Luận văn thạc sĩ vnu ls bảo đảm quyền của các nhóm dễ bị tổn thương trong giai đoạn điều tra truy tố vụ án hình sự từ thực tiễn huyện thường tín thành phố hà nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls bảo đảm quyền của các nhóm dễ bị tổn thương trong giai đoạn điều tra truy tố vụ án hình sự, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Hoàng Thúy Hằng
• Người hướng dẫn: Ts. Lã Khánh Tùng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Pháp Luật Về Quyền Con Người
• Đề tài: Bảo đảm quyền của các nhóm dễ bị tổn thương trong giai đoạn điều tra, truy tố vụ án hình sự: Từ thực tiễn huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG KHÍA CẠNH LÝ LUẬN CỦA VIỆC BẢO ĐẢM QUYỀN CỦA CÁC NHÓM DỄ BỊ TỔN THƯƠNG TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA, TRUY TỐ VỤ ÁN HÌNH SỰ
• 1.1. Nhóm dễ bị tổn thương và những đặc thù
• 1.2. Khái niệm về tính dễ bị tổn thương và các nhóm người dễ bị tổn thương
• 1.3. Sự phân chia các nhóm dễ bị tổn thương
• 1.4. Tính dễ bị tổn thương của một số nhóm
• 1.5. Quyền của các nhóm dễ bị tổn thương trong giai đoạn điều tra, truy tố vụ án hình sự theo pháp luật nhân quyền quốc tế
• 1.6. Quyền đặc thù của các nhóm dễ bị tổn thương trong giai đoạn điều tra, truy tố vụ án hình sự
• 1.7. Quyền của các nhóm dễ bị tổn thương trong giai đoạn điều tra, truy tố vụ án hình sự theo Hiến pháp và pháp luật TTHS Việt Nam
• 1.8. Quyền đặc thù của các nhóm dễ bị tổn thương
• 1.9. Phân loại nhóm dễ bị tổn thương trong TTHS theo tư cách tham gia tố tụng
• 1.10. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN BẢO ĐẢM QUYỀN CỦA CÁC NHÓM DỄ BỊ TỔN THƯƠNG TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA, TRUY TỐ VỤ ÁN HÌNH SỰ TẠI HUYỆN THƯỜNG TÍN, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 2.1. Khái quát về tình hình tội phạm trên địa bàn huyện Thường Tín
• 2.2. Bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ, tạm giam
• 2.3. Bảo đảm quyền của người chưa thành niên
• 2.4. Bảo đảm quyền con người của phụ nữ
• 2.5. Bảo đảm quyền con người của một số nhóm người dễ bị tổn thương khác trong giai đoạn điều tra, truy tố vụ án hình sự
• 2.6. Một số kết quả khác trong việc bảo đảm quyền của các nhóm dễ bị tổn thương
• 2.7. Tồn tại và nguyên nhân
• 2.7.1. Đối với việc tạm giữ, tạm giam
• 2.7.2. Đối với người bị buộc tội
• 2.7.3. Đối với người bị hại
• 2.8. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ BẢO ĐẢM QUYỀN CỦA CÁC NHÓM DỄ BỊ TỔN THƯƠNG TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA, TRUY TỐ VỤ ÁN HÌNH SỰ
• 3.1. Các biện pháp nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền con người nói chung và các nhóm dễ bị tổn thương nói riêng
• 3.2. Hoàn thiện một số quy định của BLTTHS 2015
• 3.3. Biện pháp nâng cao trách nhiệm của CQĐT, Viện kiểm sát trong giai đoạn điều tra, truy tố vụ án hình sự
• 3.4. Nâng cao cơ sở vật chất, đội ngũ cán bộ cho các cơ quan tiến hành tố tụng
• 3.5. Tăng cường hợp tác quốc tế về bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự
• 3.6. Đối với huyện Thường Tín
• 3.7. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bảo Đảm Quyền Các Nhóm Dễ Bị Tổn Thương Trong Điều Tra Hình Sự

Bảo đảm quyền của các nhóm dễ bị tổn thương trong điều tra hình sự là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh pháp luật hiện đại. Các nhóm này thường gặp khó khăn trong việc bảo vệ quyền lợi của mình do nhiều yếu tố như tình trạng xã hội, tâm lý và pháp lý. Việc nghiên cứu và áp dụng các biện pháp bảo vệ quyền lợi cho họ là cần thiết để đảm bảo công bằng và nhân quyền.

