Bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp bằng biện pháp hành chính và hình sự

Luận văn thạc sĩ VNU phân tích biện pháp bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp qua hành chính, hình sự và kiểm soát hàng hóa xuất nhập khẩu.

• Tác giả: Bùi Văn Sơn
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Ngọc Khánh
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân sự
• Đề tài: Bảo Vệ Quyền Sở Hữu Công Nghiệp Bằng Biện Pháp Hành Chính, Hình Sự Và Kiểm Soát Hàng Hóa Xuất Khẩu, Nhập Khẩu Liên Quan Đến Sở Hữu Công Nghiệp
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BẢO VỆ QUYỀN SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP BẰNG BIỆN PHÁP HÀNH CHÍNH, HÌNH SỰ, KIỂM SOÁT HÀNG HÓA XUẤT KHẨU, NHẬP KHẨU LIÊN QUAN ĐẾN SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP
• 1.1. Khái niệm quyền sở hữu công nghiệp
• 1.2. Các đối tượng sở hữu công nghiệp
• 1.3. Biện pháp hành chính, hình sự và kiểm soát hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu liên quan đến sở hữu công nghiệp
• 1.4. Vai trò, ý nghĩa của việc bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp bằng các biện pháp
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP BẰNG BIỆN PHÁP HÀNH CHÍNH, HÌNH SỰ VÀ KIỂM SOÁT HÀNG HOÁ XUẤT KHẨU, NHẬP KHẨU LIÊN QUAN ĐẾN SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP
• 2.1. Các quy định của pháp luật về bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp bằng biện pháp hành chính
• 2.2. Các quy định của pháp luật về bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp bằng biện pháp hình sự
• 2.3. Các quy định của pháp luật về kiểm soát hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu liên quan đến sở hữu công nghiệp
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG BẢO VỆ QUYỀN SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP BẰNG BIỆN PHÁP HÀNH CHÍNH, HÌNH SỰ VÀ KIỂM SOÁT HÀNG HOÁ XUẤT KHẨU, NHẬP KHẨU LIÊN QUAN ĐẾN SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ VẤN ĐỀ NÀY
• 3.1. Thực trạng xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp hiện nay
• 3.2. Thực trạng hoạt động bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp bằng biện pháp hành chính, hình sự, kiểm soát hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu liên quan đến sở hữu công nghiệp
• 3.3. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp hiện nay

Bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp (SHCN) là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Quyền SHCN không chỉ bảo vệ lợi ích của các tổ chức, cá nhân mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế bền vững. Trong những năm qua, pháp luật về SHCN đã có nhiều cải cách, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc thực thi và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của chủ sở hữu.

1.1. Khái niệm và vai trò của quyền sở hữu công nghiệp

Quyền sở hữu công nghiệp được hiểu là quyền của tổ chức, cá nhân đối với các đối tượng như sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu hàng hóa. Quyền này đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sáng tạo và khuyến khích đổi mới sáng tạo trong nền kinh tế.

1.2. Lịch sử phát triển pháp luật về sở hữu công nghiệp

Pháp luật về SHCN tại Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ những quy định ban đầu trong các nghị định đến việc ban hành Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005. Sự phát triển này phản ánh sự cần thiết phải bảo vệ quyền lợi của các chủ thể trong bối cảnh toàn cầu hóa.

II. Thách thức trong việc bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp

Mặc dù đã có nhiều quy định pháp luật, nhưng việc bảo vệ quyền SHCN vẫn gặp nhiều khó khăn. Các hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp diễn ra phổ biến, gây thiệt hại lớn cho các doanh nghiệp và nền kinh tế. Việc nhận thức và hiểu biết về quyền SHCN của các tổ chức, cá nhân còn hạn chế.

2.1. Các hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp

Hành vi xâm phạm quyền SHCN bao gồm sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng nhái, và sử dụng trái phép nhãn hiệu. Những hành vi này không chỉ vi phạm pháp luật mà còn ảnh hưởng đến uy tín và lợi nhuận của các doanh nghiệp chân chính.

2.2. Thiếu hụt trong việc thực thi pháp luật

Việc thực thi pháp luật về bảo vệ quyền SHCN còn nhiều bất cập. Các cơ quan chức năng chưa có đủ nguồn lực và chuyên môn để xử lý triệt để các vụ vi phạm, dẫn đến tình trạng xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp vẫn diễn ra phổ biến.

III. Biện pháp hành chính trong bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp

Biện pháp hành chính là một trong những công cụ quan trọng để bảo vệ quyền SHCN. Các biện pháp này bao gồm kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm hành chính đối với các hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.

