CHƯƠNG 1. NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN CƠ BẢN VE QUYEN DÂN SỰ CUA DOANH NGHIỆP VÀ BAO DAM QUYEN DAN SU CUA DOANH NGHIEP 1. Khai niệm, đặc điểm và phân loại quyền dân sự của doanh nghiệp 1. Khái niệm quyền dân sự Theo từ điển luật học thuật ngữ “quyền” được hiểu là những điều mà pháp luật công nhận và bảo đảm thực hiện đối với cá nhân, pháp nhân.
Nói cách khác, quyền là cái mà cá nhân, pháp nhân được hưởng, được làm, được A991 đòi hỏi va không ai được ngăn can, hạn chê”. Linh vực dan sự là lĩnh vực hoạt động của con người nhằm thỏa mãn nhu cầu vật chất, tinh thần của họ. Lĩnh vực hoạt động này được đặc trưng bởi tính tự nguyện, tự do ý chí và bình dang giữa các chủ thể tham gia quan hệ. Vì vậy, có thé hiểu rằng, quyền dân sự là quyền phát sinh trong lĩnh vực dân sự.
Công ước quốc tế về các quyền dân sự, chính trị năm 1966 (ICCPR) không đưa ra khái niệm, mà chỉ liệt kê một loạt các quyền và tự do cơ bản của con người trên lĩnh vực dân sự. Theo đó, quyền dân sự là khả năng được phép xử sự theo một cách nhất định của chủ thê trong quan hệ dân sự dé thực hiện và bảo vệ lợi ích của mình. Trong quan niệm quốc tế quyền dân sự (civil rights) được hiểu theo nghĩa rộng: bao gồm sự bảo dam an toàn về thân thé, tính mạng, sức khỏe và an toàn của cá nhân; quyền không bị phân biệt đối xử vì lý do sắc tộc, giới tính, tôn giáo, quan điểm chính trị, khuynh hướng tính dục, dân tộc và tình trạng khuyết tật của cơ thé cùng một SỐ quyền tự do cá nhân như quyền bí mật riêng tư, quyền tự do tư tưởng, tự do ngôn luận, tự do tôn giáo, tự do báo chí, tự do hội họp và tự do đi lại, cư trú. * Từ điển luật học (2006), NXB Tư pháp Trong khoa học pháp lý cũng như trong pháp luật thực định ở Việt Nam chưa ở đâu đưa ra khái niệm quyền dân sự mà chỉ mới có khái niệm quyền mà thôi.
BLDS gần đây nhất cũng mới chỉ quy định quyền nhân thân theo hướng thu hẹp hơn với nghĩa quyền dân sự gồm quyền nhân thân và quyên tài sản, theo đó thì quyền dân sự gắn liền với mỗi cá nhân, không thé chuyên giao cho người khác. Từ những phân tích trên, có thé định nghĩa quyên dân sự là khả năng được xử sự theo một cách nhất định của chủ thể quan hệ dân sự, phát sinh trong lĩnh vực dan sự dé thỏa mãn các nhu cau vật chát, tinh than cua mình. Dé hiệu rõ hơn khái niệm vê quyên dân sự thì cân phân biệt quyên dân sự với quyên công dân, quyên con người: - Quyền công dân: Một cá nhân, ngoại trừ những người không quốc tịch, xét về danh nghĩa, luôn đồng thời là chủ thé của cả hai loại quyền (quyền con người và quyền công dân). Sự phân biệt trong việc thụ hưởng hai loại quyền này chỉ được thể hiện trong một số hoàn cảnh đặc biệt.
