CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VE DAM BAO, BAO VỆ QUYEN CON NGƯỜI, QUYEN CO BAN CUA CONG DAN THONG QUA HOAT DONG PHAP LUAT CUA VIEN KIEM SAT NHAN DAN CAP HUYEN 1. Những van đề lý luận cơ ban về đảm bảo, bảo vệ quyền con người, quyền cơ bản của công dân thông qua hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân 1. Những vẫn dé cơ bản về quyển con người trong tổ tụng dân sự Quyển con người luôn luôn được cộng đồng quốc tế và mỗi quốc gia coi trọng xem đó là một thành tựu của nên văn minh vả thước đo của sự tiến bộ xã hoi. Theo quan niệm chung, "bảo đảm" có nghĩa là cưng cấp công cụ, điều kiện hoặc các hoạt động can thiết dé đảm bảo thực hiện hoặc duy trì một vật phâm, hiện tượng hoặc hoạt động nào đó để đạt được kết quả mong muốn.
QCN không chỉ được công nhận bởi các văn bản pháp luật quốc tế vả quốc gia, ma quan trọng những quy định đó phải được thực hiện trong thực tế. Nếu không, việc ghi nhận QCN trong pháp luật chỉ là một hình thức trống rong mà không có ý nghĩa thực tế. Bao đảm quyển con người va quyển công dân đồng nghĩa với việc tạo ra một hệ thống tiền dé, điều kiện va công cụ trong các lĩnh vực xã hội, kinh tế, chính trị, đạo đức, tổ chức và pháp ly để đảm bảo sự bình đẳng cho tất cả mọi người trong việc thực hiện các quyền tự do của họ. Tóm lại, bảo đảm quyển con người là việc tạo ra các điều kiện để đáp ứng các lợi ích của con người một cách thực tế và cụ thé trong cuộc sống hàng ngày.
Chức năng của bảo đảm quyền con người là nhà nước thực hiện nghĩa vụ của minh dé đảm bảo rằng quyên con người được hiện thực hóa va bảo vệ một cách toàn diện. Trong số các loại bảo đảm này, bảo đảm chính trị đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong việc bảo vệ các quyên vả tự do cơ bản của con người. 13 Bảo đảm chính trị bao gồm việc tao ra và duy trì một môi trường chính tri dân chủ va công bằng, nơi mà các công dân có thê tham gia vào việc ra quyết định và thê hiện y kiến của mình một cách tự đo và công bằng. Bảo đảm chính trị cũng bao gồm việc đảm bảo rằng hệ thống chính tri và pháp luật của một quốc gia hoạt động một cách minh bạch, trung thực va tuân thủ các quy định pháp luật, đặc biệt là những quy định liên quan đến quyên con người và tự do cơ bản.
Đồng thời, bảo đảm chính trị cũng bao gồm việc ngăn chặn và chống lại mọi hình thức áp bức, đản áp và vi phạm quyền con người từ phía chính quyền hoặc bat kỳ tổ chức nào khác. Thé chế chính trị nào để cao con nguoi nhat va coi con người là mục tiêu va động lực của sự phát triển kinh tế xã hội thì quyển con người ở đó được đảm bảo. Bảo đảm về kinh tế hay bảo đảm vật chất tạo ra các điều kiện khách quan dé cá nhân có thê thực hiện quyên con người của minh. Báo dam pháp lý thực hiện quyển con người chính là việc dam bảo trên phương điện pháp luật hệ thông các quy tắc nhằm cụ thé hóa các quy định pháp luật giúp thực hiện quyên con người trong đời sống.
Bao đảm pháp ly đóng vai tro trực tiếp chi huy phối hợp thực hợp hiện quyển con người. Các bảo đảm pháp lý đối với quyên con người được biêu hiện đa dang và phức tap đưới nhiều hình thức va phương tiện khác nhau nhưng có mối quan hệ mật thiết với nhau, tương tác và chi phối lẫn nhau”. Quyển con người trong lĩnh vực kiểm sát không thé chỉ dừng lại ở các nguyên tắc pháp lý hay phẩm giá chung chung mả còn cần được xác định một cách cụ thể, bao gồm cả các khía cạnh tiền, vật chất và tinh thần, phải phù hop với các quy định pháp luật va đạo đức xã hội. Điều nay đòi hỏi sự tinh tế và kiến thức rộng lớn về pháp luật, đồng thời cần có sự đánh giá toàn diện về các tình huéng cu thê trong từng vụ án.
Do đó, trong quá trình kiêm sát, các nha kiêm sát cần phải dam bảo rằng quyên lợi và nguyên tắc co bản của tat cả 14 các bên liên quan đều được tôn trọng và bảo vệ. Đồng thời, họ cũng cần phải thê hiện sự công bằng, minh bạch và tính đoàn kết trong quá trình thực hiện nhiệm vụ của mình, nhằm đảm bảo rằng quyền con người được thực sự hiện thực và bảo vệ đúng cáchÈ. Tại Việt Nam, Hiến pháp năm 2013 quyển con người được dé cao, được thừa hưởng đương nhiên và Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm những quyên đó được thực hiện một cách tốt nhất. Hiến pháp là co sở pháp lí quan trọng nhất dé bảo vệ và thúc đây quyển con người va công dân, cũng như dé dam bảo rang mọi người đều được thụ hưởng các quyên và tự do co ban của mình.