3.1. Quy trình kiểm tra và giám sát hàng hóa

Quy trình kiểm tra hàng hóa xuất nhập khẩu liên quan đến quyền SHCN cần được thực hiện nghiêm ngặt. Các cơ quan hải quan và quản lý thị trường cần phối hợp chặt chẽ để phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm.

3.2. Xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp

Các hình thức xử lý vi phạm hành chính bao gồm phạt tiền, tịch thu hàng hóa vi phạm và đình chỉ hoạt động kinh doanh. Việc áp dụng các biện pháp này cần phải công bằng và minh bạch để đảm bảo tính răn đe.

IV. Biện pháp hình sự trong bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp

Biện pháp hình sự là một công cụ mạnh mẽ để xử lý các hành vi xâm phạm quyền SHCN nghiêm trọng. Các quy định trong Bộ luật hình sự cần được áp dụng một cách nghiêm túc để bảo vệ quyền lợi của các chủ sở hữu.

4.1. Các quy định hình sự liên quan đến xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp

Bộ luật hình sự quy định rõ các tội danh liên quan đến xâm phạm quyền SHCN, bao gồm tội sản xuất, buôn bán hàng giả và tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Việc xử lý hình sự các hành vi này cần được thực hiện kịp thời và nghiêm minh.

4.2. Vai trò của cơ quan chức năng trong việc xử lý hình sự

Cơ quan công an và các cơ quan chức năng khác cần phối hợp chặt chẽ trong việc điều tra và xử lý các vụ án xâm phạm quyền SHCN. Sự phối hợp này sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong việc bảo vệ quyền lợi của các chủ sở hữu.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu về bảo vệ quyền SHCN đã chỉ ra rằng việc áp dụng các biện pháp hành chính và hình sự là cần thiết để bảo vệ quyền lợi của các chủ sở hữu. Các kết quả nghiên cứu cũng cho thấy sự cần thiết phải nâng cao nhận thức của cộng đồng về quyền SHCN.

5.1. Kết quả đạt được trong việc bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp

Các biện pháp bảo vệ quyền SHCN đã giúp giảm thiểu tình trạng xâm phạm quyền lợi của các doanh nghiệp. Sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và doanh nghiệp đã tạo ra một môi trường kinh doanh lành mạnh hơn.

5.2. Đề xuất cải thiện hệ thống pháp luật về sở hữu công nghiệp

Cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về SHCN để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Việc nâng cao nhận thức và đào tạo chuyên môn cho các cơ quan chức năng cũng là một yếu tố quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của các chủ sở hữu.

VI. Tương lai của bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp tại Việt Nam

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, việc bảo vệ quyền SHCN sẽ ngày càng trở nên quan trọng. Các doanh nghiệp cần chủ động hơn trong việc bảo vệ quyền lợi của mình và các cơ quan chức năng cần có những biện pháp hiệu quả hơn để xử lý các hành vi xâm phạm.

6.1. Xu hướng phát triển của pháp luật về sở hữu công nghiệp

Pháp luật về SHCN sẽ tiếp tục được hoàn thiện để phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi của các chủ sở hữu và thúc đẩy sự phát triển kinh tế.

6.2. Vai trò của doanh nghiệp trong việc bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp

Doanh nghiệp cần chủ động trong việc đăng ký và bảo vệ quyền SHCN của mình. Sự chủ động này không chỉ giúp bảo vệ lợi ích của doanh nghiệp mà còn góp phần tạo ra một môi trường kinh doanh công bằng và minh bạch.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong nền kinh tế tri thức hiện đại, giá trị tài sản vô hình chiếm tới hơn 70% tổng giá trị tài sản của các tập đoàn đa quốc gia. Các thương hiệu hàng đầu thế giới như Coca-Cola được định giá xấp xỉ 67 tỷ USD, Microsoft đạt 59,9 tỷ USD hay tại thị trường nội địa, thương hiệu kem đánh răng P/S từng được chuyển nhượng với mức giá 5,3 triệu USD và Dạ Lan là 2,5 triệu USD. Sau dấu mốc Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào ngày 07/11/2006, việc thực thi đầy đủ Hiệp định về các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ (TRIPS) trở thành đòi hỏi cấp bách. Thực tế cho thấy các hành vi làm hàng giả, sao chép kiểu dáng công nghiệp và xâm phạm nhãn hiệu diễn ra ngày càng tinh vi với quy mô mở rộng trên toàn quốc, trong khi đó hơn 85% vụ việc vi phạm mới chỉ dừng lại ở xử lý hành chính mang tính chất tình thế.

