Bảo Tồn và Phát Huy Các Giá Trị Di Sản Văn Hóa Tỉnh Đồng Nai (1998 – 2018)

Bài luận văn thạc sĩ phân tích bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa tỉnh Đồng Nai giai đoạn 1998-2018, góp phần phát triển bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Trần Kiệt
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Thủy
• Trường học: Trường Đại Học Thủ Dầu Một
• Chuyên ngành: Lịch Sử Việt Nam
• Đề tài: Bảo Tồn Và Phát Huy Các Giá Trị Di Sản Văn Hóa Tỉnh Đồng Nai (1998 – 2018)
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Bình Dương

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC ĐỒ THỊ
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục đích nghiên cứu
• Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• Tình hình nghiên cứu chung
• Tình hình nghiên cứu tại Đồng Nai
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu và nguồn sử liệu
• Đóng góp của luận văn
• Bố cục của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ DI SẢN VĂN HÓA ĐỒNG NAI
• 1.1. VÀI NÉT VỀ TỈNH ĐỒNG NAI
• 1.1.1. Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên
• 1.1.2. Cư dân và lao động
• 1.1.3. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.1.4. Đặc điểm lịch sử - văn hóa
• 1.2. DI SẢN VĂN HÓA ĐỒNG NAI
• 1.2.1. Các khái niệm liên quan về di sản văn hóa
• 1.2.1.1. Các quan điểm trên thế giới
• 1.2.1.2. Quan điểm của Việt Nam
• 1.2.1.3. Quan điểm của tỉnh Đồng Nai
• 1.2.2. Các loại hình di sản văn hóa của Đồng Nai
• 1.2.2.1. Di sản văn hóa vật thể
• 1.2.2.2. Di sản văn hóa phi vật thể
• 1.3. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI SẢN VĂN HÓA ĐỒNG NAI TỪ NĂM 1998 ĐẾN NĂM 2018
• 2.1. BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI SẢN VĂN HÓA Ở ĐỒNG NAI GIAI ĐOẠN TRƯỚC NĂM 1998
• 2.1.1. Hoạt động bảo tồn di sản văn hóa
• 2.1.2. Hoạt động phát huy giá trị di sản văn hóa
• 2.2. BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI SẢN VĂN HÓA ĐỒNG NAI TỪ NĂM 1998 ĐẾN NĂM 2018
• 2.2.1. Bảo tồn di sản văn hóa
• 2.2.1.1. Bảo tồn di sản văn hóa vật thể
• 2.2.1.2. Bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể
• 2.2.2. Phát huy các giá trị di sản văn hóa
• 2.2.2.1. Tuyên truyền, quảng bá giới thiệu các loại hình di sản văn hóa
• 2.2.2.2. Phát huy các giá trị di sản qua hoạt động bảo tàng và nhà truyền thống
• 2.2.2.3. Phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG ĐÁNH GIÁ VÀ MỘT SỐ BÀI HỌC KINH NGHIỆM TỪ HOẠT ĐỘNG BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ DI SẢN VĂN HÓA TỈNH ĐỒNG NAI TỪ NĂM 1998 ĐẾN NĂM 2018
• 3.1. NHỮNG THÀNH TỰU VÀ HẠN CHẾ TRONG BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ DI SẢN VĂN HÓA TỈNH ĐỒNG NAI TỪ NĂM 1998 ĐẾN NĂM 2018
• 3.1.1. Thành tựu và nguyên nhân
• 3.1.1.1. Nguyên nhân thành tựu
• 3.1.2. Hạn chế và nguyên nhân
• 3.1.2.1. Nguyên nhân của những hạn chế
• 3.2. MỘT SỐ BÀI HỌC KINH NGHIỆM TỪ HOẠT ĐỘNG BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI SẢN VĂN HÓA TỈNH ĐỒNG NAI TỪ NĂM 1998 ĐẾN NĂM 2018
• 3.2.1. Vận dụng quan điểm, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa, chủ động, kịp thời triển khai thực hiện hiệu quả trên địa bàn tỉnh
• 3.2.2. Phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị và nâng cao nhận thức của cộng đồng trong bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa ở Đồng Nai
• 3.2.3. Bảo tồn để tạo nguồn phát huy giá trị di sản văn hóa
• 3.2.4. Giải quyết tốt mâu thuẫn giữa bảo tồn và phát triển
• 3.2.5. Phát huy các giá trị di sản văn hóa gắn với du lịch bền vững
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1: Bản đồ hành chính tỉnh Đồng Nai
• Phụ lục 2: Danh mục một số văn bản quản lý nhà nước của tỉnh Đồng Nai về di sản văn hóa
• Phụ lục 3: Danh sách các loại hình di tích đã xếp hạng trên địa bàn tỉnh Đồng Nai (tính đến tháng 12/2019)
• Phụ lục 4: Danh mục và lộ trình xếp hạng di tích trên địa bàn tỉnh Đồng Nai giai đoạn (2011 – 2020)
• Phụ lục 5: Tổng hợp nguồn kinh phí trùng tu, tôn tạo di tích tỉnh Đồng Nai giai đoạn (1998 – 2018)
• Phụ lục 6: Một số hình ảnh về di sản văn hóa và hoạt động bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa ở Đồng Nai

