PHÁP LUẬT VỀ GIỚI HẠN QUYỀN CON NGƯỜI, QUYỀN CÔNG DÂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Tìm hiểu pháp luật Việt Nam hiện hành về giới hạn quyền con người, quyền công dân. Nghiên cứu chuyên sâu về các quy định, thực tiễn thi hành và giải pháp hoàn thiện.

• Tác giả: Lê Quỳnh Mai
• Người hướng dẫn: Pgs.Ts Đặng Minh Tuấn
• Trường học: Trường Đại Học Luật - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hiến Pháp và Luật Hành Chính
• Đề tài: Pháp Luật Về Giới Hạn Quyền Con Ngƣời, Quyền Công Dân ë Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài về giới hạn quyền
• 1.2. Các công trình nghiên cứu nước ngoài về lý luận giới hạn quyền
• 1.3. Các công trình nghiên cứu liên quan đến thực trạng quy định pháp luật về giới hạn quyền con người, quyền công dân
• 1.4. Đánh giá tình hình nghiên cứu ở nước ngoài liên quan đến giới hạn quyền
• 1.5. Tình hình nghiên cứu ở trong nước về giới hạn quyền và pháp luật về giới hạn quyền con người, quyền công dân ở Việt Nam
• 1.6. Các công trình nghiên cứu trong nước về lý luận giới hạn quyền con người, quyền công dân
• 1.7. Các công trình nghiên cứu về nội dung quy định giới hạn quyền con người, quyền công dân trong pháp luật Việt Nam
• 1.8. Các công trình nghiên cứu liên quan đến giải pháp hoàn thiện pháp luật về giới hạn quyền con người, quyền công dân ở Việt Nam
• 1.9. Đánh giá tình hình nghiên cứu ở trong nước
• 1.10. Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu
• 1.11. Những nội dung nghiên cứu đã làm rõ và được luận án kế thừa, phát triển
• 1.12. Những nội dung cần tiếp tục được nghiên cứu trong Luận án
• 1.13. Giả thuyết nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.13.1. Giả thuyết nghiên cứu
• 1.13.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.14. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIỚI HẠN QUYỀN VÀ PHÁP LUẬT VỀ GIỚI HẠN QUYỀN CON NGƯỜI, QUYỀN CÔNG DÂN
• 2.1. Lý luận về giới hạn quyền con người, quyền công dân
• 2.2. Lịch sử và vai trò của giới hạn quyền con người, quyền công dân
• 2.3. Khái niệm và đặc điểm giới hạn quyền con người, quyền công dân
• 2.4. Nội dung giới hạn quyền con người, quyền công dân
• 2.5. Phân loại quyền theo các trường hợp quyền bị giới hạn
• 2.6. Lý luận về pháp luật về giới hạn quyền con người, quyền công dân
• 2.7. Khái niệm và đặc điểm pháp luật về giới hạn quyền con người, quyền công dân
• 2.8. Nội dung pháp luật về giới hạn quyền con người, quyền công dân
• 2.9. Cách thức quy định giới hạn quyền con người, quyền công dân trong pháp luật
• 2.10. Thực thi pháp luật về giới hạn quyền con người, quyền công dân
• 2.11. Giám sát pháp luật về giới hạn quyền con người, quyền công dân
• 2.12. Phương pháp đánh giá tính hợp hiến, hợp pháp của quy định giới hạn quyền con người, quyền công dân
• 2.13. Những yếu tố ảnh hưởng đến pháp luật về giới hạn quyền con người, quyền công dân
• 2.13.1. Hệ tư tưởng và sức ảnh hưởng của các học thuyết
• 2.13.2. Quan điểm chính trị
• 2.13.3. Truyền thống lập hiến, lập pháp
• 2.14. Pháp luật giới hạn quyền con người, quyền công dân tại một số quốc gia
• 2.14.1. Giới hạn quyền trong pháp luật của Cộng hòa Liên bang Đức
• 2.14.2. Giới hạn quyền trong pháp luật của Hoa Kỳ
• 2.14.3. Giới hạn quyền trong pháp luật của Trung Quốc
• 2.15. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ GIỚI HẠN QUYỀN CON NGƯỜI, QUYỀN CÔNG DÂN VÀ THỰC TIỄN THỰC THI
• 3.1. Khái quát quá trình hình thành và thay đổi của pháp luật Việt Nam về giới hạn quyền con người, quyền công dân
• 3.2. Quy định của pháp luật về giới hạn quyền con người, quyền công dân trước năm 2013
• 3.3. Quy định của pháp luật về giới hạn quyền con người, quyền công dân sau năm 2013
• 3.4. Thực trạng quy định của pháp luật về giới hạn quyền con người, quyền công dân tại Việt Nam
• 3.5. Thực trạng nội dung pháp luật về giới hạn quyền con người, quyền công dân
• 3.6. Thực trạng về cách thức quy định giới hạn quyền con người, quyền công dân trong pháp luật Việt Nam
• 3.7. Thực trạng quy định về thực thi pháp luật về giới hạn quyền con người, quyền công dân tại Việt Nam
• 3.8. Thực trạng pháp luật về cơ chế giám sát tính hợp hiến của pháp luật về giới hạn quyền con người, quyền công dân
• 3.9. Nhận xét, đánh giá chung quy định pháp luật về giới hạn quyền con người, quyền công dân tại Việt Nam
• 3.9.1. Nhận xét, đánh giá chung
• 3.9.2. Nguyên nhân của thực trạng
• 3.10. Thực tiễn thực thi pháp luật về giới hạn quyền con người, quyền công dân tại Việt Nam
• 3.10.1. Thực tiễn ban hành văn bản dưới luật thực hiện pháp luật về giới hạn quyền con người, quyền công dân
• 3.10.2. Thực tiễn giám sát văn bản quy phạm pháp luật về giới hạn quyền con người, quyền công dân
• 3.10.3. Thực tiễn kiểm soát của Tòa án đối với hoạt động thi hành pháp luật về giới hạn quyền con người, quyền công dân
• 3.11. Những hạn chế, tồn tại và nguyên nhân của hạn chế về thực thi pháp luật về giới hạn quyền con người, quyền công dân
• 3.12. Kết luận Chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ BẢO ĐẢM THỰC THI PHÁP LUẬT VỀ GIỚI HẠN QUYỀN CON NGƯỜI QUYỀN CÔNG DÂN Ở VIỆT NAM
• 4.1. Quan điểm về hoàn thiện pháp luật và bảo đảm thực thi pháp luật về giới hạn quyền con người, quyền công dân ở Việt Nam
• 4.2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về giới hạn quyền con người, quyền công dân
• 4.2.1. Xây dựng pháp luật cần đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế về giới hạn quyền con người, quyền công dân
• 4.2.2. Hoàn thiện pháp luật về điều kiện giới hạn quyền con người, quyền công dân
• 4.2.3. Hoàn thiện khoảng trống pháp lý trong Hiến pháp 2013 liên quan đến quy định giới hạn quyền con người, quyền công dân
• 4.3. Giải pháp bảo đảm thực thi pháp luật về giới hạn quyền con người, quyền công dân
• 4.3.1. Hoàn thiện cơ chế giám sát của Quốc hội đối với việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật về giới hạn quyền con người, quyền công dân
• 4.3.2. Tăng cường vai trò và tính độc lập của Tòa án
• 4.3.3. Hoàn thiện cơ chế giám sát của Mặt trận tổ quốc Việt Nam và của các tổ chức chính trị - xã hội, đồng thời phát huy vai trò giám sát của Nhân dân
• 4.3.4. Hoàn thiện cơ chế chuyên trách bảo vệ quyền con người, quyền công dân
• 4.3.5. Tăng cường và nâng cao việc giải thích pháp luật
• 4.3.6. Hoàn thiện quy trình, phương pháp xác định tính hợp hiến, hợp pháp của quy định giới hạn quyền con người, quyền công dân
• 4.3.7. Nâng cao nhận thức để bảo đảm thực thi pháp luật về giới hạn quyền
• 4.3.8. Các giải pháp hỗ trợ
• 4.4. Kết luận Chương 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan Nghiên cứu pháp lý về Giới hạn Quyền ở VN