Mục tiêu trọng tâm của đề tài là làm rõ các điểm mới trong việc xác lập, bảo hộ và thực thi quyền sở hữu công nghiệp theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 và Bộ luật Dân sự năm 2005. Đề tài tập trung phân tích chuyên sâu ba trụ cột bảo vệ quyền: biện pháp hành chính, biện pháp hình sự và kiểm soát hàng hóa xuất nhập khẩu qua biên giới do cơ quan Hải quan thực hiện. Phạm vi nghiên cứu bao quát thực tiễn áp dụng pháp luật tại Việt Nam trong giai đoạn chuyển đổi từ năm 1989 đến năm 2008. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa then chốt trong việc giảm thiểu thiệt hại kinh tế hàng tỷ đồng cho các chủ sở hữu hợp pháp, tăng tỷ lệ xử lý triệt để hành vi xâm phạm lên trên 90%, đồng thời góp phần xây dựng môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch và lành mạnh theo chuẩn mực quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa Lý thuyết quyền sở hữu tài sản vô hình (Proprietary Rights Theory) và Lý thuyết răn đe thực thi pháp luật (Deterrence and Enforcement Theory). Theo đó, tài sản trí tuệ là kết tinh từ hoạt động đầu tư trí lực và vật chất, đòi hỏi nhà nước phải thiết lập cơ chế độc quyền có thời hạn để bù đắp chi phí sáng tạo và thúc đẩy đổi mới công nghệ. Đồng thời, nghiên cứu vận dụng nguyên tắc cân bằng lợi ích công cộng và quyền tư nhân theo tiêu chuẩn của Hiệp định TRIPS và Công ước Paris về Bảo hộ sở hữu công nghiệp.

Các khái niệm nòng cốt được làm sáng tỏ trong luận văn bao gồm:

• Quyền sở hữu công nghiệp (SHCN): Quyền của tổ chức, cá nhân đối với sáng chế (thời hạn bảo hộ 20 năm), kiểu dáng công nghiệp (bảo hộ 5 năm, gia hạn tối đa 2 lần, tổng cộng 15 năm), nhãn hiệu, tên thương mại, chỉ dẫn địa lý và bí mật kinh doanh theo quy định tại Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005.
• Biện pháp hành chính: Hoạt động của cơ quan quản lý nhà nước áp dụng các hình thức xử phạt cảnh cáo, phạt tiền và tịch thu tang vật vi phạm theo Nghị định 106/2006/NĐ-CP.
• Biện pháp hình sự: Trách nhiệm pháp lý nghiêm khắc nhất được áp dụng theo các Điều 156, 157, 158, 170 và 171 Bộ luật Hình sự năm 1999 nhằm xử lý cá nhân có hành vi xâm phạm nghiêm trọng.
• Kiểm soát hàng hóa biên giới: Quy trình kiểm tra, giám sát và áp dụng thủ tục tạm dừng làm thủ tục hải quan quy định tại Mục 5 Chương III Luật Hải quan.
• Hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ: Khái niệm pháp lý quy định tại Điều 213 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, chỉ áp dụng đối với hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý và hàng hóa sao chép lậu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng tổng hợp các phương pháp khoa học pháp lý hiện đại, bao gồm: phương pháp phân tích quy phạm văn bản, phương pháp tổng hợp so sánh luật học, phương pháp lịch sử và phương pháp thống kê xã hội học pháp lý. Nguồn dữ liệu thứ cấp được khai thác từ hơn 130 văn bản quy phạm pháp luật, điều ước quốc tế và các báo cáo tổng kết thực tiễn thực thi pháp luật giai đoạn 1982-2008.

Cỡ mẫu khảo sát thực tiễn bao gồm 120 vụ việc xử phạt vi phạm hành chính và 35 hồ sơ vụ án xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp trong giai đoạn 2000-2008. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) được áp dụng để tập trung vào các nhóm hàng hóa có nguy cơ xâm phạm cao nhất như hàng tiêu dùng, dược phẩm, vật liệu xây dựng và phân bón. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích so sánh và thống kê định lượng nhằm đối chiếu sự tương thích giữa luật pháp Việt Nam với chuẩn mực WTO, từ đó lượng hóa chính xác hiệu quả răn đe của từng nhóm biện pháp chế tài trong mốc thời gian chuyển giao pháp lý 2006-2008.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Qua quá trình thu thập và phân tích dữ liệu thực tế, nghiên cứu đưa ra 4 phát hiện căn bản:

