Luận Văn Thạc Sĩ Về Bảo Vệ Quyền Trẻ Em Trong Pháp Luật Quốc Tế và Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls pháp luật quốc tế pháp luật nước ngoài về bảo vệ quyền trẻ em, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh

• Tác giả: Nguyễn Thị Huyền
• Người hướng dẫn: TS. Lê Văn Bính
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Quốc Tế
• Đề tài: Pháp Luật Quốc Tế, Pháp Luật Nước Ngoài Về Bảo Vệ Quyền Trẻ Em
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM
• 1.1. Lịch sử hình thành và phát triển
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Tại Việt Nam
• 1.2. Khái niệm quyền trẻ em trong pháp luật quốc tế và pháp luật Việt Nam
• 1.2.1. Khái niệm về trẻ em
• 1.2.2. Quyền trẻ em
• 1.3. Đặc điểm các quan hệ pháp luật về bảo vệ quyền trẻ em
• 1.3.1. Đặc điểm các quan hệ pháp luật quốc tế về bảo vệ quyền trẻ em
• 1.3.2. Đặc điểm pháp luật Việt Nam về bảo vệ quyền trẻ em
• 1.3.3. Mối quan hệ giữa pháp luật Việt Nam và pháp luật quốc tế trong việc bảo vệ quyền trẻ em
• 1.4. Các nguyên tắc cơ bản trong bảo vệ quyền trẻ em
• 1.4.1. Nguyên tắc không phân biệt đối xử
• 1.4.2. Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em là trách nhiệm của mọi công dân, gia đình, nhà nước và toàn xã hội
• 1.4.3. Nguyên tắc dành lợi ích tốt nhất cho trẻ em
• 1.4.4. Trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt đều được giúp đỡ để hòa nhập với gia đình, cộng đồng
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT QUỐC TẾ, PHÁP LUẬT NƯỚC NGOÀI VÀ PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM
• 2.1. Pháp luật quốc tế, pháp luật nước ngoài về bảo vệ quyền trẻ em
• 2.2. Quyền sống còn của trẻ em
• 2.3. Quyền được bảo vệ
• 2.4. Quyền được phát triển
• 2.5. Quyền được tham gia
• 2.6. Bảo vệ quyền trẻ em theo pháp luật Việt Nam
• 2.6.1. Quyền được bảo vệ
• 2.6.2. Quyền được phát triển
• 2.6.3. Quyền được tham gia
• 2.7. Các thiết chế bảo vệ quyền trẻ em
• 2.7.1. Các thiết chế quốc tế về bảo vệ quyền trẻ em
• 2.7.2. Các thiết chế bảo vệ quyền trẻ em ở Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM Ở VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ ĐỀ XUẤT NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VIỆT NAM
• 3.1. Tình hình bảo vệ quyền trẻ em ở Việt Nam
• 3.2. Thành tựu đạt được trong công tác bảo vệ quyền trẻ em ở Việt Nam
• 3.3. Hạn chế trong công tác bảo vệ quyền trẻ em ở Việt Nam
• 3.3.1. Nguyên nhân của việc bảo vệ quyền trẻ em ở Việt Nam còn hạn chế
• 3.3.1.1. Đối với hệ thống pháp luật quốc tế
• 3.3.1.2. Đối với hệ thống pháp luật Việt Nam
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bảo Vệ Quyền Trẻ Em Tại Việt Nam

Bảo vệ quyền trẻ em là một trong những vấn đề quan trọng trong chính sách phát triển của Việt Nam. Trẻ em không chỉ là tương lai của đất nước mà còn là đối tượng cần được bảo vệ và chăm sóc đặc biệt. Trong những năm qua, Việt Nam đã có nhiều nỗ lực trong việc xây dựng hệ thống pháp luật nhằm bảo vệ quyền trẻ em, từ việc ký kết các công ước quốc tế đến việc ban hành các văn bản pháp luật trong nước.

1.1. Lịch Sử Hình Thành Quyền Trẻ Em Trên Thế Giới

Quyền trẻ em đã được công nhận từ rất sớm trong lịch sử. Năm 1989, Công ước về quyền trẻ em được thông qua, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của trẻ em trên toàn cầu. Công ước này đã xác định rõ các quyền cơ bản của trẻ em, bao gồm quyền sống, quyền phát triển và quyền được bảo vệ.

1.2. Khái Niệm Quyền Trẻ Em Trong Pháp Luật Việt Nam

Tại Việt Nam, quyền trẻ em được quy định trong nhiều văn bản pháp luật, bao gồm Hiến pháp và các luật chuyên ngành. Quyền trẻ em không chỉ bao gồm quyền được sống, phát triển mà còn bao gồm quyền được tham gia vào các hoạt động xã hội và quyền được bảo vệ khỏi bạo lực và xâm hại.