1.1. Khái Niệm Về Nhóm Dễ Bị Tổn Thương

Nhóm dễ bị tổn thương bao gồm những người có đặc điểm thể chất, tâm lý hoặc xã hội khiến họ dễ bị tổn thương hơn trong các tình huống pháp lý. Điều này bao gồm trẻ em, người khuyết tật, và những người thuộc các nhóm thiểu số.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Bảo Đảm Quyền Lợi

Bảo đảm quyền lợi cho các nhóm dễ bị tổn thương không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là trách nhiệm xã hội. Việc này giúp nâng cao nhận thức về nhân quyền và tạo ra một môi trường pháp lý công bằng hơn.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Bảo Đảm Quyền Lợi Các Nhóm Dễ Bị Tổn Thương

Mặc dù có nhiều quy định pháp luật bảo vệ quyền lợi của các nhóm dễ bị tổn thương, nhưng thực tế vẫn tồn tại nhiều thách thức. Những thách thức này bao gồm sự thiếu hiểu biết về quyền lợi, sự phân biệt đối xử và các rào cản trong việc tiếp cận công lý.

2.1. Thiếu Hiểu Biết Về Quyền Lợi

Nhiều người trong các nhóm dễ bị tổn thương không biết rõ về quyền lợi của mình, dẫn đến việc không thể bảo vệ bản thân trong các tình huống pháp lý.

2.2. Phân Biệt Đối Xử Trong Hệ Thống Pháp Luật

Sự phân biệt đối xử vẫn tồn tại trong hệ thống pháp luật, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận công lý của các nhóm dễ bị tổn thương.

III. Phương Pháp Bảo Đảm Quyền Lợi Cho Các Nhóm Dễ Bị Tổn Thương

Để bảo đảm quyền lợi cho các nhóm dễ bị tổn thương, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các phương pháp này bao gồm việc nâng cao nhận thức, cải thiện quy định pháp luật và tăng cường sự tham gia của cộng đồng.

3.1. Nâng Cao Nhận Thức Về Quyền Lợi

Tổ chức các chương trình giáo dục và truyền thông để nâng cao nhận thức về quyền lợi của các nhóm dễ bị tổn thương là rất quan trọng.

3.2. Cải Thiện Quy Định Pháp Luật

Cần xem xét và cải thiện các quy định pháp luật hiện hành để bảo vệ tốt hơn quyền lợi của các nhóm dễ bị tổn thương.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Tại Thường Tín

Nghiên cứu thực tiễn tại huyện Thường Tín cho thấy nhiều kết quả tích cực trong việc bảo đảm quyền lợi cho các nhóm dễ bị tổn thương. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi cho họ.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Tại Huyện Thường Tín

Nghiên cứu cho thấy rằng các biện pháp bảo vệ quyền lợi đã được áp dụng nhưng chưa đủ hiệu quả trong thực tiễn.

4.2. Những Vấn Đề Còn Tồn Tại

Mặc dù có những tiến bộ, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề như sự thiếu đồng bộ trong thực thi pháp luật và sự phân biệt đối xử.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Bảo Đảm Quyền Lợi Các Nhóm Dễ Bị Tổn Thương

Bảo đảm quyền lợi cho các nhóm dễ bị tổn thương là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Tương lai của việc bảo vệ quyền lợi này phụ thuộc vào sự nỗ lực của cả xã hội và các cơ quan chức năng.

5.1. Tương Lai Của Quyền Lợi Nhóm Dễ Bị Tổn Thương

Cần có những chính sách và biện pháp cụ thể để bảo vệ quyền lợi cho các nhóm dễ bị tổn thương trong tương lai.

5.2. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong Việc Bảo Đảm Quyền Lợi

Cộng đồng cần tham gia tích cực vào việc bảo vệ quyền lợi cho các nhóm dễ bị tổn thương để tạo ra một xã hội công bằng hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2016 - 2018, cơ quan tiến hành tố tụng huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội đã thụ lý điều tra 503 vụ án hình sự với 941 bị can, đồng thời kiểm sát việc bắt, tạm giữ đối với 602 đối tượng trên địa bàn có diện tích 127,59 km² và dân số xấp xỉ 230.000 người. Hoạt động điều tra và truy tố là những giai đoạn tố tụng mang tính quyết định đến việc xác định sự thật khách quan của vụ án, song đây cũng là giai đoạn các quyền cơ bản của con người dễ bị xâm phạm nhất nếu thiếu cơ chế kiểm soát chặt chẽ. Đặc biệt, các nhóm chủ thể yếu thế như người dưới 18 tuổi, phụ nữ, người khuyết tật, người cao tuổi hay người bị tạm giữ, tạm giam luôn phải đối mặt với nhiều rào cản về tâm lý, thể chất và năng lực pháp lý khi tham gia vào quy trình tố tụng hình sự.

