Bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm văn học dân gian theo pháp luật Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm văn học dân gian theo pháp luật Việt Nam, nêu rõ các quy định và thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Thị Triển
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Thị Quế Anh
• Trường học: Đại học quốc gia hà nội
• Chuyên ngành: Luật dân sự
• Đề tài: Bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm văn học dân gian theo pháp luật việt nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Tính mới và những đóng góp của đề tài
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Nội dung, tình hình và phương pháp nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC DÂN GIAN
• 1.1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ
• 1.1.1. Khái niệm quyền tác giả
• 1.1.2. Điều kiện bảo hộ quyền tác giả
• 1.1.3. Nội dung quyền tác giả
• 1.2. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC DÂN GIAN
• 1.2.1. Lịch sử phát triển của tác phẩm văn học dân gian
• 1.2.2. Khái niệm tác phẩm văn học dân gian
• 1.2.3. Các đặc trưng cơ bản của quyền tác giả đối với tác phẩm văn học dân gian
• 1.2.4. Mục đích bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm văn học dân gian trên thế giới
• 1.3. SỰ PHÁT TRIỂN CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC DÂN GIAN
• 1.3.1. Trước khi có Bộ luật Dân sự 2005 ban hành
• 1.3.2. Sau khi Bộ luật Dân sự 2005 ban hành
• 1.4. PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VỀ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC DÂN GIAN
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC DÂN GIAN VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 2.1. MỤC ĐÍCH CỦA VIỆC BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC DÂN GIAN VIỆT NAM THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN HÀNH
• 2.2. ĐIỀU KIỆN BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC DÂN GIAN
• 2.3. TÁC PHẨM VĂN HỌC DÂN GIAN - ĐỐI TƯỢNG BẢO HỘ
• 2.4. XÁC LẬP QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC DÂN GIAN
• 2.5. NỘI DUNG BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC DÂN GIAN VIỆT NAM THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN HÀNH
• 2.6. XÁC ĐỊNH HÀNH VI XÂM PHẠM
• 2.7. CÁC BIỆN PHÁP BẢO VỆ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC DÂN GIAN
• 2.7.1. Biện pháp hành chính
• 2.7.2. Biện pháp dân sự
• 2.7.3. Biện pháp hình sự
• 2.7.4. Biện pháp kiểm soát biên giới
• 2.8. THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC DÂN GIAN VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO HỘ TÁC PHẨM VĂN HỌC DÂN GIAN VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC THI CÁC BIỆN PHÁP BẢO VỆ
• 3.1. CÁC KIẾN NGHỊ ĐỐI VỚI VIỆC HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC DÂN GIAN
• 3.1.1. Một số vấn đề cần lưu ý khi xem xét việc bảo hộ tác phẩm văn học dân gian
• 3.1.2. Giải pháp hoàn thiện các quy định pháp luật về quyền tác giả đối với tác phẩm văn học dân gian
• 3.2. CÁC KIẾN NGHỊ CHỦ YẾU ĐỐI VỚI VIỆC THỰC THI CÁC BIỆN PHÁP BẢO VỆ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC DÂN GIAN
• 3.2.1. Nâng cao năng lực kiểm tra, xử lý các hành vi vi phạm quyền tác giả đối với tác phẩm văn học dân gian
• 3.2.2. Nâng cao ý thức của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người sử dụng
• 3.2.3. Nâng cao năng lực xét xử của Tòa án trong giải quyết tranh chấp và xét xử các vụ án hình sự về xâm phạm quyền tác giả đối với tác phẩm văn học dân gian
• 3.2.4. Tăng cường hợp tác quốc tế trong bảo hộ và bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm văn học dân gian
• 3.2.5. Thắt chặt cơ chế kiểm soát biên giới và mạng Internet trong lĩnh vực quyền tác giả đối với tác phẩm văn học dân gian
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về bảo vệ quyền tác giả cho tác phẩm văn học dân gian tại Việt Nam

