Khóa luận tốt nghiệp: Bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc - Lý luận và thực tiễn

Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc một số vấn đề lý luận và thực tiễn, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Khánh Huyền
• Trường học: Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Sở hữu trí tuệ
• Đề tài: Bảo hộ quyền tác giả tác phẩm âm nhạc: Lý luận và thực tiễn
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM ÂM NHẠC
• 1.1. Khái quát về tác phẩm âm nhạc
• 1.1.1. Khái niệm tác phẩm âm nhạc
• 1.2. Đặc điểm của tác phẩm âm nhạc
• 1.3. Phân loại tác phẩm âm nhạc
• 1.4. Khái quát về quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc
• 1.4.1. Khái niệm và đặc điểm quyền tác giả
• 1.4.2. Lý luận về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM ÂM NHẠC
• 2.1. Đối tượng và điều kiện bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc
• 2.2. Về chủ thể quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc
• 2.3. Nội dung quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc
• 2.4. Ngoại lệ, giới hạn và thời hạn bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc
• 2.5. Hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc
• 2.6. Các biện pháp bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN, NÂNG CAO HIỆU QUẢ THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM ÂM NHẠC
• 3.1. Thực tiễn thực hiện pháp luật trong bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại Việt Nam
• 3.2. Thực tiễn xâm phạm quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại Việt Nam
• 3.3. Hoạt động quản lý và bảo hộ quyền tác giả của Trung tâm Bảo vệ Quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC)
• 3.4. Thực tiễn xử lý xâm phạm và giải quyết tranh chấp quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại Việt Nam
• 3.5. Một số giải pháp hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc
• 3.5.1. Giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc
• 3.5.2. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại Việt Nam
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Lý luận về bảo hộ quyền tác giả tác phẩm âm nhạc

Bảo hộ quyền tác giả là một khái niệm quan trọng trong hệ thống pháp luật sở hữu trí tuệ. Tác phẩm âm nhạc là một trong những đối tượng được bảo hộ, thể hiện sự sáng tạo của tác giả âm nhạc. Quyền tác giả bao gồm quyền nhân thân và quyền tài sản, đảm bảo lợi ích của người sáng tạo. Luật bản quyền quy định cụ thể về việc bảo vệ quyền tác giả, bao gồm cả đăng ký quyền tác giả và xử lý vi phạm quyền tác giả. Bảo vệ quyền tác giả không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn là động lực thúc đẩy sáng tạo trong ngành âm nhạc.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của tác phẩm âm nhạc

Tác phẩm âm nhạc là sản phẩm sáng tạo trong lĩnh vực nghệ thuật, được thể hiện dưới dạng âm thanh hoặc ký tự âm nhạc. Theo Luật Sở hữu trí tuệ, tác phẩm âm nhạc được bảo hộ dù có lời hay không lời. Tác phẩm nghệ thuật này mang tính biểu hiện, trừu tượng và đồng nhất, phản ánh cảm xúc và tư tưởng của người sáng tạo. Quyền sở hữu trí tuệ đối với tác phẩm âm nhạc bao gồm quyền sử dụng và quyền kiểm soát việc phân phối tác phẩm.

1.2. Sự cần thiết của bảo hộ quyền tác giả

Bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc là cần thiết để đảm bảo lợi ích kinh tế và tinh thần của nghệ sĩ. Quyền lợi tác giả được bảo vệ sẽ khuyến khích sáng tạo, góp phần phát triển ngành âm nhạc. Vi phạm quyền tác giả như sao chép, phân phối trái phép gây thiệt hại lớn cho người sáng tạo. Hệ thống pháp luật cần hoàn thiện để đối phó với các thách thức trong kỷ nguyên số hóa.

II. Thực trạng pháp luật Việt Nam về bảo hộ quyền tác giả

Pháp luật Việt Nam đã có nhiều quy định về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc. Luật Sở hữu trí tuệ và các nghị định liên quan đã tạo hành lang pháp lý để bảo vệ quyền tác giả. Tuy nhiên, thực tiễn bảo hộ vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong việc xử lý vi phạm quyền tác giả. Quy định pháp luật cần được cập nhật để đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.

2.1. Đối tượng và điều kiện bảo hộ

Đối tượng bảo hộ bao gồm các tác phẩm âm nhạc được sáng tạo và thể hiện dưới dạng âm thanh hoặc ký tự. Quyền tác giả được công nhận khi tác phẩm đáp ứng các điều kiện về tính sáng tạo và tính nguyên gốc. Đăng ký quyền tác giả là bước quan trọng để chủ sở hữu được bảo vệ hợp pháp.

2.2. Hành vi xâm phạm và biện pháp bảo vệ

Hành vi xâm phạm như sao chép, phân phối trái phép tác phẩm âm nhạc là vấn đề nhức nhối. Tố cáo vi phạm và xử lý vi phạm là biện pháp quan trọng để bảo vệ quyền tác giả. Quy định pháp luật cần được áp dụng nghiêm ngặt để răn đe các hành vi vi phạm.

