Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường pháp luật về xác định giá trị doanh nghiệp cạnh tranh và quản lý nhân sự trong quá trình mua bán sáp nhập các ngân hàng thương mại ở việt nam

Bài viết phân tích đề tài nghiên cứu khoa học về xác định giá trị doanh nghiệp, quản lý nhân sự trong mua bán sáp nhập ngân hàng thương mại tại Việt Nam.

• Tác giả: Ts. Trần Thị Bảo Ánh
• Người hướng dẫn: Ts. Trần Thị Bảo Anh
• Trường học: Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Thương mại
• Đề tài: Pháp luật về xác định giá trị doanh nghiệp và quản lý nhân sự trong mua bán sáp nhập ngân hàng tại Việt Nam
• Loại tài liệu: đề tài khoa học cấp trường
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Khái quát chung về mua bán, sáp nhập ngân hàng thương mại và pháp luật về mua bán, sáp nhập các ngân hàng thương mại
• 1.2. Pháp luật về xác định giá trị doanh nghiệp, cạnh tranh và quản lý nhân sự trong quá trình mua bán, sáp nhập các ngân hàng thương mại
• 1.3. Những vướng mắc cơ bản khi thực hiện các quy định pháp luật về xác định giá trị doanh nghiệp, cạnh tranh và quản lý nhân sự trong các thương vụ mua bán sáp nhập ngân hàng thương mại ở Việt Nam
• 1.4. Kinh nghiệm xác định giá trị tài sản doanh nghiệp, cạnh tranh và giải quyết lao động trong quá trình mua bán, sáp nhập các ngân hàng thương mại ở một số quốc gia trên thế giới
• 1.5. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về xác định giá trị doanh nghiệp, cạnh tranh và quản lý nhân sự trong các thương vụ mua bán, sáp nhập ngân hàng ở Việt Nam
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về mua bán sáp nhập ngân hàng thương mại và pháp luật liên quan

Mua bán, sáp nhập (M&A) ngân hàng thương mại tại Việt Nam là xu hướng tất yếu trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt của nền kinh tế thị trường. Hoạt động này không chỉ đáp ứng nhu cầu nội tại của các ngân hàng mà còn tuân theo sự chỉ đạo của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước nhằm ổn định thị trường tài chính. Các thương vụ M&A gần đây như Sacombank sáp nhập với ngân hàng tứ giác Long Xuyên hay Standard Chartered mua cổ phần ACB đã minh chứng cho sự gia tăng quy mô vốn, tài sản và mạng lưới chi nhánh. Tuy nhiên, hoạt động này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt là thiếu minh bạch trong thông tin và định giá tài sản. Pháp luật về M&A hiện hành còn bộc lộ nhiều bất cập, đặc biệt là sự phân định giữa pháp luật cạnh tranh và các quy định liên quan khác.

1.1. Khái quát về M A ngân hàng thương mại

M&A ngân hàng thương mại là quá trình hợp nhất hoặc mua lại giữa các ngân hàng nhằm tăng cường quy mô vốn, tài sản và mạng lưới hoạt động. Các thương vụ này thường mang lại lợi ích như loại bỏ ngân hàng yếu kém, giảm rủi ro hệ thống và hình thành các ngân hàng lớn có khả năng xử lý nợ xấu tốt hơn. Tuy nhiên, việc thiếu minh bạch trong thông tin và định giá tài sản là thách thức lớn. Pháp luật về M&A cần được hoàn thiện để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả của các thương vụ này.

1.2. Pháp luật về M A ngân hàng thương mại

Pháp luật về M&A ngân hàng thương mại hiện nay còn nhiều bất cập, đặc biệt là sự phân định giữa pháp luật cạnh tranh và các quy định liên quan khác. Các quy định về định giá tài sản, đặc biệt là tài sản vô hình như thương hiệu, chưa được thống nhất và rõ ràng. Điều này ảnh hưởng đến tính minh bạch và hiệu quả của các thương vụ M&A. Việc hoàn thiện khung pháp lý là yêu cầu cấp thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành ngân hàng.

II. Xác định giá trị doanh nghiệp trong M A ngân hàng thương mại

Xác định giá trị doanh nghiệp là yếu tố then chốt trong các thương vụ M&A ngân hàng thương mại. Tuy nhiên, việc định giá tài sản, đặc biệt là tài sản vô hình như thương hiệu, vẫn còn nhiều vướng mắc. Theo đánh giá của Brand Finance, thương hiệu ngân hàng Việt Nam đang phát triển nhanh chóng, nhưng phương pháp định giá chưa được thống nhất. Pháp luật về định giá tài sản cần được hoàn thiện để đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong các thương vụ M&A.

2.1. Phương pháp định giá tài sản

Phương pháp định giá tài sản trong M&A ngân hàng thương mại cần được thống nhất và minh bạch. Hiện nay, việc định giá tài sản vô hình như thương hiệu vẫn còn nhiều tranh cãi. Các quy định pháp luật chưa đủ chi tiết để hướng dẫn cụ thể phương pháp định giá. Điều này dẫn đến sự thiếu minh bạch và rủi ro trong các thương vụ M&A. Việc hoàn thiện pháp luật về định giá tài sản là yêu cầu cấp thiết để đảm bảo tính công bằng và hiệu quả của các thương vụ này.