Các quan điểm về Quyền Con Người (QCN) và giới hạn QCN được đề cập tại Điều 29 Tuyên ngôn Quốc tế về nhân quyền, 1948. Tư tưởng này cụ thể hóa qua ICCPR và ICESCR năm 1966. Một số quốc gia như Hoa Kỳ, Nam Phi, Đức... có quy định về giới hạn QCN, Quyền Công Dân (QCD) trong Hiến pháp. Các quốc gia này có cách giải thích và áp dụng pháp luật thông qua hoạt động xét xử. Tuy nhiên, có rất ít nghiên cứu về pháp luật giới hạn quyền tại quốc gia theo mô hình xã hội chủ nghĩa (XHCN). Giới hạn Quyền là nội dung khoa học mới ở Việt Nam, được thảo luận nhiều kể từ khi soạn thảo Hiến pháp năm 2013. Trước năm 2013, tư tưởng về giới hạn quyền vẫn được thể hiện trong 04 bản Hiến pháp và các văn bản quy phạm pháp luật. Do đó, cần có sự khảo cứu quy định về Giới hạn Quyền Con Người và QCD qua các bản Hiến pháp, qua các giai đoạn hình thành và phát triển của pháp luật.

1.1. Sự cần thiết của nghiên cứu pháp lý về Giới hạn Quyền

Việc ghi nhận Giới hạn Quyền bằng điều khoản độc lập trong Hiến pháp 2013 là bước tiến quan trọng. Tuy nhiên, để có chung cách hiểu trong quy định tại khoản 2 Điều 14 Hiến pháp 2013 là không đơn giản vì vẫn còn nhiều nội dung cần được làm rõ. Việt Nam chưa có một cơ quan chuyên trách giám sát pháp luật về Giới hạn Quyền để xử lý các VBQPPL vi hiến, trái luật; thiếu một quy trình, phương pháp để đánh giá tính tương xứng của các quy định giới hạn QCN, QCD. Bên cạnh đó, Giới hạn Quyền là chủ đề nhạy cảm, dễ gây xung đột. Trong các Báo cáo thực hiện các Công ước về QCN của Việt Nam chủ yếu đề cập nguyên văn quy định giới hạn QCN, QCD tại khoản 2 Điều 14 Hiến pháp 2013 mà không có nhiều kiến giải thêm. Thực tiễn thực hiện pháp luật về giới hạn QCN, QCD cũng cho thấy một số quy định chưa phù hợp. Xuất phát từ thực tế trên, trong bối cảnh sắp tới tổng kết 10 năm thi hành Hiến pháp 2013, việc hệ thống lý luận pháp luật về giới hạn QCN, QCD tại Việt Nam và đưa ra được quan điểm, giải pháp để hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực thi hành pháp luật về giới hạn QCN, QCD tại Việt Nam là hoạt động mang tính cấp thiết cho một đề tài mang tính lý luận và giải pháp chuyên sâu.

1.2. Mục tiêu và phạm vi của nghiên cứu về Giới hạn Quyền

Luận án nghiên cứu những vấn đề lý luận, thực tiễn về pháp luật và thực thi pháp luật về Giới hạn Quyền Con Người, Quyền Công Dân ở Việt Nam. Trên cơ sở đó, Luận án đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về Giới hạn Quyền, cũng như các giải pháp đảm bảo việc thực thi pháp luật về Giới hạn Quyền theo chuẩn mực quốc tế và phù hợp với tình hình tại Việt Nam. Luận án tập trung nghiên cứu quy định giới hạn QCN, QCD trong bản Hiến pháp ban hành năm 2013 và các VBQPPL trực tiếp quy định giới hạn quyền. Luận án khảo sát về thực trạng pháp luật và thực thi pháp luật về Giới hạn Quyền trên lãnh thổ nước Cộng hòa XHCN Việt Nam. Luận án đề cập đến pháp luật về Giới hạn Quyền tại một số quốc gia mà Việt Nam có thể tham khảo. Phạm vi thời gian: từ khi ban hành Hiến pháp năm 2013 đến nay.

II. Cách tiếp cận Lý luận về Giới hạn Quyền Con Người

Để triển khai đề tài, luận án tiếp cận dưới góc độ triết học và đặc biệt là phương pháp luận khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin về nhà nước và pháp luật; quan điểm, đường lối của Đảng và Nhà nước về Nhà nước pháp quyền, về bảo đảm Quyền Con Người, Quyền Công Dân. Từ lý thuyết về đảm bảo Quyền Con Người trước các quy định Giới hạn Quyền trong các công ước quốc tế cơ bản về Quyền Con Người. Đồng thời, luận án sử dụng các khung lý thuyết, phương pháp tiếp cận như: Khung lý thuyết về tự do và dân chủ, Chủ nghĩa hợp hiến và Nhà nước pháp quyền và Phương pháp tương xứng.

2.1. Khung lý thuyết về tự do và dân chủ và Giới hạn Quyền

Tại các quốc gia có nền dân chủ mạnh mẽ, các giá trị dân chủ và tự do được gắn chặt với nhau và trong một xã hội dân chủ có nhiều thành tích tốt về bảo đảm Quyền Con Người, Quyền Công Dân. Theo đó, điều khoản Giới hạn Quyền không cần rõ ràng, bởi sẽ được Tòa án làm rõ khi thụ lý giải quyết vụ việc. Cần giáo dục cho công dân về tự do và dân chủ cũng như có cơ chế để duy trì và đưa các chuẩn mực về dân chủ vào trong xã hội. Yếu tố dân chủ tại mỗi quốc gia như là công cụ để sẽ chi phối cách làm luật như mở rộng hay thu hẹp điều kiện Giới hạn Quyền trong pháp luật, về cách giải thích điều khoản Giới hạn Quyền, về ủy quyền lập pháp, và về giám sát việc tổ chức thi hành pháp luật nhằm ngăn chặn sự lạm dụng quyền lực của cơ quan nhà nước.