• Thứ nhất, biện pháp hành chính giữ vai trò chủ đạo tuyệt đối: Trong tổng số các vụ việc xử lý xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp, xử phạt hành chính chiếm tỷ lệ áp đảo tới 92%. Nguyên nhân là do thủ tục hành chính theo Nghị định 106/2006/NĐ-CP được tiến hành nhanh chóng, thời gian xử lý trung bình chỉ mất từ 15 đến 30 ngày, giúp doanh nghiệp ngăn chặn tức thì hàng vi phạm đưa ra thị trường. Tuy nhiên, mức phạt tiền bình quân còn thấp, chỉ chiếm khoảng 5-10% tổng giá trị lô hàng vi phạm, chưa đủ sức răn đe các đối tượng thu lợi bất chính.
• Thứ hai, chế tài hình sự bị vô hiệu hóa trong thực tiễn: Tỷ lệ xử lý bằng biện pháp hình sự chỉ đạt mức dưới 2% tổng số vụ vi phạm. Các quy định tại Điều 170 và 171 Bộ luật Hình sự năm 1999 vướng mắc lớn ở tiêu chí "quy mô thương mại" và "gây hậu quả nghiêm trọng", do thiếu văn bản hướng dẫn định lượng bằng số tiền thiệt hại cụ thể.
• Thứ ba, rào cản tài chính trong thủ tục hải quan: Biện pháp kiểm soát biên giới chiếm khoảng 6% số vụ việc. Thủ tục tạm dừng hải quan quy định chủ sở hữu quyền phải nộp một khoản tiền bảo đảm tương đương 20% giá trị lô hàng hoặc có thư bảo lãnh ngân hàng. Yêu cầu này khiến hơn 70% doanh nghiệp vừa và nhỏ không đủ tiềm lực tài chính để theo đuổi yêu cầu ngăn chặn hàng lậu tại cửa khẩu.
• Thứ tư, bất cập trong phân định hàng giả mạo và hàng xâm phạm: Có tới hơn 60% cán bộ thực thi ở cấp cơ sở lúng túng khi phân biệt giữa "Hàng hóa giả mạo sở hữu trí tuệ" (Điều 213 Luật Sở hữu trí tuệ) và "Hàng hóa xâm phạm quyền" (Điều 11, 12 Nghị định 105/2006/NĐ-CP), dẫn đến tình trạng áp dụng sai khung chế tài và kéo dài thời gian thụ lý hồ sơ.

Thảo luận kết quả

Khi mô tả cơ cấu xử lý vi phạm sở hữu công nghiệp trên biểu đồ dạng cột hoặc bảng thống kê phân loại, sự chênh lệch giữa biện pháp hành chính (92%), kiểm soát hải quan (6%) và hình sự (2%) phản ánh một thực tế bất cập: cơ quan hành chính nhà nước đang phải gánh thay trách nhiệm của hệ thống tư pháp. So sánh với các quốc gia phát triển thuộc khối OECD, nơi tranh chấp sở hữu trí tuệ được giải quyết chủ yếu qua tòa án dân sự và hình sự (chiếm hơn 75%), Việt Nam đang hình thành thói quen ỷ lại vào quyền lực can thiệp trực tiếp của cơ quan hành chính.

Nguyên nhân chính xuất phát từ tâm lý e ngại kiện tụng kéo dài của doanh nghiệp và năng lực giám định chuyên môn của các cơ quan tố tụng còn hạn chế. Hơn nữa, việc pháp luật hiện hành chưa coi kiểu dáng công nghiệp là đối tượng bị "làm giả mạo về sở hữu trí tuệ" mà chỉ coi là đối tượng "xâm phạm quyền" đã tạo ra kẽ hở lớn, khiến các hành vi sao chép nguyên mẫu kiểu dáng xe máy, điện tử chỉ bị xử phạt nhẹ hơn từ 2 đến 3 lần so với làm giả nhãn hiệu.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu toàn diện, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật:

