hiểu rõ hơn về Giải pháp giảm bất bình đẳng thu nhập trong thực tế. Bên cạnh đó, thảo luận về các thách thức và cơ hội trong việc thực hiện các chính sách này cũng là một phần quan trọng của quá trình nghiên cứu. Đã có một số nghiên cứu về chủ đề này, tuy nhiên mỗi nghiên cứu lại có một góc nhìn khác nhau về nguồn thu nhập. Trần Quang Tuyến và cộng sự (2018) nghiên cứu về vai trò của các nguồn thu nhập cho hai nhóm dân số là người Kinh/Hoa và cộng đồng dân tộc thiểu số. Nghiên cứu này cho thấy tiền lương và thu nhập từ kinh doanh phi nông nghiệp là hai yếu tố quyết định chính của bất bình đẳng thu nhập.

5.1. Phân Tích Các Chương Trình Giảm Nghèo và Tạo Việc Làm

Các chương trình giảm nghèo, như chương trình 30a, đã có những tác động tích cực đến việc cải thiện đời sống của người dân ở các vùng nghèo khó. Tuy nhiên, cần đánh giá kỹ lưỡng hiệu quả của các chương trình này và điều chỉnh chúng cho phù hợp với điều kiện thực tế. Bên cạnh đó, cần tăng cường hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa, tạo điều kiện cho họ phát triển và tạo ra nhiều việc làm mới. Về bảo hiểm y tế, các hộ nghèo được cấp miễn phí thẻ bảo hiểm y tế theo chính sách hỗ trợ của chính phủ; tuy nhiên các chi phí khám chữa bệnh, vật tư y tế và thuốc nằm ngoài danh mục được bảo hiểm, cùng với chi phí ăn ở và đi lại đang là gánh nặng vô cùng lớn đối với các hộ nghèo khi gặp rủi ro đau ốm và bệnh tật.

5.2. Đánh Giá Hiệu Quả của Các Chính Sách Thuế và An Sinh Xã Hội

Các chính sách thuế và an sinh xã hội có vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu Bất bình đẳng thu nhập. Tuy nhiên, cần đánh giá kỹ lưỡng hiệu quả của các chính sách này và điều chỉnh chúng cho phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội. Bên cạnh đó, cần tăng cường giám sát việc thực hiện các chính sách này để đảm bảo rằng chúng được thực hiện một cách minh bạch và hiệu quả. Nhiều chính sách công như thuế, trợ cấp phúc lợi, cung cấp dịch vụ giáo dục và y tế, giá cả và các quy định cạnh tranh có tác động phân phối thu nhập (Trapeznikova, Ija, 2019).

VI. Kết Luận và Tương Lai Hướng Đến Xã Hội Công Bằng Hơn

Bất bình đẳng thu nhập là một thách thức lớn đối với sự phát triển bền vững của Việt Nam. Để vượt qua thách thức này, cần có một hệ thống các chính sách toàn diện và đồng bộ, tập trung vào việc tạo ra cơ hội bình đẳng cho tất cả mọi người, cải thiện hệ thống an sinh xã hội, và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bao trùm. Hướng đến một xã hội công bằng hơn, nơi mọi người đều có cơ hội phát triển và hưởng thụ thành quả của tăng trưởng kinh tế, là mục tiêu cao cả mà chúng ta cần hướng đến. Vấn đề mấu chốt, nhạy cảm trong phát triển kinh tế là vấn đề về quan hệ phân phối. Làm thế nào để quan hệ phân phối có thể huy động được tốt nhất nguồn vốn, kích thích sức sáng tạo, sức sản xuất, nhưng đồng thời không tạo ra “hố sâu bất bình đẳng”, gây bất ổn xã hội? - Đây luôn là nỗi trăn trở của các cấp chính quyền, nhà hoạch định chính sách từ trước tới nay.