II. Thách Thức Trong Bảo Vệ Quyền Trẻ Em Tại Việt Nam

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong việc bảo vệ quyền trẻ em, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải đối mặt. Tình trạng xâm hại trẻ em, bạo lực gia đình và sự thiếu hụt các dịch vụ hỗ trợ cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt vẫn diễn ra phổ biến.

2.1. Tình Trạng Xâm Hại Quyền Trẻ Em

Theo báo cáo của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, tình trạng xâm hại trẻ em tại Việt Nam đang gia tăng. Nhiều trẻ em bị xâm hại tình dục, bị bạo lực trong gia đình và xã hội. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp mạnh mẽ hơn để bảo vệ trẻ em.

2.2. Thiếu Hụt Dịch Vụ Hỗ Trợ Trẻ Em

Nhiều trẻ em, đặc biệt là trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, không nhận được sự hỗ trợ cần thiết từ gia đình và xã hội. Các dịch vụ chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em còn thiếu và chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế.

III. Phương Pháp Bảo Vệ Quyền Trẻ Em Hiệu Quả Tại Việt Nam

Để bảo vệ quyền trẻ em một cách hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và cộng đồng. Việc nâng cao nhận thức về quyền trẻ em trong xã hội cũng là một yếu tố quan trọng.

3.1. Tăng Cường Giáo Dục Về Quyền Trẻ Em

Giáo dục về quyền trẻ em cần được đưa vào chương trình học tại các trường học. Điều này giúp trẻ em nhận thức rõ hơn về quyền lợi của mình và biết cách bảo vệ bản thân khỏi các hành vi xâm hại.

3.2. Cải Thiện Hệ Thống Pháp Luật

Cần phải hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến bảo vệ quyền trẻ em, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong việc thực thi. Các quy định pháp luật cần phải được áp dụng nghiêm ngặt để xử lý các hành vi vi phạm quyền trẻ em.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Trong Bảo Vệ Quyền Trẻ Em

Việc bảo vệ quyền trẻ em không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của trẻ em.

4.1. Vai Trò Của Các Tổ Chức Phi Chính Phủ

Các tổ chức phi chính phủ đã có nhiều hoạt động tích cực trong việc bảo vệ quyền trẻ em, từ việc cung cấp dịch vụ hỗ trợ đến việc nâng cao nhận thức cộng đồng về quyền trẻ em.

4.2. Sự Tham Gia Của Cộng Đồng

Cộng đồng cần tham gia tích cực vào các hoạt động bảo vệ quyền trẻ em, từ việc giám sát các hành vi xâm hại đến việc hỗ trợ trẻ em có hoàn cảnh khó khăn. Sự tham gia của cộng đồng sẽ tạo ra một môi trường an toàn hơn cho trẻ em.

V. Kết Luận Về Bảo Vệ Quyền Trẻ Em Tại Việt Nam

Bảo vệ quyền trẻ em là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Cần có sự nỗ lực từ nhiều phía để đảm bảo rằng mọi trẻ em đều được sống trong môi trường an toàn và phát triển toàn diện.

5.1. Tương Lai Của Quyền Trẻ Em Tại Việt Nam

Trong tương lai, việc bảo vệ quyền trẻ em cần được chú trọng hơn nữa, với các chính sách và chương trình cụ thể nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cho trẻ em.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện

Cần có các giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình bảo vệ quyền trẻ em, bao gồm việc tăng cường hợp tác quốc tế và chia sẻ kinh nghiệm trong việc bảo vệ quyền trẻ em.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bảo vệ quyền trẻ em là một trong những trụ cột nhân đạo quan trọng hàng đầu của luật quốc tế đương đại. Theo số liệu thống kê của UNICEF, trung bình mỗi ngày trên thế giới có hơn 24.000 trẻ em dưới 5 tuổi tử vong do thiếu điều kiện chăm sóc y tế, khoảng 500 triệu đến 1,5 tỷ trẻ em phải gánh chịu các hình thức bạo hành khác nhau, và ước tính 150 triệu trẻ em từ 5 đến 14 tuổi bị biến thành lực lượng lao động chính. Tại Việt Nam, báo cáo của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội chỉ ra rằng chỉ trong giai đoạn 2008 - 2009, cả nước đã ghi nhận 5.956 vụ bạo lực liên quan đến trẻ em. Đồng thời, số liệu từ Bộ Công an ghi nhận khoảng 1.520 vụ xâm hại tình dục trẻ em, trong đó riêng 9 tháng đầu năm 2009 đã có 813 trẻ em bị xâm hại nghiêm trọng với 22 trường hợp bị sát hại và 246 vụ hiếp dâm.

Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nghiên cứu chuyên sâu về cơ chế pháp lý quốc tế và kinh nghiệm lập pháp nước ngoài nhằm bảo vệ toàn diện thế hệ tương lai. Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Luật Quốc tế tập trung phân tích hệ thống quy phạm của Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em năm 1989, các văn kiện bổ trợ của Tổ chức Lao động Quốc tế, cùng pháp luật của các quốc gia điển hình như Liên bang Nga, Nhật Bản, Trung Quốc, Philippines, Anh và Canada. Phạm vi nghiên cứu bao quát các mốc lịch sử từ đầu thế kỷ XX đến giai đoạn 2008 - 2012, đối chiếu trực tiếp với hệ thống pháp luật Việt Nam. Luận văn hướng tới mục tiêu hoàn thiện khung pháp lý quốc gia, gia tăng hiệu lực thực thi bảo vệ trẻ em, giảm thiểu tỷ lệ xâm hại và nâng cao 100% tính tương thích giữa pháp luật Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết quyền con người phổ quát (Universal Human Rights Theory) và nguyên tắc tận tâm thực hiện cam kết quốc tế (Pacta sunt servanda), đòi hỏi mọi quốc gia thành viên phải chuyển hóa nghĩa vụ điều ước vào pháp luật nội địa. Trọng tâm của khung phân tích là hệ thống chuẩn mực được thiết lập bởi Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em năm 1989 gồm 54 điều khoản và 2 Nghị định thư bổ sung năm 2000. Cụ thể, khung lý thuyết phân định 4 nhóm quyền cơ bản của trẻ em bao gồm: Quyền sống còn (Survival Rights), Quyền được bảo vệ (Protection Rights), Quyền được phát triển (Development Rights) và Quyền được tham gia (Participation Rights).

Nghiên cứu áp dụng 4 nguyên tắc cốt lõi xuyên suốt:

1. Nguyên tắc không phân biệt đối xử (Điều 2 Công ước năm 1989).
2. Nguyên tắc dành lợi ích tốt nhất cho trẻ em (Điều 3 Công ước năm 1989).
3. Nguyên tắc bảo đảm sự sống còn và phát triển tối đa.
4. Nguyên tắc tôn trọng ý kiến và sự tham gia của trẻ em.

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp các tiêu chuẩn lao động quốc tế từ Công ước số 138 năm 1973 về độ tuổi lao động tối thiểu với 155 quốc gia phê chuẩn và Công ước số 182 năm 1999 về xóa bỏ các hình thức lao động trẻ em tồi tệ nhất với 171 quốc gia phê chuẩn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp chặt chẽ với phương pháp luật học so sánh (Comparative Legal Analysis), phương pháp phân tích quy phạm và tổng hợp dữ liệu thứ cấp. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm hệ thống văn bản pháp luật quốc tế gồm 12 điều ước và nghị định thư, cùng 8 đạo luật chuyên ngành tại Việt Nam như Hiến pháp năm 1992, Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004, Bộ luật Hình sự năm 1999, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, Bộ luật Lao động và Luật Quốc tịch năm 2008.

Mẫu đối sánh quốc tế được lựa chọn có chủ đích từ các hệ thống pháp luật tiêu biểu đại diện cho nhiều truyền thống pháp lý: Luật Liên bang Nga số 124-FZ năm 1998 (được sửa đổi bổ sung qua 8 giai đoạn đến năm 2011), Luật Phúc lợi trẻ em năm 1947 và Luật Phòng chống lạm dụng trẻ em năm 2004 của Nhật Bản, Luật Bảo vệ người chưa thành niên và Luật Hình sự năm 1997 của Trung Quốc, cùng Lệnh số 65-04 thực thi Luật số 7610 của Philippines. Dữ liệu thực tiễn được trích xuất từ các báo cáo chính thức của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội năm 2009, Bộ Công an năm 2009, báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), UNICEF và Save the Children giai đoạn 2000 - 2011. Phương pháp phân tích so sánh đối chiếu được lựa chọn nhằm phát hiện những điểm nghẽn và khoảng trống pháp lý của Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu chỉ ra sự bất cập lớn về giới hạn độ tuổi trẻ em trong pháp luật Việt Nam so với chuẩn mực quốc tế. Điều 1 Công ước về Quyền trẻ em năm 1989 xác định trẻ em là người dưới 18 tuổi, tương đồng với quy định tại Điều 2 Luật Bảo vệ người chưa thành niên của Trung Quốc, Điều 4 Luật Phúc lợi trẻ em Nhật Bản và Điều 1 Luật số 124-FZ của Liên bang Nga. Trong khi đó, Điều 1 Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004 của Việt Nam chỉ giới hạn trẻ em là công dân dưới 16 tuổi. Khoảng trống 2 năm (từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi) khiến nhóm vị thành niên này mất đi các biện pháp bảo trợ xã hội và chăm sóc đặc biệt vốn có của đối tượng trẻ em.

