Lời mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc kết cầu bởi 3 chƣơng: Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận chung về bảo vệ các quyền con ngƣời bằng pháp luật thi hành án hình sự. Chƣơng 2: Các quy phạm pháp luật thi hành án hình sự Việt Nam hiện hành về bảo vệ các quyền con ngƣời và thực tiễn áp dụng. Chƣơng 3: Thực trạng, nguyên nhân và những giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động bảo vệ các quyền con ngƣời trong pháp luật thi hành án hình sự Việt Nam. - Danh mục tài liệu tham khảo.
12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ BẢO VỆ CÁC QUYỀN CON NGƢỜI BẰNG PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ 1. Khái quát chung về quyền con ngƣời. Khái niệm quyền con ngƣời. Quyền con ngƣời là một phạm trù rộng, đa dạng.
Tùy từng mục đích và phạm vi nghiên cứu mà hình thành nên những định nghĩa khác nhau về quyền con ngƣời. Mặc dù số lƣợng các định nghĩa về quyền con ngƣời rất lớn và mỗi định nghĩa đều mang trong mình ít nhiều khía cạnh đúng đắn nhƣng cho đến nay, trên thế giới vẫn chƣa có một khái niệm chính thống nào về quyền con ngƣời để làm chuẩn mực chung. Theo Từ điển Tiếng Việt phổ thông, quyền là "điều mà pháp luật hoặc xã hội công nhận cho được hưởng, được làm, được đòi hỏi" [14, tr. Theo đó, quyền con ngƣời có thể đƣợc hiểu là những điều mà pháp luật hoặc xã hội công nhận cho mỗi con ngƣời đƣợc hƣởng, đƣợc làm, đƣợc đòi hỏi.
Trong lĩnh vực khoa học pháp lý: Ở cấp độ quốc tế, định nghĩa của Văn phòng Cao ủy Liên hợp quốc về quyền con ngƣời thƣờng đƣợc trích dẫn khi nghiên cứu về quyền con ngƣời. Theo đó, quyền con người là những đảm bảo pháp lý toàn cầu có tác dụng bảo vệ các cá nhân và các nhóm chống lại những hành động hoặc sự bỏ mặc mà làm tổn hại đến nhân phẩm, những sự được phép và tự do cơ bản của con người [12, tr. Ở Việt Nam, một số luật gia trong quá trình nghiên cứu về quyền con ngƣời cũng đƣa ra một số quan điểm cá nhân về khái niệm quyền con ngƣời nhƣ: Theo TS. Trần Quang Tiệp: "Quyền con người là những đặc lợi vốn có tự nhiên mà chỉ con người mới được hưởng trong những điều kiện chính trị, 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com kinh tế, văn hóa, xã hội nhất định" [15, tr.
Quan điểm của PGS.TS Nguyễn Văn Động cho rằng: quyền con ngƣời là những giá trị quý báu đƣợc thừa nhận chung bởi toàn thế giới, đồng thời gắn bó chặt chẽ với sự tồn tại và phát triển của mỗi cá nhân, mỗi quốc gia, mỗi dân tộc và cả cộng đồng quốc tế; quyền con ngƣời trực tiếp liên quan đến cá lĩnh vực sinh hoạt vật chất và tinh thần của con ngƣời và góp phần quan trọng vào sự hình thành và phát triển nhân cách, tính nhân đạo và nhân văn của con ngƣời; các quyền con ngƣời tạo thành một hệ thống thống nhất, quan hệ tác động lẫn nhau, phụ thuộc vào nhau, đồng thời vừa là tiền đề, điều kiện của nhau, vừa là hệ quả của nhau. Trên cơ sở tìm hiểu về vấn đề quyền con ngƣời, tổng hợp các khái niệm về quyền con ngƣời trên thế giới cũng nhƣ Việt Nam, tác giả luận văn hoàn toàn đồng tình với quan điềm của TSKH.GS Lê Cảm khi xây dựng khái niệm quyền con ngƣời. Theo đó, "quyền con người là một phạm trù lịch sử-cụ thể, là giá trị xã hội cao quý nhất được thừa nhận chung của nền văn minh nhân loại và là đặc trưng tự nhiên vốn có cần được tôn trọng và không thể bị tước đoạt của bất kỳ cá nhân con người nào sinh ra trên trái đất, đồng thời phải được bảo vệ bằng pháp luật bởi các thành viên Liên hợp quốc cũng như bởi cộng đồng quốc tế".224] Khi xem xét nghiên cứu khái niệm quyền con ngƣời có một số vấn đề cần lƣu ý sau đây: Một là, việc sử dụng thuật ngữ "quyền con ngƣời" và "nhân quyền". Có ý kiến cho rằng hai khái niệm này mang ý nghĩa khác nhau.
Điều này thể hiện ở chỗ, "quyền con ngƣời" đƣợc hiểu là những tƣ tƣởng, quan điểm, nhận thức "của ta" còn "nhân quyền" đƣợc nhắc đến với nghĩa là luận điệu, âm mƣu, thủ đoạn "của địch". Tuy nhiên, theo Từ điển Tiếng Việt phổ thông thì nhân quyền có nghĩa là quyền con ngƣời. Trong đó, nhân quyền là một từ Hán Việt 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com còn quyền con ngƣời là một từ thuần Việt. Nhƣ vậy, về mặt ngôn ngữ học, hai thuật ngữ này là từ đồng nghĩa nên hoàn toàn có thể sử dụng thay thế nhau.