III. Giải pháp hoàn thiện pháp luật bảo hộ quyền tác giả

Để nâng cao hiệu quả bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật và tăng cường thực thi. Giải pháp hoàn thiện bao gồm cập nhật quy định pháp luật, nâng cao nhận thức về quyền sở hữu trí tuệ, và tăng cường hợp tác quốc tế.

3.1. Hoàn thiện quy định pháp luật

Quy định pháp luật cần được cập nhật để phù hợp với thực tiễn và yêu cầu hội nhập. Luật Sở hữu trí tuệ cần bổ sung các quy định về bảo vệ tác phẩm sáng tạo trong môi trường số hóa.

3.2. Nâng cao hiệu quả thực thi

Thực tiễn bảo hộ cần được cải thiện thông qua việc tăng cường giám sát và xử lý vi phạm. Hệ thống pháp luật cần được áp dụng đồng bộ để đảm bảo quyền lợi của tác giả âm nhạc.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và chuyển đổi số, bản quyền các tác phẩm nghệ thuật nói chung và tác phẩm âm nhạc nói riêng đã trở thành loại tài sản mang giá trị kinh tế và tinh thần lâu dài. Hoạt động sáng tạo âm nhạc không chỉ dừng lại ở các hình thức lưu hành vật lý truyền thống như đĩa CD hay biểu diễn sân khấu trực tiếp, mà phần lớn được phân phối, khai thác và tiêu dùng trên không gian mạng và các nền tảng kỹ thuật số. Điều 40 Hiến pháp năm 2013 khẳng định quyền nghiên cứu khoa học, công nghệ và sáng tạo văn học, nghệ thuật của mọi công dân. Tuy nhiên, sự bùng nổ của công nghệ thông tin cũng kéo theo tình trạng xâm phạm quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc diễn ra phức tạp với nhiều phương thức tinh vi, từ việc tự ý sao chép, phân phối, đăng tải trên các nền tảng trực tuyến đến việc sử dụng trong kinh doanh dịch vụ biểu diễn, karaoke mà không xin phép hoặc không trả tiền thù lao, nhuận bút. Tình trạng này gây thiệt hại trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, đồng thời làm giảm động lực sáng tác của giới nghệ sĩ.

Mặc dù Việt Nam đã gia nhập nhiều điều ước quốc tế đa phương quan trọng và từng bước hoàn thiện khung pháp lý về sở hữu trí tuệ, việc áp dụng các chế tài bảo vệ quyền tác giả âm nhạc trên thực tế vẫn còn nhiều bất cập, khó khăn trong khâu thực thi và chứng minh thiệt hại. Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Khánh Huyền (Trường Đại học Luật Hà Nội, năm 2024) với đề tài "Bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc – một số vấn đề lý luận và thực tiễn" được thực hiện nhằm làm rõ các khía cạnh lý luận, phân tích thực trạng các quy định pháp luật hiện hành và đánh giá thực tiễn thi hành, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả bảo hộ tác quyền âm nhạc.

Mục đích nghiên cứu của khóa luận được cụ thể hóa thành ba nhiệm vụ nghiên cứu sau:

1. Phân tích và hệ thống hóa những vấn đề lý luận về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc theo pháp luật Việt Nam hiện hành.
2. Phân tích thực tiễn xâm phạm tác quyền âm nhạc và đánh giá thực trạng hoạt động bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc ở nước ta hiện nay.
3. Đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc và giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại Việt Nam.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là các quy định pháp luật và quan hệ xã hội phát sinh liên quan đến quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá, phân tích thực trạng pháp luật thông qua thực tiễn bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên các khái niệm pháp lý cốt lõi về tác phẩm, tác phẩm âm nhạc, quyền tác giả và cơ chế bảo hộ quyền tác giả:

• Khái niệm "tác phẩm" theo Khoản 7 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi, bổ sung các năm 2009, 2019, 2022) và "tác phẩm âm nhạc" theo Khoản 4 Điều 6 Nghị định số 17/2023/NĐ-CP ngày 26/04/2023.
• Khái niệm và chuẩn mực quốc tế từ Công ước Berne về bảo hộ các tác phẩm văn học và nghệ thuật (1886) và Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới (WIPO) thông qua Hiệp ước WCT (1996).
• Hệ thống văn bản pháp luật quốc tế được nghiên cứu bao gồm: Công ước Berne 1886 (Việt Nam là thành viên thứ 156 từ ngày 26/10/2004), Hiệp định TRIPS 1994 (Việt Nam tham gia từ ngày 11/01/2007 khi gia nhập WTO), Hiệp ước bản quyền WIPO - WCT 1996 (Việt Nam là thành viên thứ 111 từ ngày 17/11/2021), Hiệp định CPTPP (có hiệu lực đầu năm 2019), cùng các FTA thế hệ mới như EVFTA, VKFTA, VN-EAEU FTA.
• Hệ thống văn bản pháp luật Việt Nam qua các thời kỳ: Các bản Hiến pháp (1946, 1959, 1980, 2013), Nghị định số 142/HĐBT ngày 14/11/1986 của Hội đồng Bộ trưởng, Pháp lệnh Bảo hộ quyền tác giả 1994, Bộ luật Dân sự (1995, 2015), Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2009, 2019 và Luật số 07/2022/QH15), Nghị định số 17/2023/NĐ-CP, Nghị định số 131/2013/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định số 28/2017/NĐ-CP và Nghị định số 129/2021/NĐ-CP), Nghị định số 72/2013/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định số 27/2018/NĐ-CP), và Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017).