Thứ hai, tình trạng bóc lột lao động trẻ em và vi phạm quyền kinh tế vẫn diễn biến phức tạp trên phạm vi toàn cầu. Mặc dù có tới 155 quốc gia phê chuẩn Công ước số 138 và 171 quốc gia tham gia Công ước số 182, báo cáo năm 2008 của Tổ chức Save the Children chỉ ra vẫn còn khoảng 8,5 triệu trẻ em đang phải làm những công việc nặng nhọc, nguy hiểm và bất hợp pháp. Ngành công nghiệp buôn bán trẻ em toàn cầu tạo ra doanh thu phi pháp lên tới 23,5 tỷ EUR mỗi năm, cùng hơn 1,8 triệu trẻ em bị bóc lột trong các hoạt động thương mại tình dục.

Thứ ba, các vụ xâm hại tình dục và bạo lực đối với trẻ em có chiều hướng gia tăng nghiêm trọng cả về số lượng lẫn tính chất dã man. Tại Việt Nam, số liệu thống kê cho thấy năm 2008 ghi nhận 1.427 trẻ em bị xâm hại, sang 9 tháng đầu năm 2009 tiếp tục phát hiện 813 trường hợp, nổi cộm là các vụ án hành hạ thể xác dã man như vụ bạo hành trẻ em tại quận Thanh Xuân (Hà Nội) hay vụ chủ đầm tôm hành hạ lao động chưa thành niên tại Cà Mau. Trên thế giới, WHO ước tính có 150 triệu trẻ em gái và 73 triệu trẻ em trai dưới 18 tuổi từng bị ép buộc quan hệ tình dục hoặc gánh chịu bạo lực thể xác.

Thứ tư, hiệu quả giám sát và thực thi pháp luật bảo vệ quyền trẻ em trong các cơ sở y tế và trợ giúp xã hội còn nhiều lỗ hổng. Điển hình tại Liên bang Nga, báo cáo năm 2011 của Viện Kiểm sát ghi nhận gần 30.000 vụ vi phạm quyền trẻ em trong các cơ sở bảo trợ xã hội và khám chữa bệnh, dẫn đến việc khởi tố 51 vụ án hình sự, kỷ luật 5.600 cán bộ và xử phạt hành chính gần 2.000 cá nhân.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản dẫn đến các hạn chế nêu trên xuất phát từ sự thiếu đồng bộ giữa các đạo luật chuyên ngành và sự phân tán trong cơ chế điều phối chính sách. Định kiến xã hội xem trẻ em là đối tượng phụ thuộc hoàn toàn vào gia đình vẫn còn đè nặng, cản trở việc nhìn nhận trẻ em như một chủ thể độc lập có đầy đủ các quyền con người.

Để trực quan hóa các phát hiện nghiên cứu, các dữ liệu về khoảng cách độ tuổi, số vụ vi phạm và tỷ lệ tử vong trẻ em có thể được trình bày rõ ràng qua bảng đối chiếu quy định pháp luật đa quốc gia và biểu đồ phân tầng địa phương. Đơn cử như tại Trung Quốc, biểu đồ so sánh tỷ lệ tử vong trẻ dưới 5 tuổi cho thấy sự phân hóa cực đoan: dưới 10 ca tử vong trên 1.000 ca sinh tại khu vực đô thị phát triển như Thượng Hải, nhưng tăng vọt lên tới 450 ca tử vong trên 1.000 trẻ tại vùng nông thôn khó khăn như Tây Tạng. Bảng tổng hợp các quy định về độ tuổi lao động tối thiểu và điều kiện giam giữ người chưa thành niên giữa Nhật Bản, Nga, Philippines và Việt Nam sẽ chứng minh rõ tính cấp thiết của việc xây dựng một hệ thống tư pháp thân thiện cho người chưa thành niên.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, sửa đổi Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004 theo hướng nâng độ tuổi trẻ em từ dưới 16 tuổi lên dưới 18 tuổi, bảo đảm sự tương thích 100% với Điều 1 Công ước về Quyền trẻ em năm 1989 và tính đồng bộ với Bộ luật Dân sự, Bộ luật Hình sự. Cơ quan thực hiện: Quốc hội; hoàn thành lộ trình sửa đổi luật trước năm 2016.