Bảo vệ quyền tác giả cho tác phẩm văn học dân gian là một vấn đề quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc. Tác phẩm văn học dân gian không chỉ là sản phẩm của trí tuệ tập thể mà còn là di sản văn hóa quý giá của mỗi dân tộc. Việc bảo vệ quyền tác giả giúp đảm bảo quyền lợi cho các tác giả, khuyến khích sự sáng tạo và phát triển văn hóa. Tuy nhiên, thực trạng bảo vệ quyền tác giả cho tác phẩm văn học dân gian tại Việt Nam vẫn còn nhiều thách thức.

1.1. Khái niệm và vai trò của quyền tác giả trong văn học dân gian

Quyền tác giả là quyền của tác giả đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra. Trong văn học dân gian, quyền tác giả không chỉ bảo vệ lợi ích kinh tế mà còn bảo vệ danh tiếng và sự toàn vẹn của tác phẩm. Điều này giúp duy trì và phát triển các giá trị văn hóa truyền thống.

1.2. Lịch sử phát triển quyền tác giả tại Việt Nam

Quyền tác giả tại Việt Nam đã được ghi nhận từ những năm 1986 với Nghị định 142/HĐBT. Qua các năm, nhiều văn bản pháp luật đã được ban hành để hoàn thiện hệ thống bảo vệ quyền tác giả, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết, đặc biệt là đối với tác phẩm văn học dân gian.

II. Những thách thức trong việc bảo vệ quyền tác giả cho tác phẩm văn học dân gian

Mặc dù có nhiều quy định pháp luật về quyền tác giả, nhưng việc thực thi vẫn gặp nhiều khó khăn. Nhận thức của cộng đồng về quyền tác giả còn hạn chế, dẫn đến tình trạng vi phạm bản quyền diễn ra phổ biến. Ngoài ra, việc xác định quyền sở hữu và quyền lợi của tác giả cũng gặp nhiều bất cập.

2.1. Nhận thức của cộng đồng về quyền tác giả

Nhiều người dân chưa hiểu rõ về quyền tác giả, dẫn đến việc vi phạm bản quyền diễn ra thường xuyên. Cần có các chương trình tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức về quyền tác giả trong cộng đồng.

2.2. Khó khăn trong việc xác định quyền sở hữu

Việc xác định quyền sở hữu đối với tác phẩm văn học dân gian thường gặp khó khăn do tính chất tập thể của các tác phẩm này. Điều này dẫn đến tranh chấp và khó khăn trong việc bảo vệ quyền lợi cho tác giả.

III. Phương pháp bảo vệ quyền tác giả cho tác phẩm văn học dân gian

Để bảo vệ quyền tác giả cho tác phẩm văn học dân gian, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau, từ pháp lý đến giáo dục. Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao ý thức của cộng đồng là rất cần thiết.

3.1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về quyền tác giả

Cần có các quy định rõ ràng hơn về quyền tác giả đối với tác phẩm văn học dân gian, bao gồm việc xác định quyền sở hữu và các biện pháp xử lý vi phạm.

3.2. Tăng cường giáo dục và tuyên truyền

Các chương trình giáo dục về quyền tác giả cần được triển khai rộng rãi, giúp người dân hiểu rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong việc bảo vệ quyền tác giả.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về quyền tác giả

Nghiên cứu về quyền tác giả cho tác phẩm văn học dân gian đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Việc áp dụng các biện pháp bảo vệ quyền tác giả đã mang lại những kết quả tích cực, nhưng vẫn cần tiếp tục cải thiện.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc bảo vệ quyền tác giả giúp nâng cao giá trị của tác phẩm văn học dân gian, đồng thời khuyến khích sự sáng tạo trong cộng đồng.