6.1. Tầm Quan Trọng của Việc Tiếp Tục Nghiên Cứu và Đánh Giá

Việc tiếp tục nghiên cứu và đánh giá về Bất bình đẳng thu nhập là vô cùng quan trọng để hiểu rõ hơn về các nguyên nhân gốc rễ và tác động của nó. Bên cạnh đó, cần thường xuyên đánh giá hiệu quả của các chính sách hiện hành và điều chỉnh chúng cho phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội. Nghiên cứu này áp dụng phương pháp phân tách Gini do Lerman và Yitzhaki (1985) đề xuất. Hệ số Gini 𝐺𝐼 có thể được phân tách thành: 𝐾 𝐺𝐼 = ∑ 𝑆𝑘 𝐺𝑘 𝑅𝑘 𝑘=1

6.2. Hợp Tác Quốc Tế và Chia Sẻ Kinh Nghiệm

Hợp tác quốc tế và chia sẻ kinh nghiệm với các quốc gia khác cũng là một cách hữu ích để học hỏi những bài học thành công và tránh những sai lầm trong quá trình giảm thiểu Bất bình đẳng thu nhập. Bên cạnh đó, cần tăng cường sự tham gia của các tổ chức xã hội dân sự và cộng đồng trong việc giám sát và đánh giá các chính sách công. Như Nguyễn Trần Lâm – Oxfam, 2017, bất bình đẳng trong thu nhập xuất phát từ bất bình đẳng trong kinh tế, bất bình đẳng dân tộc, theo giới, bất bình đẳng cơ hội, tiếng nói và y tế - giáo dục.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BẤT BÌNH ĐẲNG THU NHẬP 1.1 Khái niệm và đo lường bất bình đẳng thu nhập 1. Khái niệm về bất bình đẳng thu nhập: Bất bình đẳng là sự không bình đẳng, không ngang bằng nhau về các cơ hội hoặc các lợi ích đối với những cá nhân khác nhau trong một nhóm xã hội hoặc trong nhiều nhóm xã hội. Bất bình đẳng có thể tồn tại trong nhiều lĩnh vực khác nhau như thu nhập, sự giàu có, sức khỏe, dinh dưỡng, … Thu nhập là khoản của cải thường được tính thành tiền mà một cá nhân, doanh nghiệp hoặc một nền kinh tế nhận được trong một khoảng thời gian nhất định từ công việc, dịch vụ hoặc hoạt động nào đó. Nó có thể gồm các khoản như tiền lương, tiền công, tiền cho thuê tài sản, lợi nhuận kinh doanh.

Thu nhập là yếu tố quyết định chính đến chất lượng cuộc sống, ảnh hưởng đến sức khỏe và hạnh phúc của các cá nhân và gia đình, và thay đổi theo các yếu tố xã hội như giới tính, tuổi tác, chủng tộc hoặc dân tộc. Bất bình đẳng thu nhập được hiểu là cách thức phân bổ thu nhập không đồng đều giữa các cá nhân, hộ gia đình, nhóm dân cư, tầng lớp xã hội hoặc quốc gia. Phân phối càng ít bình đẳng thì bất bình đẳng thu nhập càng cao. Bất bình đẳng thu nhập là một khía cạnh chính của phân tầng xã hội và giai cấp xã hội.

Nó ảnh hưởng và bị ảnh hưởng bởi nhiều hình thức bất bình đẳng khác, chẳng hạn như bất bình đẳng về của cải, quyền lực chính trị và địa vị xã hội. Các nghiên cứu về bất bình đẳng thu nhập giúp chỉ ra sự chênh lệch về thu nhập giữa các bộ phận dân cư khác nhau. Khi phân tích bất bình đẳng thu nhập, các nhà nghiên cứu thường nghiên cứu sự phân bổ dựa trên giới tính, dân tộc, vị trí địa lý hoặc nghề nghiệp,. Chỉ số Gini là một cách phổ biến để so sánh sự bất bình đẳng về thu nhập trên toàn cầu.

Đo lường bất bình đẳng thu nhập Các nhà kinh tế sử dụng nhiều thước đo khác nhau để đo lường bất bình đẳng thu nhập. Các biện pháp được sử dụng phổ biến nhất là đường cong Lorenz, hệ số Gini, hệ số Theil. Đường cong Lorenz 4 Đường cong Lorenz là một đồ thị dùng để biểu diễn mức độ bất bình đẳng trong phân phối. Nó được phát triển bởi nhà kinh tế học người Mỹ Max Otto Lorenz (1880- 1959) vào năm 1905 để mô tả về tình trạng phân phối thu nhập.

