Chương 1 MOT SO VAN DE CHUNG VE BAO TRỢ XÃ HỘI VA PHAP LUAT BAO TRỢ XA HOI CHO NGƯỜI TREN 80 TUOI 1. Người trên 80 tuổi và bảo trợ xã hội cho người trên 80 tuổi 1. Người trên 80 tuổi Người trên 80 tudi là một bộ phận trong số những người cao tuổi, có những đặc điểm chung của người cao tuổi đó là bị lão hóa về tâm lý, sinh lý, thu nhập giảm, khả năng lao động giảm, gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống, trong sinh hoạt thường ngày. Ngoài ra, do tuổi cao, sức khỏe yếu, thường hay đau bệnh nên người trên 80 tuổi phần lớn không tự lo liệu được cuộc sống hằng ngày cho bản thân mình.
Họ cần được người thân chăm sóc, nuôi dưỡng và xã hội quan tâm giúp đỡ. Trên thế giới, nhất là ở các nước phát triển, tuổi thọ người dân cao như Thụy Si, Thuy Điển, Nhat Bản, Singapore. thì số lượng người trên 80 tuôi chiém tỷ lệ lớn. Chang hạn ở Nhật Bản hiện nay có hơn một phan tư dân số ở độ tuổi trên 65.
Dân số này dự kiến sẽ tăng lên 40% vào năm 2055.” Bởi vậy, nhiều các quốc gia đã rất chú trọng tới việc bảo vệ và chăm sóc đối với cộng đồng người già này. Tuy nhiên, tùy vào điều kiện kinh tế - xã hội của mình mà các quốc gia đưa ra khái niệm khác nhau về người cao tuổi nói chung, khái niệm người trên 80 tuổi nói riêng. Ở Việt Nam những năm gần đây, do điều kiện kinh tế phát triển, chế độ chăm sóc y tế cho mọi người dân được coi trọng, cũng như do nhiều nguyên nhân khác nên tuổi thọ người dân không ngừng tăng cao. Theo thống kê, hiện nay ở Việt Nam có khoảng 1,5 triệu người trên 80 tuổi.
Điều đó đặt ra cho nhà nước và xã hội trách nhiệm lớn trong việc chăm sóc và bảo đảm các điều kiện vật chất và tinh thần cho người trên 80 tudi. Vì vậy, việc nghiên cứu và đưa ra khái niệm thống nhất về người trên 80 tuôi là cần thiết, tạo cơ sở về mặt lý luận dé Dang va nha nước hoạch định các chính sách ASXH nói chung, chính sách về BTXH nói riêng cho người trên 80 tuôi ở giai đoạn hiện nay và những năm tới. Tuy nhiên, trong các công trình nghiên cứu cũng như trong các văn bản pháp luật, chưa có khai niệm người trên 80 tuổi. Vi vay, co thé dua ra khái niệm người trên 80 tuôi này từ khái niệm người cao tuôi nói chung.net/tin-tuc/giao-duc/khung-hoang-nhan-luc-cham-soc-nguoi-cao-tuoi-o-nhat-3 158671.
Cap nhat ngay 2/7/2016. Theo quy định của Luật người cao tuổi năm 2009, tại Điều 2 quy định: “Người cao tuổi được quy định trong Luật này là công dân Việt Nam từ đủ 60 tudi trở lên”. Từ đó, có thé hiểu người trên 80 tuôi là người có độ tudi trên 80. Hay nói aD cách khác, ở Việt Nam, người trên 80 tuôi là công dân Việt Nam trên 80 tuôi.
Đặc điểm của người trên 80 tuổi * Vé sinh lý: Người cao tuôi nói chung, người trên 80 tudi nói riêng có sự thay đôi rất lớn về sinh lý. Đây là giai đoạn thể hiện sự lão hóa rõ rệt. Đó là tóc bạc, da môi, có nhiều nếp nhăn. Ở tuổi này, da họ bị khô và thô do quá trình trao đôi chất không được như trước.