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng áp dụng Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2018) so với Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 tại địa bàn huyện Thường Tín. Công trình tập trung phân tích sự tương thích giữa pháp luật Việt Nam với các chuẩn mực nhân quyền quốc tế, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả bảo vệ các chủ thể dễ bị tổn thương. Phạm vi nghiên cứu bao quát thực tiễn tố tụng tại huyện Thường Tín trong mốc thời gian 3 năm từ năm 2016 đến năm 2018, đối chiếu trực tiếp với huyện Phú Xuyên lân cận. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi ghi nhận tỷ lệ giải quyết người bị tạm giữ đạt từ 96,65% đến 100%, góp phần củng cố chỉ số bảo đảm quyền con người trong hoạt động tư pháp cơ sở.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết về tính dễ bị tổn thương trong luật quốc tế của các học giả hàng đầu như Ingrid Nifosi-Sutton và Bryan Stanley Turner, xác định hai yếu tố cấu thành tính dễ bị tổn thương gồm khiếm khuyết nội tại về thể chất, tâm lý và những rào cản từ cấu trúc pháp lý, xã hội. Khung lý thuyết của công trình gắn liền với các điều ước quốc tế nền tảng: Tuyên ngôn Toàn thế giới về Nhân quyền năm 1948, Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị năm 1966 (đặc biệt là Điều 7 về cấm tra tấn, Điều 9 về quyền tự do thân thể và Điều 14 về xét xử công bằng), Công ước về Quyền Trẻ em năm 1989 dựa trên 4 nguyên tắc sinh tồn, phát triển, bảo vệ và tham gia, cùng Công ước CEDAW năm 1979 và Công ước CRPD năm 2006.

Về phương diện nội luật, nghiên cứu xây dựng trên nền tảng chế định quyền con người tại Điều 20 và Điều 31 Hiến pháp năm 2013, kết hợp với các nguyên tắc tiến bộ của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015. Bốn khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: tính dễ bị tổn thương trong tư pháp hình sự, bảo đảm quyền con người trong điều tra truy tố, nhóm người bị buộc tội và quyền tiếp cận trợ giúp pháp lý. Nghiên cứu chỉ ra điểm đột phá khi Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 mở rộng phân loại tới 20 nhóm người tham gia tố tụng tại Điều 55 và rút ngắn 33% thời hạn đăng ký thủ tục bào chữa theo quy định tại Điều 78 nhằm tối ưu hóa quyền tự bảo vệ của các đối tượng yếu thế.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ 503 hồ sơ vụ án hình sự điều tra, 377 vụ án truy tố và 602 trường hợp tạm giữ, tạm giam tại Viện kiểm sát nhân dân và Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an huyện Thường Tín từ tháng 01/2016 đến tháng 12/2018. Bên cạnh đó, tác giả sử dụng nguồn dữ liệu đối chứng gồm 288 vụ việc bắt giữ và xử lý tố tụng tại huyện Phú Xuyên trong cùng khung thời gian để tăng tính thuyết phục.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 100% các vụ án hình sự và các trường hợp bị áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt, tạm giữ, tạm giam phát sinh trên địa bàn huyện Thường Tín trong 3 năm. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng nhằm loại bỏ sai số thống kê, đảm bảo tính đại diện và phản ánh bức tranh toàn diện về hoạt động tố tụng cấp huyện. Luận văn kết hợp phương pháp duy vật biện chứng, thống kê mô tả, phân tích tổng hợp quy phạm và so sánh luật học. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này xuất phát từ yêu cầu phải đánh giá định lượng sự chuyển biến của các chỉ tiêu tư pháp trước và sau thời điểm ngày 01/01/2018 khi Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 chính thức có hiệu lực, bảo đảm tính khách quan và khoa học của các kết luận rút ra.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phát hiện thứ nhất cho thấy công tác phân loại, xử lý người bị tạm giữ tại huyện Thường Tín duy trì tỷ lệ xử lý hình sự rất cao, đạt 98,84% năm 2016, 96,3% năm 2017 và đạt tuyệt đối 100% vào năm 2018 trên tổng số 602 người bị tạm giữ. Toàn bộ các trường hợp bắt, tạm giữ đều bảo đảm có căn cứ pháp luật, không xảy ra bất kỳ trường hợp nào bị tạm giữ quá hạn hoặc phát sinh oan sai, bức cung, nhục hình.