Tóm tắt

I. Tổng quan về Bảo Tồn và Phát Huy Di Sản Văn Hóa Đồng Nai

Di sản văn hóa tỉnh Đồng Nai là một kho tàng quý giá, phản ánh lịch sử và bản sắc văn hóa của cộng đồng các dân tộc nơi đây. Từ năm 1998 đến 2018, hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa đã được chú trọng, nhằm gìn giữ và phát triển các giá trị văn hóa truyền thống. Việc bảo tồn không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ các di tích lịch sử mà còn bao gồm việc phát huy các giá trị văn hóa phi vật thể như phong tục tập quán, lễ hội và nghệ thuật dân gian.

1.1. Khái niệm về Di Sản Văn Hóa và Tầm Quan Trọng của Nó

Di sản văn hóa bao gồm cả di sản vật thể và phi vật thể, là tài sản vô giá của nhân loại. Việc bảo tồn di sản văn hóa không chỉ giúp gìn giữ bản sắc dân tộc mà còn tạo ra giá trị kinh tế thông qua du lịch và phát triển cộng đồng.

1.2. Lịch Sử Hình Thành và Phát Triển Di Sản Văn Hóa Đồng Nai

Tỉnh Đồng Nai có lịch sử hơn 300 năm hình thành và phát triển, với nhiều di tích lịch sử và văn hóa phong phú. Các di sản này không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn là minh chứng cho sự sáng tạo văn hóa của các thế hệ người dân nơi đây.

II. Những Thách Thức trong Bảo Tồn Di Sản Văn Hóa Tỉnh Đồng Nai

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu trong công tác bảo tồn, nhưng tỉnh Đồng Nai vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Tình trạng xuống cấp của các di tích, sự xâm hại và mất cắp cổ vật là những vấn đề nghiêm trọng. Hơn nữa, việc quản lý và tổ chức các hoạt động văn hóa tại di tích còn gặp nhiều khó khăn.

2.1. Tình Trạng Xuống Cấp và Xâm Hại Di Tích

Nhiều di tích lịch sử tại Đồng Nai đang trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng. Việc thiếu nguồn lực đầu tư cho bảo trì và bảo tồn đã dẫn đến sự xâm hại và mất mát các cổ vật quý giá.

2.2. Khó Khăn trong Quản Lý và Tổ Chức Hoạt Động Văn Hóa

Công tác quản lý di sản văn hóa tại Đồng Nai còn nhiều hạn chế. Các hoạt động văn hóa tại di tích thường mang tính tự phát, chưa thực hiện tốt nếp sống văn minh, gây khó khăn trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

III. Phương Pháp Bảo Tồn và Phát Huy Di Sản Văn Hóa Tại Đồng Nai

Để bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, tỉnh Đồng Nai đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các hoạt động bảo tồn di sản vật thể và phi vật thể được thực hiện đồng bộ, nhằm tạo ra sự kết nối giữa các giá trị văn hóa và phát triển kinh tế - xã hội.

3.1. Bảo Tồn Di Sản Vật Thể và Phi Vật Thể

Các di tích lịch sử, văn hóa được trùng tu và bảo tồn nhằm giữ gìn giá trị lịch sử. Đồng thời, các giá trị văn hóa phi vật thể như lễ hội, phong tục tập quán cũng được khôi phục và phát triển.

3.2. Phát Huy Giá Trị Di Sản Qua Du Lịch

Phát triển du lịch gắn với di sản văn hóa là một trong những giải pháp quan trọng. Các hoạt động du lịch không chỉ giúp nâng cao nhận thức về di sản mà còn tạo nguồn thu cho địa phương.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Về Di Sản Văn Hóa Đồng Nai

Các kết quả nghiên cứu về di sản văn hóa Đồng Nai đã chỉ ra nhiều thành tựu trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị. Những hoạt động này không chỉ góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng mà còn tạo ra giá trị kinh tế cho tỉnh.

4.1. Thành Tựu Trong Bảo Tồn Di Sản Văn Hóa

Nhiều di tích đã được công nhận và xếp hạng, góp phần nâng cao giá trị văn hóa của tỉnh. Các lễ hội truyền thống cũng được phục hồi, thu hút sự quan tâm của cộng đồng.

4.2. Giá Trị Kinh Tế Từ Di Sản Văn Hóa

Di sản văn hóa đã trở thành nguồn tài nguyên quý giá cho phát triển kinh tế. Các hoạt động du lịch gắn với di sản không chỉ tạo ra việc làm mà còn nâng cao đời sống cho người dân địa phương.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Bảo Tồn Di Sản Văn Hóa Tỉnh Đồng Nai

Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa tỉnh Đồng Nai là một nhiệm vụ quan trọng, cần sự quan tâm và đầu tư từ các cấp chính quyền và cộng đồng. Tương lai của di sản văn hóa phụ thuộc vào việc thực hiện các giải pháp hiệu quả và bền vững.