4.2. Các mô hình bảo vệ quyền tác giả thành công

Một số mô hình bảo vệ quyền tác giả tại các địa phương đã cho thấy hiệu quả trong việc bảo vệ quyền lợi cho tác giả và phát huy giá trị văn hóa dân gian.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho quyền tác giả

Bảo vệ quyền tác giả cho tác phẩm văn học dân gian là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, cộng đồng và các tổ chức xã hội để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền tác giả trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo vệ quyền tác giả

Việc bảo vệ quyền tác giả không chỉ giúp bảo vệ lợi ích cho tác giả mà còn góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao nhận thức của cộng đồng về quyền tác giả, từ đó tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển của văn học dân gian.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC DÂN GIAN 1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ 1. Khái niệm quyền tác giả Quyền tác giả, theo tiếng Anh thực chất là quyền sao chép, vì từ “coppyright” được ghép từ “coppy” (sao chép) và “right” (quyền) [13]. Quyền tác giả là độc quyền của một tác giả cho tác phẩm của người này.

Quyền tác giả được dùng để bảo vệ các sáng tạo tinh thần có tính chất văn hóa (cũng còn được gọi là tác phẩm) không bị vi phạm bản quyền, thí dụ như các bài viết về khoa học hay văn học, sáng tác nhạc, ghi âm, tranh vẽ, hình chụp, phim và các chương trình truyền thanh. Quyền này bảo vệ các quyền lợi cá nhân và lợi ích kinh tế của tác giả trong mối liên quan với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu. Quyền tác giả không cần phải đăng ký và thuộc về tác giả khi một tác phẩm được ghi, giữ lại ít nhất là một lần trên một phương tiện lưu trữ. Quyền tác giả thông thường chỉ được công nhận khi sáng tạo này của tác giả trực tiếp sáng tạo ra và có thể chỉ ra được là có tính chất duy nhất.

Ở mỗi quốc gia, pháp luật về quyền tác giả trao cho tác giả, chẳng hạn nhạc sỹ, nhà văn công bố tiểu thuyết, người viết phần mềm, nhà thiết kế trang web và các tác giả sáng tạo khác sự bảo hộ pháp lý. Đối với các sáng tạo văn học và nghệ thuật của họ, thường được gọi là “tác phẩm". Pháp luật về quyền tác giả trao cho tác giả của tác phẩm một nhóm độc quyền đối với tác phẩm của họ trong một thời hạn nhất định. Những quyền này cho phép tác giả kiểm soát việc sử dụng tác phẩm của mình theo nhiều cách khác nhau và nhận được tiền thù lao khi có người sử dụng tác phẩm của mình.

Hơn nữa, pháp luật về 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] quyền tác giả cũng trao cho tác giả “quyền nhân thân” nhằm bảo vệ danh tiếng của tác giả và sự toàn vẹn của tác phẩm. Ngoài ra, đối với mỗi hình thức tác phẩm khác nhau thì có thời hạn bảo hộ khác nhau, tùy thuộc vào quy định của mỗi quốc gia. Công ước Berne cho phép tác giả được hưởng quyền tài sản suốt đời cộng thêm tối thiểu 50 năm sau đó. Tuy nhiên, các quốc gia tuân thủ Công ước Berne được phép nâng thời hạn hưởng tác quyền dài hơn.

Bộ Luật Dân sự 2005 không có quy định thế nào là quyền tác giả và quyền liên quan. Lần đầu tiên Luật Sở hữu trí tuệ 2005 có quy định về khái niệm quyền tác giả và có trong các văn bản pháp luật hướng dẫn về Luật Sở hữu trí tuệ như Nghị Định 100/ /2006/NĐ-CP (Nghị định 85/2011/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số quy định Nghị định 100) của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ luật Dân sự, Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả và quyền liên quan. Như vậy, hiểu một cách đơn giản quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo hoặc sở hữu, bao gồm các quyền nhân thân và quyền tài sản (Điều 19 và Điều 20 của Luật sở hữu trí tuệ 2005). Đối tượng được bảo hộ quyền tác giả là các tác phẩm trong lĩnh vực văn học, khoa học và nghệ thuật.

Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 quy định các loại hình tác phẩm được bảo hộ bao gồm: tác phẩm văn học, khoa học, sách giáo khoa, giáo trình và các tác phẩm khác, bài giảng, bài phát biểu, bài nói khác, tác phẩm báo chí, tác phẩm âm nhạc, tác phẩm sân khấu, tác phẩm điện ảnh, tác phẩm tạo hình, mỹ thuật ứng dụng, tác phẩm nhiếp ảnh, tác phẩm kiến trúc, tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian,.Về mặt pháp lý, quyền tác giả là tổng hợp các quy phạm quy định điều chỉnh quyền nhân thân và quyền tài sản của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả đối với tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học [15]. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Điều kiện bảo hộ quyền tác giả Tại khoản 7 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 định nghĩa tác phẩm như sau: “Tác phẩm là sản phẩm sáng tạo trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật và khoa học thể hiện bằng bất kỳ phương tiện hay hình tức nào”[27]. Do vậy tác phẩm phải là những sáng tạo tinh thần của tác giả trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật và khoa học thể hiện dưới một phương tiện hay hình thức nhất định.

Các tác phẩm để được bảo hộ quyền tác giả phải đáp ứng các yếu tố sau: Thứ nhất, tác phẩm phải là thành quả của quá trình lao động trí tuệ mang tính chất sáng tạo và chủ thể của hoạt động sáng tạo này là các tác giả thông qua quá trình lao động trí óc, kinh nghiệm và yếu tố hỗ trợ khác.Vì vậy, tác phẩm hết sức phong phú và đa dạng, chứa đựng những giá trị tinh thần và giá trị kinh tế, công chúng đón nhận được nội dung tư tưởng, tình cảm nhất định. Thứ hai, tác phẩm được bảo hộ phải đảm bảo tính nguyên gốc, tức là phải do tác giả trực tiếp sáng tạo bằng lao động trí tuệ của mình mà không sao chép từ bất kỳ một tác phẩm nào khác. Mỗi quốc gia, ý nghĩa chính xác về tính nguyên gốc là khác nhau trong pháp luật về quyền tác giả. Việc xác định tác phẩm “gốc” trong từng lĩnh vực khoa học, văn học, nghệ thuật dựa trên căn cứ thể hiện quá trình lao động sáng tạo của tác giả, những “chất riêng” do tác giả sáng tạo ra.

Thực tế, có những trường hợp sao chép, mà tác phẩm gốc và tác phẩm sao chép tương tự nhau hoặc giống nhau song người bình thường không thể nhìn thấy được Ví dụ, rất nhiều các tác phẩm âm nhạc trong và ngoài nước bị "ăn cắp", những bức tranh nổi tiếng của danh họa Picasso luôn là đối tượng của những kẻ chuyên sao chép và làm giả tranh, tuy nhiên những bức tranh "giả" đó sẽ không được bảo hộ, bởi nó không tuân thủ tính nguyên gốc và không thể hiện sự sáng tạo một cách độc lập. Nhưng cùng một ý tưởng về tình yêu mỗi người lại thể hiện dưới một hình thức khác nhau như bài thơ Đợi anh về của Konstantin Simonov, bài hát Ca dao em và tôi của nhạc sĩ An 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Thuyên thì những tác phẩm này được bảo hộ như nhau. Nói cách khác, một tác phẩm muốn được bảo hộ phải do chính lao động trí óc của tác giả tạo ra. Mặc dù đã có tiêu chí xác định tác phẩm mang tính nguyên gốc nhưng khi có tranh chấp, tác giả phải chứng minh tác phẩm được sáng tạo độc lập hoặc nếu có sử dụng tác phẩm của người khác thì phải chỉ rõ phần sử dụng này để có thể xác định tính nguyên gốc của tác phẩm của mình và bảo đảm quyền của tác giả khác.