Phát hiện thứ hai phản ánh sự cải thiện vượt bậc trong công tác giải quyết người bị tạm giam sau khi áp dụng luật mới. Tỷ lệ giải quyết người bị tạm giam tăng từ 75,18% (106/141 trường hợp) năm 2017 lên mức 100% (114/114 trường hợp) trong năm 2018. Đồng thời, cơ quan tố tụng đã chủ động thay đổi biện pháp ngăn chặn cho 26 trường hợp và hủy bỏ tạm giam đối với 2 trường hợp khi người bị hại rút đơn yêu cầu khởi tố theo quy định của pháp luật.

Phát hiện thứ ba ghi nhận xu hướng chuyển đổi tích cực từ việc áp dụng biện pháp tạm giam sang các biện pháp ngăn chặn không giam giữ đối với người bị buộc tội. Trong năm 2018, có tới 122 đối tượng (chiếm khoảng 58,65% tổng số người bị tạm giữ sau khởi tố) được áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú thay vì chuyển tạm giam, tăng mạnh so với con số 99 đối tượng năm 2016 và 90 đối tượng năm 2017.

Phát hiện thứ tư chỉ ra diễn biến phức tạp của cơ cấu tội phạm liên quan đến nhóm yếu thế trên địa bàn huyện. Trong 3 năm, cơ quan chức năng đã thụ lý 54 vụ án cố ý gây thương tích, 94 vụ án ma túy và 83 vụ án trộm cắp tài sản. Đáng chú ý, các vụ án có bị can là người dưới 18 tuổi và các vụ án xâm hại trẻ em đều được giám sát chặt chẽ, bảo đảm 100% bị can dưới 18 tuổi có người bào chữa và người đại diện hợp pháp tham gia ngay từ lần hỏi cung đầu tiên.

Thảo luận kết quả

Diễn biến số liệu được mô tả chi tiết qua bảng thống kê 11 tiêu chí phân loại tạm giam và biểu đồ cột so sánh tương quan giữa huyện Thường Tín và huyện Phú Xuyên. Mô hình dữ liệu cho thấy dù áp lực thụ lý án tại Thường Tín cao gấp 2 lần Phú Xuyên (năm 2018 Thường Tín giải quyết 208 người tạm giữ so với 107 người tại Phú Xuyên), nhưng các chỉ số bảo đảm quyền con người đều đạt ngưỡng an toàn tuyệt đối.

Nguyên nhân cốt lõi của những chuyển biến tích cực này đến từ việc các cơ quan tiến hành tố tụng huyện Thường Tín đã quán triệt sâu sắc tinh thần bảo vệ quyền con người của Hiến pháp năm 2013 và các quy định mới của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015. Việc triển khai quy định bắt buộc ghi âm, ghi hình có âm thanh khi hỏi cung theo Điều 183 và việc chỉ định người bào chữa bắt buộc theo Điều 76 đã tạo chuyển biến thực chất trong nhận thức của Điều tra viên và Kiểm sát viên. So với giai đoạn áp dụng Bộ luật năm 2003, kết quả nghiên cứu tại Thường Tín tương thích hoàn toàn với Các quy tắc Tokyo năm 1990 của Liên hợp quốc về hạn chế tối đa việc tước đoạt tự do tiền xét xử, khẳng định bước tiến lớn trong tiến trình xây dựng nền tư pháp nhân văn và bảo vệ nhóm người yếu thế.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm củng cố và phát huy hơn nữa hiệu quả bảo vệ quyền của các nhóm dễ bị tổn thương trong tố tụng hình sự, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược:

Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật tố tụng hình sự. Quốc hội và các cơ quan tư pháp trung ương cần xây dựng văn bản hướng dẫn chi tiết về quy trình tố tụng thân thiện đối với người khuyết tật và phụ nữ mang thai hoặc nuôi con nhỏ dưới 36 tháng tuổi. Cần bổ sung quy định giới hạn tỷ lệ áp dụng biện pháp tạm giam xuống dưới mức 35% đối với các tội phạm ít nghiêm trọng do người yếu thế thực hiện trong giai đoạn 2020 - 2025.

Thứ thứ hai, nâng cao trách nhiệm và kỹ năng chuyên môn của đội ngũ cán bộ tiến hành tố tụng. Viện kiểm sát nhân dân Tối cao và Bộ Công an cần tổ chức định kỳ ít nhất 4 khóa tập huấn chuyên sâu hàng năm về tâm lý học tội phạm và kỹ năng làm việc với nạn nhân bị xâm hại, người chưa thành niên cho 100% Điều tra viên, Kiểm sát viên thụ lý án hình sự giai đoạn 2020 - 2023.