5.1. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Cần xây dựng các chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa một cách bền vững, kết hợp với phát triển kinh tế - xã hội. Điều này sẽ giúp bảo vệ các giá trị văn hóa trong bối cảnh hội nhập.

5.2. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong Bảo Tồn Di Sản

Cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn di sản văn hóa. Sự tham gia của người dân sẽ tạo ra sức mạnh trong việc gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Đồng Nai sở hữu bề dày lịch sử hơn 320 năm hình thành và phát triển, với diện tích tự nhiên đạt 5.863 km² và quy mô dân số ghi nhận 3,086 triệu người vào năm 2018. Địa bàn tỉnh là nơi hội tụ của hơn 1.500 cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo cùng 57 di tích đã được xếp hạng, bao gồm 2 di tích quốc gia đặc biệt, 29 di tích cấp quốc gia và 25 di tích cấp tỉnh, song hành với 347 lễ hội truyền thống đặc sắc. Trước sức ép của quá trình công nghiệp hóa nhanh chóng với tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân trên 12%/năm giai đoạn 2000 - 2015 và sự hiện diện của 31 khu công nghiệp tập trung, công tác quản lý di sản văn hóa đứng trước nhiều thách thức lớn về nguy cơ xâm hại cảnh quan, xuống cấp công trình và mai một bản sắc văn hóa phi vật thể.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lịch sử Việt Nam tập trung giải quyết vấn đề bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa tỉnh Đồng Nai trong giai đoạn 1998 - 2018, lấy dấu mốc từ khi triển khai Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII về xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá toàn diện hệ thống di sản trên địa bàn 11 đơn vị hành chính cấp huyện, chỉ rõ những thành tựu và hạn chế trong công tác quản lý, đồng thời đúc kết bài học kinh nghiệm nhằm nâng cao hiệu quả bảo tồn gắn với phát triển kinh tế - xã hội. Luận văn cung cấp cơ sở dữ liệu học thuật chuẩn xác về 123 ngôi đình làng, hơn 400 ngôi nhà cổ và hơn 16.000 hiện vật bảo tàng, tạo tiền đề khoa học vững chắc giúp các nhà hoạch định chính sách xây dựng chiến lược phát triển du lịch văn hóa bền vững cho địa phương trong giai đoạn tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên hai trục lý thuyết bảo tồn di sản văn hóa hiện đại trên thế giới. Trục thứ nhất là quan điểm bảo tồn nguyên vẹn của Gregory J. Ashworth, nhấn mạnh việc bảo vệ tối đa tính nguyên gốc của di sản và hạn chế các can thiệp thô bạo từ đời sống đương đại. Trục thứ hai là quan điểm bảo tồn trên cơ sở kế thừa và thích ứng của các học giả như Alfrey, Putnam và Boniface, xem di sản văn hóa là nguồn lực nội sinh để phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa. Khung pháp lý và tư tưởng chỉ đạo của luận văn dựa trên Luật Di sản văn hóa năm 2001 (sửa đổi, bổ sung năm 2009), Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII năm 1998 và Nghị quyết số 39-NQ/TU ngày 04/11/1998 của Tỉnh ủy Đồng Nai.

Luận văn chuẩn hóa và vận dụng 4 khái niệm trung tâm bao gồm: di sản văn hóa vật thể (với 57 di tích được xếp hạng, 50 ngôi mộ cổ), di sản văn hóa phi vật thể (gồm 347 lễ hội dân gian và các nghề thủ công), hoạt động bảo tồn (các biện pháp bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích) và phát huy giá trị di sản (quá trình đưa các giá trị lịch sử, giáo dục và thẩm mỹ vào đời sống kinh tế - xã hội).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp lịch sử và phương pháp logic nhằm phục dựng tiến trình 20 năm quản lý di sản tại Đồng Nai (1998 - 2018). Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập qua phương pháp điền dã dân tộc học, khảo sát hiện trường và phỏng vấn sâu nhân chứng. Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ 64 danh mục tài liệu lưu trữ, báo cáo thường niên của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đồng Nai, Bảo tàng Đồng Nai và Niên giám thống kê tỉnh Đồng Nai năm 2018.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ 57 di tích đã xếp hạng, 123 ngôi đình làng, hơn 400 ngôi nhà cổ, 376 ngôi chùa và 347 lễ hội cổ truyền phân bố tại 11 huyện, thành phố. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu chỉ tiêu được áp dụng để khảo sát thực địa tại các điểm di tích trọng điểm như Mộ Cự thạch Hàng Gòn, Chùa Đại Giác, Đền thờ Nguyễn Hữu Cảnh và Căn cứ Khu ủy miền Đông Nam Bộ. Phương pháp phân tích thống kê định lượng và đối chiếu lịch sử được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc chứng minh sự biến thiên của số lượng di tích xếp hạng (tăng từ 22 di tích trước năm 1998 lên 57 di tích năm 2018), đồng thời làm sáng tỏ mối tương quan giữa tốc độ đô thị hóa với sự mai một của các làng nghề truyền thống.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, hệ thống di tích vật thể được kiểm kê, xếp hạng và bảo vệ gia tăng mạnh mẽ. Giai đoạn 1976 - 1998, toàn tỉnh chỉ có 22 di tích được xếp hạng (20 cấp quốc gia, 2 cấp tỉnh), nhưng đến năm 2018 con số này đã tăng lên 57 di tích (2 di tích quốc gia đặc biệt, 29 di tích cấp quốc gia và 25 di tích cấp tỉnh), đạt tỷ lệ tăng trưởng 159%. Các công trình tiêu biểu như Di tích khảo cổ Mộ Cự thạch Hàng Gòn 2.000 năm tuổi và Căn cứ Khu ủy miền Đông Nam Bộ đã được đầu tư quy hoạch bài bản.