1. Tăng mạnh khung tiền phạt hành chính: Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì phối hợp với Bộ Tư pháp trình Chính phủ sửa đổi Nghị định 106/2006/NĐ-CP, áp dụng nguyên tắc phạt tiền lũy tiến từ 10% đến 20% tổng doanh thu thu được từ hàng hóa vi phạm hoặc nâng mức phạt tiền tối đa lên gấp 5 lần mức hiện hành, hoàn thành trong quý 4 năm 2009.
2. Định lượng hóa các cấu thành tội phạm hình sự: Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Công an cần khẩn trương ban hành Thông tư liên tịch hướng dẫn Điều 170, 171 Bộ luật Hình sự năm 1999. Cần quy định rõ giá trị hàng hóa vi phạm từ 30 triệu đồng trở lên hoặc số tiền thu lợi bất chính từ 10 triệu đồng trở lên là đủ căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự, thực hiện ngay trong năm 2009.
3. Hiện đại hóa và linh hoạt hóa cơ chế kiểm soát hải quan: Tổng cục Hải quan xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu nhãn hiệu điện tử liên thông trực tiếp với Cục Sở hữu trí tuệ. Đồng thời giảm tỷ lệ ký quỹ bảo đảm từ 20% xuống 10% giá trị lô hàng bị nghi ngờ đối với các doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt, rút ngắn thời gian xử lý đơn tạm dừng từ 10 ngày xuống 5 ngày làm việc trong giai đoạn 2009-2010.
4. Thành lập Tòa chuyên trách Sở hữu trí tuệ: Quốc hội và Tòa án nhân dân tối cao nghiên cứu xây dựng lộ trình thành lập Tòa chuyên trách về Sở hữu trí tuệ tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, mục tiêu nâng tỷ lệ xử lý tranh chấp qua đường tư pháp lên mức 25-30% vào năm 2012.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Lãnh đạo doanh nghiệp và Giám đốc pháp chế: Giúp doanh nghiệp chủ động thiết lập chiến lược bảo hộ nhãn hiệu, xây dựng quy trình giám sát thị trường và nắm vững thủ tục gửi công văn cảnh báo vi phạm theo điểm b khoản 1 Điều 211 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005.
• Cán bộ thực thi pháp luật (Hải quan, Quản lý thị trường, Thanh tra KH&CN): Cung cấp căn cứ thực tiễn để phân định chính xác giữa hành vi làm hàng giả mạo nhãn hiệu và hành vi xâm phạm quyền, tránh rủi ro khiếu nại hành chính trong quá trình lập biên bản xử phạt.
• Luật sư và đại diện sở hữu công nghiệp: Hướng dẫn phương pháp thu thập chứng cứ, tính toán thiệt hại thực tế và lựa chọn biện pháp bảo vệ tối ưu giữa con đường hành chính, yêu cầu tạm dừng hải quan hay khởi tố hình sự.
• Học viên cao học và sinh viên luật: Nguồn tài liệu học thuật chuyên sâu hệ thống hóa toàn diện các bước phát triển của pháp luật sở hữu trí tuệ Việt Nam từ năm 1982 đến giai đoạn hội nhập WTO năm 2008.

Câu hỏi thường gặp

1. Hàng hóa giả mạo nhãn hiệu khác với hàng hóa xâm phạm quyền nhãn hiệu như thế nào?
Theo Điều 213 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 và Nghị định 105/2006/NĐ-CP, hàng giả mạo nhãn hiệu bắt buộc phải có dấu hiệu trùng hoặc khó phân biệt và dùng cho chính sản phẩm cùng loại y hệt (như giả nhãn hiệu bột giặt trên chính bao bì bột giặt). Trong khi đó, hàng xâm phạm quyền nhãn hiệu có phạm vi rộng hơn, bao gồm cả dấu hiệu tương tự gây nhầm lẫn trên các nhóm sản phẩm có liên quan hoặc tương tự về chức năng.

2. Tại sao biện pháp hành chính lại được áp dụng nhiều hơn biện pháp hình sự tại Việt Nam?
Biện pháp hành chính chiếm trên 90% số vụ vì thủ tục thụ lý nhanh, người có quyền không phải chứng minh yếu tố lỗi cố ý hay định lượng thiệt hại phức tạp như trong tố tụng hình sự. Ngược lại, biện pháp hình sự đòi hỏi chứng minh yếu tố cấu thành nghiêm ngặt theo Bộ luật Hình sự nhưng hiện thiếu các thông tư hướng dẫn định lượng chi tiết.

3. Doanh nghiệp cần đóng bao nhiêu tiền bảo đảm khi yêu cầu Hải quan tạm dừng thông quan?
Theo Điều 217 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, người yêu cầu tạm dừng làm thủ tục hải quan phải nộp một khoản tiền bằng 20% giá trị lô hàng theo hợp đồng, hoặc tối thiểu 20 triệu đồng nếu không xác định được giá trị, hoặc phải nộp chứng thư bảo lãnh của ngân hàng để bồi thường nếu yêu cầu tạm dừng bị sai.

4. Mức phạt tiền trong xử phạt hành chính về sở hữu công nghiệp được xác định ra sao?
Căn cứ Điều 3 Nghị định 106/2006/NĐ-CP, nếu không có tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ, mức phạt tiền áp dụng đối với một hành vi là mức trung bình của khung phạt (lấy tổng mức tối thiểu cộng mức tối đa rồi chia đôi). Khung tiền phạt sẽ được điều chỉnh tăng hoặc giảm tùy theo số lượng và giá trị tang vật vi phạm.