2.2. Thách thức trong định giá tài sản

Thách thức trong định giá tài sản là vấn đề nổi cộm trong các thương vụ M&A ngân hàng thương mại. Việc thiếu minh bạch trong thông tin và phương pháp định giá dẫn đến rủi ro cao cho các bên tham gia. Đặc biệt, định giá tài sản vô hình như thương hiệu vẫn chưa được thống nhất. Pháp luật về định giá tài sản cần được hoàn thiện để giảm thiểu rủi ro và đảm bảo tính minh bạch trong các thương vụ M&A.

III. Quản lý nhân sự trong M A ngân hàng thương mại

Quản lý nhân sự là yếu tố quan trọng quyết định sự thành công của các thương vụ M&A ngân hàng thương mại. Việc giải quyết vấn đề lao động và quản trị nội bộ sau M&A là thách thức lớn. Các quy định pháp luật về quản lý nhân sự cần được hoàn thiện để đảm bảo quyền lợi của người lao động và hiệu quả của thương vụ. Pháp luật về quản lý nhân sự cần được cập nhật và bổ sung để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

3.1. Giải quyết vấn đề lao động sau M A

Giải quyết vấn đề lao động sau M&A là thách thức lớn đối với các ngân hàng thương mại. Việc tái cơ cấu nhân sự và đảm bảo quyền lợi của người lao động cần được thực hiện một cách minh bạch và công bằng. Pháp luật về quản lý nhân sự cần được hoàn thiện để đảm bảo quyền lợi của người lao động và hiệu quả của thương vụ M&A.

3.2. Quản trị nội bộ sau M A

Quản trị nội bộ sau M&A là yếu tố quan trọng quyết định sự thành công của thương vụ. Việc hòa nhập văn hóa doanh nghiệp và quản lý nhân sự hiệu quả là thách thức lớn. Pháp luật về quản lý nhân sự cần được cập nhật và bổ sung để đáp ứng yêu cầu thực tiễn và đảm bảo hiệu quả của các thương vụ M&A.

Nội dung chính

Nghiên cứu pháp luật về xác định giá trị doanh nghiệp, cạnh tranh và quản lý nhân sự trong quá trình mua bán, sáp nhập ngân hàng thương mại ở Việt Nam

Tóm tắt nghiên cứu

Đề tài khoa học cấp trường "Pháp luật về xác định giá trị doanh nghiệp, cạnh tranh và quản lý nhân sự trong quá trình mua bán, sáp nhập các ngân hàng thương mại ở Việt Nam" do TS. Trần Thị Bảo Ánh làm Chủ nhiệm (Trường Đại học Luật Hà Nội) nghiên cứu một cách toàn diện và chuyên sâu về ba trụ cột pháp lý mang tính sống còn trong các giao dịch M&A ngân hàng: (1) Định giá tài sản và giá trị doanh nghiệp (bao gồm tài sản trí tuệ và nghĩa vụ thuế); (2) Kiểm soát tập trung kinh tế dưới góc độ pháp luật cạnh tranh; và (3) Xử lý quan hệ lao động, quản lý nhân sự.

• Câu hỏi nghiên cứu cốt lõi: Khung pháp lý hiện hành của Việt Nam đã điều chỉnh như thế nào đối với các khía cạnh định giá, cạnh tranh và lao động trong M&A ngân hàng thương mại? Những khoảng trống pháp lý, điểm nghẽn thực tiễn nào đang cản trở hoặc làm gia tăng rủi ro cho các thương vụ M&A ngân hàng?
• Phương pháp tiếp cận: Đề tài kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng, phân tích quy phạm pháp luật thực định, phương pháp luật so sánh (đối chiếu kinh nghiệm Hoa Kỳ, Nhật Bản, CHLB Đức) và nghiên cứu tình huống (case study) từ thực tiễn tái cơ cấu ngân hàng Việt Nam.
• Kết quả then chốt: Nghiên cứu đã làm rõ những bất cập trong việc định giá tài sản vô hình (thương hiệu, mạng lưới khách hàng); sự giao thoa và xung đột thẩm quyền giữa pháp luật ngân hàng và pháp luật cạnh tranh; cùng lỗ hổng trong các quy định bảo vệ việc làm, xử lý hợp đồng lao động hậu sáp nhập – nguyên nhân dẫn đến thất bại của hơn 75% thương vụ M&A trên thực tế.
• Hàm ý thực tiễn: Cung cấp hệ thống giải pháp lập pháp và cẩm nang hành động thực tế nhằm bảo đảm an toàn hệ thống tài chính, cân bằng quyền lợi của cổ đông, người lao động và bảo vệ trật tự cạnh tranh lành mạnh.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng

Thực trạng phát triển và làn sóng M&A ngành ngân hàng

Hệ thống Ngân hàng Thương mại (NHTM) giữ vai trò huyết mạch của nền kinh tế quốc gia. Sau giai đoạn bùng nổ số lượng từ năm 1991 đến trước khủng hoảng 2008, ngành ngân hàng Việt Nam đứng trước yêu cầu cấp bách phải tái cấu trúc nhằm nâng cao năng lực vốn, xử lý nợ xấu và bảo đảm an toàn thanh khoản theo Đề án 254 của Thủ tướng Chính phủ.