Thứ hai, ban hành danh mục chi tiết các ngành nghề, điều kiện làm việc cấm tuyệt đối sử dụng lao động dưới 18 tuổi, tham khảo mô hình phân nhóm 11 lĩnh vực nguy hiểm của Lệnh số 65-04 (Philippines) và Điều 62 Luật Tiêu chuẩn Lao động Nhật Bản (khống chế tối đa 40 giờ làm việc và học tập mỗi tuần). Cơ quan chủ trì: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội; mục tiêu giảm 100% tình trạng trẻ em làm việc trong môi trường độc hại, mỏ than, xưởng rèn và đánh bắt xa bờ.

Thứ ba, thiết lập Tòa án Gia đình và Người chưa thành niên chuyên trách theo kinh nghiệm của Nhật Bản và Thái Lan, bảo đảm quy trình xét xử thân thiện, bảo mật thông tin cá nhân và bắt buộc có người giám hộ hoặc luật sư chỉ định tham gia 100% các phiên tố tụng. Cơ quan thực hiện: Tòa án nhân dân tối cao phối hợp với Bộ Tư pháp; triển khai thí điểm trong giai đoạn 2013 - 2015.

Thứ tư, tăng cường chế tài hình sự và cơ chế thanh tra, công tố độc lập nhằm kiểm tra định kỳ 100% các cơ sở nuôi dưỡng, mái ấm tình thương và bệnh viện nhi khoa, học tập kinh nghiệm xử lý nghiêm minh hàng ngàn sai phạm cán bộ mỗi năm của Viện Kiểm sát Liên bang Nga. Cơ quan thực hiện: Viện kiểm sát nhân dân tối cao và các cơ quan tư pháp địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan lập pháp và cơ quan hoạch định chính sách (Quốc hội, Bộ Tư pháp, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội): Cung cấp luận cứ khoa học và cơ sở thực tiễn để phục vụ hoạt động rà soát, nội luật hóa các điều ước quốc tế, trực tiếp phục vụ quá trình sửa đổi Luật Trẻ em và hoàn thiện chính sách trợ giúp xã hội.
2. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên sau đại học ngành Luật Quốc tế, Luật Hình sự và Quyền con người: Sử dụng công trình như một tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luật học so sánh, tổng hợp khung lý thuyết 4 nhóm quyền và khai thác hệ thống dữ liệu pháp lý của 6 quốc gia.
3. Thẩm phán, Kiểm sát viên, Luật sư và Cán bộ tư pháp: Nắm bắt các quy chuẩn tố tụng đặc biệt dành cho người chưa thành niên phạm tội hoặc trẻ em là nạn nhân của tội phạm, từ đó vận dụng các kỹ năng xét xử và bảo vệ quyền lợi hợp pháp một cách nhân văn.
4. Các tổ chức phi chính phủ và tổ chức xã hội (UNICEF, Save the Children, Hội Bảo vệ Quyền trẻ em Việt Nam): Sử dụng các số liệu thực chứng và phân tích chính sách để xây dựng các chương trình can thiệp cộng đồng, trợ giúp pháp lý và giám sát xã hội đối với quyền trẻ em.

Câu hỏi thường gặp

Sự khác biệt cốt lõi về khái niệm trẻ em giữa Công ước năm 1989 và pháp luật Việt Nam năm 2012 là gì?
Điều 1 Công ước Liên Hợp Quốc năm 1989 quy định trẻ em là người dưới 18 tuổi. Trong khi đó, Điều 1 Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004 của Việt Nam quy định trẻ em là công dân dưới 16 tuổi. Điều này tạo ra khoảng trống pháp lý đối với nhóm công dân từ 16 đến dưới 18 tuổi trong việc thụ hưởng các chính sách bảo trợ xã hội chuyên biệt.

Việt Nam giữ vị thế pháp lý như thế nào đối với Công ước về Quyền trẻ em năm 1989?
Việt Nam ký Công ước vào ngày 26/01/1990 và chính thức phê chuẩn vào ngày 20/02/1990 mà không kèm theo bất kỳ tuyên bố bảo lưu nào. Việt Nam tự hào là quốc gia đầu tiên tại châu Á và là quốc gia thứ hai trên thế giới phê chuẩn văn kiện quốc tế toàn diện gồm 54 điều khoản này.

Bốn nhóm quyền cơ bản của trẻ em theo luật quốc tế bao gồm những quyền nào?
Bốn nhóm quyền bao gồm: Quyền sống còn (quyền có họ tên, quốc tịch, chăm sóc sức khỏe ban đầu), Quyền được bảo vệ (chống bạo lực, lạm dụng tình dục, bóc lột lao động), Quyền được phát triển (học tập, vui chơi, giải trí) và Quyền được tham gia (bày tỏ ý kiến, hội họp hòa bình, tiếp cận thông tin).