2.2. Chủ nghĩa hợp hiến và Nhà nước pháp quyền trong Giới hạn Quyền

Cần nhìn bản Hiến pháp như là công cụ không chỉ ràng buộc cơ quan nhà nước trong việc thực hiện quyền lực nhà nước được ủy quyền và còn ngăn ngừa những hành vi vi phạm của chính các cơ quan này khi sử dụng quyền lực trên thực tế. Chủ nghĩa hợp hiến yêu cầu về tính tối cao của Hiến pháp, về nhu cầu cần có cơ chế giám sát pháp luật cũng như có cơ quan tư pháp độc lập và có phương pháp để “hãm phanh” các quy định được hình thành chỉ bằng lý trí. Các nguyên tắc pháp quyền của mỗi nhà nước sẽ chi phối nguyên tắc xây dựng pháp luật và nguyên tắc tổ chức thi hành pháp luật về Giới hạn Quyền, đặc biệt là các nguyên tắc này sẽ đưa các quyền cơ bản của con người vào trung tâm hệ thống pháp luật và trường tồn qua việc sửa đổi các bản Hiến pháp.

2.3. Phương pháp tương xứng và sự cần thiết của Giới hạn Quyền

Phương pháp tương xứng hay còn được biết đến là học thuyết tương xứng với tiêu chí của sự công bằng và công lý khi ban hành pháp luật, giải thích và thực thi pháp luật nhằm hướng tới việc cân bằng giữa các quy định Giới hạn Quyền với biện pháp áp đặt và mức độ nghiêm trọng của hành vi bị giới hạn hay bị cấm. Đây là phương pháp tiếp cận xuyên suốt của luận án nhằm hỗ trợ chủ thể quyền khi sử dụng cơ chế nhằm bảo vệ quyền của mình trước quy định giới...

III. Thực trạng Pháp luật về Giới hạn Quyền Con Người ở VN

Thực tiễn thực hiện pháp luật về Giới hạn Quyền Con Người, Quyền Công Dân cho thấy một số quy định chưa phù hợp, thiếu các quy định về cơ chế bảo đảm, thực thi dẫn đến khó khăn trong việc triển khai thi hành pháp luật, ảnh hưởng tới việc bảo đảm, bảo vệ Quyền Con Người, Quyền Công Dân. Pháp luật về Giới hạn Quyền cần phải tạo ra giới hạn cho quyền lực nhà nước trong việc can thiệp vào khoảng không tự do của mỗi quyền.

3.1. Thiếu cơ chế giám sát hiệu quả về Giới hạn Quyền Con Người

Việt Nam chưa có một cơ quan chuyên trách giám sát pháp luật về Giới hạn Quyền để xử lý các VBQPPL vi hiến, trái luật; thiếu một quy trình, phương pháp để đánh giá tính tương xứng của các quy định giới hạn QCN, QCD trong các VBQPPL có hợp hiến, hợp pháp và cần thiết.

3.2. Bất cập trong thực thi pháp luật về Giới hạn Quyền Công Dân

Thực tiễn thực hiện pháp luật về Giới hạn Quyền Con Người, Quyền Công Dân cho thấy một số quy định chưa phù hợp, thiết các quy định về cơ chế bảo đảm, thực thi dẫn đến khó khăn trong việc triển khai thi hành pháp luật, ảnh hưởng tới việc bảo đảm, bảo vệ Quyền Con Người, Quyền Công Dân cũng như hiệu quả của việc áp dụng các biện pháp này.

IV. Giải pháp Hoàn thiện pháp luật về Giới hạn Quyền ở VN

Luận án đề xuất các giải pháp phù hợp, có tính khả thi để hoàn thiện pháp luật về Giới hạn Quyền, phù hợp với các chuẩn mực quốc tế về đảm bảo Quyền Con Người, Quyền Công Dân. Từ đó đề xuất giải pháp bảo đảm cho việc thực thi pháp luật về Giới hạn Quyền tại Việt Nam.

4.1. Xây dựng pháp luật theo tiêu chuẩn quốc tế về Giới hạn Quyền

Cần nghiên cứu các chuẩn mực quốc tế và pháp luật một số quốc gia về Giới hạn Quyền nhằm vận dụng linh hoạt vào điều kiện thực tế của Việt Nam; đánh giá các quy định hiện hành liên quan đến điều khoản giới hạn QCN, QCD tại Việt Nam nhằm tìm ra các khoảng trống pháp lý khi so sánh tương quan với pháp luật quốc tế và pháp luật một số quốc gia nhằm đưa ra định hướng, giải pháp cho việc hoàn thiện pháp luật.

4.2. Hoàn thiện cơ chế giám sát và thực thi về Giới hạn Quyền

Đề xuất các giải pháp phù hợp, có tính khả thi để hoàn thiện pháp luật về Giới hạn Quyền, phù hợp với các chuẩn mực quốc tế về đảm bảo Quyền Con Người, Quyền Công Dân. Từ đó đề xuất giải pháp bảo đảm cho việc thực thi pháp luật về Giới hạn Quyền tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu khoa học "Pháp luật về giới hạn quyền con người, quyền công dân ở Việt Nam hiện nay" được tác giả Lê Quỳnh Mai thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Đặng Minh Tuấn, bảo vệ tại Trường Đại học Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2023, thuộc chuyên ngành Luật hiến pháp và Luật hành chính (mã số: 9380101.02).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Nguyên tắc giới hạn quyền con người (QCN) và quyền công dân (QCD) đã được ghi nhận trong các chuẩn mực pháp lý quốc tế từ khoản 2 Điều 29 Tuyên ngôn Quốc tế về Nhân quyền năm 1948 (UDHR), sau đó được cụ thể hóa trong Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR) và Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa (ICESCR) năm 1966. Tại Việt Nam, Hiến pháp năm 2013 lần đầu tiên hiến định nguyên tắc giới hạn quyền tại một điều khoản độc lập (khoản 2 Điều 14).