Thứ ba, tác phẩm chỉ được bảo hộ hình thức thể hiện như dưới dạng văn bản hay vật thể, chứ không bảo hộ nội dung ý tưởng. Hình thức thể hiện bằng văn bản rất đa dạng tùy thuộc vào loại hình tác phẩm như tác phẩm văn học (thơ, tiểu thuyết, truyện.), tác phẩm nghệ thuật (tranh, ảnh, thư pháp. Cũng như tác phẩm còn được thể hiện dưới dạng vật thể, nghĩa là dưới dạng hình khối nhất định. Điều 379, khoản 1 Bộ luật Dân sự và Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 quy định quyền tác giả phát sinh từ khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, không phân biệt nội dung, chất lượng, hình thức, phương tiện, ngôn ngữ, đã công bố hay chưa công bố, đã đăng ký hay chưa.

Bên cạnh đó, tác phẩm còn được thể hiện dưới dạng vật thể, nhưng đa số các loại hình tác phẩm trên đều được sử dụng trong hoạt động xuất bản. Tuy nhiên, để đảm bảo an ninh và ổn định chính trị cũng như lợi ích chung của cộng đồng, nhà nước không bảo hộ những tác phẩm có nội dung: chống lại nhà nước, phá hoại đoàn kết toàn dân, tuyên truyền bạo lực, chiến tranh xâm lược; truyền bá tư tưởng văn hóa phản động, lối sống dâm ô đồi trụy, các hành vi tội ác, tệ nạn xã hội, mê tín dị đoan, phá hoại thuần phong mĩ tục; tiết lộ bí mật của Đảng, Nhà nước, bí mật quân sự, đời tư của công dân và bí mật khác do pháp luật quy định; Xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành tựu cách mạng, xúc phạm vĩ nhân, anh hùng dân tộc, vu khống, xúc phạm uy tín, danh 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] dự và nhân phẩm của công dân. Những tác phẩm có nội dung đó không được nhà nước bảo hộ và cũng không được sử dụng để xuất bản dưới bất kỳ hình thức xuất bản nào. Ngoài ra, Công ước Berne về bảo hộ các tác phẩm văn học, nghệ thuật quy định điều kiện để một tác phẩm được bảo hộ phải đảm bảo được định hình dưới một hình thức nhất định.

Điều 3 Công ước cũng quy định rõ các nước thành viên tham gia nếu theo luật pháp nước mình quy định "coi sự tuân thủ các thủ tục như lưu chiếu, đăng kí, thông báo như là một điều kiện để một tác phẩm được bảo hộ thì cũng phải coi đây là một điều kiện bảo hộ theo Công ước" [11]. Các tác phẩm được bảo hộ không phụ thuộc vào việc công bố hoặc chưa công bố nếu như quốc gia có tác phẩm đó là thành viên của Công ước. Nếu là công dân hay cư dân của một nước là thành viên Công ước Berne, hoặc đã công bố tác phẩm của tại một trong số các nước thành viên của Công ước, thì tác phẩm sẽ tự động được hưởng sự bảo hộ quyền tác giả theo quy định trong Công ước Berne ở tất cả các nước thành viên còn lại của Công ước này. Ngoài ra, tác phẩm cũng sẽ được bảo hộ ở các nước thành viên khác giống như các nước đó bảo hộ các tác phẩm của công dân nước mình.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc bảo hộ quyền tác giả có tính chất lãnh thổ. Tác phẩm chỉ được hưởng sự bảo hộ quyền tác giả nếu đáp ứng được các tiêu chuẩn pháp lý được quy định bởi pháp luật về quyền tác giả của nước muốn bảo hộ tác phẩm của mình. Vì vậy, mỗi nước có hệ thống bảo hộ quyền tác giả riêng biệt, dựa trên một hay nhiều đạo luật quy định.