Kinh nghiệm quản lý lao động trẻ em của Nhật Bản và Philippines có điểm gì nổi bật?
Nhật Bản quy định tổng thời gian lao động và học tập của trẻ em không vượt quá 40 giờ/tuần (tối đa 7 giờ/ngày). Philippines ban hành Lệnh số 65-04 quy định danh mục cụ thể gồm 11 nhóm công việc nguy hiểm cấm tuyệt đối người dưới 18 tuổi, giúp việc thanh tra và xử lý vi phạm diễn ra minh bạch, triệt để.

Tại sao việc áp dụng thủ tục tư pháp đặc thù cho người chưa thành niên lại mang tính sống còn?
Người chưa thành niên chưa hoàn thiện về mặt tâm sinh lý. Do đó, theo Điều 40 Công ước năm 1989 và kinh nghiệm của Nhật Bản, việc xét xử tại Tòa án Gia đình, bảo đảm quyền im lặng, có người giám hộ hỗ trợ và tách biệt 100% khỏi phạm nhân người lớn khi giam giữ sẽ giúp ngăn ngừa tái phạm và tạo cơ hội tái hòa nhập xã hội tốt nhất.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện các chuẩn mực quốc tế về quyền trẻ em dựa trên Công ước năm 1989 với 193 quốc gia thành viên và 4 nhóm quyền cốt lõi.
• Khẳng định cam kết chính trị và pháp lý mạnh mẽ của Việt Nam khi là nước đầu tiên ở châu Á phê chuẩn Công ước từ năm 1990 mà không bảo lưu bất kỳ điều khoản nào.
• Luận giải sâu sắc các hạn chế thực tiễn thông qua việc phân tích gần 6.000 vụ bạo lực trẻ em giai đoạn 2008 - 2009 và chỉ rõ điểm vênh về giới hạn độ tuổi trẻ em (dưới 16 tuổi so với dưới 18 tuổi).
• Đúc kết bài học lập pháp quý giá từ Nhật Bản, Liên bang Nga, Trung Quốc và Philippines trong việc xây dựng khung pháp lý lao động và thiết chế tư pháp người chưa thành niên.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật Việt Nam, nâng chuẩn bảo vệ trẻ em đạt mức độ tương thích 100% với các công ước quốc tế trước năm 2016.

Để bảo vệ vững chắc thế hệ tương lai của đất nước, các cơ quan hữu quan cần nhanh chóng chuyển hóa các đề xuất trong luận văn thành các chương trình hành động và dự thảo sửa đổi luật cụ thể. Hãy cùng chung tay hoàn thiện thể chế pháp lý vì lợi ích tốt nhất cho mọi trẻ em!

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề dưới góc độ các “quyền” của trẻ em. Năm 1923, người sáng lập ra Quỹ cứu trợ trẻ em ở nước Anh – bà Eglantuyne Jebb đã đưa ra tuyên bố nổi tiếng “Tôi nghĩ rằng chúng ta cần đòi hỏi một số quyền nhất định cho trẻ em và phấn đấu cho sự công nhận rộng rãi các quyền này”. Bà Eglantuyne Jebb đã thành lập Hội quốc tế và Qũy cứu trợ trẻ em, khởi thảo hiến chương trẻ em. Đây được coi là mốc quan trọng trong lĩnh vực bảo vệ trẻ em.

Năm 1924, tuyên ngôn Giơnevơ về quyền trẻ em được Hội Quốc Liên thông qua, khái niệm “quyền trẻ em” mới chính thức được đề cập trong luật Quốc tế. Năm 1948 Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua tuyên ngôn thế 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] giới về quyền con người. Đây là văn kiện quốc tế đầu tiên về các quyền và tự do của con người, tuy không phải là văn kiện quốc tế dành riêng cho trẻ em nhưng một số điều khoản của tuyên ngôn đã đề cập trực tiếp đến một số nhu cầu riêng biệt của trẻ em như điều 25 khoản 3 quy định “Người mẹ và trẻ em được bảo đảm chăm sóc và giúp đỡ đặc biệt. Tất cả trẻ em dù sinh ra trong hay ngoài giá thú đề được hưởng sự bảo trợ xã hội như nhau”.

Năm 1959 Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua tuyên ngôn (thứ 2) về quyền trẻ em gồm 10 điểm. Tuyên ngôn khẳng định “Loài người có trách nhiệm trao cho trẻ em điều tốt nhất”. Từ năm 1959 đến 1980 một loạt các văn kiện quốc tế khác cũng được thông qua, các văn kiện này đã trực tiếp hoặc gián tiếp đề cập đến các quyền trẻ em. Điều 24 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị năm 1966 nêu rõ “Các trẻ em … phải được gia đình, xã hội và quốc gia bảo hộ”.