M&A ngân hàng diễn ra dưới hai hình thức: M&A tự nguyện (các NHTM chủ động liên kết gia tăng sức mạnh thị phần như SHB sáp nhập Habubank, HDBank hợp nhất DaiABank, BIDV sáp nhập MHB) và M&A bắt buộc (biện pháp can thiệp của Ngân hàng Nhà nước để xử lý các ngân hàng yếu kém, điển hình là việc mua lại bắt buộc với giá 0 đồng đối với VNCB, OceanBank, GPBank).

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap)

Mặc dù đã có các công trình nghiên cứu tổng quan về M&A doanh nghiệp hoặc pháp luật M&A ngân hàng nói chung, phần lớn các nghiên cứu trước đây chỉ tiếp cận dưới góc độ tái cấu trúc tổ chức tín dụng đơn thuần hoặc dựa trên Luật Cạnh tranh 2004 cũ. Chưa có một công trình nào tích hợp đồng thời "tam giác rủi ro pháp lý": Định giá tài sản chuyên biệt – Kiểm soát cạnh tranh theo tiêu chí mới – Quản trị rủi ro nhân sự trong một hệ thống phân tích logic và thực chứng.

Tính thời sự và tác động

Đặc thù của kinh doanh ngân hàng là tính nhạy cảm cao, rủi ro mang tính dây chuyền và chịu sự điều chỉnh nghiêm ngặt về tỷ lệ an toàn vốn. Một thương vụ M&A ngân hàng nếu không được kiểm soát chặt chẽ về mặt định giá và cạnh tranh có thể tạo ra các định chế tài chính độc quyền lạm dụng sức mạnh thị trường; đồng thời nếu bỏ qua vấn đề nhân sự sẽ dẫn đến tranh chấp lao động quy mô lớn, thất thoát bí mật kinh doanh và sụp đổ văn hóa doanh nghiệp. Do đó, việc nghiên cứu hoàn thiện khung pháp lý điều chỉnh hoạt động này có ý nghĩa sống còn đối với sự ổn định kinh tế vĩ mô.

---

Methodology và tiếp cận nghiên cứu

Thiết kế nghiên cứu (Research Design)

Đề tài được thiết kế theo hướng nghiên cứu pháp lý ứng dụng (Applied Legal Research), kết hợp giữa lý thuyết khoa học pháp lý kinh tế và thực tiễn hoạt động tài chính - ngân hàng tại Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2004 đến năm 2018 (thời điểm Luật Cạnh tranh 2018 được thông qua).

Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu

1. Phương pháp phân tích - tổng hợp quy phạm pháp luật: Rà soát toàn bộ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh M&A ngân hàng: Luật Các tổ chức tín dụng (2010, sửa đổi 2017), Luật Doanh nghiệp, Luật Cạnh tranh (2004 và 2018), Bộ luật Dân sự 2015, Bộ luật Lao động 2012, Luật Sở hữu trí tuệ, các Thông tư của Bộ Tài chính về thẩm định giá và hệ thống chuẩn mực kế toán - thuế.
2. Phương pháp nghiên cứu trường hợp (Case Study): Phân tích chi tiết các thương vụ M&A tiêu biểu trong nước:
   • Hợp nhất 3 ngân hàng Đệ Nhất – Tín Nghĩa – Sài Gòn thành SCB.
   • Thương vụ sáp nhập Habubank vào SHB (gia tăng 28% tổng tài sản).
   • MHB sáp nhập vào BIDV; PG Bank sáp nhập vào Vietinbank; MDB sáp nhập vào Maritime Bank.
   • Xử lý các ngân hàng 0 đồng (VNCB, OceanBank, GPBank).
3. Phương pháp luật so sánh (Comparative Legal Studies): Nghiên cứu các mô hình kiểm soát M&A ngân hàng, cơ chế định giá tài sản trí tuệ và bảo vệ lao động tại các quốc gia có thị trường tài chính phát triển: Hoa Kỳ (kiểm soát chống độc quyền nghiêm ngặt), Nhật Bản (kết hợp Luật Ngoại hối và cạnh tranh), CHLB Đức (hài hòa quy định quốc gia với chỉ thị của Liên minh Châu Âu).
4. Phương pháp logic và lịch sử: Đánh giá tiến trình chuyển biến chính sách từ giai đoạn mở cửa gia nhập WTO đến giai đoạn tái cơ cấu quyết liệt sau năm 2011.

