Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường nghiên cứu so sánh chế định doanh nghiệp xã hội trong hệ thống pháp luật của một số nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho việt nam

Chuyên khảo luật học phân tích Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường nghiên cứu so sánh chế định doanh nghiệp xã hội trong hệ, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Ths. Phạm Minh Trang
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật doanh nghiệp xã hội
• Đề tài: Nghiên cứu so sánh chế định doanh nghiệp xã hội: Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam
• Loại tài liệu: đề tài nghiên cứu
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH SÁCH CAC TÁC GIÁ THAM GIA THUC HIEN DE TÀI
• 1. PHẦN THỨ NHẤT: BÁO CÁO TỔNG QUAN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. GIỚI THIỆU CHUNG
• 1.1.1. Sự cần thiết nghiên cứu đề tài
• 1.1.2. Tình hình nghiên cứu
• 1.1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.1.4. Mục đích nghiên cứu của đề tài
• 1.1.5. Phạm vi nghiên cứu của đề tài
• 1.2. CÁC KẾT QUẢ CHÍNH CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2.1. Tổng quan về doanh nghiệp xã hội
• 1.2.1.1. Khái quát quá trình hình thành và phát triển của doanh nghiệp xã hội
• 2. PHẦN THỨ HAI: CÁC CHUYÊN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. CHUYÊN ĐỀ 1: NGHIÊN CỨU SO SÁNH VỀ KHÁI NIỆM, QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN VÀ VAI TRÒ CỦA DOANH NGHIỆP XÃ HỘI TRÊN THẾ GIỚI
• 2.2. CHUYÊN ĐỀ 2: NGHIÊN CỨU TỔNG QUAN VỀ DOANH NGHIỆP XÃ HỘI Ở VIỆT NAM
• 2.3. CHUYÊN ĐỀ 3: NGHIÊN CỨU SO SÁNH VỀ THÀNH LẬP VÀ CHẤM DỨT HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP XÃ HỘI - KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM
• 2.4. CHUYÊN ĐỀ 4: NGHIÊN CỨU SO SÁNH CÁC LOẠI HÌNH DOANH NGHIỆP XÃ HỘI - KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM
• 2.5. CHUYÊN ĐỀ 5: NGHIÊN CỨU SO SÁNH VỀ TỔ CHỨC QUẢN LÝ VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP XÃ HỘI - KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về doanh nghiệp xã hội

Doanh nghiệp xã hội là mô hình kết hợp giữa hoạt động kinh doanh và mục tiêu xã hội, đang phát triển mạnh mẽ trên thế giới và bắt đầu được quan tâm tại Việt Nam. Các doanh nghiệp này không chỉ hướng đến lợi nhuận mà còn tái đầu tư để gia tăng giá trị xã hội. Chế định doanh nghiệp xã hội đã được Luật Doanh nghiệp 2014 công nhận, nhưng vẫn cần hoàn thiện để phù hợp với thực tiễn.

1.1. Khái niệm và đặc điểm

Doanh nghiệp xã hội được định nghĩa là tổ chức hoạt động vì mục tiêu xã hội, môi trường, với lợi nhuận không phải là mục đích cuối cùng. Các doanh nghiệp này thường tồn tại dưới nhiều hình thức pháp lý như công ty TNHH, hợp tác xã, hoặc quỹ từ thiện. Đặc điểm chung là hướng đến giải quyết các vấn đề xã hội và sử dụng lợi nhuận để tái đầu tư.

1.2. Quá trình hình thành và phát triển

Doanh nghiệp xã hội xuất hiện từ thế kỷ 17 tại Anh, với mô hình đầu tiên được thành lập để giải quyết vấn đề thất nghiệp. Từ đó, mô hình này lan rộng khắp châu Âu và thế giới. Tại Việt Nam, doanh nghiệp xã hội mới phát triển trong vài thập kỷ gần đây, nhưng đã có những bước tiến đáng kể, đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục, y tế và môi trường.