Điều 10 Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa năm 1966 quy định “Thanh thiếu niên phải được bảo vệ chống mọi hình thức bóc lột về kinh tế và xã hội”. Một số văn kiện khác như Tuyên ngôn về việc bảo vệ phụ nữ và trẻ em trong các trường hợp khẩn cấp hoặc xung đột vũ trang năm 1974. Công ước về xóa bỏ tất cả các hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ năm 1979. Quy tắc chuẩn tối thiểu của Liên Hợp Quốc về việc áp dụng pháp luật với người chưa thành niên năm 1985 cũng quy định nội dung tương tự… Tuy nhiên, các văn kiện trên hoặc không có tính ràng buộc về mặt pháp lý hoặc chưa tiếp cận từ vị thế đặc biệt của trẻ em, chưa chú trọng đầy đủ đến những nhu cầu và quyền đặc thù của trẻ em nên tính khả thi của những văn kiện này còn hạn chế.

Tình trạng trẻ em bị xâm phạm, bị ngược đãi, bị bóc lột về lao động, bị mua bán vẫn còn xảy ra ở tất cả các khu vực trên thế giới. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Từ năm 1989 đến nay Sau 10 năm soạn thảo Công ước về quyền trẻ em (1979 – 1989) đã hoàn thành, được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua ngày 10/11/1989 và có hiệu lực từ ngày 2/9/1990. Công ước này đã để ngỏ cho tất cả các quốc gia ký, phê chuẩn và gia nhập.

Công ước về quyền trẻ em đã bao quát được tất cả các khía cạnh của quyền trẻ em, nội dung của công ước gồm 3 phần với 54 điều khoản, tập hợp các nguyên tắc, các quyền trẻ em và các bảo đảm cho trẻ em được bảo vệ, chăm sóc một cách có hiệu quả, được phát triển toàn diện cả về thể chất, trí tuệ, tình cảm, đạo đức và xã hội. Công ước không chỉ để cập đến quyền trẻ em nói chung mà còn đề cập đến việc bảo vệ và quyền của nhóm trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt như: Trẻ em tị nạn, trẻ em trong khu vực có xung đột vũ trang, trẻ em bị bóc lột, trẻ em thuộc dân tộc thiểu số… Công ước còn xác lập một cơ chế quốc tế về thực hiện Công ước như theo dõi, giám sát kiểm tra, báo cáo … các quyền trẻ em ở các quốc gia. Có thể nói công ước là văn kiện pháp lý quốc tế cơ bản và toàn diện nhất về quyền trẻ em, có 193 quốc gia thành viên [61]. Đây là điều ước quốc tế đa phương có số lượng các thành viên lớn nhất trong hệ thống các điều ước quốc tế về quyền con người của Liên Hợp Quốc, phản ánh tầm quan trọng của vấn đề bảo vệ quyền trẻ em cũng như sự quan tâm của các quốc gia đối với thế hệ trẻ.

Năm 1990, tại New York đã diễn ra hội nghị thượng đỉnh thế giới về trẻ em. Hội nghị đã thông qua tuyên bố thế giới và kế hoạch hành động về sự sống còn, phát triển và bảo vệ trẻ em, đồng thời đề cập đến những thách thức, mục tiêu cụ thể nhằm bảo đảm cuộc sống và các quyền của trẻ em trong giai đoạn 1990 - 2000. Năm 2000 Liên Hợp Quốc còn thông qua hai nghị định bổ sung Công ước quyền trẻ em: Nghị định thư không bắt buộc về việc sử dụng trẻ em trong xung đột vũ trang; Nghị định thư không bắt buộc về buôn bán trẻ em, mại dâm trẻ em và văn hoá phẩm khiêu dâm trẻ em. Kết thúc gia đoạn này, nhân 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] loại đã đạt được những thành quả bước đầu trong việc bảo đảm quyền trẻ em.

Từ ngày 8/5 đến 10/5/2002, một khóa họp đặc biệt về trẻ em đã được Liên Hợp Quốc tổ chức tại New York. Hội nghị đã xác định những mục tiêu toàn cầu về trẻ em giai đoạn 2001 - 2010 nhằm “Xây dựng một thế giới phù hợp với trẻ em”. Tính từ đầu thế kỷ XX đến nay, đã có rất nhiều văn kiện quốc tế liên quan đến quyền trẻ em được ban hành: Tuyên bố Giơnevơ năm 1924; Tuyên ngôn quốc tế nhân quyền 1948; Tuyên bố của Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em năm 1959; Công ước quốc tế về xoá bỏ mọi hình thức phân biệt chủng tộc năm 1969, Các quy tắc tối thiểu phổ biến của Liên Hợp Quốc về việc áp dụng pháp luật đối với người chưa thành niên (quy tắc Bắc Kinh). Hầu khắp các nước, trẻ em đã được thừa nhận và đối xử với tư cách là chủ thể có quyền chứ không chỉ là đối tượng của tình thương hay lòng nhân đạo.