Về phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu, tác giả vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cùng các quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước về xây dựng hệ thống pháp luật. Các phương pháp nghiên cứu chuyên biệt được sử dụng bao gồm:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp quy phạm pháp luật để giải nghĩa, mổ xẻ từng điều khoản của Luật Sở hữu trí tuệ và các văn bản hướng dẫn thi hành.
• Phương pháp so sánh luật học nhằm đối chiếu hệ thống pháp luật quyền tác giả theo truyền thống Anh - Mỹ (Copyright) và truyền thống Châu Âu lục địa (Droit d'auteur), cũng như giữa quy định của Việt Nam với các cam kết quốc tế.
• Phương pháp hệ thống hóa và chọn lọc tài liệu để phân loại các nhóm hành vi xâm phạm, biện pháp bảo vệ và các trường hợp ngoại lệ quyền tác giả.

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu bao gồm các văn bản quy phạm pháp luật thực định; các giáo trình đại học chuyên ngành (Giáo trình Luật Sở hữu trí tuệ của Trường Đại học Luật Hà Nội và Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh); các công trình nghiên cứu khoa học, luận án tiến sĩ (Nguyễn Huy Hoàng, 2022), luận văn thạc sĩ (Hoàng Mạnh Linh, 2022; Trần Thị Thủy Dương, 2016; Nguyễn Thị Mỹ Hạnh, 2018), khóa luận tốt nghiệp (Nguyễn Thị Đoan Hà, 2016; Lê Quang Linh, 2018; Dương Quốc Huy, 2022), cùng các bài viết học thuật trên Tạp chí Luật học, Tạp chí Dân chủ & Pháp luật và Tạp chí Khoa học pháp lý.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc

Chương 1 tập trung xây dựng cơ sở lý luận về tác phẩm âm nhạc và cơ chế bảo hộ quyền tác giả:

• Khái niệm và đặc điểm của tác phẩm âm nhạc: Theo Khoản 4 Điều 6 Nghị định số 17/2023/NĐ-CP, tác phẩm âm nhạc là tác phẩm được thể hiện dưới dạng nốt nhạc trong bản nhạc hoặc các ký tự âm nhạc khác, không phụ thuộc vào việc trình diễn hay không trình diễn. Tác phẩm âm nhạc mang 4 đặc điểm cơ bản: tính biểu hiện (thể hiện bằng tổ hợp âm thanh, nốt nhạc ra thế giới vật chất), tính trừu tượng (gợi mở liên tưởng cảm xúc riêng cho từng người nghe), tính đồng nhất (hệ thống ký hiệu nốt nhạc quốc tế đô, rê, mi, pha, son, la, si) và tính nội dung (phản ánh thế giới hiện thực và nội tâm con người). Về phân loại, tác phẩm âm nhạc được phân chia thành âm nhạc cổ điển, âm nhạc truyền thống, âm nhạc đại chúng (pop); hoặc phân theo phương thức thể hiện thành thanh nhạc (cho giọng hát) và khí nhạc (cho nhạc cụ diễn tấu).
• Khái niệm và đặc điểm quyền tác giả: Tác giả so sánh hai trường phái tiếp cận: hệ thống Anh - Mỹ (Copyright) coi tác phẩm là hàng hóa và bảo vệ quyền thương mại của chủ sở hữu; hệ thống Châu Âu lục địa (Droit d'auteur, bao gồm Việt Nam) đặt tác giả làm trung tâm và bảo vệ tối cao quyền nhân thân của người trực tiếp sáng tạo. Quyền tác giả mang 3 đặc điểm: đối tượng bảo hộ không phụ thuộc vào giá trị nội dung và nghệ thuật; xác lập theo cơ chế tự động ngay khi tác phẩm được định hình; chỉ bảo hộ hình thức thể hiện của tác phẩm, không bảo hộ ý tưởng.
• Quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc: Là quyền độc quyền khai thác, sử dụng, định đoạt và bảo vệ tác phẩm âm nhạc do cá nhân sáng tạo hoặc tổ chức/cá nhân sở hữu. Điểm đặc thù là chủ thể có thể tách biệt giữa nhạc sĩ (nắm giữ quyền nhân thân) và chủ sở hữu quyền tác giả (nắm giữ quyền tài sản và quyền công bố). Tác phẩm âm nhạc bắt buộc phải có tính nguyên gốc (originality), được sáng tạo độc lập mà không sao chép từ tác phẩm khác (tính nguyên gốc không đồng nghĩa với "tính mới" về mặt thời gian).
• Sự cần thiết và hệ thống pháp luật áp dụng: Việc bảo hộ là cần thiết nhằm bảo đảm công bằng kinh tế cho người sáng tác theo Điều 27 Tuyên ngôn Quốc tế về Quyền con người, tạo động lực thúc đẩy nền công nghiệp âm nhạc và nâng cao ý thức tôn trọng bản quyền của xã hội. Hệ thống luật áp dụng bao gồm hệ thống điều ước quốc tế đa phương/song phương (Công ước Berne, Hiệp định TRIPS, Hiệp ước WCT, Hiệp định CPTPP) và tiến trình phát triển pháp luật Việt Nam từ Hiến pháp 1946 đến Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022.

Chương 2: Thực trạng pháp luật Việt Nam về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc

Chương 2 phân tích chi tiết toàn bộ các chế định của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2022) và Nghị định số 17/2023/NĐ-CP liên quan đến tác phẩm âm nhạc:

• Đối tượng và điều kiện bảo hộ: Đối tượng bảo hộ phải được định hình theo Khoản 3 Điều 3 Nghị định số 17/2023/NĐ-CP (dưới dạng văn bản nhạc, bản ghi âm, đĩa than, CD hoặc tệp tin số). Điều kiện bảo hộ gồm: là kết quả lao động trí tuệ trực tiếp của con người (không sao chép, bắt chước), được thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định, và nội dung không trái đạo đức xã hội, trật tự công cộng hoặc xâm hại quốc phòng, an ninh (Khoản 1 Điều 8).
• Bảo hộ tác phẩm phái sinh trong âm nhạc: Tác phẩm phái sinh (phóng tác thành nhạc chế, cải biên dạng bản "cover", biên soạn bản "mashup") theo Khoản 2 Điều 14 phải đáp ứng 3 điều kiện: phải được sự cho phép của chủ sở hữu tác phẩm gốc, không gây phương hại đến quyền tác giả của tác phẩm gốc, và phải mang tính nguyên gốc với dấu ấn sáng tạo riêng của người làm tác phẩm phái sinh.
• Chủ thể quyền tác giả: Phân định rành mạch giữa Tác giả (người trực tiếp sáng tác nhạc/lời; Khoản 2 Điều 12a loại trừ người chỉ hỗ trợ, góp ý kiến hoặc cung cấp tư liệu) và Đồng tác giả (những người cùng trực tiếp sáng tạo tạo nên một tổng thể hoàn chỉnh theo Khoản 1 Điều 12a). Chủ sở hữu quyền tác giả (Điều 36-43) bao gồm: tác giả tự đầu tư, tổ chức giao nhiệm vụ hoặc cá nhân/tổ chức giao kết hợp đồng, người thừa kế, người nhận chuyển giao quyền, Nhà nước (tác phẩm khuyết danh, di sản không người nhận thừa kế) và công chúng (khi hết thời hạn bảo hộ).
• Ngoại lệ, giới hạn và thời hạn bảo hộ:
  • Ngoại lệ không xâm phạm quyền tác giả (Điều 25): Tự sao chép một bản để nghiên cứu, học tập không nhằm mục đích thương mại; sử dụng hợp lý; trích dẫn hợp lý lời bài hát trong bài báo, chương trình tài liệu; biểu diễn âm nhạc trong sinh hoạt văn hóa, hoạt động tuyên truyền cổ động không nhằm mục đích thương mại; sao chép định dạng dễ tiếp cận phục vụ người khuyết tật (Điều 25a, Điều 30 Nghị định số 17/2023/NĐ-CP).
  • Giới hạn quyền (Điều 26): Tổ chức phát sóng sử dụng tác phẩm đã công bố không phải xin phép nhưng bắt buộc phải trả tiền bản quyền và nêu tên tác giả, nguồn gốc tác phẩm; hành vi sao chép tạm thời trong quá trình truyền dẫn mạng thông qua trung gian không mang mục đích kinh tế độc lập (Khoản 3 Điều 20, Điều 110 Nghị định số 17/2023/NĐ-CP); quy định về khai thác tác phẩm đã công bố nhưng không thể tìm được chủ sở hữu (Khoản 5 Điều 26).
  • Thời hạn bảo hộ (Điều 27): Quyền nhân thân không gắn với tài sản được bảo hộ vô thời hạn. Quyền công bố và các quyền tài sản được bảo hộ suốt cuộc đời tác giả và 50 năm tiếp theo năm tác giả qua đời (đối với đồng tác giả, thời hạn chấm dứt vào năm thứ 50 sau năm đồng tác giả cuối cùng chết).
• Hành vi xâm phạm quyền tác giả: Căn cứ xác định vi phạm theo Điều 64 Nghị định số 17/2023/NĐ-CP. Luật năm 2022 đã quy hoạch lại Điều 28 từ 16 khoản liệt kê chi tiết thành 8 nhóm hành vi xâm phạm tổng quát, bổ sung các hành vi xâm phạm đặc thù trên môi trường mạng viễn thông và hành vi không thực hiện đúng quy định để được miễn trừ trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian (Khoản 8 Điều 28).
• Các biện pháp bảo vệ quyền tác giả:
  1. Quyền tự bảo vệ (Điều 198, 198a, 198b): Áp dụng biện pháp công nghệ (TPM), gắn thông tin quản lý quyền (RMI); yêu cầu gỡ bỏ, xóa nội dung vi phạm trên mạng Internet; mở rộng chủ thể tự bảo vệ cho người được ủy quyền và người thừa kế; áp dụng nguyên tắc giả định quyền tác giả (Điều 198a) để giảm nghĩa vụ chứng minh; quy định trách nhiệm pháp lý và các điều kiện miễn trừ của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian (ISP) theo Điều 198b và Điều 112 Nghị định số 17/2023/NĐ-CP.
  2. Biện pháp hành chính (Điều 211, 214 Luật Sở hữu trí tuệ; Nghị định số 131/2013/NĐ-CP sửa đổi): Cơ quan có thẩm quyền xử phạt bằng quyền lực nhà nước, kịp thời ngăn chặn vi phạm nhưng không bồi thường thiệt hại trực tiếp cho chủ thể quyền.
  3. Biện pháp hình sự (Điều 212 Luật Sở hữu trí tuệ; Điều 225 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi 2017): Truy cứu trách nhiệm hình sự đối với cá nhân và pháp nhân thương mại thực hiện hành vi xâm phạm quyền tác giả ở quy mô thương mại.
  4. Biện pháp dân sự (Điều 202): Tòa án áp dụng các chế tài buộc chấm dứt hành vi, buộc xin lỗi, cải chính công khai, buộc thực hiện nghĩa vụ dân sự, buộc bồi thường thiệt hại, tiêu hủy hoặc chuyển giao phi thương mại.