Các mạch máu vi thé cũng mỏng và dé vỡ, nên đưới da có nhiều đốm xanh đen nhỏ. Người trên 80 tuổi có bộ răng yếu nên họ không thé ăn các thức ăn dai hoặc cứng. Đối với người trên 80 tuôi, mắt, tai, mũi, lưỡi và các cơ quan cảm giác hoạt động kém hiệu quả hoặc đối với một số người, các cơ quan này không còn hoạt động. Do đó ở tuôi này, hầu như tất cả đều bị một trong các triệu chứng như tai điếc, mắt mờ, không còn cảm giác về mùi, vị của thức ăn.
Các cơ quan nội tạng của người trên 80 tuổi đều bi lão hóa va dé bị tổn thương, nếu bị tổn thương sẽ khó có khả năng hồi phục. Cho nên, ở tuổi này họ đều bị một số chứng bệnh mãn tính như thận suy, gan và bao tử yếu. Hầu như tat cả người trên 80 tuổi đều không có khả năng thích nghi với sự thay đổi của thời tiết hoặc của môi trường xung quanh. Điều này lý giải vì sao mỗi lần khí hậu chuyển mùa thì người trên 80 tuổi dé bị tử vong.
Với những đặc điểm về sinh lý như vậy, người trên 80 tuôi thường mắc phải một trong số các bệnh sau đây: Các bệnh về tim mạch và huyết áp (cao huyết áp, nhéi máu cơ tim, suy tim, loạn nhịp tim); các bệnh về xương khớp (thoái hóa khớp, loãng xương, bệnh gút); các bệnh về hô hấp (cảm sốt, viêm họng, viêm mũi, cúm, viêm phế quản, viêm phối, ung thư phổi); các bệnh về răng miệng (khô miệng, sâu răng, bệnh nha chu); các bệnh về dinh dưỡng và đường tiêu hóa (suy đinh dưỡng, ăn không tiêu). Ngoài ra, người trên 80 tuổi rat dé mắc các bệnh về thần kinh va các bệnh về ung bướu." * Vé tâm lý: Người trên 80 tuổi thường hay có những suy nghĩ tiêu cực như là sợ mất tài sản, sợ có người hại mình, hại người thân của mình, sợ không ai chăm sóc, lo lắng cho mình. Bên cạnh đó, họ luôn cảm thấy bất lực và tủi thân, tâm trạng * Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (2012), Dé án 32, Chương trình đào tạo bồi dưỡng nghề công tác xã hội cho cán bộ tuyên cơ sở (xã/phường, thôn/âp/bản). lúc nào cũng chán nản, buồn phiền, hay tự dan vặt mình.
Người trên 80 tuôi cũng rất nhạy cảm, chỉ với một thái độ hay một câu nói thiếu tế nhị cũng có thé làm ho tự ái, tủi thân cho rằng mình già rồi nên bị con cháu coi thường. Ở người trên 80 tuổi, một đặc điểm về tâm lý thường thấy là họ có triệu chứng của bệnh trầm cảm, nói nhiều, hay bắt lỗi người khác, trở thành người trái tính, hay ghen ty. Đồng thời, họ hay can thiệp sâu vào cuộc sống riêng tư của con cháu vì họ cho rằng mình có quyền đó. Tâm lý của người trên 80 tuổi giống với tâm lý của một đứa trẻ, họ luôn có cảm giác cô đơn, rất muốn được nhiều người quan tâm, lo lắng cho mình và họ sợ phải ở nhà một mình.
Ngoài ra, họ rất sợ phải đối mặt với cái chết, luôn hướng về quá khứ và hay viéng mộ tổ tiên." * Vé khả năng lao động, tự lo liệu cuộc sống: Với những đặc điềm về tâm ly, sinh lý như đã phân tích ở trên, người trên 80 tuổi đa số không còn khả năng lao động, và vì thế họ không có khả năng tự lo liệu cuộc sống cho bản thân mình. Hầu hết mọi sinh hoạt hàng ngày như nau ăn, giặt giũ, đi lại. đều phụ thuộc vào người thân trong gia đình. Họ chỉ có thé tự phục vụ các sinh hoạt co bản hàng ngày chứ không còn khả năng tạo ra của cải vật chất.