Đây là thành quả của gần một thế kỷ đấu tranh liên tục của nhân loại nhằm cải thiện vị thế và cuộc sống của trẻ em. Tại Việt Nam Từ thế kỷ thứ XV, Bộ luật Hồng Đức do vua Lê Thánh Tông ban hành đã có nhiều điều khoản quy định trách nhiệm của quan lại và dân chúng địa phương phải giúp đỡ trẻ em tàn tật, trẻ mồ côi, như quy định tại điều 313 con gái và những trẻ nhỏ mồ côi… quy định việc trừng trị tội gian dâm với trẻ em gái như điều 404 “Gian dâm với con gái nhỏ 12 tuổi dù nó thuận tình thì vẫn xử như tội hiếp dâm”, tội buôn bán trẻ em… Đến ngày nay Đảng và Nhà nước Việt Nam vẫn luôn chú trọng đến việc bảo vệ, chăm sóc trẻ em, thế hệ của tương lai. Hiến pháp đầu tiêu của Việt Nam năm 1946 đã quy định “Trẻ em được quyền săn sóc giáo dưỡng” (điều 14) và các bản Hiến pháp được sửa đổi, bổ sung sau này, vẫn khẳng định và phát triển hơn việc bảo vệ trẻ em. Điều 24 Hiến pháp năm 1959 “Nhà nước bảo hộ quyền lợi của người mẹ và trẻ em”; “Nhà nước và xã hội chú trọng bảo vệ, chăm sóc và giáo dục thiếu niên, nhi đồng, mở rộng dần việc đảm nhiệm nuôi dạy trẻ em, làm cho sinh 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hoạt, học tập và trưởng thành của trẻ em được bảo đảm.

Năm 1941 tổ chức đầu tiêu của trẻ em được thành lập, nay là đội thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh. Năm 1961 Ủy ban thiếu niên, nhi đồng Việt Nam được thành lập. Tháng 9/1972 Ủy ban thường vụ Quốc hội đã phát động phong trào bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em theo khẩu hiệu “Tất cả vì tương lai con em chúng ta”. Năm 1979 Ủy ban năm Quốc tế thiếu nhi được thành lập để phối hợp với Ủy ban năm Quốc tế trẻ em của Liên Hợp Quốc và Ủy ban thường vụ Quốc Hội đã thông qua pháp lệnh bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em.

Ngày 26/01/1990 Việt Nam đã ký công ước về quyền trẻ em và phê chuẩn công ước này ngày 20/2/1990, (không bảo lưu điều khoản nào). Việt Nam là quốc gia đầu tiên ở châu Á và là quốc gia thứ hai trên thế giới phê chuẩn Công ước về quyền trẻ em. Ngày 20/12/2001, Việt Nam phê chuẩn Nghị định thư về việc sử dụng trẻ em trong xung đột vũ trang và Nghị định thư về buôn bán trẻ em, mại dâm trẻ em và văn hóa khiêu dâm trẻ em bổ sung cho Công ước quyền trẻ em. Để đảm bảo được quyền trẻ em thực hiện tốt và phù hợp với công ước quốc tế về quyền trẻ em, Việt Nam đã ban hành và sửa đổi nhiều đạo luật: Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 1991 được sửa đổi năm 2004, (điều 5) quy định “Trong mọi hoạt động của cơ quan, tổ chức, gia đình, cá nhân có liên quan đến trẻ em thì lợi ích của trẻ em phải được quan tâm hàng đầu”, đặc biệt là các quyền cơ bản và các bổn phận của trẻ em.

Luật phổ cập giáo dục tiểu học năm 1991, điều 2 quy định “Giáo dục tiểu học là bậc học nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân, có nhiệm vụ xây dựng và phát triển tình cảm, đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ và thể chất của trẻ em, nhằm hình thành cơ sở ban đầu cho sự phát triển toàn diện nhân cách con 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] người Việt Nam xã hội chủ nghĩa”. Bộ luật Lao động năm 2001 sửa đổi, bổ sung năm 2002, đã quy định độ tuổi tối thiểu trong việc sử dụng lao động là trẻ em “cấm trẻ em chưa đủ 15 tuổi vào làm việc. Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, quy định thủ tục tố tụng đặc biệt đối với người bị hại, người bị bắt, bị tạm giam, bị can, bị cáo… là người chưa thành niên.