Thứ ba, tăng cường đầu tư hiện đại hóa cơ sở vật chất giam giữ và trang thiết bị nghiệp vụ. Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội và Công an thành phố Hà Nội cần bố trí nguồn ngân sách hoàn thành 100% việc lắp đặt hệ thống ghi âm, ghi hình có âm thanh tại tất cả các phòng hỏi cung của Công an huyện Thường Tín trước năm 2022. Đồng thời, cải tạo các buồng giam giữ riêng biệt cho phụ nữ và người dưới 18 tuổi theo đúng tiêu chuẩn tại Điều 18 Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam năm 2015.

Thứ tư, mở rộng cơ chế phối hợp trợ giúp pháp lý và giám sát nhân quyền. Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước phối hợp cùng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện thiết lập đường dây nóng tiếp nhận yêu cầu bào chữa, bảo đảm 100% người bị buộc tội thuộc diện chính sách, hộ nghèo hoặc khuyết tật được tiếp cận luật sư trong thời hạn không quá 24 giờ kể từ thời điểm bị giữ khẩn cấp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Nhóm thứ nhất là các Điều tra viên, Kiểm sát viên và Thẩm phán đang trực tiếp công tác tại các cơ quan tư pháp cấp quận, huyện. Công trình cung cấp cẩm nang thực tiễn giúp nhận diện chính xác 20 nhóm chủ thể tham gia tố tụng, chuẩn hóa quy trình phân loại giam giữ và hạn chế rủi ro vi phạm thủ tục tố tụng đối với các nhóm đối tượng đặc thù.

Nhóm thứ hai là đội ngũ Luật sư và Trợ giúp viên pháp lý. Luận văn cung cấp luận cứ thực tiễn sắc bén về quyền im lặng, quyền tiếp cận thân chủ trong vòng 48 giờ và cơ chế yêu cầu thay đổi biện pháp ngăn chặn tạm giam, từ đó hỗ trợ xây dựng chiến lược bảo vệ quyền lợi thân chủ đạt hiệu quả cao nhất.

Nhóm thứ ba là giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật Hình sự, Tố tụng hình sự và Quyền con người. Tài liệu là nguồn tư liệu phong phú với hơn 500 vụ án thực tiễn, giúp phân tích sâu sắc mối quan hệ giữa pháp luật nhân quyền quốc tế và thực tiễn thi hành tại Việt Nam.

Nhóm thứ tư là các nhà hoạch định chính sách, đại biểu Quốc hội và các tổ chức xã hội hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ trẻ em, phụ nữ và người khuyết tật. Công trình cung cấp các bằng chứng thực nghiệm vững chắc để phục vụ công tác giám sát tư pháp và đề xuất sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật trong tương lai.

Câu hỏi thường gặp

Người dưới 18 tuổi phạm tội được pháp luật tố tụng hình sự bảo vệ bằng những cơ chế đặc thù nào? Theo quy định tại Điều 419 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, thời hạn tạm giam đối với người dưới 18 tuổi chỉ bằng hai phần ba thời hạn áp dụng cho người thành niên. Trong thực tế tại Thường Tín, 100% người chưa thành niên đều có người đại diện và người bào chữa tham gia từ giai đoạn lấy lời khai ban đầu.

Quyền im lặng của người bị buộc tội được quy định và áp dụng như thế nào? Quyền im lặng được thể chế hóa gián tiếp tại điểm d khoản 2 Điều 60 và điểm h khoản 2 Điều 61 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015. Bị can, bị cáo có quyền tự chủ trình bày lời khai và không bị buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình, ngăn ngừa triệt để hành vi ép cung tại 503 vụ án điều tra.

Thực tiễn giải quyết tạm giữ, tạm giam tại địa bàn cấp huyện đạt được những bước tiến gì? Tỷ lệ giải quyết người bị tạm giữ tại huyện Thường Tín luôn đạt mức cao từ 96,65% đến 100% trong 3 năm. Đặc biệt trong năm 2018, toàn bộ 114 trường hợp tạm giam đều được giải quyết dứt điểm đúng thời hạn luật định, không có bất kỳ vụ việc nào bị khiếu nại oan sai.

Phụ nữ mang thai và người khuyết tật có bị áp dụng biện pháp tạm giam trong giai đoạn điều tra không? Theo khoản 4 Điều 119 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, phụ nữ có thai hoặc nuôi con dưới 36 tháng tuổi được áp dụng biện pháp ngăn chặn khác thay thế tạm giam nếu có nơi cư trú rõ ràng. Đối với người khuyết tật nặng, cơ quan tiến hành tố tụng bắt buộc phải chỉ định người bào chữa theo Điều 76.