Chương 3: Thực tiễn và một số giải pháp hoàn thiện, nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc

Theo kết cấu đề cương và phần tổng luận của đề tài, Chương 3 phân tích thực trạng áp dụng pháp luật trong đời sống xã hội:

• Thực tiễn thực hiện và xâm phạm tác quyền âm nhạc: Phản ánh các vi phạm phổ biến trong kinh doanh dịch vụ karaoke, các đêm nhạc biểu diễn trực tiếp sử dụng bài hát chưa xin phép tác giả, và tình trạng chia sẻ, khai thác các tệp tin âm thanh lậu trên các trang web và mạng xã hội.
• Vai trò quản lý tập thể của VCPMC: Đánh giá hoạt động thu, phân phối tiền bản quyền và đại diện ủy quyền bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho các nhạc sĩ của Trung tâm Bảo vệ Quyền tác giả Âm nhạc Việt Nam.
• Giải pháp hoàn thiện và nâng cao hiệu quả: Đề xuất các giải pháp lập pháp nhằm hoàn thiện các quy định hướng dẫn chi tiết về cơ chế miễn trừ của doanh nghiệp trung gian, tiêu chí định lượng thiệt hại tài sản vô hình; đi đôi với các giải pháp thi hành như tăng cường năng lực xét xử của Tòa án, nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành trong thanh tra, kiểm tra trên không gian mạng và đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao ý thức tôn trọng bản quyền âm nhạc.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và làm sáng tỏ hệ thống quy định pháp luật sở hữu trí tuệ Việt Nam hiện hành áp dụng cho loại hình tác phẩm âm nhạc sau khi Luật Sở hữu trí tuệ được sửa đổi, bổ sung toàn diện năm 2022 cùng Nghị định số 17/2023/NĐ-CP.