5. Thời hạn bảo hộ độc quyền của sáng chế và kiểu dáng công nghiệp là bao lâu?
Theo quy định tại Điều 93 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, Bằng độc quyền sáng chế có hiệu lực 20 năm kể từ ngày nộp đơn hợp lệ và không được gia hạn. Trong khi đó, Bằng độc quyền kiểu dáng công nghiệp có hiệu lực 5 năm tính từ ngày nộp đơn và có thể gia hạn 2 lần liên tiếp, mỗi lần 5 năm (tối đa 15 năm).

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và bước tiến của hệ thống lập pháp Việt Nam về bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp từ năm 1982 đến năm 2008.
• Làm rõ ranh giới pháp lý giữa hàng hóa giả mạo sở hữu trí tuệ và hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp theo Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005.
• Đánh giá thực trạng mất cân đối khi biện pháp hành chính gánh hơn 90% khối lượng công việc, trong khi chế tài hình sự và hải quan chưa phát huy hết tiềm năng.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ: nâng mức xử phạt hành chính, định lượng hóa tội phạm trong Bộ luật Hình sự và tối ưu hóa quy trình kiểm soát hải quan.
• Xác định lộ trình hoàn thiện thông tư liên tịch hướng dẫn trong vòng 12 tháng tới và xúc tiến thành lập Tòa chuyên trách sở hữu trí tuệ vào năm 2012.

Kính mời quý độc giả, chuyên gia pháp lý và các doanh nghiệp tra cứu, trích dẫn chi tiết toàn văn công trình nghiên cứu để áp dụng hiệu quả các giải pháp bảo hộ tài sản trí tuệ trong hoạt động kinh doanh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BẢO VỆ QUYỀN SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP BẰNG BIỆN PHÁP HÀNH CHÍNH, HÌNH SỰ, KIỂM SOÁT HÀNG HÓA XUẤT KHẨU, NHẬP KHẨU LIÊN QUAN ĐẾN SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP 1. KHÁI NIỆM QUYỀN SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP 1. Khái quát chung về quyền sở hữu công nghiệp Sở hữu công nghiệp được các nước công nghiệp công nhận, sử dụng từ lâu và ngày càng được nhiều nước đang phát triển sử dụng như một phương tiện quan trọng cho việc phát triển công nghệ và kinh tế. Ở nước ta, cho đến đầu những năm 80, các vấn đề liên quan đến SHCN mới được quy định cụ thể trong các văn bản pháp luật.

Trong đó, các văn bản pháp luật quan trọng phải kể đến là: Nghị định 197/HĐBT ngày 14/12/1982 về nhãn hiệu hàng hoá, Nghị định 85/HĐBT ngày 13/5/1985 về kiểu dáng công nghiệp. Năm 1986 Đảng Cộng sản Việt Nam chủ trương tiến hành Đổi Mới toàn diện nền kinh tế và đã đạt được những kết quả nổi bật đưa đất nước dần dần thoát khỏi khủng hoảng và từng bước ổn định và được đánh giá là một trong những nước có tốc độ tăng trưởng cao nhất thế giới, đời sống kinh tế - xã hội có nhiều đổi thay. Cùng với sự phát triển của nền kinh tế hệ thống pháp luật cũng được củng cố và một loạt các văn bản luật quan trọng ra đời làm cơ sở pháp lý cho các hoạt động kinh tế - xã hội trong đó có các văn bản về SHCN. Ngày 10 tháng 5 năm 1988 Chỉ thị 140/CT của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng về đẩy mạnh các hoạt động sáng kiến, sáng chế và SHCN được ban hành, ngày 20 tháng 1 năm 1989 Pháp lệnh về bảo hộ quyền SHCN đã được Hội đồng nhà nước thông qua đánh dấu một bước phát triển về pháp luật SHCN.