Luận văn đóng góp giải pháp gì cho công tác cải cách tư pháp tại địa phương? Luận văn đề xuất mô hình kiểm sát trực tiếp 100% các quyết định tố tụng, giải pháp lắp đặt thiết bị ghi âm ghi hình tại các phòng hỏi cung và cơ chế cử người trợ giúp pháp lý trong vòng 24 giờ cho các đối tượng yếu thế tại cơ sở.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về bảo vệ quyền của các nhóm dễ bị tổn thương theo chuẩn mực nhân quyền quốc tế và Hiến pháp năm 2013.
• Đánh giá thực chứng 503 vụ án điều tra và 602 trường hợp tạm giữ tại huyện Thường Tín, khẳng định tính ưu việt của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 khi nâng tỷ lệ giải quyết tạm giam lên 100% năm 2018.
• Nhận diện các điểm nghẽn thực tế về hạ tầng giam giữ và kỹ năng giao tiếp tố tụng thân thiện của cán bộ tư pháp cơ sở.
• Xác lập hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá về hoàn thiện lập pháp, nâng cao năng lực cán bộ, hiện đại hóa hạ tầng ghi âm ghi hình và mở rộng mạng lưới trợ giúp pháp lý.
• Đóng góp nguồn dữ liệu khoa học có giá trị cao phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu và thực thi chính sách tư pháp nhân quyền giai đoạn 2020 - 2025.

Công trình là tài liệu tham khảo thiết thực cho các cơ quan tư pháp và nhà nghiên cứu trong nỗ lực thúc đẩy công bằng xã hội. Độc giả và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác các luận cứ khoa học từ luận văn để tiếp tục phát triển các đề tài chuyên sâu về cải cách tư pháp tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những khía cạnh lý luận của việc bảo đảm quyền của các nhóm dễ bị tổn thương trong tố tụng hình sự Chương 2: Thực tiễn bảo đảm quyền của các nhóm dễ bị tổn thương trong giai đoạn điều tra, truy tố vụ án hình sự tại huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội. Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền của các nhóm dễ bị tổn thương trong giai đoạn điều tra, truy tố vụ án hình sự. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 NHỮNG KHÍA CẠNH LÝ LUẬN CỦA VIỆC BẢO ĐẢM QUYỀN CỦA CÁC NHÓM DỄ BỊ TỔN THƢƠNG TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA, TRUY TỐ VỤ ÁN HÌNH SỰ 1. Nhóm dễ bị tổn thƣơng và những đặc thù 1.

Khái niệm về tính dễ bị tổn thương và các nhóm người dễ bị tổn thương Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về tính dễ bị tổn thương. Theo quan điểm của Ingrid Nifosi-Sutton (Giáo sư về Luật Quốc tế, Luật Nhân quyền quốc tế và tổ chức quốc tế của Trường Đại học Luật Washington, Mỹ) trong cuốn sách Bảo vệ nhóm dễ bị tổn thương trong Luật nhân quyền quốc tế thì “tính dễ bị tổn thương” trong luật quốc tế được thể hiện ở hai yếu tố cấu thành: (i) có đặc điểm về thể chất hoặc trong tình trạng bị khiếm khuyết v., không quốc tịch hoặc bị tước quyền tự do, tình trạng tìm kiếm tị nạn; (ii) về mặt pháp lý căn cứ vào hoạt động của luật pháp mà làm cho một số người bị tổn thương hơn trong việc vi phạm quyền con người hoặc không thể thực hiện được các quyền con người này, ví dụ như nhóm người bản địa, người di cư, người sống chung với HIV/AIDS [47]. Theo quan điểm của Bryan Stanley Turner (Giáo sư về xã hội học của Trường Đại học Cambrigde, Anh) trong cuốn Dễ bị tổn thương và nhân quyền, cho rằng, toàn bộ hệ thống của Liên Hợp quốc được hình thành trên cơ sở lấy nền tảng là nhóm dễ bị tổn thương, cụ thể: (i) các quy định của luật nhân quyền quốc tế công nhận về tính dễ bị tổn thương của các nhóm người như người Do Thái, người đồng tính và người khuyết tật; (ii) các quy định được xây dựng trên tiền đề về sự cần thiết phải tôn trọng nhân phẩm và bình đẳng của mỗi con người và cam kết thực hiện nhân quyền; (iii) quy định về việc ngăn chặn phát 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] sinh các vi phạm về nhân quyền. Tuy nhiên, các thiết chế bảo đảm quyền con người chưa có học thuyết cụ thể để xác định nhóm người dễ bị tổn thương, điều này được thể hiện ở việc chưa có tiêu chí cụ thể xác định thế nào là dễ bị tổn thương và chưa nhận diện được các nhóm trong các trường hợp đặc biệt [46].