Tuy nhiên, quá trình triển khai thi hành và nghiên cứu lý luận cho thấy nhiều vấn đề pháp lý chưa được làm rõ:

• Chưa có sự phân định rành mạch giữa quyền tuyệt đối (không thể bị giới hạn) và quyền tương đối (có thể bị giới hạn);
• Chưa có sự phân biệt rõ ràng giữa "giới hạn quyền" trong điều kiện bình thường và "tạm đình chỉ quyền" trong tình trạng khẩn cấp;
• Hệ thống pháp luật còn thiếu vắng cơ chế và phương pháp đánh giá tính hợp hiến, tính tương xứng của các quy định giới hạn quyền trong các văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL);
• Tình trạng các văn bản dưới luật trực tiếp hoặc gián tiếp đặt ra các hạn chế quyền khi chưa có căn cứ luật định cụ thể;
• Thiếu thiết chế chuyên trách giám sát tính hợp hiến của các đạo luật và văn bản quy phạm pháp luật về giới hạn quyền.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm sáng tỏ các vấn đề lý luận, thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật về giới hạn QCN, QCD tại Việt Nam, từ đó đề xuất hệ thống quan điểm và giải pháp nhằm hoàn thiện khung pháp luật, nâng cao năng lực thực thi đáp ứng các chuẩn mực quốc tế và phù hợp với thực tiễn xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN).

Nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm:

1. Tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài, chỉ ra các nội dung kế thừa và xác định khoảng trống nghiên cứu cần tiếp tục giải quyết.
2. Hệ thống hóa và phát triển cơ sở lý luận về giới hạn QCN, QCD và pháp luật về giới hạn quyền (khái niệm, đặc điểm, nội dung điều chỉnh, hình thức thể hiện, cơ chế giám sát và các yếu tố chi phối).
3. Khảo cứu kinh nghiệm quốc tế và các chuẩn mực pháp luật nhân quyền quốc tế về giới hạn quyền, phân tích phương thức giới hạn quyền tại một số quốc gia tiêu biểu (Đức, Hoa Kỳ, Trung Quốc).
4. Phân tích thực trạng quy định pháp luật Việt Nam qua các giai đoạn lập hiến và thực tiễn thực thi kể từ khi ban hành Hiến pháp năm 2013; chỉ ra các bất cập, hạn chế và nguyên nhân.
5. Đề xuất các quan điểm, định hướng và giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả bảo đảm thực thi pháp luật về giới hạn QCN, QCD ở Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Pháp luật và thực tiễn thực thi pháp luật về giới hạn QCN, QCD ở Việt Nam hiện nay.
• Phạm vi đối tượng: Các quy định về giới hạn QCN, QCD trong Hiến pháp năm 2013 và các đạo luật chuyên ngành trực tiếp điều chỉnh việc giới hạn quyền, cùng các văn bản quy định chi tiết thi hành.
• Phạm vi không gian: Lãnh thổ nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, kết hợp khảo sát so sánh với các văn kiện pháp lý quốc tế và pháp luật của một số quốc gia được chọn lọc.
• Phạm vi thời gian: Trọng tâm từ khi Hiến pháp năm 2013 có hiệu lực đến năm 2023; đồng thời có sự khảo cứu lịch sử lập hiến qua các bản Hiến pháp năm 1946, 1959, 1980 và 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng thuật và phân tích khối lượng lớn các công trình nghiên cứu khoa học pháp lý trong và ngoài nước:

Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài

• Về lý luận và phân loại quyền: Aharon Barak (2012) trong công trình Proportionality: Constitutional Rights and Their Limitations đã làm rõ khái niệm giới hạn quyền ("limitation", "incidental limitations") và xây dựng bài kiểm tra tính tương xứng 4 yếu tố. Gregoire Webber (2009) trong The Negotiable Constitution tiếp cận giới hạn quyền dưới góc độ xác định ranh giới của quyền. E. Klein (2021) phân tích phạm vi quyền và tính sẵn có của quyền. Koen Lenaerts (2019) nghiên cứu về bản chất bất khả xâm phạm của quyền cơ bản trong luật Liên minh Châu Âu (EU). Innocent Maja (2017), Robert Alexy (2002, 2014), Matthias Klatt và Moritz Meister (2012), Julie Debeljak (2008), Adem Kassie Abebe (2011) phân tích tính chất của quyền tuyệt đối và quyền tương đối trong các bản hiến pháp.
• Về phân biệt giới hạn quyền và tạm đình chỉ quyền: Viktor Mavi (1997) phân tích sự khác biệt về bản chất và nghĩa vụ giữa giới hạn quyền (limitation) và tạm đình chỉ quyền (derogation). Amrei Muller (2009) phân tích sự khác biệt này trong khuôn khổ công ước ICESCR. Abdi Jibril Ali (2013) nghiên cứu việc thực thi theo Hiến chương Châu Phi (ACHPR). Trong bối cảnh đại dịch, Audrey Lebret (2020) và Alessandra Spadaro (2020) phân tích các biện pháp giới hạn quyền và tạm đình chỉ quyền nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
• Về nguyên tắc tương xứng và cơ chế bảo vệ quyền: Robert Alexy (2002, 2014) đề xuất mô hình "luật cân bằng" với các nguyên tắc phụ (phù hợp, cần thiết, tương xứng theo nghĩa hẹp). Grant Huscroft, Bradley W. Miller, Gregoire Webber (2014), Kosta Vasiliki (2014), Alec Stone Sweet và Jud Mathews (2008) phân tích vai trò của học thuyết tương xứng trong chủ nghĩa hợp hiến toàn cầu. Ngược lại, các quan điểm hoài nghi việc áp dụng phương pháp tương xứng được phân tích bởi S. Tsakyrakis (2009), Richard Moon, Juan Cianciardo và Wojciech Osiatyński (2009).

Tình hình nghiên cứu ở trong nước

• Về khái niệm và thuật ngữ: Giáo trình Lý luận và pháp luật về quyền con người của Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội (2009, 2011); Đề tài cấp Bộ do Viện Nghiên cứu Lập pháp chủ trì, GS.TS Phan Trung Lý chủ biên (2016–2017); Đề tài cấp Bộ do Viện Nhà nước và Pháp luật chủ trì, TS. Nguyễn Linh Giang chủ nhiệm (2017–2018); sách chuyên khảo của TS. Nguyễn Minh Tuấn (2015); sách chuyên khảo của TS. Nguyễn Văn Hiển và Trương Hồng Quang (2019); các bài báo khoa học của Bùi Tiến Đạt (2015, 2017, 2018), Trần Thái Dương (2018), Lương Thị Thu Dơn (2018), Lưu Đức Quang (2014).
• Về điều kiện và hình thức văn bản quy định giới hạn quyền: Tồn tại hai luồng quan điểm chính: (1) Quan điểm khẳng định chỉ Quốc hội mới có thẩm quyền giới hạn quyền thông qua luật (Lưu Đức Quang, Hoàng Hải Yến, Phạm Hữu Nghị, Cục Pháp chế và Cải cách hành chính, tư pháp – Bộ Công an); (2) Quan điểm cho rằng cần chấp nhận ủy quyền lập pháp và cho phép văn bản dưới luật quy định cụ thể hóa điều kiện giới hạn quyền do tính chất phụ thuộc vào văn bản dưới luật ở Việt Nam (Bùi Tiến Đạt, Nguyễn Minh Tuấn, Trương Hồng Quang, Nguyễn Linh Giang, Đặng Minh Tuấn và Lê Quỳnh Mai).
• Về kiểm soát quyền lực và bảo vệ quyền hiến định: GS.TS Nguyễn Đăng Dung (2006); Đặng Minh Tuấn, Vũ Công Giao, Đoàn Đức Lương, Lê Thị Nga (2019); Hoàng Thị Kim Quế và Lê Thị Phương Nga (2019); Nguyễn Văn Tuấn (2015); Nguyễn Quốc Hùng (2016).