II. Kinh nghiệm quốc tế về doanh nghiệp xã hội

Các quốc gia như Anh, Mỹ, và Hàn Quốc đã xây dựng chính sách doanh nghiệp xã hội hiệu quả, tạo điều kiện phát triển bền vững. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc ban hành luật riêng và hỗ trợ tài chính là yếu tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp xã hội.

2.1. Mô hình tại Vương quốc Anh

Vương quốc Anh là quốc gia tiên phong trong phát triển doanh nghiệp xã hội, với hơn 70.000 doanh nghiệp hoạt động, đóng góp 24 tỷ bảng Anh vào nền kinh tế. Chính phủ Anh đã ban hành Chiến lược phát triển Doanh nghiệp xã hội từ năm 2002, nhấn mạnh vai trò của doanh nghiệp xã hội trong tăng trưởng kinh tế và giải quyết các vấn đề xã hội.

2.2. Mô hình tại Hàn Quốc

Hàn Quốc đã xây dựng khung pháp lý doanh nghiệp xã hội từ năm 2007, với các chính sách ưu đãi về thuế và hỗ trợ tài chính. Các doanh nghiệp xã hội tại Hàn Quốc tập trung vào lĩnh vực giáo dục, y tế và hỗ trợ người khuyết tật, góp phần tạo việc làm và cải thiện chất lượng cuộc sống.

III. Bài học cho Việt Nam

Từ kinh nghiệm quốc tế, Việt Nam cần hoàn thiện chế định doanh nghiệp xã hội bằng cách ban hành luật riêng và tăng cường hỗ trợ tài chính. Bài học cho Việt Nam bao gồm việc xây dựng chính sách ưu đãi, nâng cao nhận thức cộng đồng và phát triển các mô hình doanh nghiệp xã hội phù hợp với bối cảnh địa phương.

3.1. Hoàn thiện khung pháp lý

Việt Nam cần ban hành luật riêng về doanh nghiệp xã hội, quy định rõ các tiêu chí xác định và quyền lợi của doanh nghiệp. Đồng thời, cần có các chính sách ưu đãi về thuế và hỗ trợ tài chính để khuyến khích sự phát triển của mô hình này.

3.2. Phát triển mô hình phù hợp

Việt Nam nên học hỏi kinh nghiệm quốc tế để phát triển các mô hình doanh nghiệp xã hội phù hợp với bối cảnh địa phương. Các lĩnh vực ưu tiên bao gồm giáo dục, y tế, và hỗ trợ người yếu thế, góp phần giải quyết các vấn đề xã hội và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

DANH SÁCH CAC TÁC GIÁ THAM GIA THUC HIEN DE TÀI [———TT”———~————— — 7 TU ˆ ˆ ¬ NƠI CÔNG | CÁCH STT HO TEN TEN CHUYEN DE ‘ TAC THAM | — GIA Chuyên dé 1: Nghiên cứu so sánh về khái niệm, quá trình. _| Trường Đại học | Cộng tác 1 | ThS. Pham Minh Trang | hình thành, phát triên và vai Luật Hà Nội viên trò của doanh nghiệp xã hội trên thế giới Chuyên dé 2: Nghiên cứu Trường Đại học | Thư ký 2 ThS. Phạm Quy Dat 2 À.

` tông quan về doanh nghiệp xã Luật Hà Nội đề tại hội ô Việt Nam Chuyên dé 3: Nghiên cứu so ae sanh vé thanh lap va cham Trường Dai học | Cộng tác 3 | GV. Bui Thị Minh Trang đứt hoạt để ` ; LẦU gh EGE, Sale eat Luật Ha Nội viên nghiệp xã hội - Kinh nghiệm cho Việt Nam ThS. Đỗ Thị Anh Hồng | Chuyên đề 4: Nghiên cứu so nhờn Đại học | Công oo, số số os rường Dai hoc Ong tac 4 va ThS. Dang Thi Héng sánh các loại hình doanh a 5 Tuyển nghiệp xã hội - Kinh nghiệm Lmẩt Ha Ni vien cho Viét Nam —— - Chuyên dé 5: Nghiên cứu so : Xk ae ~ e Vi Chu - sánh về tô chức quan lý và | Trường Đại học 5 | TS.