Nhóm người dễ bị tổn thương (Vulnerable Group) được sử dụng khá phổ biến trong các hoạt động nghiên cứu, học tập và trong các văn kiện pháp lý quốc tế. Tuy nhiên lại không có một văn kiện pháp lý chính thức nào định nghĩa một cách rõ ràng về thuật ngữ này cũng như hiểu một cách chính thức về tính chất dễ bị tổn thương của nhóm người này. Theo Giáo trình lý luận và pháp luật về quyền con người của Đại học quốc gia Hà Nội thì khái niệm nhóm người dễ bị tổn thương là khái niệm “chỉ những nhóm, cộng đồng người có vị thế về chính trị, xã hội hoặc kinh tế thấp hơn, từ đó khiến họ có nguy cơ cao hơn bị tổn thương về quyền con người, và bởi vậy, cần được chú ý bảo vệ đặc biệt so với những nhóm, cộng đồng người khác” [7, tr. Một số nhóm người được coi là dễ bị tổn thương trong luật nhân quyền quốc tế bao gồm: phụ nữ, trẻ em, người khuyết tật, người sống chung với HIV, người di tản hoặc tìm kiếm nơi lánh nạn, người không quốc tịch, người lao động di trú, người thiểu số (về dân tộc, chủng tộc, tôn giáo.), người bản địa, nạn nhân chiến tranh, những người bị tước tự do, người cao tuổi.

Trong pháp luật Việt Nam cũng quy định về những người dễ bị tổn thương như: - Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 quy định những người được trợ giúp pháp lý bao gồm người nghèo, người có công với cách mạng, người già cô đơn, người tàn tật và trẻ em không nơi nương tựa, người dân tộc thiểu số thường trú ở vùng có điều kiện kinh tế xã hội đặc biệt khó khăn [30, Điều 7]. - Luật phòng, chống thiên tai năm 2013 quy định về đối tượng dễ bị tổn 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thương là nhóm người có đặc điểm và hoàn cảnh khiến họ có khả năng phải chịu nhiều tác động bất lợi hơn từ thiên tai so với những nhóm người khác trong cộng đồng. Đối tượng dễ bị tổn thương bao gồm trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ đang mang thai hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi, người khuyết tật, người bị bệnh hiểm nghèo và người nghèo [24, Điều 3]. Ngoài ra, Luật Người khuyết tật, Luật Trẻ em,.

là những luật cụ thể quy định về từng nhóm người dễ bị tổn thương. Sự phân chia các nhóm dễ bị tổn thương Căn cứ vào độ tuổi có thể chia ra các nhóm dễ bị tổn thương gồm: Trẻ em, phụ nữ, người cao tuổi,. Căn cứ vào đặc điểm về thể chất có thể chia ra các nhóm dễ bị tổn thương gồm: Người khuyết tật, người mắc bệnh hiểm nghèo, người sống chung với HIV/AIDS,. Căn cứ vào các đặc điểm về hoàn cảnh sống có thể chia ra các nhóm dễ bị tổn thương gồm: Người tị nạn, người lao động di trú, người thiểu số, người bản địa, người không quốc tịch, người nước ngoài,… Căn cứ vào tư cách tham gia TTHS có thể phân chia các nhóm dễ bị tổn thương gồm: Người bị bắt, người bị tạm giữ, tạm giam, bị can, bị cáo, người bị kết án, người bị thi hành án, người bị hại,… 1.

Tính dễ bị tổn thương của một số nhóm 1. Trẻ em Trẻ em được coi là một trong các nhóm xã hội dễ bị tổn thương nhất và được tất cả các quốc gia, cộng đồng trên thế giới quan tâm bảo vệ. Lý do trẻ em dễ bị tổn thương là do trẻ em là người đang trong quá trình phát triển cả về sinh lí, tâm lí và ý thức. Đây là giai đoạn diễn ra những biến cố rất đặc biệt, đó là sự phát triển cơ thể mất cân bằng nên đã dẫn đến tình trạng mất cân bằng tạm thời của trẻ em.