Để xây dựng đường cong Lorenz, trước hết cần thu thập và sắp xếp thu nhập của các cá nhân trong xã hội sắp xếp theo thứ tự từ những người nghèo nhất đến những người giàu nhất. Sau đó tổng dân số được phân chia thành các nhóm có giá trị thu nhập tương ứng. Việc sắp xếp theo thứ tự những người nghèo nhất đến giàu nhất trong xã hội sẽ đảm bảo phần thu nhập tương ứng cho người nghèo nhất là thu nhập thấp nhất và ngược lại. Bước thứ ba là xếp các phân vị dân cư này dọc theo cạnh đáy, và phần trăm thu nhập tương ứng của các nhóm đó vào cạnh bên của hình vuông Lorenz.

Cuối cùng, nối các điểm kết hợp giữa phần trăm cộng dồn dân số và phần trăm cộng dồn thu nhập, chúng ta sẽ có được đồ thị về đường Lorenz. Đường cong Lorenz được mô phỏng trên hệ trục toạ độ có trục tung thể hiện tỷ lệ % cộng dồn thu nhập, trục hoành thể hiện % cộng dồn dân số. Đường bình đẳng tuyệt đối hợp với trục hoành một góc 450. Mỗi điểm trên đường này thể hiện tỷ lệ phần trăm dân số đúng bằng tỷ lệ phần trăm thu nhập.

Đường bất bình đẳng tuyệt đối là đường bao ngoài bên dưới, gồm đường song song với trục tung bên phải và trục hoành, mỗi điểm trên đường này thể hiện tỷ lệ phần trăm số hộ gia đình không có thu nhập hoặc tỷ lệ phần trăm của hộ gia đình chiếm toàn bộ tổng thu nhập. 5 Trong trường hợp phân phối thực tế trường đường 450 thì thu nhập được phân phối bình quân đầu người (phân phối tuyệt đối bình đẳng). Ngược lại, đường phân phối thực tế trùng với đường tạo bởi trục hoành và đường song song với trục tung ở phía bên phải thì đó là thái cực bất công hoàn toàn (bất bình đẳng tuyệt đối). Khi đó toàn bộ thu nhập quốc dân chỉ nằm trong tay một cá nhân.

Độ mở của đường phân phối thực tế so với đường 450 cho thấy mức độ bất bình đẳng về phân phối thu nhập. Thông thường, độ mở càng lớn thì đường cong Lorenz khi đó mô tả phương thức phân phối thu nhập có xu hướng bất bình đẳng hơn so với những đường cong Lorenz có độ mở nhỏ hơn. Tuy nhiên, điều kết luận trên không phải lúc nào cũng chính xác. Phương pháp đường cong Lorenz có hai hạn chế lớn khi đo mức độ bất bình đẳng trong phân phối thu nhập.

Thứ nhất, phương pháp này không phân biệt sự khác nhau về mức độ bất bình đẳng trong trường hợp các đường cong Lorenz cắt nhau. Thứ hai, mặc dù phương pháp đường cong Lorenz đơn giản, dễ thực hiện, nhưng là phương pháp trực giác, mà chưa đưa ra được thước đo cụ thể để lượng hoá mức độ bất bình đẳng. Phương pháp hệ số Gini Phương pháp hệ số Gini được Corrado Gini (1884- 1965) đưa ra vào năm 1913 cho phép lượng hoá mức độ bất bình đẳng trong phân phối thu nhập xã hội. Dựa trên phương pháp đường cong Lorenz, Gini đưa ra hệ số phản ánh mức độ tập trung thu nhập để đo lường mức độ bất bình đẳng bằng cách xác định tỷ lệ giữa hai phần diện tích giới hạn giữa đường 450 và đường cong Lorenz với phần diện tích nằm dưới đường 450 gọi là hệ số Gini Hệ số Gini có giá trị cáo nhất bằng 1 (bất công bằng tuyệt đối) và giá trị thất nhất bằng 0 (công bằng tuyệt đối).Theo Ngân hàng Thế giới (WB), hệ số Gini của các quốc gia có mức thu nhập thấp, hệ số Gini thường ở trong khoảng từ 0.5; còn ở các quốc gia thu nhập cao thì từ 0.

Hệ số Gini khắc phục được hạn chế của đường Lorenz là hệ số này đã lượng hóa được mức độ bất bình đẳng trong phân phối thu nhập. Nó cho phép so sánh mức độ bất 6 bình đẳng trong phân phối thu nhập giữa các quốc gia, khu vực và vùng. Tuy nhiên, Gini cũng có nhược điểm là trong trường hợp sau khi tính toán, giá trị của hệ số Gini của hai quốc gia là như nhau nhưng độ phân bổ các nhóm dân cư có mức thu nhập khác nhau không giống nhau, điều này luôn xảy ra khi hai đường cong Lorenz cắt nhau. Như vậy trong trường hợp này hệ số Gini không phản ánh hết tình trạng phân phối thu nhập giữa hai quốc gia.