---

Các phát hiện chính của đề tài

1. Bất cập và khoảng trống trong định giá tài sản ngân hàng, đặc biệt là Tài sản trí tuệ (TSTT)

• Lệch pha giữa giá trị sổ sách và giá trị thực tế: Việc định giá tài sản ngân hàng hiện nay chủ yếu dựa trên số liệu kế toán và bảng cân đối kế toán. Tuy nhiên, tài sản lớn nhất của ngân hàng là các khoản cho vay với mức độ rủi ro tiềm ẩn khác nhau, không phản ánh đúng giá trị thị trường.
• Bỏ ngỏ phương pháp định giá tài sản vô hình: Thương hiệu, uy tín lãnh đạo, cơ sở dữ liệu khách hàng và sản phẩm dịch vụ truyền thống là tài sản vô giá nhưng chưa có chuẩn mực định giá thống nhất. Dù Tiêu chuẩn thẩm định giá số 13 đã thừa nhận các phương pháp tiếp cận chi phí (tái tạo, thay thế), phương pháp thị trường và phương pháp thu nhập (tiền sử dụng TSTT, thu nhập vượt trội), việc áp dụng vào ngành ngân hàng còn mang nặng tính cảm tính, dẫn đến hiện tượng cùng một ngân hàng nhưng các đơn vị thẩm định lại cho kết quả chênh lệch rất lớn.

2. Sự chuyển dịch cơ chế kiểm soát M&A ngân hàng dưới góc độ Luật Cạnh tranh

• Hạn chế của Luật Cạnh tranh 2004: Cơ chế cũ chỉ dựa vào duy nhất tiêu chí thị phần kết hợp trên thị trường liên quan (dưới 30%: tự do; 30% - 50%: phải thông báo; trên 50%: bị cấm trừ trường hợp miễn trừ). Cách tính thị phần ngân hàng theo Điều 12 Nghị định 116/2005/NĐ-CP (dựa trên doanh thu gồm lãi, phí dịch vụ, kinh doanh ngoại hối...) bộc lộ sự cứng nhắc, chưa phản ánh đúng sức mạnh thị trường thực tế.
• Điểm đột phá của Luật Cạnh tranh 2018: Mở rộng tiêu chuẩn kiểm soát tập trung kinh tế không chỉ dựa vào thị phần mà còn căn cứ vào: Tổng tài sản, tổng doanh thu trên thị trường, giá trị giao dịch của thương vụ M&A, và khả năng gây tác động hạn chế cạnh tranh một cách đáng kể.
• Xung đột thẩm quyền quản lý: Đề tài chỉ ra sự phân định chưa rõ ràng giữa vai trò phê chuẩn đề án tái cấu trúc của Ngân hàng Nhà nước/Thủ tướng Chính phủ với thẩm quyền kiểm soát tập trung kinh tế của Cơ quan Quản lý Cạnh tranh (nay là Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia).

3. Rủi ro quản trị nhân sự và bảo đảm quyền lợi người lao động hậu M&A

• Nguyên nhân chính dẫn đến thất bại M&A: Dẫn chứng báo cáo từ Ernst & Young, nghiên cứu nhấn mạnh 75% - 80% thương vụ M&A thất bại bắt nguồn từ việc không xử lý hiệu quả các vấn đề nhân sự và xung đột văn hóa doanh nghiệp.
• Xung đột pháp lý về hợp đồng lao động: Khi sáp nhập, ngân hàng nhận sáp nhập về nguyên tắc phải tiếp nhận toàn bộ lao động hoặc xây dựng Phương án sử dụng lao động (Điều 46 Bộ luật Lao động 2012). Tuy nhiên, trên thực tế phát sinh các vướng mắc nghiêm trọng:
  • Sự bắt buộc phải ký mới HĐLĐ do thay đổi chủ thể sử dụng lao động;
  • Chế độ trợ cấp mất việc làm (tối thiểu 02 tháng tiền lương cho mỗi năm làm việc) tạo gánh nặng tài chính lớn;
  • Thất thoát nhân sự cấp cao nắm giữ bí mật kinh doanh, mạng lưới khách hàng do thiếu các điều khoản bảo mật và cam kết không cạnh tranh (Non-compete clause) khả thi theo luật Việt Nam.

4. Rủi ro về nghĩa vụ thuế trong giao dịch M&A

• Đề tài bóc tách chi tiết các sắc thuế phát sinh: Thuế GTGT (không chịu thuế đối với chuyển nhượng vốn/chứng khoán nhưng chịu thuế 10% khi chuyển nhượng tài sản/mảng kinh doanh gắn liền bất động sản); Thuế TNDN 20% trên thu nhập chuyển nhượng vốn; Thuế TNCN của cổ đông sáng lập.
• Thực tiễn áp dụng thỏa thuận "Giá NET" (bên mua gánh thay toàn bộ tiền thuế cho bên bán) tạo ra những rủi ro truy thu thuế lớn nếu hợp đồng không quy định chặt chẽ cơ chế quyết toán nghĩa vụ tài chính.