Trong giai đoạn này, các em không có hoặc bị hạn 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chế khả năng tự bảo vệ mình, hơn nữa tâm lý muốn khẳng định bản lĩnh, cái tôi của tuổi mới lớn dễ dẫn đến tình trạng dễ bị tổn thương cho các em như dễ bị lạm dụng, xúi giục phạm tội hoặc trở thành nạn nhân của tội phạm, nhiều em không biết và không nhận thức được việc mình đã làm là hành vi sai trái. Trẻ em là những đối tượng đặc biệt cần được toàn xã hội quan tâm và bảo vệ. Theo Điều 1 Công ước về Quyền Trẻ em (CRC), trẻ em là những người dưới 18 tuổi, trừ khi pháp luật quốc gia quy định khác. Trong lĩnh vực hình sự, trẻ em (hay người dưới 18 tuổi) là những người dễ bị tổn thương, dễ bị xâm hại bởi tội phạm và dễ bị kích động, dụ dỗ bước chân vào con đường phạm tội.

Khi tham gia tố tụng, trẻ em do có nhận thức về pháp luật còn hạn chế, thiếu hoặc không có khả năng tự bảo vệ, phần nhiều các em không nhận thức được các quyền con người của mình đang bị vi phạm nên dễ chịu tổn thương bởi các hành vi tố tụng của các cơ quan, cá nhân có thẩm quyền tiến hành tố tụng. Người khuyết tật Người khuyết tật cũng là một nhóm người chiếm tỷ lệ lớn trên thế giới. Theo Điều 1 Công ước về người khuyết tật thì người khuyết tật được hiểu là “những người có khiếm khuyết lâu dài về thể chất, tâm thần, trí tuệ hoặc giác quan mà khi tương tác với những rào cản khác nhau có thể phương hại đến sự tham gia hữu hiệu và trọn vẹn của họ vào xã hội trên cơ sở bình đẳng với những người khác”. Người khuyết tật được coi là một trong những nhóm dễ bị tổn thương nhất, vì tình trạng khuyết tật khiến họ dễ bị phân biệt đối xử do những nhược điểm cơ thể, tâm thần, trí tuệ, cảm xúc,… và thường bị người khác kỳ thị, trêu đùa, bỏ rơi và bị mặc cảm.

Tình trạng khuyết tật cũng làm cho người bị khuyết tật khó khăn hơn trong việc thực hiện các quyền của mình như quyền học tập, lao động, tham gia vào các hoạt động vui chơi, giải trí,… [7, tr. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Với những đặc điểm dễ bị tổn thương như vậy, người khuyết tật dễ phạm tội và dễ bị tổn thương bởi tội phạm. Khi tham gia TTHS, người khuyết tật là đối tượng dễ chịu thiệt thòi do thiếu hiểu biết pháp luật, thiếu những phương tiện kỹ thuật hỗ trợ tiếp cận tư pháp, đa số họ có hoàn cảnh khó khăn thuộc đối tượng được trợ giúp pháp lý nhưng quyền này của họ dễ bị bỏ qua bởi những cơ quan, cá nhân có thẩm quyền tiến hành tố tụng… 1. Phụ nữ Phụ nữ là nhóm dễ bị tổn thương chiếm số lượng lớn nhất trong số các nhóm dễ bị tổn thương do phụ nữ chiếm một nửa thế giới nên vấn đề quyền của phụ nữ thu hút sự quan tâm rất lớn của cộng đồng quốc tế [7, tr.

Năm 1967, Liên hợp quốc thông qua Tuyên bố về xoá bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử chống lại phụ nữ. Sau đó là sự ra đời của Công ước về xoá bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử chống lại phụ nữ (CEDAW) vào ngày 18-12-1979, có hiệu lực từ ngày 3-9-1981, nội dung của công ước đề ra những cách thức, biện pháp nhằm loại trừ sự phân biệt đối xử chống lại phụ nữ trong việc hưởng thụ các quyền con người mà họ đã được thừa nhận trong những điều ước quốc tế trước đó. Phụ nữ dễ chịu sự tổn thương bởi các lý do sau: Do tư tưởng trọng nam khinh nữ từ thời xã hội phong kiến nên phụ nữ dễ bị phân biệt đối xử, phụ nữ là phái yếu do thể chất không bằng nam giới, dễ lâm vào tình trạng bị bạo hành, cưỡng bức, lợi dụng,… Trong lĩnh vực hình sự, phụ nữ dễ trở thành nạn nhân của tội phạm và thời gian gần đây, phụ nữ thực hiện hành vi phạm tội cũng trở thành tình trạng đáng báo động.