Tuy nhiên, để các quyền nay được thực sự hiện thực va bảo vệ, không chi là việc có các quy định trong Hiến pháp mà còn là cân thiết phải có hệ thống pháp luật cụ thé và các thủ tục hành chính tương ứng. Trong thực tế, nhiều quyền được ghi nhận trong Hiến pháp chỉ là quyền hình thức có nghĩa là dù có quyển đó được ghi trong Hiến pháp, nhưng nếu không có các quy định cụ thé và các biện pháp thực thi, thì quyền đó có thê sẽ không được thực hiện hoặc dé dang bi vi pham. Van dé này đặt ra trách nhiệm của nha nước, đặc biệt là các co quan có thâm quyển, từ việc phổ biến và tuyên truyền đến hoàn thiện hệ thống pháp luật và thủ tục hành chính. Cần có các biện pháp như việc tạo ra và thực hiện các luật pháp liên quan, dao tao và nâng cao nhận thức cho các cán bộ, tăng cường sự minh bạch và công bằng trong quy trình hành chính, cũng như tạo điều kiện cho công dân tham gia vào quá trình quyết định va giám sát công việc của nhà nước".
Vì vậy, pháp luật tố tụng dân sự với tư cách là công cụ hữu hiệu bao vệ các quyển dân sự của công dân — một trong những quyển quan trong của quyển con người cần được bổ sung, sửa đổi dé phù hợp với quy định của Hiến phapTM. Trong các quyền con người được pháp luật công nhận, quyển dân sự 15 của công dân có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Theo đó, công dân được phép hành động theo các nguyên tắc pháp luật nhất định để đáp ứng các nhu cầu vật chất va tinh thần của mình. Khi thực hiện các quyển dân sự, con người cần tuân thủ nghĩa vụ pháp luật, tôn trong và không vi phạm đến lợi ích của Nhà nước, cộng đồng, cũng như quyền và lợi ích của người khác.
QCN là quyền cơ bản của công dân trong TTDS, đòi hỏi sự kết hợp của các quyển TTDS của đương sự, dựa trên tư cách của họ là con người, công dân được công nhận, tôn trọng và bảo đảm thực hiện theo cả pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia. Do đó, pháp luật TTDS cần phải bao gồm day đủ các quy định nhằm bao đảm quyển con người của đương sự, bao gồm cả các nguyên tắc về bao đảm quyền con người, quyên công dân, cũng như về quyển và nghĩa vụ TTDS của đương sự. Hơn nữa, các quy định về nhiệm vụ, quyển hạn và trách nhiệm của Tòa án, Viện kiểm sát và những người thực hiện tố tụng cũng cần phải được pháp luật TTDS ghi nhận đầy đủ dé dam bảo việc thực hiện chính xác và công bằng các nguyên tắc này. Quyển con người của đương sự trong TTDS phải được hiểu như là sự đồng nhất giữa quyên va nghĩa vụ TTDS.
Những vẫn dé cơ ban của quyên công dan trong tổ tụng dan sự Theo từ điển tiếng Việt thì “quyển công dân” được hiểu là “quyền của người công dân được thừa nhận, bao gồm quyên tự do dân chủ và các quyển kinh tế văn hóa - xã hội”?. Như vậy, theo tac giá có thé hiểu “quyền công dân” là quyển con người, được các nhà nước thừa nhận và áp dụng cho công dân của mình, là tập hợp những quyển đượcHiến pháp và pháp luật của mỗi Nha nước quy định và đảm bảo thực hiện. Theo quan niệm của Mác, quyển công dân là những quyên chính trị, ? Đại từ điển Tiếng Việt (1999). Viện Ngôn ngữ.
NXB Văn hóa Thông tin. 16 những quyên cá nhân con người, với tư cách là thành viên “xã hội công dân”. Như vậy, khái niệm “quyền công dân” xuất hiện sau sự xuất hiện của khái niệm “quyển con người” va được gắn lién với thời điểm ra đời của nha nước tư sản và duy trì, phát triển đến xã hội ngảy nay. Ở các nước Xã hội chủ nghĩa trước đây, khái niệm về quyển con người, quyển công dân ít khi được dé cập, cho nên có quan niệm quyền con người và quyển công dân là đồng nhất.
Việt Nam cũng vậy, hầu hết trong các bản Hiến pháp đều không ghi nhận vé quyền con người (trừ Hiến pháp năm 1992 và Hiến pháp năm 2013), chi ghi nhận về quyên và nghĩa vụ của công dân. Lan dau tiên Hiến pháp năm 1992, tại Điều 50 ghi nhận về quyền con người: “Ở nước Cộng hòa xã hội chú nghĩa Việt Nam, các quyển con người về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa và xã hội được tôn trong, thể hiện ở các quyển công dân và được quy định trong Hiến pháp và luật” - ở đây vẫn chưa có sự phân định rạch ròi giữa quyển con người và quyền công dân, quyển công dân như là hình thức pháp lý của quyền con nguoi. Kế thừa tư tưởng của các hiến pháp trước đó về quyển con người, Hiến pháp năm 2013 ghi nhận tại Chương 2 với tiêu dé: “QUYEN CON NGƯỜI, QUYEN VÀ NGHĨA VU CƠ BAN CUA CONG DAN”. Theo đó,Điều 14 quy định: “Ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các quyển con người, quyển công dân vẻ chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật.
Quyển con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cân thiết vì lý đo quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng.