Chương 1: Những vấn đề lý luận, pháp lý về bảo đảm quyền của phụ nữ sau khi ly hôn. Chương 2: Thực trạng bảo đảm quyền của phụ nữ sau khi ly hôn ở thành phố Hà Nội. Chương 3: Quan điểm, giải pháp bảo đảm quyền của phụ nũ sau khi ly hôn ở thành phố Hà Nội. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN.
PHÁP LÝ VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CỦA PHỤ NỮ SAU KHI LY HÔN 1. Khái niệm, đặc điểm, nội dung quyền của phụ nữ sau khi ly hôn 1. Khái niệm quyền của phụ nữ sau khi ly hôn Theo Lời nói đầu của Tuyên ngôn quốc tế nhân quyền (UDHR) năm 1948: việc thừa nhận phẩm giá vốn có, các quyền bình đẳng và không thể tách rời của mọi thành viên trong gia đình nhân loại là cơ sở cho tự do, công bằng và hòa bình trên thế giới [8, tr. Điều cốt yếu là quyền con người cần phải được pháp luật bảo vệ để con người không buộc phải nổi dậy như là một biện pháp cuối cùng nhằm chống lai sự độc tài và áp bức [8, tr.
Quy định này có tính chất là nền tảng cho việc khẳng định và bảo vệ quyền con người của tất cả cá nhân, bao gồm phụ nữ, trên tất cả lĩnh vực, bao gồm hôn nhân - gia đình. Trước khi làm rõ khái niệm quyền của phụ nữ sau khi ly hôn, cần đề cập đến các khái niệm quyền con người và quyền của phụ nữ. Quyền con người (Human Rights - hay nhân quyền) theo định nghĩa của OHCHR: … là những bảo đảm pháp lý toàn cầu có tác dụng bảo vệ các cá nhân và các nhóm chống lại những hành động hoặc sự bỏ mặc làm tổn hại đến nhân phẩm, những sự được phép và tự do cơ bản của con người [7, tr. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo Tuyên bố Viên và Chương trình hành động được thông qua tại Hội nghị thế giới về nhân quyền lần thứ 2, tổ chức tại Viên, thủ đô nước Áo, vào năm 1993 thì quyền phụ nữ cũng là quyền con người [29].
Với tư cách bình đẳng với nam giới, các quyền con người của phụ nữ được ghi nhận trong tất cả các văn kiện quốc tế phổ quát về nhân quyền, trong đó bao gồm UDHR và Công ước quốc tế về các quyền dân sự, chính trị (ICPPR) 1966, và Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội, văn hoá (ICESCR) 1966. Đặc biệt, vấn đề quyền bình đẳng của phụ nữ được thể hiện tập trung trong Công ước về xoá bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ (CEDAW), được Đại Hội Đồng Liên hợp quốc thông qua năm 1979. Hiện tại, đây là văn kiện quốc tế quan trọng nhất về quyền con người của phụ nữ. Mặc dù không phải là một công ước xác định những quyền con người của phụ nữ, xong CEDAW đã chỉ ra những cách thức, biện pháp để hiện thực hóa các quyền con người của phụ nữ trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội, văn hoá.
Điều 1 CEDAW đã xác định rõ khái niệm “sự phân biệt đối xử” với phụ nữ là: “.bất kỳ sự phân biệt, loại trừ hay hạn chế nào được đề ra dựa trên cơ sở giới tính, mà có tác dụng hoặc nhằm mục đích làm tổn hại hoặc vô hiệu hóa việc phụ nữ, bất kể tình trạng hôn nhân của họ như thế nào, được công nhận, thụ hưởng hay thực hiện các quyền con người và tự do cơ bản trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa, dân sự hay bất kể lĩnh vực nào khác, trên cơ sở bình đẳng giữa nam giới và phụ nữ”. Công ước CEDAW cũng bao gồm một loạt quy định về việc bảo đảm sự bình đẳng về quyền của phụ nữ với nam giới trong các lĩnh vực như: Chính trị; Giáo dục; Lao động - việc làm; Tư cách pháp lý (dân sự, kinh tế, quốc tịch); Bảo trợ xã hội; Chăm sóc sức khỏe; Hoạt động xã hội, văn hóa, vui chơi, giải trí và Hôn nhân - gia đình. Bên cạnh đó, CEDAW còn có 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com những quy định về bảo vệ quyền của các nhóm phụ nữ có hoàn cảnh đặc biệt như: Phụ nữ nông thôn; Phụ nữ là nạn nhân của tình trạng buôn bán, mại dâm, bạo lực gia đình…Nguyên tắc chung đóng vai trò nền tảng trong việc đảm quyền bình đẳng của phụ nữ theo CEDAW đó là: Phụ nữ cũng là những con người, do đó cũng được hưởng các quyền của con người như đàn ông. Bên cạnh đó, do đặc thù về giới, phụ nữ cần phải được ưu tiên bảo vệ, bảo đảm một số quyền trong một số lĩnh vực để tạo cơ hội cho họ được hưởng thụ đầy đủ các quyền con người như nam giới.
Tóm lại, về mặt lý luận, khái niệm quyền của phụ nữ được xem là một chỉnh thể bao gồm tất cả các quyền mà phụ nữ được hưởng như một con người - một thành viên của gia đình nhân loại - cũng như với ý nghĩa như một nhóm xã hội. Theo nghĩa đó, những gì mà phụ nữ sau khi ly hôn được hưởng và được bảo vệ, bảo đảm cũng chính là các quyền của phụ nữ. Nói cách khác, có thể hiểu quyền của phụ nữ sau khi ly hôn là “những gì mà theo pháp luật quốc tế, pháp luật quốc gia và theo lẽ công bằng, chính đáng, một người phụ nữ phải được bảo vệ, bảo đảm sau khi hôn nhân tan vỡ, trên cơ sở bình đẳng với người chồng và tính đến đặc thù về giới của phụ nữ”. Đặc điểm quyền của phụ nữ sau khi ly hôn Như đã đề cập, ngày nay, ly hôn đã được nhìn nhận một cách khách quan như là một cách thức để giải quyết mối quan hệ giữa các bên trong quan hệ vợ chồng một cách có tình, có lý, giúp các bên thoát khỏi sự ràng buộc khi mối quan hệ giữa vợ và chồng không diễn ra đúng mục đích của hôn nhân, qua đó bảo đảm các quyền dân sự cơ bản của mỗi bên.
Quyền của phụ nữ sau khi ly hôn cũng là quyền của phụ nữ nói chung, tuy nhiên, xuất phát từ tính chất của quan hệ xã hội phát sinh ra nó, quyền của phụ nữ sau khi ly hôn có một số đặc điểm nổi bật như sau: 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thứ nhất, các quyền của phụ nữ sau khi ly hôn xuất phát từ nguyên tắc bình đẳng nam nữ trong luật nhân quyền quốc tế. Từ cách tiếp cận mới về ly hôn như đã nêu ở trên, và theo tinh thần của luật nhân quyền quốc tế, phụ nữ ly hôn phải được hưởng đầy đủ, bình đẳng tất cả các quyền con người, quyền công dân như nam giới. Điều này là để phù hợp với nguyên tắc chung đó là phụ nữ và nam giới nói chung đều có quyền bình đẳng trước pháp luật, không ai có thể bị phân biệt đối xử trong đời sống chính trị, kinh tế, dân sự, văn hóa, xã hội. Đó là bởi kết hôn, hôn nhân, ly hôn cũng là các quan hệ xã hội mà trong đó phụ nữ (cùng với đàn ông) là các chủ thể cùng tham gia.
Thứ hai, quyền của phụ nữ sau khi ly hôn mang tính chất là các quyền dân sự, bao gồm cả quyền dân sự về nhân thân và quyền dân sự về tài sản. Thông thường, các quyền của phụ nữ sau khi ly hôn sẽ bao gồm các quyền nhân thân như quyền được quyết định ly hôn, quyền được chăm sóc, nuôi dưỡng con chung, quyền được tái hôn…Bên cạnh đó, khi ly hôn, người phụ nữ cũng có những quyền dân sự về tài sản, trong đó đặc biệt là quyền được chia tài sản chung trên cơ sở công bằng với người chồng. Mặc dù quyền của phụ nữ sau khi ly hôn chủ yếu là các quyền dân sự, song trong một số trường hợp cũng liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến việc bảo đảm các nhóm quyền khác của phụ nữ. Ví dụ, ở một số quốc gia, người phụ nữ nguồn gốc nước ngoài khi ly hôn có thể mất quốc tịch của chồng - từ đó phát sinh yêu cầu bảo vệ quyền có quốc tịch - là một quyền chính trị của người phụ nữ đó.
Hoặc, ở các quốc gia khác, phụ nữ khi ly hôn có thể bị mất những cơ hội nhận trợ cấp xã hội (thuộc nhóm quyền kinh tế, xã hội, văn hoá) - vì thế đặt ra vấn đề bảo vệ nhóm quyền này cho họ. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thứ ba, quyền của phụ nữ sau khi ly hôn gắn liền với vị thế đặc thù của phụ nữ là làm mẹ, nuôi con. Trong xã hội loài người, thiên chức của phụ nữ là làm mẹ và đóng vai trò chính trong việc chăm sóc con cái. Đàn ông có thể góp phần cùng phụ nữ trong việc sinh sản nhưng không thể thay thế phụ nữ trong việc sinh nở theo nghĩa tự nhiên.
Bên cạnh đó, tuy đàn ông có thể và có nghĩa vụ cùng phụ nữ chăm sóc con cái, song trong thực tế, công việc này chủ yếu do phụ nữ đảm nhiệm, đặc biệt khi con cái còn nhỏ. Thiên chức đó đặt ra yêu cầu bảo vệ đặc biệt với quyền của phụ nữ sau khi ly hôn. Xét trên phương diện bình đẳng hình thức, khi hôn nhân tan vỡ, các vấn đề chung, đặc biệt là tài sản chung, sẽ được chia đôi giữa vợ và chồng. Tuy nhiên, từ thiên chức làm mẹ của phụ nữ, việc phân chia tài sản phải tính đến đặc thù của phụ nữ là làm mẹ và nuôi con để từ đó ưu tiên cho phụ nữ.
Không chỉ vậy, các quyền khác về nhân thân khi ly hôn cũng phải thực hiện dựa trên nguyên tắc ưu tiên cho phụ nữ. Sự ưu tiên này không có nghĩa là đối xử bất bình đẳng với đàn ông (người chồng) mà là để bảo đảm sự cân bằng (bình đẳng thực chất) với phụ nữ (người vợ), cũng như để bảo đảm sự chăm sóc tốt nhất với trẻ em - là tương lai không chỉ của các bậc cha mẹ mà của cả xã hội, dân tộc. Đây chính là lý do mà pháp luật hôn nhân gia đình của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, thường dành cho người vợ có ý kiến quyết định về việc ly hôn, cũng như ưu tiên cho người vợ trong việc phân chia tài sản chung của hai vợ chồng. Nội dung quyền của phụ nữ sau khi ly hôn Như đã đề cập, các quyền của phụ nữ sau khi ly hôn bao gồm cả quyền nhân thân và tài sản.