Nhóm vấn đề pháp lý	Quy định tại Luật SHTT trước đây	Quy định sửa đổi, bổ sung năm 2022 và Nghị định 17/2023/NĐ-CP
Đồng tác giả (Điều 12a)	Chưa có định nghĩa chi tiết về tiêu chí xác định đồng tác giả.	Xác định rõ những người cùng trực tiếp sáng tạo tạo nên tổng thể hoàn chỉnh là đồng tác giả; loại trừ người chỉ hỗ trợ, góp ý kiến, cấp tài liệu (Khoản 2).
Bảo hộ tác phẩm phái sinh (Điều 14, 7 NĐ 17)	Quy định nguyên tắc chung về tác phẩm phái sinh.	Làm rõ bản chất phái sinh trong âm nhạc (cover, mashup, phóng tác); đặt điều kiện bắt buộc: phải được phép, không gây hại tác phẩm gốc, có tính nguyên gốc.
Ngoại lệ quyền tác giả (Điều 25, 25a)	Liệt kê cứng nhắc, dùng cụm từ "không thu tiền dưới bất kỳ hình thức nào".	Đổi tên điều thành "Các trường hợp ngoại lệ không xâm phạm quyền tác giả"; đổi thành "không nhằm mục đích thương mại"; bổ sung ngoại lệ cho người khuyết tật (Điều 25a).
Cơ chế sao chép kỹ thuật số (Điều 20 Khoản 3)	Chưa quy định rõ ngoại lệ cho sao chép tạm thời trong môi trường kỹ thuật số.	Bổ sung giới hạn quyền: cho phép sao chép tạm thời theo quy trình công nghệ qua doanh nghiệp trung gian (Điều 110 NĐ 17), loại trừ các web tải nhạc lậu.
Hành vi xâm phạm (Điều 28)	Liệt kê dàn trải 16 khoản hành vi vi phạm cụ thể.	Rút gọn thành 8 nhóm hành vi dựa trên tính chất đối tượng (xâm phạm quyền nhân thân, tài sản); bổ sung chế tài đối với doanh nghiệp trung gian vi phạm.
Quyền tự bảo vệ (Điều 198, 198a, 198b)	Biện pháp công nghệ quy định chung chung, gánh nặng chứng minh quyền thuộc về tác giả.	Bổ sung biện pháp gỡ bỏ nội dung trên Internet; quy định nguyên tắc "giả định quyền tác giả" (Điều 198a); xác định rõ trách nhiệm pháp lý và điều kiện miễn trừ của ISP (Điều 198b).
Biện pháp hình sự (Điều 212)	Áp dụng chế tài hình sự đối với cá nhân.	Mở rộng chủ thể chịu trách nhiệm hình sự đối với cả pháp nhân thương mại có hành vi xâm phạm theo Điều 225 Bộ luật Hình sự.

Về mặt giải pháp và kiến nghị, tác giả định hình hai nhóm biện pháp:

• Nhóm giải pháp hoàn thiện pháp luật: Tiếp tục ban hành các thông tư, văn bản hướng dẫn chi tiết các khái niệm còn tính định tính như "các ký tự âm nhạc khác", hướng dẫn quy trình phối hợp xử lý gỡ bỏ vi phạm bản quyền số giữa chủ thể quyền và doanh nghiệp dịch vụ trung gian; hoàn thiện cơ chế quản lý tác phẩm mồ côi (Khoản 5 Điều 26).
• Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành: Nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ thẩm phán và giám định viên sở hữu trí tuệ; tăng cường vai trò đại diện tập thể của các tổ chức như VCPMC trong việc minh bạch hóa biểu mức thu tiền bản quyền; triển khai các giải pháp công nghệ rà quét vi phạm tự động trên Internet và đẩy mạnh công tác tuyên truyền phổ biến pháp luật.

Đóng góp khoa học của khóa luận thể hiện ở việc hệ thống hóa một cách có phương pháp toàn bộ khung pháp lý mới nhất về bảo hộ quyền tác giả âm nhạc tại Việt Nam tính đến năm 2024, cung cấp góc nhìn phân tích chuyên sâu về sự tương thích giữa pháp luật quốc gia với các cam kết quốc tế trong các hiệp định CPTPP, EVFTA và Hiệp ước WCT.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tập trung nghiên cứu trực tiếp quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc (quyền của nhạc sĩ sáng tác nhạc và lời), do đó chưa mở rộng phân tích sâu đối với các "quyền liên quan" của người biểu diễn (ca sĩ, nhạc công), nhà sản xuất bản ghi âm hoặc tổ chức phát sóng trong chuỗi cung ứng công nghiệp âm nhạc.

Về hướng nghiên cứu tiếp theo, đề tài mở ra triển vọng nghiên cứu sâu hơn về:

• Cơ chế giải quyết tranh chấp tác quyền âm nhạc trên môi trường xuyên biên giới khi có sự tham gia của các nền tảng mạng xã hội và dịch vụ lưu trữ trực tuyến quốc tế.
• Thực tiễn áp dụng các phán quyết của Tòa án liên quan đến Điều 198b về trách nhiệm liên đới của nhà cung cấp dịch vụ trung gian tại Việt Nam.
• Khung pháp lý điều chỉnh các vấn đề phát sinh từ tác phẩm âm nhạc do trí tuệ nhân tạo (AI) tham gia sáng tạo hoặc tái tạo giọng hát, phong cách hòa âm.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo chuyên khảo dành cho:

• Sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Luật Dân sự, Luật Sở hữu trí tuệ và Luật Kinh tế đang thực hiện các công trình nghiên cứu về quyền tác giả hoặc pháp luật công nghệ số.
• Các nhạc sĩ, ca sĩ, nhà sản xuất âm nhạc và các doanh nghiệp giải trí, hãng thu âm cần nắm bắt các quy định thực định để thiết lập hợp đồng chuyển nhượng quyền, hợp đồng cấp phép sử dụng tác phẩm âm nhạc và bảo vệ quyền lợi khi bị xâm phạm.
• Các chuyên viên pháp lý, luật sư và cán bộ thực thi pháp luật thuộc các cơ quan quản lý văn hóa, cơ quan thanh tra và Tòa án trong việc tra cứu, áp dụng các căn cứ pháp lý mới của Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022 và Nghị định số 17/2023/NĐ-CP.