Nguyễn Toàn Thăng. | nhiệm dé hoạt động của doanh nghiệp Luật Hà Nội xã hội - Kinh nghiệm cho tài Việt Nam a : ae ' at Chủ - - , Báo cáo tông quan về đề tài | Trường Đại học 6 | TS. Nguyên Toàn Thang nhiệm đề nghiên cứu Ì nật Hà Nội ˆ tal _—— AWG TN THỤ \ C: ci, ' ` 3a" MỤC LỤC PHAN THỨ NHẤT: BAO CAO TONG QUAN DE TÀI NGHIÊN CỨU.-- 5-5 5sc5e s52 3 GIỚI THIỆU CHUNG. 6 Hà TH HH ng HH TT Tà HH 3 I.

Sự cân thiết nghiên cứu để tài. Tinh hình nghiên CỨU. Phuong phap 20 i00 oo. Mục đích nghiên cứu của đề tate.

Phạm vi nghiên cứu của để tải. -c s55 712212122121 211111 212122121121 reg ray 8 CAC KET QUA CHÍNH CUA DE TÀII. Tong quan về doanh nghiệp xã hội. Khái quát quá trình hình thành va phát triển của doanh nghiệp xã hội.

Khai niệm doanh nghiệp xã hội. _ Phân biệt doanh nghiệp xã hội với các tổ chức dân sự và doanh nghiệp khác. Nghiên cứu so sánh các loại hình doanh nghiệp xã hội và kinh nghiệm doi với Việt NA. Doanh nghiệp xã hội dưới hinh thức công ty.- St s nh Hy nhe 35 2.

__ Doanh nghiệp xã hội dưới các hình thức khác .---c S21 22 22 xxx rehey 40 ILI. Nghiên cứu so sánh về thành lập, tổ chức hoạt động và cham đút hoạt động của doanh nghiệp xã hội và kinh nghiệm đối với Việt Nam. Thành lập doanh nghiệp xã hội. c0 1 v12 H* TH nHH HH TH khi 46 3.

— Tô chức hoạt ng pún diranh HghiÊNn Ni HỘLa eesnnoenntaainoanntttiiBariadh HH0 8080010. Tô chức lại và chấm dứt hoạt động của doanh nghiệp xã hội. Nhận xét, đánh giá và đề xuất, Kién nghi. Vé khái niệm và các tiêu chí xác định doanh nghiệp xã hội.

_ Về hình thức pháp ly của doanh nghiệp xã hội. Véthanh lập, tô chức hoạt động và chấm dứt hoạt động của doanh nghiệp xã hội.66 PHAN THỨ HAI: CÁC CHUYEN ĐỀ NGHIÊN CỨU. 2-22 22c22t S22 Excrerxrrrrerrrree 70 CHUYEN DE 1: NGHIÊN CỨU SO SANH VE KHÁI NIEM, QUA TRÌNH HÌNH THÀNH, PHÁT TRIEN VA VAI TRÒ CUA DOANH NGHIEP XÃ HỘI TREN THẺ GIỚI. 70 CHU YÊN DE 2: NGHIÊN CỨU TONG QUAN VE DOANH NGHIỆP XÃ HỘI Ở VIET NAM CHUYEN DE 3: NGHIÊN CUU SO SANH VE THÀNH LAP VA CHAM DUT HOẠT DONG CUA DOANH NGHIEP XÃ HỘI - KINH NGHIEM CHO VIET NAM.