Thứ hai, công tác sưu tầm hiện vật bảo tàng đạt quy mô ấn tượng với hơn 16.000 hiện vật được lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Đồng Nai tính đến năm 1998 và tiếp tục gia tăng trong giai đoạn sau. Các sưu tập quý giá bao gồm đàn đá Bình Đa, bộ sưu tập qua đồng Long Giao, tượng trút đồng cùng các pho tượng đá Vishnu và Ganesha thuộc văn hóa Óc Eo.

Thứ ba, không gian di sản phi vật thể duy trì được bản sắc độc đáo với 347 lễ hội truyền thống, trong đó các lễ hội của đồng bào dân tộc thiểu số như Sayangva của người Chơro, lễ hội ăn trâu của người Mạ - X’tiêng và Lễ hội Chùa Ông của cộng đồng người Hoa thu hút hàng vạn người tham gia.

Thứ tư, nguồn kinh phí trùng tu di tích từng bước được đa dạng hóa, kết hợp giữa ngân sách nhà nước và nguồn vốn xã hội hóa từ các tổ chức tôn giáo, cộng đồng dân cư, góp phần phục hồi 123 ngôi đình làng và hơn 400 ngôi nhà cổ trên toàn địa bàn.

Thảo luận kết quả

Sự thành công của công tác bảo tồn di sản tại Đồng Nai xuất phát từ quyết tâm chính trị của Đảng bộ địa phương qua việc kịp thời thể chế hóa Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII thành chương trình hành động cụ thể. So với các đô thị lân cận như Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai mang đặc trưng giao thoa sâu sắc giữa văn hóa bản địa Đông Nam Bộ, văn hóa người Việt khẩn hoang và văn hóa người Hoa. Tuy nhiên, quá trình công nghiệp hóa mạnh mẽ với quy mô GRDP đạt 222.000 tỷ đồng vào năm 2018 và tỷ trọng công nghiệp chiếm 57,9% đã tạo nên những xung đột gay gắt giữa bảo tồn và mở rộng hạ tầng.

Các dữ liệu nghiên cứu có thể được trình bày trực quan thông qua bảng thống kê phân bố 123 ngôi đình làng theo 11 đơn vị hành chính và biểu đồ so sánh cơ cấu di tích được xếp hạng trước và sau năm 1998. Biểu đồ phản ánh rõ nét sự tập trung di tích dày đặc tại thành phố Biên Hòa với 41 ngôi đình (chiếm 33,3%), trong khi các huyện công nghiệp mới như Trảng Bom hay Xuân Lộc chỉ sở hữu 1 ngôi đình. Tình trạng này lý giải nguyên nhân nhiều làng nghề thủ công như gốm Biên Hòa hay đúc gang Thạnh Phú bị thu hẹp quy mô sản xuất và các hình thức diễn xướng dân gian như hát bội, hát bóng rỗi đứng trước nguy cơ thất truyền do áp lực đô thị hóa 35,6%.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế quản lý nhà nước và phân cấp trách nhiệm. Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Nai cần chỉ đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với 11 đơn vị hành chính cấp huyện thực hiện nghiêm Quyết định số 39/2018/QĐ-UBND về phân cấp quản lý di tích, hoàn thành việc cắm mốc ranh giới bảo vệ cho 100% di tích đã xếp hạng trước năm 2025 nhằm chấm dứt tình trạng lấn chiếm đất đai di tích.

Thứ hai, gia tăng tỷ trọng phân bổ tài chính và đẩy mạnh xã hội hóa. Sở Tài chính cần tham mưu nâng tỷ lệ chi ngân sách cho công tác tu bổ, tôn tạo di tích đạt tối thiểu 1,5% - 2% tổng chi ngân sách địa phương mỗi năm. Phấn đấu đến năm 2030, nguồn vốn xã hội hóa đóng góp 40% kinh phí bảo tồn cho 123 ngôi đình làng, 376 ngôi chùa và hơn 400 nhà cổ trên địa bàn tỉnh.

Thứ ba, phát triển các tour tuyến du lịch di sản văn hóa chuyên đề. Trung tâm Xúc tiến Du lịch tỉnh Đồng Nai chủ trì xây dựng 3 tuyến du lịch văn hóa - sinh thái trọng điểm kết nối Vườn quốc gia Cát Tiên, Mộ Cự thạch Hàng Gòn và Chiến khu Đ, hướng đến mục tiêu tăng trưởng lượng khách du lịch tham quan di tích đạt mức 15%/năm trong giai đoạn 2021 - 2025.

Thứ tư, đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý di sản. Bảo tàng tỉnh Đồng Nai cần thực hiện số hóa 3D toàn bộ 57 di tích đã xếp hạng và xây dựng cơ sở dữ liệu số cho hơn 16.000 hiện vật bảo tàng trước năm 2026, đồng thời tổ chức các lớp tập huấn nghiệp vụ cho 100% cán bộ văn hóa cấp xã, phường nhằm nâng cao năng lực bảo tồn di sản phi vật thể tại cơ sở.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cán bộ quản lý văn hóa và cơ quan hoạch định chính sách: Lãnh đạo và chuyên viên Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Phòng Văn hóa và Thông tin của 11 huyện, thành phố tìm thấy trong công trình các luận cứ khoa học để hoàn thiện quy hoạch ngành và phương án bảo vệ 57 di tích xếp hạng trên địa bàn.

Nhóm giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên sau đại học: Các nhà nghiên cứu chuyên ngành Lịch sử Việt Nam, Văn hóa học và Di sản học có thể khai thác nguồn tư liệu điền dã phong phú về 123 ngôi đình làng, hơn 400 ngôi nhà cổ và 347 lễ hội truyền thống phục vụ cho các công trình nghiên cứu mở rộng về vùng đất Đông Nam Bộ.

Nhóm doanh nghiệp lữ hành và nhà phát triển du lịch: Các đơn vị kinh doanh dịch vụ du lịch tiếp cận được bức tranh toàn diện về tiềm năng của các di tích lịch sử cách mạng, danh lam thắng cảnh và làng nghề truyền thống để xây dựng các sản phẩm du lịch trải nghiệm hấp dẫn, gia tăng thời gian lưu trú của du khách tại Đồng Nai.

Nhóm giáo viên và học sinh, sinh viên các trường trung học phổ thông, cao đẳng, đại học: Tài liệu phục vụ đắc lực cho việc giảng dạy và học tập chương trình giáo dục lịch sử địa phương, giúp hơn 300.000 học sinh, sinh viên trên địa bàn tỉnh bồi dưỡng niềm tự hào dân tộc và nâng cao ý thức trách nhiệm bảo vệ di sản văn hóa quê hương.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn đánh giá như thế nào về sự phát triển số lượng di tích được xếp hạng tại Đồng Nai?
Giai đoạn 1976 - 1998 toàn tỉnh chỉ có 22 di tích được xếp hạng. Đến năm 2018, số lượng đã tăng lên 57 di tích, trong đó có 2 di tích quốc gia đặc biệt là Mộ Cự thạch Hàng Gòn và Căn cứ Trung ương Cục miền Nam, minh chứng cho sự quan tâm sâu sắc của chính quyền địa phương qua 20 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII.

Đâu là thách thức lớn nhất đối với việc bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể tại tỉnh Đồng Nai?
Tốc độ công nghiệp hóa nhanh chóng với sự mở rộng của 31 khu công nghiệp đã làm thay đổi không gian sống truyền thống. Điều này dẫn đến sự thu hẹp của các làng nghề thủ công như gốm Biên Hòa, đúc gang Thạnh Phú và nguy cơ mai một các diễn xướng dân gian trong 347 lễ hội do thiếu lực lượng kế thừa trẻ tuổi.

Hệ thống đình làng ở Đồng Nai có những đặc điểm nổi bật nào so với các địa phương khác?
Toàn tỉnh hiện có 123 ngôi đình làng mang lịch sử hơn 300 năm hình thành cùng quá trình Nam tiến. Đình làng Đồng Nai phản ánh sự giao thoa văn hóa đa dạng và có sự phân bố không đồng đều, tập trung cao nhất tại thành phố Biên Hòa với 41 ngôi đình và huyện Vĩnh Cửu với 37 ngôi đình.

Bảo tàng Đồng Nai đóng vai trò gì trong việc lưu giữ và phát huy giá trị di sản?
Bảo tàng tỉnh quản lý hơn 16.000 hiện vật có giá trị, nổi bật là bộ sưu tập đàn đá Bình Đa, qua đồng Long Giao và các tượng thờ văn hóa Óc Eo. Đơn vị đã chủ trì khai quật 23 địa điểm khảo cổ và tổ chức nhiều đợt trưng bày chuyên đề thu hút đông đảo du khách và học sinh tham quan.