Hai là, phân biệt giữa khái niệm quyền con ngƣời và quyền công dân. Hai khái niệm này không hoàn toàn đồng nhất với nhau. Bởi lẽ, quyền công dân là khái niệm gắn liền với Nhà nƣớc, thể hiện mối quan hệ giữa nhà nƣớc và công dân (tức là những ngƣời mang quốc tịch của nƣớc đó). Quyền công dân là những quyền con ngƣời đƣợc pháp luật ghi nhận và bảo hộ cho công dân của nƣớc họ.
Điều này quy định nguồn gốc pháp định của quyền công dân. Trong khi đó quyền con ngƣời không bị bó hẹp trong quan hệ giữa nhà nƣớc và công dân mà thể hiện mối quan hệ giữa cá nhân với toàn thể cộng đồng. Chủ thể của quyền con ngƣời là tất cả các thành viên của xã hội chứ không bó hẹp trong phạm vi những ngƣời mang quốc tịch của quốc gia nhất định. Tuy nhiên để quyền con ngƣời mang giá trị hiện thực thì nó cũng cần đƣợc ghi nhận và bảo vệ bởi pháp luật quốc tế và quốc gia.
Khái niệm thi hành án hình sự và pháp luật thi hành án hình sự. Thi hành án hình sự là giai đoạn của tố tụng hình sự nhằm thực hiện bản án và quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án. Quá trình giải quyết một vụ án hình sự trải qua nhiều giai đoạn khác nhau: khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự. Mỗi giai đoạn tuy độc lập nhƣng vẫn nằm trong mối quan hệ khăng khít với nhau và tạo thành một hoạt động thống nhất.
Giai đoạn trƣớc là tiền đề cần thiết cho việc thực hiện nhiệm vụ của giai đoạn sau, giai đoạn sau kiểm tra giai đoạn trƣớc. Với ý nghĩa là giai đoạn cuối cùng của quá trình giải quyết một vụ án, thi hành án hình sự có mối quan hệ hữu cơ với các giai đoạn khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử. Trên cả bình diện lý luận và thực tiễn đều cho thấy nếu mục đích của thi hành án không đạt đƣợc thì toàn bộ hoạt động của cơ quan điều tra, truy tố, xét xử trƣớc đó cũng trở nên vô nghĩa. Khi một bản án, quyết định 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của Tòa án có hiệu lực pháp luật không đƣợc thi hành hoặc thi hành không nghiêm thì trật tự kỷ cƣơng xã hội xã bị vi phạm, quyền lực Nhà nƣớc không đƣợc thực hiện, chuyên chính bị buông lỏng.
Bởi vậy, việc đảm bảo hiệu lực của các bản án, quyết định của Tòa án là một yêu cầu tất yếu khách quan. Mặt khác, quá trình thi hành án hình sự là một hoạt động mang tính quyền lực Nhà nƣớc nhằm thực hiện bản án, quyết định đã có hiệu lực của Tòa án trong thực tiễn. Bản án, quyết định của Tòa án đƣợc thi hành là lúc công lý đƣợc thực hiện trong cuộc sống. Thi hành án hình sự có vai trò quan trọng nhằm đảm bảo mục đích của hình phạt là không chỉ nhằm trừng trị ngƣời phạm tội mà còn nhằm giáo dục cải tạo họ trở thành công dân có ích cho xã hội, ngăn ngừa họ phạm tội mới, đồng thời giáo dục mọi ngƣời ý thức tuân thủ pháp luật, đấu tranh phòng chống tội phạm.
Bởi vậy, để thực hiện vai trò đó và đảm bảo pháp chế của hoạt động này thì việc pháp điển hóa toàn bộ các quy định về quá trình thi hành án hình sự là yêu cầu cấp thiết, tránh sự tùy tiện, vi phạm pháp luật, xâm phạm lợi ích của Nhà nƣớc, của tổ chức, quyền và lợi ích hợp pháp của ngƣời bị kết án. Luật thi hành án hình sự là hệ thống các quy tắc xử sự do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành để điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình thi hành bản án hình sự, quyết định của Tòa án nhằm trừng trị, giáo dục, cải tạo người phạm tội, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, của xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Khái niệm bảo vệ các quyền con ngƣời bằng pháp luật thi hành án hình sự. Pháp luật nói chung và pháp luật thi hành án hình sự nói riêng có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ các quyền con ngƣời.
Vậy, bảo vệ các quyền con ngƣời bằng pháp luật thi hành án hình sự là gì đặc điểm của nó nhƣ thế nào? Vấn đề này tác giả luận văn hoàn toàn đồng ý với quan điểm của 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.TSKH Lê Cảm: Bảo vệ các quyền con ngƣời bằng pháp luật thi hành án hình sự trong giai đoạn xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền là sự điều chỉnh đầy đủ về mặt lập pháp, sự thực thi chính xác về mặt hành pháp và sự đảm bảo tối đa về mặt tƣ pháp các quy định của pháp luật thi hành án hình sự để làm cho các quy định đó phù hợp với các nguyên tắc và các quy phạm tƣơng ứng của pháp luật quốc tế trong lĩnh vực tƣ pháp hình sự, đƣợc tuân thủ, chấp hành và áp dụng một cách nghiêm chỉnh, thống nhất và triệt để bởi các cơ quan bảo vệ pháp luật, cũng nhƣ những ngƣời có chức vụ của những cơ quan này trong thực tiễn thi hành án hình sự, đồng thời góp phần tạo nên lòng tin của công dân vào sự nghiêm minh của pháp chế, tính minh bạch và sự bình đẳng của pháp luật, sức mạnh và uy tín của bộ máy công quyền, tính nhân đạo và dân chủ của xã hội dân sự và nhà nƣớc pháp quyền nói chung.