Các phần nội dung có giá trị tham khảo cao nhất trong khóa luận bao gồm: tiểu mục phân tích điều kiện hợp pháp của tác phẩm phái sinh (cover, mashup), tiểu mục giải nghĩa quy chế đồng tác giả và nguyên tắc giả định quyền tác giả tại Điều 198a, cùng bảng tổng hợp phân loại 4 biện pháp chế tài bảo vệ quyền tác giả âm nhạc.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận phân biệt sự khác nhau giữa hai hệ thống pháp luật Copyright và Droit d'auteur đối với quyền tác giả âm nhạc như thế nào?
Hệ thống Anh - Mỹ (Copyright) tiếp cận tác phẩm âm nhạc dưới góc độ hàng hóa thương mại, tập trung bảo vệ chủ sở hữu quyền (nhà sản xuất, công ty khai thác) với trọng tâm là quyền sao chép, nhân bản. Ngược lại, hệ thống Châu Âu lục địa (Droit d'auteur, mà Việt Nam áp dụng) đặt tác giả sáng tạo làm trung tâm, coi trọng quyền nhân thân không thể chuyển giao của nhạc sĩ bên cạnh các quyền tài sản.

2. Một bản nhạc "cover" hoặc "mashup" (tác phẩm phái sinh) phải đáp ứng những điều kiện nào để được pháp luật bảo hộ độc lập?
Theo Khoản 2 Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ và Điều 7 Nghị định số 17/2023/NĐ-CP, tác phẩm phái sinh âm nhạc chỉ được bảo hộ khi thỏa mãn đủ 3 điều kiện: (1) Phải được sự cho phép của chủ sở hữu quyền tác giả của tác phẩm gốc; (2) Không được gây phương hại đến quyền tác giả đối với tác phẩm gốc; (3) Phải mang tính nguyên gốc, tức là thể hiện dấu ấn sáng tạo mới riêng biệt của tác giả phái sinh về mặt thể hiện, hòa âm phối khí hoặc cấu trúc.

3. Cơ chế "giả định quyền tác giả" theo Điều 198a Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022 có ý nghĩa gì đối với việc bảo vệ tác quyền âm nhạc?
Điều 198a quy định tổ chức, cá nhân có tên trên tác phẩm âm nhạc khi công bố theo đúng thể thức luật định sẽ được suy đoán là chủ thể quyền tác giả, trừ khi có chứng cứ ngược lại. Quy định này giúp giảm bớt nghĩa vụ chứng minh quyền sở hữu cho nhạc sĩ trong các vụ kiện xâm phạm quyền, đặc biệt đối với các tác phẩm chưa kịp thực hiện thủ tục đăng ký bản quyền.

4. Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian (ISP, nền tảng số) có trách nhiệm pháp lý ra sao khi xảy ra hành vi xâm phạm bản quyền âm nhạc?
Theo Điều 28 Khoản 8 và Điều 198b Luật Sở hữu trí tuệ, doanh nghiệp trung gian phải chịu trách nhiệm liên đới bồi thường thiệt hại nếu không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ các quy định về quy trình tiếp nhận thông báo, gỡ bỏ hoặc ngăn chặn truy cập nội dung âm nhạc vi phạm. Nếu thực hiện đúng các điều kiện miễn trừ theo quy định tại Điều 112 Nghị định số 17/2023/NĐ-CP, doanh nghiệp trung gian sẽ không phải chịu trách nhiệm pháp lý đối với hành vi xâm phạm của người dùng dịch vụ.