---

Đóng góp khoa học và giá trị mới

1. Về mặt lý luận: Đề tài là công trình khoa học pháp lý đầu tiên tại Việt Nam tiếp cận hoạt động M&A ngân hàng dưới góc độ liên ngành: Luật Tài chính - Ngân hàng, Luật Cạnh tranh và Luật Lao động. Nghiên cứu đã làm sáng tỏ bản chất kép của M&A ngân hàng (vừa là quyền tự do kinh doanh tái cấu trúc của doanh nghiệp, vừa là đối tượng kiểm soát đặc biệt của Nhà nước để bảo toàn an ninh tài chính).
2. Về mặt lập pháp và chính sách:
   • Cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện các văn bản hướng dẫn Luật Cạnh tranh 2018 trong việc xác định ngưỡng thông báo tập trung kinh tế đối với lĩnh vực tín dụng - ngân hàng.
   • Đề xuất xây dựng quy chế riêng về thẩm định giá tài sản vô hình, giá trị thương hiệu cho các tổ chức tín dụng.
   • Đưa ra giải pháp chuẩn hóa quy trình xây dựng "Phương án sử dụng lao động" mang tính bắt buộc và minh bạch trong các hồ sơ xin cấp phép M&A gửi Ngân hàng Nhà nước.
3. Về mặt thực tiễn áp dụng: Cung cấp bộ hướng dẫn nhận diện và triệt tiêu rủi ro (Risk Mitigation Checklist) dành cho hội đồng quản trị, ban điều hành và luật sư tư vấn trong các thương vụ đàm phán sáp nhập ngân hàng.

---

Đối tượng quan tâm và giá trị khai thác

• Cơ quan quản lý Nhà nước (Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công Thương, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính): Sử dụng các đề xuất của nghiên cứu để hoàn thiện thể chế giám sát M&A ngân hàng, tránh khoảng trống pháp lý khi phối hợp liên ngành giữa quản lý cạnh tranh và an toàn vĩ mô hệ thống tín dụng.
• Ban điều hành, Cổ đông và Khối Pháp chế/Nhân sự của các NHTM: Nắm vững quy trình thẩm định pháp lý (Legal Due Diligence), kỹ thuật đàm phán hợp đồng M&A theo điều khoản giá NET/Gross, và phương pháp tái cơ cấu nhân sự không vi phạm pháp luật lao động.
• Công ty Thẩm định giá và Hãng luật chuyên sâu về M&A: Nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp định giá TSTT ngân hàng và phương án giải quyết tranh chấp hợp đồng lao động hậu sáp nhập.
• Giới nghiên cứu, Giảng viên và Học viên chuyên ngành Luật Kinh tế, Tài chính - Ngân hàng: Nguồn tài liệu học thuật và án lệ thực tiễn giá trị cao trong nghiên cứu cấu trúc thị trường tài chính và pháp luật tái cơ cấu doanh nghiệp.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Điểm cốt lõi nhất quyết định sự thành bại của một thương vụ M&A ngân hàng là gì?

Theo nghiên cứu, bên cạnh việc định giá chính xác tài sản có và nợ xấu, quản trị rủi ro nhân sự là yếu tố mang tính quyết định. Việc không có phương án sử dụng lao động hợp lý, để mất các nhân sự chủ chốt (key personnel) nắm giữ quan hệ khách hàng và bí mật công nghệ là nguyên nhân trực tiếp dẫn tới 75% thương vụ M&A không đạt được hiệu quả kỳ vọng sau sáp nhập.

2. Sự khác biệt căn bản giữa M&A tự nguyện và M&A bắt buộc trong ngành ngân hàng là gì?

M&A tự nguyện xuất phát từ thỏa thuận thương mại bình đẳng giữa các ngân hàng nhằm tối ưu hóa quy mô và thị phần. M&A bắt buộc là công cụ can thiệp hành chính của Nhà nước (theo quyết định của Ngân hàng Nhà nước hoặc Thủ tướng Chính phủ) nhằm xử lý khẩn cấp các ngân hàng mất khả năng chi trả, âm vốn chủ sở hữu, bảo vệ quyền lợi người gửi tiền và ngăn chặn đổ vỡ hệ thống dây chuyền.

3. Tại sao định giá thương hiệu ngân hàng lại là thách thức lớn nhất trong M&A?

Thương hiệu ngân hàng là tài sản vô hình chịu sự chi phối mạnh bởi niềm tin của công chúng, mạng lưới khách hàng, uy tín quản trị và tính an toàn thanh khoản. Do pháp luật Việt Nam chưa có hướng dẫn chi tiết dành riêng cho TSTT ngân hàng, các bên thường lúng túng giữa việc chọn phương pháp chi phí hay phương pháp thu nhập, dẫn đến tranh chấp gay gắt về tỷ lệ hoán đổi cổ phần.

4. Luật Cạnh tranh 2018 tác động như thế nào đến các thương vụ M&A ngân hàng so với Luật 2004?

Luật Cạnh tranh 2018 đã bãi bỏ cơ chế kiểm soát xơ cứng chỉ dựa trên mức trần 50% thị phần của Luật 2004. Thay vào đó, luật mới áp dụng cách tiếp cận kinh tế đa chiều: đánh giá tổng tài sản, doanh thu, giá trị thương vụ và mức độ hạn chế cạnh tranh thực tế trên thị trường liên quan, giúp việc kiểm soát M&A ngân hàng sát thực và linh hoạt hơn.

5. Bên nhận sáp nhập ngân hàng có bắt buộc phải giữ lại toàn bộ nhân sự cũ không?

Về nguyên tắc pháp luật khuyến khích tiếp tục sử dụng lao động. Tuy nhiên, nếu do cơ cấu lại tổ chức mà không thể sử dụng hết, ngân hàng nhận sáp nhập bắt buộc phải lập Phương án sử dụng lao động, trao đổi với tổ chức công đoàn cơ sở, thông báo trước 30 ngày cho Sở Lao động - Thương binh & Xã hội và chi trả đầy đủ chế độ trợ cấp mất việc làm theo quy định của Bộ luật Lao động.