Pháp lệnh đặt nền tảng cho xác lập và bảo hộ các đối tượng SHCN như sáng chế, giải pháp hưũ ích, kiểu dáng công nghiệp (KDCN), nhãn hiệu hàng hoá (NHHH). Các văn bản nêu trên mặc dù còn nhiều hạn chế, chủ yếu mang nặng tính hành chính, 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhưng đã tạo cơ sở pháp lý cho sự phát triển của pháp luật SHTT nói chung và SHCN nói riêng. Một cột mốc khác đánh dấu sự phát triển của pháp luật SHTT đó là sự ra đời Bộ luật Dân sự 1995 pháp điển hoá các vấn đề về dân sự, đặt nền tảng pháp lý cho các quyền dân sự và quyền sở hữu trong đó có quyền SHCN đánh dấu một sự thay đổi mới tích cực của hệ thống bảo hộ và bảo vệ quyền SHCN với mục tiêu đáp ứng ngày càng tốt xu thế hội nhập kinh tế quốc tế. Trong giai đoạn này đã có hàng loạt các văn bản quy phạm pháp luật quan trọng điều chỉnh các quan hệ về SHTT nói chung và SHCN nói riêng, Nghị định 63/CP ngày 24 tháng 10 năm 1996 và được sửa đổi bổ sung bằng Nghị định 06/2001/NĐ-CP ngày 1 tháng 2 năm 2001 quy định chi tiết về SHCN; Nghị định 45/1008/NĐ-CP này 1 tháng 7 năm 1998 quy định chi tiết về chuyển giao công nghệ; Nghị định 54/2000/NĐ-CP ngày 3 tháng 10 năm 2000 Về bảo hộ quyền SHCN đối với bí mật kinh doanh, chỉ dẫn địa lý, tên thương mại và bảo hộ quyền chống cạnh tranh không lành mạnh liên quan tới SHCN; Nghị định 42/2003/NĐ-CP ngày 2 tháng 5 năm 2003 của Chính phủ về bảo hộ quyền SHCN đối với thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn; Thông tư 3055/TT-SHCN ngày 31 tháng 12 năm 1996 của Bộ KHCN và MT hướng dẫn thi hành các quy định về thủ tục xác lập quyền SHCN và một số thủ tục khác trong Nghị định 63/CP; Thông tư 29/2003/TT- BKHCN ngày 5 tháng 11 năm 2003 của Bộ KHCN hướng thủ tục xác lập quyền SHCN đối với KDCN; Và không thể không kể đến các các bộ luật và các văn bản hướng dẫn thi hành quy định về trình tự, thủ tục giải quyết các vi phạm trong lĩnh vực SHTT như: BLHS 1999 (BLHS) với các điều 156, 157, 158, 168, 170 và 171; Bộ luật Tố tụng hình sự 2004; Pháp lệnh sửa đổi bổ sung một số điều Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính năm 1998 và các lần sửa đổi; Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 2002, sửa đổi, bổ sung năm 2007 và 2008; Nghị định 57/CP ngày 3 tháng 5 năm 1997 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đo lường và chất lượng hàng hoá; Nghị định 12/1999/NĐ- CP ngày 6 tháng 3 năm 1999 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực SHCN; Thông tư 825/2000/TT-BKHCNMT ngày 3 tháng 5 năm 2000 hướng 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] dẫn thi hành Nghị định 12/1999/NĐ-CP; Luật Hải quan năm 2001 sửa đổi, bổ sung năm 2005 tại Mục 5 Chương III quy định nguyên tắc tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hoá xuất nhập khẩu có yêu cầu bảo vệ quyền SHTT và Nghị định 154/2005/NĐ-CP ngày 15 tháng 12 năm 2005 quy định cho tiết thi hành một số điều của Luật Hải quan về thủ tục hải quan, chế độ kiểm tra, giám sát hải quan; Quyết định 127/QĐ-TTg ngày 27 tháng 8 năm 2001 về thành lập Ban chỉ đạo chống buôn lậu, hàng giả và gian lận thương mại; Chỉ thị 31/1999/CT-TTg ngày 27 tháng 10 năm 1999 về đấu tranh chống sản xuất và buôn bán hàng giả; Thông tư liên tịch số 10/2000/TTLT-BTM-BTC-BCA- BKHCNMT ngày 27 tháng 4 năm 2000 hướng dẫn thi hành Chỉ thị 31.

Sau đó, những quy định về quyền SHTT nói chung và quyền SHCN nói riêng tiếp tục được hoàn thiện trong Bộ luật Dân sự năm 2005 và Luật SHTT năm 2005. Sự ra đời của Luật SHTT thể hiện nỗ lực và thành công của Việt Nam trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật về SHTT cũng như pháp luật về SHCN. Bên cạnh hệ thống pháp luật quốc gia về SHTT nói chung và SHCN nói riêng, Việt Nam cũng đã tham gia các công ước quốc tế về SHTT, SHCN và dựa vào đó xây dựng các quy phạm pháp luật quốc gia về SHCN phù hợp với thông lệ quốc tế. Chúng ta đã là thành viên của Công ước Paris về Bảo hộ sở hữu công nghiệp và Thoả ước Madrid về Đăng ký quốc tế nhãn hiệu từ năm 1949; Công ước thành lập Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới năm 1976; và Hiệp ước Hợp tác bằng sáng chế từ tháng 3/1993; Công ước Geneva từ ngày 6/7/2005, Công ước Brussels từ ngày 12/1/2006 và Nghị định thư liên quan đến Thoả ước Madrid về đăng ký quốc tế nhãn hiệu từ ngày 11/7/2006.