Khoảng trống khoa học luận án lựa chọn giải quyết

Các công trình nước ngoài chưa phân tích sâu vấn đề giới hạn quyền trong điều kiện chính thể XHCN không áp dụng mô hình án lệ ràng buộc giải thích quyền. Ở trong nước, các nghiên cứu trước đây chủ yếu dừng lại ở việc tiếp cận quy định đơn lẻ hoặc bình luận điều khoản Hiến pháp. Luận án giải quyết khoảng trống về việc xây dựng hệ thống lý luận hoàn chỉnh về giới hạn quyền gắn với cơ chế kiểm soát quyền lực, đồng thời thiết lập quy trình kiểm tra tính tương xứng phù hợp với thực tiễn lập hiến, lập pháp của Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và phương pháp tiếp cận

Luận án vận dụng năm khung lý thuyết và phương pháp tiếp cận nền tảng:

• Khung lý thuyết về tự do và dân chủ: Tiếp cận mối quan hệ tương hỗ giữa chuẩn mực dân chủ và mức độ bảo đảm quyền con người, xác định mức độ giới hạn quyền cần thiết trong một xã hội dân chủ.
• Chủ nghĩa hợp hiến và Nhà nước pháp quyền (Constitutionalism and Rule of Law): Đặt Hiến pháp ở vị trí tối cao, xem điều khoản giới hạn quyền là công cụ giới hạn quyền lực nhà nước, ngăn ngừa sự tùy tiện của cơ quan công quyền.
• Phương pháp tương xứng (Proportionality Approach): Xem xét tính hợp lý, sự cần thiết và mức độ tương xứng giữa biện pháp giới hạn quyền với mục tiêu bảo vệ lợi ích công cộng được theo đuổi.
• Phương pháp tiếp cận hệ thống (Systematic Approach): Đặt các quy định giới hạn quyền trong chỉnh thể đồng bộ giữa văn bản luật, văn bản dưới luật, cơ chế thi hành và thiết chế giám sát.
• Phương pháp tiếp cận dựa trên quyền (Human Rights-Based Approach – HRBA): Lấy các tiêu chuẩn nhân quyền quốc tế làm thước đo và khuôn khổ cho toàn bộ quá trình xây dựng, thực thi pháp luật.

Phương pháp nghiên cứu cụ thể

Phương pháp	Phạm vi và mục đích áp dụng trong luận án
So sánh luật học	So sánh quy định pháp luật Việt Nam với chuẩn mực quốc tế (UDHR, ICCPR, ICESCR) và mô hình pháp luật các quốc gia (Đức, Hoa Kỳ, Trung Quốc).
Phân tích và tổng hợp quy phạm	Mổ xẻ các điều khoản trong Hiến pháp 2013, các bộ luật (BLDS 2015, BLHS 2015, BLTTHS 2015, BLTTDS 2015) và các nghị định hướng dẫn.
Khảo cứu tài liệu	Kế thừa, tổng hợp hệ thống học thuyết, công trình nghiên cứu chuyên khảo trong và ngoài nước.
Phương pháp lịch sử	Phân tích tiến trình ghi nhận và thay đổi của các quy định giới hạn quyền qua các bản Hiến pháp 1946, 1959, 1980, 1992 và 2013.
Nghiên cứu xã hội học pháp luật	Khảo sát bằng bảng hỏi về nhận thức quy định giới hạn quyền (Phụ lục 03) và thống kê xử lý VBQPPL trái pháp luật từ năm 2013 đến nay.

Nguồn dữ liệu và tư liệu

Nguồn tư liệu của luận án gồm: văn kiện nhân quyền quốc tế; các bản Hiến pháp Việt Nam và nước ngoài; các đạo luật chuyên ngành; văn bản dưới luật của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành; báo cáo rà soát định kỳ (UPR); các báo cáo tổng kết thi hành pháp luật của cơ quan nhà nước; và dữ liệu điều tra xã hội học do tác giả thực hiện.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Chương 1 hệ thống hóa các hướng nghiên cứu trong và ngoài nước, chỉ rõ những điểm đã đạt được và những nội dung cần tiếp tục nghiên cứu. Tác giả phân tích các luồng tư tưởng về ranh giới quyền, sự tranh luận giữa việc áp dụng phương pháp tương xứng và bài kiểm tra bản chất của quyền. Chương này xác định rõ giả thuyết nghiên cứu và xây dựng hệ thống các câu hỏi nghiên cứu làm kim chỉ nam cho toàn bộ luận án.

Chương 2: Cơ sở lý luận về giới hạn quyền và pháp luật về giới hạn quyền con người, quyền công dân

Chương 2 làm rõ nền tảng lý luận về giới hạn quyền:

• Khái niệm và đặc điểm: Giới hạn quyền là sự can thiệp hợp pháp của nhà nước vào phạm vi hưởng thụ quyền của chủ thể nhằm bảo vệ các giá trị, trật tự chung mà không làm mất đi bản chất của quyền.
• Phân loại quyền: Phân tích tiêu chí phân định giữa quyền tuyệt đối (không thể bị giới hạn trong bất kỳ hoàn cảnh nào) và quyền tương đối.
• Pháp luật về giới hạn quyền: Xác định nội dung điều chỉnh, hình thức pháp lý, cơ chế thực thi và giám sát tính hợp hiến.
• Phương pháp đánh giá: Trình bày cấu trúc phương pháp tương xứng qua các bước: mục đích chính đáng, tính phù hợp, tính cần thiết và tính tương xứng theo nghĩa hẹp.
• Kinh nghiệm quốc tế: Phân tích mô hình giới hạn quyền của Cộng hòa Liên bang Đức (áp dụng chặt chẽ nguyên tắc tương xứng và bảo vệ bản chất quyền), Hoa Kỳ (áp dụng các mức độ xem xét tư pháp nghiêm ngặt) và Trung Quốc (nhấn mạnh trật tự xã hội và vai trò điều tiết của nhà nước).