---

Kết luận

Công trình nghiên cứu khoa học của TS. Trần Thị Bảo Ánh và nhóm tác giả Khoa Pháp luật Kinh tế - Trường Đại học Luật Hà Nội là một nghiên cứu công phu, hệ thống hóa toàn diện các vấn đề pháp lý xoay quanh M&A ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Bằng việc giải quyết thấu đáo ba mắt xích trọng yếu: Định giá tài sản - Pháp luật cạnh tranh - Quan hệ lao động, đề tài không chỉ đóng góp to lớn cho kho tàng lý luận khoa học pháp lý mà còn mang lại cẩm nang thực tiễn đắt giá cho các nhà hoạch định chính sách và giới hành nghề luật tài chính.

Trong bối cảnh hệ thống ngân hàng Việt Nam tiếp tục bước vào các chu kỳ tái cơ cấu và hội nhập tài chính quốc tế sâu rộng, việc ứng dụng các kết quả nghiên cứu này vào thực tiễn hoàn thiện thể chế sẽ là chìa khóa bảo đảm cho sự an toàn, minh bạch và phát triển bền vững của toàn bộ nền kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ T¯ PHÁP TR¯ỜNG ẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI È TÀI KHOA HỌC CÁP TR¯ỜNG PHAP LUẬT VE XÁC ỊNH GIÁ TRI DOANH NGHIỆP, CHU NHIEM DE TAI: TS. TRAN THI BAO ANH HA NOI, NAM 2018 BỘ T¯ PHÁP TR¯ỜNG ẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI È TÀI KHOA HỌC CÁP TR¯ỜNG THUONG MAI O VIET NAM Chủ nhiệm ề tài: TS. Trần Thị Bảo Anh Bộ môn Luật Th°¡ng mại - Khoa Pháp luật Kinh tế Th° ký ề tài: Th.s Phạm Thị Huyền Bộ môn Luật Th°¡ng mại - Khoa Pháp luật Kinh tế HÀ NỘI, NM 2018 NHỮNG NG¯ỜI THAM GIA THỰC HIỆN È TÀI Chủ nhiệm ề tài: TS. Trần Thị Bảo Ánh Bộ môn Luật Th°¡ng mại- Khoa Pháp luật Kinh tế Th° ký ề tài: Th.s Phạm Thị Huyền Bộ môn Luật Th°¡ng mại- Khoa Pháp luật Kinh tế Các tác giả chuyên dé khoa học 1.

TS Trần Thị Bao Ánh & TS. Nguyễn Quý Trọng Chuyên ề 1 Khoa Pháp luật Kinh tế 2. TS Nguyễn Minh Hằng &Th.s Nguyễn Hải Yến Chuyên ề 2 Khoa Pháp luật Kinh tế 3.TS Vi Thị Hải Yến Chuyên ề 3 Khoa Pháp luật Dân sự 4. Nguyễn Thị Yến Chuyên ề 4 Khoa Pháp luật Kinh tế 5.

TS Trần Thị Thúy Lâm Chuyên ề 5 Khoa Pháp luật Kinh tế 6.s Lê Ngọc Anh, Th.s Phạm Thị Huyền& Chuyên ề 6 Th.s Nguyễn Quang Huy Khoa Pháp luật Kinh tế DANH MỤC CHỮ VIẾT TÁT NHNN Ngân hàng Nhà n°ớc NHTM Ngân hàng th°¡ng mại M&A Mua ban va sap nhap TSTT Tai san tri tué BLDS Bo luat Dan su SHTT Sở hữu trí tuệ TCTD Tổ chức tín dụng NLD Ng°ời lao ộng HDL Hợp ồng lao ộng TMCP Th°¡ng mại cổ phan Thuế TNDN Thuế thu nhập doanh nghiệp Thuế TNCN Thuế thu nhập cá nhân Thuế GTGT Thuế giá trị gia tng MỤC LỤC PHAN 1. BAO CAO TONG QUAN.- G1 St EEEE1E2E2E 1E EEEEEErkerree | PHAN MỞ DAU hrevecossccosssssssssssssssssssssssassusssssesssussessssussssssusssssnenasessasussessasussisssisnssessssnesseees 2 57. Khái quát chung về mua bán, sáp nhập ngân hàng th°¡ng mại và pháp luật về mua bán, sáp nhập các ngân hàng th°¡ng mại; Pháp luật về xác ịnh giá trị doanh nghiệp, cạnh tranh và quản lý nhân sự trong quá trình mua bán, sắp nhập các ngân hàng th°¡ng 100-5 --. Nội dung chủ yếu của pháp luật về xác ịnh giá trị doanh nghiệp, cạnh tranh và quản lý nhân sự trong quá trình mua bán, sáp nhập ngân hàng th°¡ng mại.