Việt Nam cũng đã ký kết các hiệp định song phương về bảo hộ sở hữu trí tuệ với Hoa Kỳ và Thuỵ Sĩ. Chúng ta cũng đã trở thành thành viên chính thức của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cũng đồng nghĩa với việc tham gia Hiệp định về các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền SHTT (TRIPS). Như vậy có thể nói rằng đến nay Việt Nam đã tham gia hầu hết các công ước quốc tế quan trọng trong lĩnh vực SHTT và xây dựng hệ thống pháp luật quốc gia về SHCN cũng khá là đầy đủ, điều này là xu hướng tất yếu trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, đồng thời thúc đẩy các hoạt động sản xuất kinh doanh, cạnh tranh lành mạnh, bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chức, cá nhân đối với các đối tượng SHCN đây cũng là sự thể hiện cam kết của Việt Nam khi gia nhập WTO. Khái niệm quyền sở hữu công nghiệp Quyền sở hữu công nghiệp được hiểu theo hai nghĩa như sau: - Theo nghĩa nghĩa rộng: Quyền SHCN là tổng hợp các quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình xác lập và áp dụng các đối tượng SHCN.

- Theo nghĩa hẹp: Quyền SHCN là quyền của tổ chức, cá nhân đối với sáng chế, KDCN, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, NHHH, tên thương mại, chỉ dẫn địa lý, bí mật kinh doanh, quyền chống cạnh tranh không lành mạnh (Điều 4 Luật SHTT 2005). Đặc điểm quyền sở hữu công nghiệp Quyền sở hữu công nghiệp và quyền tác giả là hai lĩnh vực cơ bản của quyền SHTT, quyền SHCN khác với quyền tác giả ở đối tượng bảo hộ, thời hạn bảo hộ, điều kiện bảo hộ, thủ tục bảo hộ cụ thể như sau: - Đối với đối tượng bảo hộ: Đối tượng của quyền tác giả là các tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học. Trong khi đó, đối tượng của quyền SHCN là sáng chế, KDCN, thiết kế bố trí mạch tích hợp, chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu, tên thương mại, bí mật kinh doanh. - Đối với thời hạn bảo hộ: Quyền tác giả có thể được bảo hộ vô hạn đối với quyền nhân thân (trừ quyền công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố) và có thời hạn đối với quyền tài sản.

Còn quyền SHCN về nguyên tắc được bảo hộ có thời hạn. Ví dụ: thời hạn bảo hộ sáng chế là 20 năm kể từ ngày nộp đơn; thời hạn bảo hộ KDCN là 05 năm kể từ ngày nộp đơn, được gia hạn hai lần, mỗi lần 05 năm; chỉ dẫn địa lý được bảo hộ vô thời hạn. - Đối với điều kiện bảo hộ: Các tác phẩm, văn học, nghệ thuật được bảo hộ khi mang tính nguyên gốc và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Trong khi đó, về nguyên tắc, đối tượng SHCN được bảo hộ khi có tính mới, tính sáng tạo, tính khác biệt, tính ứng dụng.

Tuy nhiên, những điều kiện bảo hộ này khác nhau đối với từng đối tượng SHCN. Ví dụ, giải pháp kỹ thuật chỉ được bảo hộ là sáng chế khi có tính mới, tính sáng tạo và tính ứng dụng; nhưng nhãn hiệu được bảo hộ khi có tính khác biệt. - Đối với thủ tục bảo hộ: Đối với hầu hết các đối tượng SHCN, việc bảo hộ chỉ đặt ra khi chủ thể quyền đã thực hiện thủ tục bảo hộ đối tượng SHCN tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Trong khi đó, yêu cầu này không mang tính bắt buộc đối với các đối tượng thuộc quyền tác giả.

CÁC ĐỐI TƯỢNG SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP 1. Sáng chế Theo khoản 12 Điều 4 Luật SHTT thì: Sáng chế là giải pháp kỹ thuật có tính mới, có trình độ sáng tạo và có khả năng áp dụng công nghiệp. Được bảo hộ dưới hình thức cấp bằng độc quyền giải pháp hữu ích hoặc bằng độc quyền sáng chế cho những giải pháp kỹ thuật thoả mãn 3 điều kiện: tính mới, tính sáng tạo và tính ứng dụng (khoản 1 Điều 58 Luật SHTT).