5. Thời hạn bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại Việt Nam được tính như thế nào?
Theo Điều 27 Luật Sở hữu trí tuệ, các quyền nhân thân không gắn với tài sản (như quyền đặt tên, đứng tên, bảo vệ sự toàn vẹn của bài hát) được bảo hộ vô thời hạn. Quyền công bố và các quyền tài sản được bảo hộ trong suốt cuộc đời tác giả và 50 năm tiếp theo năm tác giả qua đời (đối với tác phẩm có đồng tác giả, thời hạn tính từ năm đồng tác giả cuối cùng qua đời đến hết 50 năm tiếp theo).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Khánh Huyền là một công trình nghiên cứu học thuật pháp lý hoàn chỉnh về cơ chế bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại Việt Nam. Khóa luận đã hệ thống hóa đầy đủ các nền tảng lý luận, phân tích chuyên sâu các điểm mới mang tính then chốt của Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2022 và Nghị định số 17/2023/NĐ-CP trong việc điều chỉnh quan hệ tác quyền trên không gian số. Các giải pháp hoàn thiện lập pháp và nâng cao hiệu lực thi hành được đề xuất trong công trình bám sát yêu cầu thực tiễn, góp phần xây dựng hành lang pháp lý vững chắc cho ngành công nghiệp âm nhạc nước nhà trong tiến trình hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 MOT SO VAN DE LÝ LUAN VE BAO HO QUYÈN TÁC GIẢ DOI VỚI TÁC PHAM AM NHAC 1. Khái quát về tác phẩm âm nhạc 1. Khái niệm tác phẩm âm nhạc Tác phẩm là những đứa con tinh thên của người sáng tạo, là tài sản trí tuệ không thé thiêu trong đời sóng tinh thân của nhân loại. Hiện nay, chưa có bat kỳ định nghĩa thông nhật nào về thuật ngữ “tác phẩm”.

Từ điển Tiéng Việt có ghi lại khái niêm “tác phẩm” là “cổng trình do nghệ sĩ, các nhà văn hóa, khoa học tao nên”. Theo phương điện pháp lý, Từ điển Luật hoc để diễn giải khái niêm “tác phẩm” là 'sán phẩm sáng tạo trong lĩnh vực văn hoc, nghệ thuật, khoa hoe được thé hiện dưới hình thức và bằng phương tiện nào đó, không phân biệt nội ding giá tri và không phụ thuộc vào bắt Ip? thit tuc nào ”. Luật Sở hữu tri tué năm 2005 sửa đổi, bố sung 2009, 2019, 2022 (sau đây gợi tắt là Luật Sở hữu trí tuê) của Việt Nam đã đưa ra quy định giải thích về thuật ngữ “tác phẩm”, cu thê theo khoản7 Điều4 như sau: “7 Tác phẩm là sản phẩm sáng tạo trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật và khoa học thé hiện bằng bắt lì phương tiện hay hình thức nao”. Thông qua nhiều cách dién giải khác nhau, các khái niém trên đều khẳng định “tác phẩm” là thành quả của hoạt động sáng tao trí tuệ của cơn người trong tat cả các lĩnh vực văn học, nghệ thuật, khoa hoc được thể hiện bằng bat kỳ phương tiện hay hình thức nao ra bên ngoài thé giới vat chất Từ đây ta có thé rút ra rằng tác phẩm âm nhạc là sản phẩm séng tạo trong lính vực nghệ thuật Tổ chức sở hữu trí tuệthể giới WIPO (WIPO Copyright Treaty —WCT) đưa ra khái niém vệ “tác phẩm âm nhạc” là: “Bất ky tác phẩm nào bao gồm âm thanh hoặc chi chiva các ký tự âm nhạc ngay cả khi không bao gồm lời hay bat kt hành động nào nhằm muc đích được hat, nói hay biểu dién với âm nhạc thi được coi là tác phẩm âm nhạc”.

Tác phẩm âm nhạc đã được mô tả như là “một tác phẩm âm thanh được sáng tao một cách trim tượng dé có thể biểu diễn qua âm thanh ngay cả khi không có lời”! Khoản1 Điều2 Công ước Berne đã quy đính thuật ngữ. “Các tác phẩm văn ân Thị Thủy Dương (2016), Pháp luật quốc tế và kaw nghiệm một số racic về bảo hộ quyển tác giả đốt với tác pivow dm nhac , Luận văn thạc sĩ mật học, Đại học Quoc gi Ha Nội, tr.7 7 học và nghệ thuật” bao gồm (.) các bản nhạc có lời hay không lời. Công ước đã chỉ ra các tác phẩm âm nhac có lời hoặc không lời là đối tượng được bảo hộ, tuy nhiên lại không nêu cụ thé thé nao là tác phẩm âm nhạc, ma dé cho các quốc gia là thành viên quy định chi tiết bằng việc nội luật hóa các quy định của Công ước? Trên cơ sở của Công ước Berne, Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam đã ghi nhận. tác phẩm âm nhạc thuộc đối tượng được pháp luật bảo hô quyền tác giả tại điểm d Khoản 1 Điều 14.

Khoản 4 Điều6 Nghị định số 17/2023/NĐ-CP ngày 26/04/2023 của Chính phủ quy dinh chi tiết mét số điều và biên pháp thi hành luật sở hữu trí tuệ về quyền tác giã, quyên liên quan định nghĩa “tác phẩm âm nhac” nhw sau: “Tả tác phẩm được thé hiện đưới dang nhạc nốt trong bản nhạc hoặc các l' tự âm nhạc khác không phu thuộc vào việc trình diễn hay không trình điễn”. Cách hiểu này là phù hợp va thông nhất với các văn bản pháp luật có liên quan đã nêu ở trên.