Những v°ớng mắc c¡ bản khi thực hiện các quy ịnh pháp luật về xác ịnh giá trị doanh nghiệp, cạnh tranh và quản lý nhân sự trong các th°¡ng vụ mua bán sáp nhập ngân hàng th°¡ng mại ở Việt 4. Kinh nghiệm xác ịnh giá tri tài sản doanh nghiệp, cạnh tranh và giải quyết lao ộng trong quá trình mua bán, sáp nhập các ngân hàng th°¡ng mại 0 một SỐ quốc gia trên thế 2, Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về xác ịnh giá trị doanh nghiệp, cạnh tranh và quản lý nhân sự trong các th°¡ng vụ mua ban, sáp nhập ngân hàng ở Việt Nam. CÁC CHUYEN È NGHIÊN CỨU.---:-5c:cc+c>xsse: 69 Chuyên ề 1. TONG QUAN VE MUA BAN, SAP NHẬP NGAN HÀNG THUONG MAI VA PHAP LUAT VE MUA BAN, SAP NHAP NGAN HANG ¡:i8/9)/€07.

PHAP LUẬT VE ỊNH GIA TÀI SAN (KHÔNG PHAI LA TÀI SAN TRÍ TUỆ) VÀ CÁC VAN DE VỀ THUÊ TRONG TH¯ NG VỤ MUA BAN, SAP NHẬP NGAN HANG TH¯ NG MẠI Ở VIỆT NAM. PHÁP LUAT VỀ ỊNH GIÁ TAI SAN TRÍ TUỆ TRONG THUONG VU MUA BAN, SAP NHAP NGAN HANG TH¯ NG MẠI Ở VIỆT NAM. PHÁP LUẬT CẠNH TRANH KIÊM SOÁT MUA BAN, SAP NHẬP NGAN HÀNG THUONG MẠI.-- ¿+ + + cE‡EvEvEeEeEeEererererereree 150 Chuyên ề 5. PHÁP LUAT VỀ GIẢI QUYẾT LAO ỘNG TRONG TH¯ NG VỤ MUA BÁN, SÁP NHẬP NGÂN HÀNG TH¯ NG MẠI Ở VIỆT NAM.

KINH NGHIEM VỀ XÁC ỊNH GIA TRI TÀI SAN DOANH NGHIỆP, CẠNH TRANH VÀ GIẢI QUYÉT LAO ỘNG TRONG QUÁ TRÌNH MUA BAN, SAP NHẬP CÁC NGAN HANG TH¯ NG MAI CUA MỘT SO QUOC GIA - BÀI HOC KINH NGHIEM CHO VIET NAM. 195 DANH MỤC TAI LIEU THAM KHẢO. 2-2 s+2zxvzzezrxrrreed 223 PHẢN 1 BAO CAO TONG QUAN BAO CAO TONG QUAN DE TÀI KHOA HOC CAP TR¯ỜNG “Pháp luật về xác ịnh giá trị doanh nghiệp, cạnh tranh va quản lý nhân sự trong quá trình mua bán, sáp nhập các ngần hàng th°¡ng mại ở Việt Nam” PHAN MỞ ẦU 1. Tính cấp thiết của ề tài Mua bán, sáp nhập ngân hàng th°¡ng mại ở Việt Nam một mặt bắt nguồn từ nhu cầu nội thân của chính các ngân hàng nhm duy tri sự ton tại trong iều kiện cạnh tranh khốc liệt của nên kinh tế thị tr°ờng; một mặt bắt nguồn từ sự chỉ ạo của Chính phủ và ngân hàng Nhà n°ớc dé ạt °ợc mục tiêu 6n ịnh thi tr°ờng tài chính quốc gia trong từng giai oạn.

Một loạt các th°¡ng vụ mua bán, sáp nhập ngân hàng ã diễn ra rằm rộ trong thời gian gần ây nh° vụ ngân hàng th°¡ng mại cô phần Ph°¡ng Nam ã mua lại và sáp nhập với hàng loạt các ngân hàng th°¡ng mại khác nh° ngân hàng th°¡ng mại cô phần nông thôn ồng Tháp, Châu Phú, ại Nam; Sacombank mua lại và sáp nhập với ngân hàng th°¡ng mại cô phan tứ giác Long Xuyên; các th°¡ng vụ mua cô phần giữa ngân hàng n°ớc ngoài với ngân hang th°¡ng mại Việt Nam nh° vụ Standard Chartered va ACB, HSBC và Techcombank, OCBC và VP Bank. Mua bán và sáp nhập ngân hàng th°¡ng mại nhằm em lại các hiệu quả nh°: (i) Gia tng quy mô vốn, tài sản, mở rộng mạng l°ới chi nhánh hoạt ộng, ví dụ th°¡ng vụ Habubank và SHB sáp nhập với nhau ã em ến sự gia tng tong tài sản của SHB lên 28% từ 80. (ii) Loại bỏ các ngân hàng yếu kém, tránh rủi ro cho hệ thống ngân hang th°¡ng mại Việt Nam; (111) Hình thành các ngân hang lớn sau th°¡ng vụ mua ban, sáp nhập ngân hàng sẽ xử lý °ợc nợ xấu tốt h¡n, trích lập dự phòng rủi ro nhiều h¡n và ảm bảo các tiêu chí về an toàn vôn; (iv) Gia tng c¡ sở khách hang. Tuy nhiên, các th°¡ng vụ mua bán, sáp nhập ngân hàng cing tiềm an nhiều khó khn và rủi ro trên các ph°¡ng diện: thiếu sự minh bạch về thông tin, số liệu giám ịnh giá trị thực của ngân hàng trong việc ịnh giá giá trị ngân hàng.