Chăng hạn, một người nước ngoài sẽ không được hưởng một số quyền công dân (và cũng là những quyền con người) đặc thù, như quyền bau cử, ứng cử,.; nhưng người đó vẫn được hưởng các quyền con người phô biến (mà đồng thời cũng là các quyền công dân) áp dụng cho mọi thành viên của nhân loại trong mọi hoàn cảnh, như quyên sông, quyên tự do và an ninh ca nhân,. Với ý nghĩa là một khái niệm gan liền với nhà nước, thé hiện mối quan hệ giữa công dân với nhà nước, được xác định thông qua một chế định pháp luật đặc biệt là chế định quốc tịch, quyền công dân là tập hợp những quyền tự nhiên được pháp luật của một nước ghi nhận và bảo đảm, nhưng chủ yếu dành cho những người có quốc tịch của nước đó. Không phải ai cũng được hưởng các quyền công dân của một quốc gia nhất định, và không phải hệ thống 10 quyên công dân của mọi quôc gia đêu giông hệt nhau, cũng như đêu hoàn toàn tương thích với hệ thông các tiêu chuân quôc tê vê quyên con người. - Quyên con người là tông thê các quyên của một con người.
Quyên con người không bị giới hạn bởi bât cứ chê định nào. Con người sinh ra là họ đã có các quyên được định săn, quyên đó gọi là quyên con người. Trong khi đó, quyền dân sự có sự khác biệt điển hình với quyền con người và quyền công dân khi xét các quyền ấy đưới góc độ chủ thé của quyên. Điều này thể hiện ở chỗ, chủ thể của quyền con người, quyền công dân chỉ có thê là cá nhân (tự nhiên nhân, thể nhân), trong khi đó, chủ thể của quyền dân sự lại có thé là cá nhân cũng có thé là pháp nhân.
Như vậy xét về mặt chủ thé thì quyền dân sự rộng hơn quyền con người và quyền công dân. Các quyền con người và quyền công dân có thé phát sinh ở nhiều lĩnh vực khác nhau, nhưng quyền dân sự chỉ có thé phát sinh trong một lĩnh vực hoạt động đặc thù là lĩnh vực dân sự. Hiện nay chưa ở đâu đưa ra khái niệm lĩnh vực dân sự, tuy nhiên, theo tác giả: lĩnh vực dân sự là lĩnh vực hoạt động rộng rãi, phong phú của con người, được đặc trưng bởi tính tự do, tự nguyện, tự chịu trách nhiệm và bình đăng giữa các chủ thể tham gia quan hệ xã hội đó. Có thé thấy rõ hon sự khác nhau giữa ba quyền con người, quyén công dan và quyên dân sự ở bang dưới đây: STT | Tiêu chí Quyên con Quyên công dân | Quyên dân sự người I, Công cu | Luật quốc tế Luật quốc gia Luật quốc gia ghi nhận | (toàn cầu và khu | (trước hết là Hiến | (trước hết là và bảo | vực) và luật quốc | pháp) Hiến pháp), thê dam _ | gia hién chi tiét 6 ngành luật dân sự 2.
Nguồn | Hiên pháp và các | Hién pháp và các | Hiến pháp, các 11 gốc hình đạo luật đạo luật đạo luật, hợp đông thành và hành vi pháp ly đơn phương Nội hàm Những tự do và Những tự do và Những tự do và bảo đảm mà con bảo đảm mà một bảo đảm mà một người được quốc gia dành quốc gia dành cá hưởng và được cho các công dân nhân, pháp nhân cộng đồng quốc của nước mình của nước mình, tê bảo vệ ngoài ra không ai có quyền hạn chế quyền dân sự trừ việc ghi nhận trong pháp luật khi cần đảm bảo an ninh quốc phòng, trật tự xã hội, đạo đức xã hội, Bảo vệ môi trường, sức khỏe cộng đồng Tính chất Tự nhiên, vỗn Do các nhà nước Do các nhà nước có, không do chủ xác định băng xác định bang thể nào ban pháp luật. Thể pháp luật và do phát. Thé hiện vị hiện vị thế của các chủ thể quan thế của mỗi cá mỗi cá nhân hệ pháp luật dân nhân trong quan trong quan hệ với sự tạo ra thông hệ với quốc gia quốc gia mà cá qua các hành vi mà cá nhân đó là nhân đó là công pháp ly hợp pháp công dân và với dân. Đặc điểm Áp dụng toàn Áp dụng trong Áp dụng trong cầu; đồng nhất lãnh thô quốc lãnh thô quốc trong mọi hoàn gia; không hoàn gia; không hoàn cảnh; không thay toàn giống nhau toàn giống nhau đổi theo thời giữa các quốc giữa các quốc gian, tuy nhiên gia; có thê bị gia; có thê bị có sự phát kiến thay đổi theo thời thay đổi theo thời qua các giai đoạn gian, có sự ghi gian, có sự ghi nhận bồ sung vào nhận bồ sung vào môi thời điềm.