Giải pháp trọng tâm nào được đề xuất nhằm giải quyết hài hòa giữa bảo tồn di sản và phát triển kinh tế?
Luận văn đề xuất đẩy mạnh mô hình du lịch di sản bền vững, phân cấp quản lý theo Quyết định số 39/2018/QĐ-UBND, đồng thời số hóa 100% di tích xếp hạng và huy động 40% nguồn vốn xã hội hóa nhằm giảm tải gánh nặng ngân sách, biến di sản thành động lực phát triển kinh tế địa phương.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn của công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa tỉnh Đồng Nai qua 20 năm (1998 - 2018).
• Công trình xác lập bức tranh tổng thể về 57 di tích xếp hạng, 123 ngôi đình làng, hơn 400 ngôi nhà cổ, 376 ngôi chùa và 347 lễ hội truyền thống.
• Nghiên cứu chỉ rõ các hạn chế cốt tử về tình trạng xuống cấp di tích và sự mai một làng nghề trước sức ép đô thị hóa 35,6% cùng 31 khu công nghiệp.
• Đúc kết 5 bài học kinh nghiệm sâu sắc về phân cấp quản lý, gắn kết bảo tồn di sản với phát triển du lịch bền vững và phát huy sức mạnh cộng đồng.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ định hướng đến năm 2030 với mục tiêu số hóa 100% dữ liệu di sản và huy động 40% nguồn vốn xã hội hóa.

Luận văn là nguồn tài liệu tham khảo học thuật giá trị cho các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và cơ quan văn hóa. Hãy áp dụng ngay các khuyến nghị từ công trình để gìn giữ và phát huy bền vững kho tàng di sản văn hóa Đồng Nai trong thời kỳ hội nhập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ DI SẢN VĂN HÓA ĐỒNG NAI 1. Vài nét về tỉnh Đồng Nai 1. Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên Tỉnh Đồng Nai có diện tích tự nhiên là 5. Địa giới hành chính Đồng Nai tiếp giáp các tỉnh: Phía Đông giáp tỉnh Bình Thuận, Đông Bắc giáp tỉnh Lâm Đồng; phía Tây Bắc giáp tỉnh Bình Dương và tỉnh Bình Phước; phía Nam giáp tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu; phía Tây giáp Thành Phố Hồ Chí Minh.

Toàn tỉnh có 11 đơn vị hành chính trực thuộc bao gồm thành phố Biên Hòa, thành phố Long Khánh và 9 huyện: Long Thành, Nhơn Trạch, Thống Nhất, Vĩnh Cửu, Tân Phú, Định Quán, Trảng Bom, Xuân Lộc và Cẩm Mỹ [38:6]. Ngày nay, tỉnh Đồng Nai có vị trí hết sức quan trọng, ở trung tâm Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam – vùng kinh tế năng động nhất cả nước, giữ vai trò trọng yếu trong vùng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và an ninh quốc phòng. Đồng Nai nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới, cận xích đạo, gió mùa. Thời tiết trong năm chia làm 2 mùa rõ rệt, mùa mưa kéo dài từ tháng tháng 5 đến tháng 11 hàng năm và mùa khô kéo dài từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau; chế độ nắng, gió, mưa, nhiệt, ẩm ở tỉ lệ cao, ổn định và phân bổ khá đồng đều giữa các vùng là điều kiện tốt cho sản xuất nông nghiệp, phát triển công nghiệp và sinh hoạt văn hóa, du lịch của nhân dân.

Về tài nguyên đất, Đồng Nai có 10 loại đất chính được chia thành 3 nhóm chủ yếu theo nguồn gốc hình thành: Nhóm đất hình thành trên đá bazan gồm đá bọt, đất đen, đất đỏ; nhóm đất hình thành trên nền phù sa cổ và đá phiến sét bao gồm đất xám, nâu xám.; nhóm đất thủy thành bao gồm đất phù sa, đất gley, đất cát. Nhìn chung, Đồng Nai có nhiều loại đất có chất lượng tốt, thích hợp với nhiều loại cây trồng như: cao su, cà phê, điều, đậu nành. Đồng Nai có mạng lưới sông, suối dày đặc (trên 40 sông suối lớn nhỏ) với diện tích mặt nước khoảng 16.666 ha, chiếm tỷ lệ 2,8% diện tích tự nhiên. Hệ thống sông, hồ, suối, thác không những là nguồn cung cấp nước cho tỉnh mà còn 9 có giá trị khai thác thủy điện như Thủy điện Trị An và đặc biệt là tiềm năng phát triển du lịch sông nước của tỉnh [38:7].