Khung pháp lý cho hoạt ộng mua bán, sáp nhập ngân hàng còn bộc lộ một số nội dung bat cập, nhất là sự phân ịnh giữa pháp luật cạnh tranh và pháp luật có liên quan khác iều chỉnh các th°¡ng vụ mua bán sáp nhập ngân hàng th°¡ng mại. ặc biệt, các quy ịnh ch°a rõ ràng về ịnh giá tài sản. Th°¡ng hiệu °ợc coi là một trong những tai sản quan trong của doanh nghiệp nh°ng ở Việt Nam ch°a có sự thống nhất về ph°¡ng pháp ịnh giá th°¡ng hiệu, các quy ịnh ch°a ây ủ, dù tài sản vô hình nói chung hay th°¡ng hiệu nói riêng ã °ợc ghi nhận trên các báo cáo tài chính. Theo ánh giá của công ty t° vấn chiến l°ợc và ánh giá th°¡ng hiệu Brand Finance châu Á Thái Bình D°¡ng, ánh giá, các th°¡ng hiệu của Việt Nam ang ở giai oạn phát triển nhanh chóng: Nm 2016, Việt Nam ứng thứ 48 trong bảng ánh giá Top các th°¡ng hiệu quốc gia trên thế giới với trị giá 141 tỷ USD.

Nm 2016, Brand Finance ã xếp hạng Vietinbank thuộc Top 400 th°¡ng hiệu ngân hàng toàn cầu với giá trị th°¡ng hiệu ạt 249 triệu USD. Khoảng trông pháp lý và sự thiếu thống nhất trong ph°¡ng pháp xác ịnh giá trị th°¡ng hiệu sẽ ảnh h°ởng ến các giao dịch liên quan ến xác ịnh giá trị tài sản của ngân hàng th°¡ng mại, trong ó có các giao dịch mua bán, sáp nhập ngân hàng th°¡ng mại. Trên thực tế không ít các th°¡ng vụ mua bán và sáp nhập ngân hàng th°¡ng mại phải sớm ối mặt với thất bại do bên mua, bên nhận sap nhập chủ quan với một số van ề về sử dụng lao ộng va quản tri nội bộ. Trong các th°¡ng vụ mua bán và sáp nhập ngân hàng th°¡ng mại luôn phải ặt yêu tố kiểm soát rủi ro về quản lý nhân sự và các quy ịnh pháp luật dé nhận diện rủi ro và tìm các giải pháp loại trừ rủi ro là yếu tố then chốt quan trọng quyết ịnh sự thành công của bên mua lại, bên nhận sáp nhập ngân hàng th°¡ng mại.

Mua bán, sáp nhập ngân hàng th°¡ng mại cing tiềm an những ảnh h°ởng hạn chế cạnh tranh vì kết quả của mua bán, sáp nhập ngân hàng th°¡ng mại là hình thành các ngân hàng có sức mạnh tài chính và các lợi thế kinh doanh gia tng so với từng ngân hàng ¡n lẻ tr°ớc khi tham gia mua bán, sáp nhập. Khi ã vi trí lợi thế cạnh tranh trên thị tr°ờng, ngân hàng th°¡ng mại °ợc hình thành từ con °ờng mua bán, sáp nhập với nhau có thé lạm dụng quyền lực thị tr°ờng của mình trên thị tr°ờng. Với ph°¡ng châm phòng thủ từ xa, phòng ngừa hậu quả xảy ra ã ặt ra yêu cầu cần phải kiểm soát hoạt ộng mua bán, sáp nhập ngân hàng th°¡ng mại bng hệ thống pháp luật cạnh tranh. Mục ích là ể ngn ngừa những th°¡ng vụ mua bán, sáp nhập ngân hàng th°¡ng mại có nguy c¡ gây ảnh h°ởng hạn chế cạnh tranh.

Chính vì các lý do quan trọng của việc xác ịnh giá trị doanh nghiệp, cạnh tranh và giải quyết lao ộng của th°¡ng vụ mua bán và sáp nhập ngân hàng th°¡ng mại, tập thê tác giả ã lựa chọn nghiên cứu ề tài: Pháp luật về xác ịnh giả trị doanh nghiệp, cạnh tranh va quan lý nhân sự trong qua trình mua ban, sap nhập các ngân hàng th°¡ng mại ở Việt Nam. Day sẽ là công trình khoa học pháp lý có ý ngh)a lý luận và thực tiễn ở Việt Nam. Tình hình nghiên cứu ề tài Mua bán và sáp nhập trong l)nh vực ngân hang ã trở thành xu thé khách quan, tất yếu, mang lại nhiều lợi ích to lớn trong chỉ với bản thân các ngân hàng mà còn với cả nền kinh tế. Vẫn ề mua bán, sáp nhập các ngân hàng th°¡ng mại tạo ộng lực cho ngân hàng phát triển nh°ng cing ặt ra nhiều khó khn, thách thức.

Do ó, ề tài thu hút °ợc sự quan tâm của nhiều nhà khoa hoc.