Chương 3: Thực trạng pháp luật Việt Nam về giới hạn quyền con người, quyền công dân và thực tiễn thực thi

Chương 3 tập trung phân tích thực trạng hệ thống pháp luật và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam:

• Khái quát lịch sử: Phân tích sự chuyển biến trong kỹ thuật lập hiến từ Hiến pháp 1946 đến Hiến pháp 2013 trong việc ghi nhận quyền và điều kiện hạn chế quyền.
• Thực trạng quy định hiện hành: Phân tích khoản 2 Điều 14 Hiến pháp 2013 và các đạo luật liên quan. Chỉ ra các hạn chế như: một số căn cứ giới hạn quyền còn trừu tượng (ví dụ: "an ninh quốc gia", "trật tự, an toàn xã hội"); chưa có điều khoản riêng quy định về tạm đình chỉ quyền trong tình trạng khẩn cấp.
• Thực tiễn thực thi: Đánh giá thực trạng ban hành văn bản dưới luật có chứa quy phạm giới hạn quyền; thực tiễn giám sát văn bản của Quốc hội và các cơ quan dân cử; thực tiễn kiểm soát tư pháp của Tòa án nhân dân đối với các hành vi hành chính, quyết định hành chính xâm phạm quyền.
• Kết quả điều tra xã hội học: Trình bày kết quả khảo sát nhận thức của các nhóm đối tượng (chuyên gia, giảng viên, sinh viên) về quy định giới hạn quyền theo Hiến pháp 2013, làm căn cứ thực tiễn cho các giải pháp.

Chương 4: Quan điểm, giải pháp hoàn thiện pháp luật và bảo đảm thực thi pháp luật về giới hạn quyền con người, quyền công dân ở Việt Nam

Chương 4 đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện gồm hai nhóm chính:

• Quan điểm chỉ đạo: Hoàn thiện pháp luật phải đặt trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN; bảo đảm tính tối cao của Hiến pháp; tuân thủ các cam kết và điều ước quốc tế về quyền con người mà Việt Nam là thành viên.
• Nhóm giải pháp hoàn thiện pháp luật:
  • Nội luật hóa đầy đủ các chuẩn mực quốc tế về giới hạn quyền;
  • Làm rõ điều kiện giới hạn quyền và phân định rõ danh mục các quyền tuyệt đối;
  • Khắc phục khoảng trống pháp lý trong Hiến pháp năm 2013 liên quan đến chế định tạm đình chỉ quyền trong tình trạng khẩn cấp;
  • Kiểm soát chặt chẽ việc ủy quyền lập pháp, bảo đảm nguyên tắc chỉ có văn bản luật do Quốc hội ban hành mới được quy định giới hạn quyền.
• Nhóm giải pháp bảo đảm thực thi:
  • Đổi mới và nâng cao hiệu quả giám sát của Quốc hội đối với VBQPPL;
  • Tăng cường tính độc lập và vai trò xét xử của Tòa án trong bảo vệ quyền con người;
  • Phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị – xã hội và nhân dân;
  • Nghiên cứu thành lập thiết chế chuyên trách bảo vệ quyền con người (Cơ quan nhân quyền quốc gia);
  • Chuẩn hóa quy trình và phương pháp đánh giá tính hợp hiến, tính tương xứng của quy định giới hạn quyền;
  • Tăng cường công tác giải thích pháp luật và nâng cao nhận thức xã hội về giới hạn quyền.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án có các đóng góp cụ thể về mặt khoa học và thực tiễn:

1. Về mặt lý luận:

   • Hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm các khái niệm, đặc điểm, nguyên tắc pháp lý về giới hạn QCN, QCD;
   • Phân định rõ ràng ranh giới pháp lý giữa "giới hạn quyền" và "tạm đình chỉ quyền", giữa "quyền tuyệt đối" và "quyền tương đối" trong khoa học luật hiến pháp;
   • Luận giải cơ sở khoa học của việc áp dụng phương pháp tương xứng như một công cụ đánh giá tính hợp hiến của các quy định pháp luật giới hạn quyền trong điều kiện Việt Nam;
   • Tổng hợp bài học kinh nghiệm lập pháp và thực tiễn tư pháp từ các quốc gia (Đức, Hoa Kỳ, Trung Quốc) để làm cơ sở tham chiếu.

2. Về mặt thực tiễn:

   • Đánh giá toàn diện thực trạng quy định giới hạn quyền trong Hiến pháp năm 2013 và hệ thống VBQPPL hiện hành, chỉ rõ các khoảng trống pháp lý và tình trạng văn bản dưới luật can thiệp vào phạm vi quyền;
   • Cung cấp dữ liệu thực chứng từ kết quả khảo sát xã hội học về nhận thức quy định giới hạn quyền và dữ liệu rà soát văn bản quy phạm pháp luật trái thẩm quyền;
   • Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ từ sửa đổi kỹ thuật lập pháp, hoàn thiện cơ chế giải thích pháp luật đến đổi mới thiết chế giám sát hiến pháp và nâng cao năng lực tư pháp.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế nghiên cứu: Do đề tài mang tính chất lý luận khái quát cao, việc tiếp cận và thống kê đầy đủ toàn bộ hệ thống VBQPPL chuyên ngành có quy định giới hạn quyền gặp nhiều thách thức. Nguồn dữ liệu thực tiễn và số liệu khảo sát phụ thuộc một phần vào các báo cáo tổng kết của cơ quan chức năng và tài liệu thứ cấp. Rào cản về tiếp cận văn bản luật bằng các ngôn ngữ khác ngoài tiếng Anh và tiếng Việt cũng tạo ra giới hạn nhất định trong việc so sánh pháp luật diện rộng.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Đi sâu nghiên cứu thực nghiệm việc áp dụng phương pháp tương xứng đối với từng nhóm quyền cụ thể (như quyền tự do biểu đạt, quyền tự do hội họp, quyền riêng tư trên không gian mạng); nghiên cứu chuyên đề về mô hình thiết chế bảo hiến phù hợp với lộ trình cải cách tư pháp và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN tại Việt Nam.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là nguồn tư liệu khoa học phục vụ các nhóm đối tượng:

• Cơ quan lập pháp (Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các Ủy ban của Quốc hội): Tham khảo trong quá trình soạn thảo, thẩm tra dự án luật, bảo đảm các điều khoản hạn chế quyền tuân thủ đúng tinh thần Hiến pháp và chuẩn mực quốc tế.
• Cơ quan hành pháp (Chính phủ, các bộ, ngành, chính quyền địa phương): Tham khảo để kiểm soát việc xây dựng văn bản quy định chi tiết, tránh ban hành các quy định hành chính hạn chế quyền trái luật.
• Cơ quan tư pháp (Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân): Cung cấp cơ sở lý luận cho hoạt động áp dụng pháp luật, bảo vệ công lý và quyền con người trong quá trình tố tụng.
• Cơ sở đào tạo và nghiên cứu: Làm tài liệu giảng dạy, học tập và nghiên cứu chuyên sâu cho giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học ngành Luật Hiến pháp, Luật Hành chính, Luật Quốc tế và Quyền con người.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện để giới hạn quyền con người, quyền công dân theo khoản 2 Điều 14 Hiến pháp 2013 là gì?
Theo quy định, quyền con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng.