Phương pháp hệ số Theil: Chỉ số Theil là một thước đo về sự bất bình đẳng hay được nhắc đến do nhà kinh tế lượng người Hà Lan H. Chỉ số này được xây dựng bắt nguồn từ chỉ số Entropy tổng quát, một chỉ số cho phép đo lường bất bình đẳng thu nhập/tiêu dùng, được xác định bằng đẳng thức Tham số a phản ánh trọng số được gắn cho khoảng cách về thu nhập giữa các nhóm khác nhau trong phân phối thu nhập và có thể nhận bất kì một giá trị nào. Khi a nhận giá trị thấp thì GE nhạy cảm hơn với những thay đổi ở đuôi trái của phân phối thu nhập. Khi α nhận giá trị cao thì GE nhạy cảm hơn với những thay đổi ở đuôi phải của phân phối thu nhập.

Giá trị của thước đo GE chạy từ 0 đến vô cùng. Trong đó 0 thể hiện sự phân phối bình đẳng tuyệt đối và giá trị cao hơn của GE thể hiện mức độ bất bình đẳng lớn hơn. Theo quy tắc của l'Hopital, thước đo GE với tham số 0 và 1 trở thành hai thước đo của Theil về bất bình đẳng là chỉ số Theil L và chỉ số Theil T. Chỉ số Theil L được xác định theo công thức sau: 7 Và chỉ số Theil T được xác định theo công thức sau: Chỉ số Theil L biến động từ 0 (bình đẳng tuyệt đối) đến vô cùng (bất bình đẳng tuyệt đối), chỉ số Theil T biến động từ 0 (bình đẳng tuyệt đối) đến Ln(N) (bất bình đẳng tuyệt đối).

Tuy nhiên, trong thực tế, chỉ số Theil ít khi lớn hơn 1. Mặc dù đây là hai chỉ số cho phép đo lường bất bình đẳng trong phân phối thu nhập nhưng chỉ số Theil L được sử dụng phổ biến vì nó nhạy cảm hơn so với chỉ số Theil T đối với sự bất bình đẳng ở phần thấp trong đồ thị phân phối thu nhập. Chỉ số Theil càng lớn thì sự bất bình đẳng trong phân phối thu nhập càng cao, cho thấy rõ sự phân bố chi tiêu giữa người nghèo. Chính vì vậy, khi sử dụng chỉ số Theil có hai lợi thế là: - Làm tăng trọng số của những người có thu nhập thấp; - Cho phép phân tách sự bất bình đẳng chung thành bất bình đẳng trong từng nhóm nhỏ.

Nói một cách chính xác thì chỉ số Theil quốc gia là bình quân gia quyền của các chỉ số của các phân nhóm, với quyền số là tỉ trọng số người có trong mỗi phân nhóm trong tổng dân số. Ngoài đường cong Lorenz, hệ số Theil, hệ số Gini, còn có những công cụ khác để đo lường mức độ bất bình đẳng trong phân phối thu nhập giữa các nhóm dân cư ví dụ như tỷ lệ về thu nhập của nhóm dân cư có thu nhập cao nhất và thấp nhất. Nguyên nhân dẫn đến bất bình đẳng thu nhập Từ trước đến nay, quá trình phân phối thu nhập quốc dân luôn là vấn đề được các nhà nghiên cứu quan tâm, thúc đẩy việc bóc tách thị trường và các nhân tố sản xuất, từ 8 đó đánh giá nguyên nhân gây ra tình trạng bất bình đẳng thu nhập, khoảng cách giàu nghèo. Nhiều nghiên cứu đã được xây dựng để giải thích thu nhập của một cá nhân được quyết định như thế nào, phụ thuộc vào những yếu tố nào: World Bank (2016) cho thấy có một vài lý do chính cho sự bất bình đẳng thu nhập bao gồm: (i) không bình đẳng về cơ hội, (ii) không bình đẳng về việc làm, (iii) sự tập trung của cải cao, và (iv) khả năng phục hồi thấp.