124 CHUYEN DE 4: NGHIÊN CUU SO SANH CÁC LOẠI HINH DOANH NGHIEP XÃ HỘI - KINH NGHIEM CHO VIET NAM. 222 2522 HH Hee 144 CHUYEN DE 5: NGHIEN CUU SO SANH VE TO CHUC QUAN LY VA HOAT DONG CUA DOANH NGHIEP XA HỘI - KINH NGHIEM CHO VIỆT NAM TÀI LIEU THAM KHAO .cccccsccsscescescecceecccascecccsccsscesecssessscescssecsccessestessecaccesacacsarenaeenses 194 Trang | 2 PHAN THỨ NHẤT: BAO CAO TONG QUAN DE TÀI NGHIÊN CỨU GIỚI THIEU CHUNG I. Sự cần thiết nghiên cứu dé tai Ở Việt Nam, trong những năm gan đây, các t6 chức, doanh nghiệp vận hành theo mô hình doanh nghiệp xã hội đã có những bước phát triên đáng kể. Những tô chức, doanh nghiệp nay thường được nhận diện như là mô hình kết hợp giữa doanh nghiệp với tô chức phi chính phu/phi lợi nhuận, hoạt động dưới các hình thức pháp lý khác nhau như công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cô phần, hợp tác xã, quỹ, hiệp hội, câu lạc bộ.

Dù tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau. các tổ chức, doanh nghiệp đều có đặc điểm chung là hướng đến thực hiện mục tiêu xã hội ngay từ khi thành lập, với sản xuất kinh doanh là phương thức hoạt động chủ đạo, nhưng lợi nhuận không phải là mục tiêu cuối cùng và được sử dụng để tái đầu tư nhăm gia tăng giá trị xã hội!. Khung pháp lý điều chỉnh hoạt động của các tổ chức, doanh nghiệp nêu trên bao gồm hai nhóm văn bản quy phạm pháp luật chủ yếu: các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh doanh nghiệp, hợp tác xã và các văn bản quy phạm pháp luật điều chinh các tổ chức xã hội, t6 chức phi chính phủ, tổ chức từ thiện. Nhằm khuyến khích sự phát triển của mô hình doanh nghiệp hoạt động vi mục tiêu xã hội, giải quyết các vấn dé xã hội, môi trường, Luật Doanh nghiệp số 68/2014/QH13 ngày 26 tháng 11 năm 2014 đã chính thức thừa nhận về pháp ly loại hình doanh nghiệp xã hội, quy định các tiêu chí để xác định doanh nghiệp xã hội cũng như một số quyền và nghĩa vụ riêng ngoài những quyên và nghĩa vụ chung quy định cho doanh nghiệp thông thường (điều 10).

Trên cơ sở quy định của Luật Doanh nghiệp, Chính phủ ban hành Nghị định số 96/2015/NĐ-CP ngày ! Theo khao sát sơ bộ tại ba thành phó lớn là Hà Nội, Đà Nẵng và Thành pho Hỗ Chi Minh, có tới hơn 1000 tô chức vận hành theo mo hình doanh nghiệp xã hội. Tham khảo Bristich Council, CIEM, Đại học kinh tế quốc dân, Điển hình doanh nghiệp xã hội tại Viet Nam, Hà Nội, 2016, tr. Trang |3 14 tháng 09 năm 2015 quy định chi tiết một số điêu của Luật Doanh nghiệp, trong đó có quy định về doanh nghiệp xã hội (từ điều 2 đến điêu 11); Bộ Kế hoạch vả Đầu tư ban hành Thông tư số 04/2016/TT-BKHĐT ngày 17 tháng 5 năm 2016 quy định các biêu mẫu văn bản sử dụng trong đăng ký doanh nghiệp xã hội. Nhìn chung, các văn bản pháp luật làm cơ sở cho thành lập, hoạt động của doanh nghiệp xã hội đã được ban hành; tuy nhiên, mới chỉ đề cập ở mức độ khái quát và chủ yếu mang tính nguyên tắc.