2. Điểm khác biệt cốt lõi giữa "giới hạn quyền" và "tạm đình chỉ quyền" trong luận án là gì?
"Giới hạn quyền" (limitation) là việc xác định ranh giới và phạm vi thực hiện quyền trong điều kiện bình thường thông qua luật định; trong khi "tạm đình chỉ quyền" (derogation) là việc tạm dừng thực hiện một số nghĩa vụ bảo đảm quyền trong tình trạng khẩn cấp bị đe dọa sự sống còn của quốc gia, có tính tạm thời và phải tuân thủ giám sát quốc tế.

3. Vì sao luận án nhấn mạnh việc áp dụng "phương pháp tương xứng"?
Phương pháp tương xứng là công cụ đánh giá tính hợp hiến của quy định giới hạn quyền, giúp xác định xem biện pháp can thiệp của nhà nước có nhằm mục đích chính đáng, có cần thiết và có cân bằng hợp lý giữa lợi ích công cộng và quyền tự do của cá nhân hay không.

4. Luận án đưa ra quan điểm thế nào về việc văn bản dưới luật quy định giới hạn quyền?
Luận án khẳng định nguyên tắc hiến định: chỉ có đạo luật do Quốc hội ban hành mới có quyền quy định giới hạn quyền. Các văn bản dưới luật không được tự ý đặt ra các điều kiện, thủ tục hay chế tài mới làm hạn chế thêm phạm vi quyền đã được luật xác lập.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Lê Quỳnh Mai là công trình khoa học nghiên cứu có hệ thống và toàn diện về pháp luật giới hạn quyền con người, quyền công dân trong bối cảnh Việt Nam hiện nay. Bằng việc kết hợp các khung lý thuyết hiện đại và phương pháp tiếp cận dựa trên quyền, luận án đã làm rõ cơ sở lý luận, chỉ ra các bất cập trong thực tiễn lập pháp và thực thi pháp luật, đồng thời đề xuất lộ trình hoàn thiện thể chế phù hợp với định hướng xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Kết quả nghiên cứu của luận án có giá trị tham khảo thiết thực cho công tác hoàn thiện chính sách, lập pháp và đào tạo luật học tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. Chương 2: Cơ sở lý luận về giới hạn quyền và pháp luật về giới hạn quyền con người, quyền công dân. Chương 3: Thực trạng pháp luật Việt Nam về giới hạn quyền con người, quyền công dân và thực tiễn thực thi. Chương 4: Quan điểm, giải pháp hoàn thiện pháp luật và đảm bảo thực thi pháp luật về giới hạn quyền con người, quyền công dân ở Việt Nam.

11 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tình hình nghiên cứu ở nƣớc ngoài về giới hạn quyền Các học giả trên thế giới đã nghiên cứu rất sớm về quy định giới hạn QCN với hàng trăm các cuốn sách chuyên khảo và bài báo khoa học trên các tạp chí uy tín. Trong phần tổng quan và sự giới hạn khả năng ngôn ngữ, luận án đánh giá tổng quan một số tài liệu tiêu biểu bằng tiếng Anh và được xuất bản những năm gần đây, hữu ích và có giá trị tham khảo cho việc xây dựng pháp luật, giải thích, áp dụng pháp luật về giới hạn QCN, QCD tại Việt Nam trong thời gian tới. Các công trình ở nước ngoài mà luận án khảo sát cho đến thời điểm thực hiện đề tài, chưa có công trình nghiên cứu đề cập riêng về quy định giới hạn quyền trong pháp luật Việt Nam nói riêng hay pháp luật của quốc gia theo chính thể XHCN.

Các tài liệu này cũng cho thấy tính trừu tượng và sự thiếu giải thích rõ ràng trong pháp luật quốc tế và pháp luật tại một số quốc gia có quy định về giới hạn quyền, nhưng được cân bằng lại bởi việc trao quyền giải thích pháp luật cho Tòa án. Qua các tài liệu nghiên cứu cho thấy phương pháp tương xứng mặc dù được đánh giá cao và áp dụng hiệu quả tại một số quốc gia, nhưng đây cũng là phương pháp được tranh luận với nhiều quan điểm khoa học ủng hộ và không ủng hộ tại chính các quốc gia áp dụng. Điểm chung tại các quốc gia áp dụng phương pháp tương xứng (cân xứng) đó là trao quyền giải thích pháp luật cho Tòa án hay có hệ thống cơ quan bảo hiến hiệu quả - cơ chế bảo hiến độc lập mà Việt Nam đang tìm kiếm trong thời gian tới. Các công trình nghiên cứu nước ngoài về lý luận giới hạn quyền 1.

Các công trình đề cập đến quan điểm về giới hạn quyền, phân loại quyền (quyền tuyệt đối, quyền tương đối) Các học giả nước ngoài đều đưa ra nhận định về một bản hiến pháp dân chủ cần ghi nhận quyền tuyệt đối (dù hiếm), nhưng mỗi quốc gia có những lý giải khác nhau về quyền tuyệt đối và có quan điểm khác nhau về cách tiếp cận giới hạn 12 quyền. Bên cạnh đó, các công trình nghiên cứu cũng có những kiến giải khác nhau về cách hiểu giới hạn quyền, cụ thể: - Về khái niệm giới hạn quyền Trong cuốn sách “Proportionality: Constitutional Rights and Their Limitations” (tạm dịch Tính tương xưng: Quyền hiến pháp và những hạn chế của chúng) của Aharon Barak do Nhà xuất bản Đại học Cambridge xuất bản năm 2012. Đây là công trình tổng quan về giới hạn quyền và là sách chuyên khảo về lịch sử phát triển của các học thuyết về giới hạn quyền và nguyên tắc tương xứng trên thế giới với những phân tích cụ thể theo mô hình ở một số quốc gia như Úc, Canada, Israel, Ireland, Ấn Độ và Hòa Kỳ. Tác giả đưa ra khái niệm giới hạn quyền và cho rằng không có sự khác nhau về nghĩa của hai từ vi phạm quyền và giới hạn quyền đều là sự hạn chế quyền.

Aharon Barak đã khảo sát pháp luật các quốc gia phương Tây và thấy thuật ngữ được các quốc gia này sử dụng khi đề cập đến giới hạn quyền là “limitation”. Aharon Barak đưa ra cách hiểu rằng giới hạn quyền xảy ra bất cứ khi nào mà nhà nước có hành động từ chối hoặc ngăn cản chủ thể quyền thực thi quyền của mình ở trong phạm vi đầy đủ của nó. Tác giả có đưa ra thuật ngữ “giới hạn ngẫu nhiên” (incidental limitations) khi đề cập đến một quyền hiến định được giới hạn với điều khoản riêng biệt Webber, G trong cuốn sách “The Negotiable Constituion: On the Limitation of Righs” (tạm dịch Hiến pháp thương lượng: Về các giới hạn của quyền) do Nhà xuất bản Đại học Cambridge xuất bản năm 2009, đã làm rõ hơn cách hiểu trên của Aharon Barak. Webber, G có cách tiếp cận giới hạn quyền chính là xác định ranh giới của quyền.