Tài nguyên rừng Đồng Nai còn tương đối phong phú, năm 2018 diện tích rừng của tỉnh là 177.939 hecta, độ che phủ 30,1%; trong đó, diện tích rừng tự nhiên là 119.950 hecta và diện tích rừng trồng là 57. Thảm thực vật rừng ở Đồng Nai thuộc hệ sinh thái rừng ẩm nhiệt đới gió mùa mưa nhiều với hệ thực vật, động vật đa dạng về chủng loài. Các kiểu rừng tự nhiên cơ bản có kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới và kiểu rừng kín nửa rụng lá nhiệt đới ẩm [38:7,8]. Các loại khoáng sản của tỉnh Đồng Nai không nhiều, trữ lượng không lớn để phát triển ngành công nghiệp khai khoáng có qui mô.

Riêng nguồn khoáng sản làm vật liệu xây dựng (đá, cát, sét, laterit, puzolan, kermzit) là thế mạnh của tỉnh, không những cung cấp đủ phục vụ công nghiệp vật liệu xây dựng trong tỉnh mà còn cung cấp cho các tỉnh lân cận, trong đó các mỏ đá của Đồng Nai có trữ lượng lớn gần nửa tỷ m3 phân bố đều khắp các huyện. Sét gạch ngói phân bố ở nhiều vùng trong tỉnh, có thể khai thác hàng triệu m3/năm. Cát xây dựng tập trung chủ yếu ở lòng sông Đồng Nai với trữ lượng khá lớn và hàng năm lại được bổ sung từ thượng nguồn[58]. Nhìn chung so với các tỉnh phía Nam, Đồng Nai là một tỉnh được tận hưởng ưu đãi của thiên nhiên miền nhiệt đới, có cơ cấu quỹ đất phong phú thích hợp với các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao; khí hậu ôn hòa, hai mùa mưa nắng rõ rệt, ít có lốc và bão; có hệ thống rừng tự nhiên dồi dào giá trị sinh thái, sinh cảnh; có hệ thống sông ngòi giàu tiềm lực thủy năng, tiện lợi cho giao thông cũng như cung cấp nước sinh hoạt nước và cho các loại hình kinh tế công - nông - lâm - ngư nghiệp và phát triển dịch vụ du lịch.

Vì vậy, trong tiến trình lịch sử Đồng Nai luôn là địa bàn hấp dẫn cho lưu dân tứ xứ, là vùng đất giao lưu, dung hợp, tiếp biến nhiều luồng văn hóa. Cư dân và lao động 10 Cuối thế kỷ XVI đầu thế kỷ XVII, vùng đất Đồng Nai trở nên sôi động với sự xuất hiện của lớp cư dân di cư người Việt từ miền Thuận Quảng và nhóm người Hoa theo Trần Thượng Xuyên vào hợp cùng các cư dân bản địa cùng nhau khai khẩn mở mang cương vực. Trải qua thời gian vùng đất Đồng Nai trở thành nơi sinh sống đông đúc, với nhiều làng, ấp trù phú. Đến nay, ở Đồng Nai còn tồn tại nhiều làng, xã có tuổi đời gần 300 năm như làng Phú Hội, làng Hiệp Phước huyện Nhơn Trạch), Làng Bến Gỗ (huyện Long Thành); làng Bến Cá - Tân Triều (huyện Vĩnh Cửu); xã Hiệp Hòa (thành phố Biên Hòa).

Tính đến năm 2018, dân số của tỉnh Đồng Nai có 3.086,07 nghìn người, bao gồm dân số thành thị 1.098,74 người, chiếm 35,6%; dân số nông thôn 1.987,33 nghìn người, chiếm 64,4%; mật độ dân số đạt 528 người/km2. Tháp tuổi dân số của tỉnh Đồng Nai khá trẻ cộng với quá trình phát triển nhanh chóng của các khu công nghiệp trên địa bàn tạo sức hút tăng dân số cơ học, làm dân số của tỉnh tăng nhanh [13:55]. Điều kiện kinh tế - xã hội Tỉnh Đồng Nai đang trong quá trình thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao. Từ năm 2000 đến năm 2015, tốc độ tăng trưởng kinh tế của Đồng Nai bình quân đạt trên 12%/năm.

Tổng sản phẩm quốc nội (GRDP) trên địa bàn tỉnh năm 2018 đạt 222. GDP bình quân đầu người đạt 102,32 triệu đồng, tương đương 4. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tăng nhanh tỷ trọng ngành công nghiệp - xây dựng và dịch vụ, giảm dần tỷ trọng nông - lâm - thủy sản trong tổng giá trị sản phẩm địa phương. Năm 2005 tỷ trọng ngành công nghiệp - xây dựng là 52,2%, ngành dịch vụ chiếm 25,6%, ngành nông - lâm - thủy sản chiếm 22,2% thì đến năm 2018, công nghiệp - xây dựng là 57,9%, ngành dịch vụ chiếm 37,1% và ngành nông - lâm - thủy sản giảm chỉ còn 5,0% [57].1: Tổng giá trị sản phẩm địa phương (GRDP) tỉnh Đồng Nai theo giá so sánh năm 2010 Đơn vị tính: Tỷ đồng Chia ra Năm Tổng số Nông, lâm Thuế sản Công nghiệp nghiêp - thủy Dịch vụ phẩm trừ trợ - xây dựng sản cấp sản phẩm 2010 122.972,1 Nguồn: Niên giám thống kê tỉnh Đồng Nai năm 2018 Biểu đồ 1.