Doanh nghiệp xã hội là một loại hình doanh nghiệp tương đối mới ở Việt Nam; vì vậy, cần có những nghiên cứu cụ thể, góp phần kiến nghị hoàn thiện khung pháp lý điều chỉnh doanh nghiệp xã hội. Dé tài khoa học này được thực hiện nhằm nghiên cứu kinh nghiệm điều chỉnh bằng pháp luật đối với doanh nghiệp xã hội ở một số nước trên thế giới, từ đó rút ra một vài bài học cho Việt Nam trong xây dựng và hoàn thiện chế định doanh nghiệp xã hội. Mặt khác, những luận giải về phương diện lý luận cũng như về mô hình pháp luật điều chỉnh loại doanh nghiệp này có ý nghĩa quan trọng phục vụ cho hoạt động nghiên cứu và giảng dạy lĩnh vực luật thương mại và là một nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho những tổ chức, cá nhân quan tâm. Tình hình nghiên cứu Trên phương diện lý luận và thực tiễn, việc nghiên cứu về doanh nghiệp xã hội luôn là vấn đề mang tính thời sự vì mô hình doanh nghiệp này đã, đang phát trién mạnh mẽ ở nhiều quốc gia trên thé giới và mới bắt đầu phát triển ở Việt Nam.

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu của Việt Nam và nước ngoài, ở nhiều mức độ và dưới những hình thức thể hiện khác nhau, chủ yếu thông qua sách tham khảo và các bài báo khoa học, đã đề cập những vấn để pháp lý về doanh nghiệp xã hội. Có thê ké đến một số công trình nghiên cứu của các học giả nước ngoài như: Borzaga, Carlo and Jacques Defourny (Eds), The Emergence of Social Enterprise, Routledge Studies in the Management of voluntary and Non-Profit Organizations; London, Routledge, 2004; Evers, A.(eds), The Third Sector in Europe, Cheltenham, Edward Elgar, 2004; Nyssens, M.), Trang | 4 Social Enterprise. At the crossroads of market, public policies and civil society, London and New York: Routledge, 2006; Pestoff, V. (eds), Co- production: The Third Sector and the Delivery of Public Services, London and New York, Routledge, 2007; OECD, The changing boundaries of social enterprises, Paris, OECD Publishing, 2009; Pestoff, V.

(eds), New Public Governance, the Third Sector, and Co- Production, London and New York, Routledge, 2010; European Commission, A Map of Social Enterprises and Their Eco-systems in Europe, 2014; Anna Triponel & Natalia Agapitova, Legal frameworks for social enterprise: Lessons from a comparative study of Italia, Malaysia, South Korea, United Kingdom and United States, World Bank Group, 2016. Các công trình nghiên cứu của Việt Nam cũng đã dé cập va phân tích về doanh nghiệp xã hội. Ngoải một vài bài báo có liên quan, van dé nay dugc xem xét ở những khía cạnh khác nhau trong các sách báo về doanh nghiệp. Có thể nêu một số sách và các bài báo liên quan đến doanh nghiệp xã hội: Nguyễn Đình Cung, Lưu Minh Đức, Phạm Kiều Oanh, Trần Thị Hồng Gam, Doanh nghiệp xã hội tại Việt Nam — Khái niệm, Bối cảnh và chính sách, Hà Nội, 2012; Vũ Phương Đông, “Doanh nghiệp xã hội Việt Nam — Cần một mô hình dé phát triển”, Tạp chí Luật học, số 9/2012, tr.

11-18; Lê Nguyễn Đoan Khôi, “Giải pháp phat triển doanh nghiệp xã hội qua các trường đại học tại Đồng bằng sông Cửu Long”, Top chí khoa học Trường Đại hoc Cần Thơ, số 31/2014, tr. 91-96; Trần Thị Minh Hiền, Doanh nghiệp xã hội theo pháp luật Việt Nam, Luan văn thạc sỹ luật học, Hà Nội, 2015; Vũ Thi Như Hoa, “Hoàn thiện quy định pháp luật Việt Nam về doanh nghiệp xã hội”. Tap chí Luật học, số 3/2015, tr. 31-36; Nguyễn Thị Yến, “Doanh nghiệp xã hội và giải pháp phát triển doanh nghiệp xã hội ở Việt Nam”, Tap chi Luật học, số 11/2015, tr.

70-76; Đỗ Hải Hoàn, “Doanh nghiệp xã hội va các mô hình doanh nghiệp xã hội pho bién hién nay ở Việt Nam”, Tạp chi Kinh tế Châu A — Thái Binh Duong, số 12/2015, tr.