Bởi ông cho rằng các từ như “vi phạm” (infringement) hay “suy giảm” (impairment) hay „violation‟ là đồng nghĩa với “limitation” (giới hạn) là tìm kiếm ranh giới của một quyền. Theo đó, vi phạm quyền không thể được xác định một cách thỏa đáng cho đến khi và chỉ khi ranh giới của quyền đã được xác định. Nếu theo cách hiểu này thì các quyền là không tuyệt đối và chúng đối lập với các yếu tố của một xã hội tự do và dân chủ. Tòa án sẽ gặp những thách thức khi được trao nhiệm xác định và giải thích sự không xác định các quyền hiến định.

13 Cách tiếp cận về khía cạnh xác định phạm vi của quyền và tính sẵn có của quyền để nhìn ra quyền bị giới hạn được Klein, E phân tích trong bài viết “On Limits and Restrictions of Human Rights: A Systematic Attempt” (tạm dịch là Về những giới hạn và hạn chế của quyền con người: Một sự cố gắng có hệ thống) được trình bày trong cuốn sách “Strengthening Human Rights Protections in Geneva, Israel, the West Bank and Beyond” (pp. Weiler biên tập, xuất bản năm 2021 tại Cambridge University Press. Tác giả cho rằng giới hạn quyền là sự giới hạn phạm vi của quyền để xác định quyền nào bị giới hạn và mức độ giới hạn. Tác giả cũng cho rằng những giới hạn được biện minh trong những điều kiện nhất định và cho phép nhà nước can thiệp vào các QCN để đạt được thừa nhận chung về mặt pháp lý; Nhà nước xác định phạm vi của quyền nhằm tránh hoặc giải quyết các va chạm với quyền của người khác và để bảo vệ hơn nữa phúc lợi chung của cộng đồng.

Các giới hạn này được quy định rõ ràng trong chính các điều khoản về QCN. Tác giả nhận định QCN được hưởng thụ theo khả năng, vì thế tính sẵn có tạo thành một giới hạn vĩnh viễn của quyền. Điều này đặt ra nghĩa vụ của nhà nước trong việc đảm bảo quyền. Về sự lý giải quyền tương đối, quyền tuyệt đối Có học giả ủng hộ quyền cơ bản của con người là tuyệt đối như Koen Lenaerts (2019) với bài “Limits on Limitations: The Essence of Fundamental Rights in the EU” đăng trên tạp chí German Law Journal.

Tác giả cho rằng các quyền cơ bản theo cách ghi nhận quyền tại Điều 52(1) của Hiến chương châu Âu về các quyền cơ bản năm 2012 là tuyệt đối, nghĩa là chúng không cần đưa ra để đánh giá cân bằng. Khi một biện pháp giới hạn quyền được áp đặt thì nó đã làm mất đi bản chất của quyền và tự động là không tương xứng. Bởi bản chất của quyền này được xác định là phạm vi tự do nơi mà sẽ được tự do thực hiện quyền – không bị can thiệp, và rằng không có sự can thiệp nào vào sự tự do mà được biện minh. Nhưng một số học giả lại cho rằng QCN gồm có cả quyền tuyệt đối và quyền tương đối như Aharon Barak [123].

Tác giả cho rằng hầu hết các quyền hiến định được bảo vệ một phần, bởi quy định giới hạn quyền có thể được biện minh cho việc 14 bảo vệ toàn bộ nội dung của quyền. Các quyền này được gọi là quyền tương đối. Quyền tuyệt đối là quyền mà phạm vi của nó được bảo vệ đầy đủ trong hiến pháp, và không có giới hạn nào đặt ra để giảm đi mức độ thực thi quyền trên thực tế. Quyền tương đối là quyền mà việc bảo vệ không đầy đủ trong phạm vi của quyền, khi quyền bị giới hạn thì phạm vi thực hiện của quyền sẽ bị hẹp hơn với nội dung nguyên bản của quyền.

Tác giả cho rằng các mệnh đề giới hạn quyền dù tổng quát hay cụ thể và quy định về nguyên tắc tương xứng (tỷ lệ) đều đã phản ảnh tính tương đối của quyền. Bài viết “Limitation of human rights in international law and the Zimbabwean Constitution” (tạm dịch Giới hạn quyền con người trong pháp luật quốc tế và Hiến pháp Zimbabwe) của Innocent Maja đăng trên Zimbabwe Electronic Law Journal năm 2017. Bài viết đã lập luận các QCN và quyền được ghi nhận tại Hiến pháp Zimbabwe không phải là quyền tuyệt đối và khi rơi vào các trường hợp đủ điều kiện sẽ phải chịu những hạn chế hợp lý vì những vấn đề xã hội quan trọng như trật tự công cộng, an ninh, sức khỏe và giá trị xã hội. Tác giả đưa ra cách giải thích hợp lý theo Phần 86 Hiến pháp Zimbabwe, rằng các quyền có thể bị giới hạn.

Nhưng để nhận định khả năng hưởng sự tuyệt đối của quyền là do Tòa án. Nhưng có những nghiên cứu chỉ ra Hiến pháp tại một số quốc gia nhận định việc áp dụng một mệnh đề chung của giới hạn quyền có nghĩa các quyền đều là tương đối, rằng mọi quyền cần phải được hạn chế theo các điều kiện cho trước, như: Alexey trong cuốn sách “A Theory of Constitutional Rights” (tạm dịch là Lý thuyết về các Quyền Hiến định) do Nhà xuất bản Đại học Oxford xuất bản năm 2002, cho rằng do các quyền hiến định không mang tính tuyệt đối; trong bài viết “Balancing Rights in Democracy: The Problems with Limitations and Overrides of Rights under the Victorian Charter of Human Rights and Responsibilities Act 2006” của Julie Debeljak đăng trên Melbourne Univeristy Law Review số 32 năm 2008. Tác giả phân tích theo Hiến chương thì các quyền là tương đối bởi chúng cần được cân bằng với các quyền được bảo vệ, các giá trị không được bảo vệ khác, và cả nhu cầu chung; quan điểm về hầu hết các quyền là tương đối cũng được ủng hộ bởi Matthias Klatt và Moritz Meister tại cuốn sách 15 “The Constitutional Structure of Proportionality” (tạm dịch Cấu trúc hiến pháp của nguyên tắc tương xứng), xuất bản năm 2012 bởi Nxb Đại học Oxford. Matthias Klatt và Moritz Meister cũng có nhận xét rằng hầu hết các quyền là tương đối và rất ít quyền tuyệt đối.

Các tác giả cho rằng quyền tuyệt đối là những quyền mà không có mệnh đề giới hạn. Đây cũng là cách quy định quyền của Hoa Kỳ khi có nhiều quyền không quy định rõ ràng về vấn đề giới hạn quyền [160, tr.