Tổng giá trị sản phẩm địa phương(GRDP) tỉnh Đồng Nai các năm 2010, 2015 và 2018. Đơn vị tính: nghìn tỷ 12 Đầu tư công nghiệp của tỉnh Đồng Nai vào bậc nhất cả nước, trên địa bàn tỉnh có nhiều khu công nghiệp tập trung ở hầu hết các huyện, thành phố. Tính đến năm 2018, Đồng Nai có 31 KCN đã đi vào hoạt động, thu hút hơn 1.200 dự án đầu tư nước ngoài và gần 500 dự án đầu tư trong nước [59]. Tổng vốn đầu tư toàn xã hội thực hiện năm 2018 theo giá hiện hành đạt 79.903,60 tỷ đồng (bằng 25,3% GRDP), trong đó vốn đầu tư ngành công nghiệp - xây dựng là 46.969,75 tỷ đồng chiếm 58,78% tổng vốn đầu tư.

Về thu hút đầu tư trực tiếp của nước ngoài (FDI) chỉ tính riêng năm 2018 có 131 dự án cấp phép mới với số vồn đăng ký đạt 1.045 triệu USD, số vốn đầu tư được thực hiện trong năm 2018 là 381 triệu USD [14:119]. Trong lĩnh vực thương mại - dịch vụ, tỉnh Đồng Nai có hệ thống chợ truyền thống, siêu thị khá phong phú, phân bố rộng khắp trên các địa bàn đáp ứng kịp thời mọi nhu cầu của người dân. Kim ngạch xuất - nhập khẩu của tỉnh chiếm tỷ trọng khá lớn trong tổng kim ngạch cả nước: Năm 2018, kim ngạch xuất khẩu đạt 18.610 triệu USD; kim ngạch nhập khẩu đạt 16. Các ngành dịch vụ góp phần quan trọng vào tổng sản phẩm trong tỉnh và tạo tiền đề cho các ngành và lĩnh vực khác phát triển.

Lĩnh vực sản xuất nông nghiệp - lâm nghiệp - thủy sản của tỉnh trong nhiều năm phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa, nâng cao hiệu quả kinh tế và tăng thu nhập của người dân. Cơ cấu cây trồng tiếp tục chuyển đổi theo hướng tăng nhanh diện tích một số cây công nghiệp, cây ăn trái có giá trị kinh tế cao, sử dụng các loại giống mới trong trồng trọt nhằm tăng năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế trong sản xuất nông nghiệp. Hoạt động chăn nuôi phát triển theo hướng tập trung và từng bước hiện đại, các trang trại và doanh nghiệp không ngừng mở rộng quy mô chăn nuôi, tăng số lượng đàn gia súc và gia cầm như trâu, bò, heo, gà, vịt. và tăng sản lượng thịt cung cấp cho thị trường tiêu thụ.

Cơ sở hạ tầng trong tỉnh từng bước được đầu tư xây dựng phục vụ đắc lực các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội và dân sinh. Đến cuối năm 2018, hệ thống giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh được phát triển có tổng chiều dài khoảng 6.876,5 km, bao gồm đường quốc lộ, tỉnh lộ, đường huyện (đường đô 13 thị), đường xã (phường, thị trấn), đường chuyên dùng. Tuyến đường sắt thống nhất Bắc – Nam đi qua tỉnh có chiều dài 87,5 km, toàn tỉnh có 24 tuyến đường sông đang hoạt động, tổng chiều dài 431 km [38:16]. Đến nay, hệ thống lưới điện đã được kéo phủ khắp toàn tỉnh đến 100% số xã, phường, thị trấn, đến năm 2018, tỷ lệ hộ sử dụng điện sinh hoạt đạt 99,84%, trong đó thành thị đạt 100% và nông thôn đạt 99,67% [13:374].

Toàn tỉnh có 19 nhà máy nước đang hoạt động, tổng công suất các nhà máy nước đạt khoảng 310.000 m3/ngày, cơ bản đáp ứng được khoảng 80% nhu cầu nước máy phục vụ nhu cầu sinh hoạt của dân cư đô thị, các khu công nghiệp và một số điểm dân cư nông thôn. Lĩnh vực văn hóa - y tế - giáo dục của tỉnh được tập trung đầu tư cơ sở vật chất và từng bước nâng chất lượng. Đến năm 2018, tỷ lệ xã, phường có trường tiểu học, trường mầm non đạt 100%, có trường trung học cơ sở đạt 95% [14:475].