mỗi thời điểm. Có một số quyền dân sự do các bên tham gia quan hệ dân sự xác lập, thay đổi, hủy bỏ theo ý chí của họ, tuyệt đại đa số các quyền dân sự đều có đặc diém này Chủ thé Mọi thành viên Chỉ những người Cá nhân, pháp quyền của nhân loại, có quôc tịch của nhân mang quốc bat kế dân tộc, một quôc gia tịch chủng tộc, thành phần xuất thân, tôn giáo, tư tưởng, giới tính, 13 độ tuôi,. | Lĩnh vực Mọi lĩnh vực của Dân sự, chính tri Dân sự, kinh phát sinh đời sông doanh thương mại, dau tư. | Chủ thể Các nhà nước là Các nhà nước là Các nhà nước là có nghĩa | chủ thể chính, | chủ thể chính, chủ thê chính, vụ bảo | ngoài ra các tổ ngoài ra các ngoài ra còn có đảm chức quốc tế, doanh nghiệp, cá tô chức tài doanh nghiệp, cộng đồng, cá phán phi chính cộng đồng, cá nhân.
cũng có | phủ như trọng tài nhân. đều có trách nhiệm thương mại, các trách nhiệm hiệp hội, doanh nghiệp, cộng đồng và cá nhân các doanh nghiệp. cũng có trách nhiệm 9. | Cơchế | Các diễn đàn, thủ | Toà án và một số | Toà án và một số bao vé | tục điều tra, giải | cơ chế tai phán cơ chế tài phán quyết khiếu nại, khác ở mỗi quốc khác ở mỗi quốc tố cáo vi phạm gia.
Trong một số gia. Trong một nhân quyền của trường hợp, các số trường hợp, Liên hợp quốc và cơ chế quốc tế các cơ chế quốc một số tô chức được áp dụng tế được áp dụng liên chính phủ như là giải pháp như là giải pháp khu vực tiép nôi tiép nôi (Bảng 1: Phân biệt quyền con người, quyền công dân, và quyền dân sự) 1. Đặc điểm của quyền dân sự 14 Căn cứ vào tính chât đặc biệt và lĩnh vực phát sinh của quyên dân sự, có thé thay, quyên dân sự có các đặc diém sau: Thứ nhất, quyền dân sự là quyền phát sinh trong một lĩnh vực hoạt động đặc thù gọi là lĩnh vực dân sự. Hoạt động dân sự là hoạt động được đặc trưng bởi tính bình dang, tự do, tự nguyện của các chủ thể trong việc xác lập, thay đồi, đình chi các quan hệ giữa các chủ thé (cá nhân, pháp nhân) với nhau.
Như vậy, ở đâu có quan hệ quyền uy, phục tùng, ở đó không xuất hiện quyền dân sự. Tóm lại, quyền dân sự chủ yếu phát sinh giữa cá nhân với cá nhân, cá nhân với pháp nhân và pháp nhân với pháp nhân, được thiết lập trên cơ sở bình dang, tự nguyện, tự do ý chí nhăm thỏa mãn các nhu cầu vật chat, tinh thần của họ. Trong khi đó quyền con người, quyền công dân lại chủ yếu tồn tại trong mối quan hệ giữa con người, công dân với Nhà nước. Ví dụ quyền tự do kinh doanh là quyền kinh tế cơ bản của công dân.