Ở Việt Nam, người trên 80 tuôi hiện vẫn phải ở chung với con, cháu, người thân. Cho nên nếu người thân của họ có nguồn thu nhập cao thì cuộc sống của họ cũng sẽ được đảm bảo đầy đủ, ngược lại, nếu người thân của họ có nguồn thu nhập thấp thì cuộc sống của họ cũng sẽ rất khó khăn. * Vé tham gia các hoạt động xã hội: Với những đặc điềm riêng biệt về tâm lý, sinh lý như đã phân tích, người trên 80 tuôi rất hạn chế trong tham gia các hoạt động xã hội như: lao động tạo ra của cải vật chất, học tập, tham gia các hoạt động thê dục thể thao. Lý do là vì sức khỏe của họ không đảm bảo đề thực hiện các hoạt động này.
Người trên 80 tuổi ít khi đi ra ngoài một mình, hoặc nếu đi thì phải có người thân đi theo. Cho nên có thé nói, hầu như người trên 80 tuổi không tham gia vào các hoạt động xã hội. Qua những nghiên cứu về đặc điểm của người trên 80 tuổi, chúng ta nhận thấy đa số người trên 80 tuổi đều sống nhờ vào con, cháu và gia đình. Nên nếu con cháu hoặc gia đình rơi vào hoàn cảnh nghèo khó thì họ cũng phải sông cuộc sông * Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (2012), Đề án 32, Chương trình đào tạo bồi dưỡng nghề công tác xã hội cho cán bộ tuyên cơ sở (xã/phường, thôn/âp/bản).
Vì vậy, họ rất cần có sự trợ giúp của nhà nước, của xã hội các điều kiện về vật chất và tinh thần để duy tri cuộc song. Từ đó, ho mới có thé hòa nhập với xã hội, hòa nhập với cộng đồng và có thể phát huy vai trò của mình trong gia đình và trong xã hội. Sự cần thiết phải bảo trợ xã hội cho người trên 80 tuổi 1. Khải niệm bảo trợ xã hội và bảo trợ xã hội cho người trên 80 tuổi * Bao trợ xã hội Trong xã hội, bên cạnh những người có cuộc sống đầy đủ, luôn gặp thuận lợi trong công việc và trong cuộc sống, có thé tự lo liệu mọi việc và đạt được ước mơ của mình, thì cũng có những con người bất hạnh, không may mắn, già yếu mà không tự lo liệu được cuộc sống, sinh hoạt hàng ngày của bản thân.
Đối với những đối tượng này, rất cần có sự trợ giúp, hỗ trợ của cộng đồng, của xã hội, của các tô chức, cá nhân có lòng hảo tâm. Tuy nhiên, chỉ có sự hỗ trợ của nhà nước là 6n định nhất, là giúp cho những người yếu thé này có thé duy tri được cuộc sống, vượt qua được khó khăn dé hòa nhập vào xã hội, hòa nhập vào cuộc sống, phát huy những ưu điểm, thế mạnh của bản thân để đóng góp vào sự phát triển của xã hội, của đất nước. Sự trợ giúp của nhà nước, cộng đồng xã hội đối với những người có hoàn cảnh khó khăn đó chính là trợ giúp xã hội hay còn gọi là bảo trợ xã hội. Có thé hiểu một cách tổng quát BTXH là sự giúp đỡ của Nhà nước, cộng đồng xã hội về các điều kiện vật chất và tinh thần đối với những người bị lâm vào hoàn cảnh rủi ro, bất hạnh vì nhiều nguyên nhân khác nhau dẫn đến không đủ khả năng tự lo liệu được cuộc sống tối thiểu của bản thân, qua đó giúp họ tránh được mối đe dọa của cuộc sống thường nhật hoặc giúp họ vượt qua những khó khăn, 6n định cuộc sống va hòa nhập cộng đồng.