Luận văn thạc sĩ vnu ls bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ bị can là người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ bị can là người chưa thành niên trong giai đoạn, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Giáp Văn Thắng
• Người hướng dẫn: Ts. Chu Thị Trang Vân
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Bảo Đảm Quyền Con Người Của Người Bị Tạm Giữ, Bị Can Là Người Chưa Thành Niên Trong Giai Đoạn Điều Tra Vụ Án Hình Sự
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI CỦA NGƯỜI BỊ TẠM GIỮ, BỊ CAN LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA
• 1.1. KHÁI NIỆM QUYỀN CON NGƯỜI CỦA NGƯỜI BỊ TẠM GIỮ, BỊ CAN LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ
• 1.1.1. Khái quát về giai đoạn điều tra trong tố tụng hình sự
• 1.1.2. Khái niệm và đặc điểm quyền con người của người bị tạm giữ, bị can là người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra
• 1.2. BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI CỦA NGƯỜI BỊ TẠM GIỮ, BỊ CAN LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA
• 1.2.1. Khái niệm bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ, bị can là người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra
• 1.2.2. Nội dung bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ, bị can là người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra
• 1.3. BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI CỦA NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN Ở MỘT SỐ NƯỚC
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI CỦA NGƯỜI BỊ TẠM GIỮ, BỊ CAN LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ
• 2.1. NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI CỦA NGƯỜI BỊ TẠM GIỮ, BỊ CAN LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA
• 2.1.1. Những quy định về bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ, bị can là người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra trước năm 2003
• 2.1.2. Quy định về bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ, bị can là người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra ở Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003
• 2.2. THỰC TIỄN THỰC HIỆN VÀ NHỮNG VƯỚNG, MẮC BẤT CẬP TRONG BẢO VỆ QUYỀN CỦA NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ
• 2.2.1. Thực trạng người chưa thành niên phạm tội từ giai đoạn 2010 – 2015
• 2.2.2. Thực tiễn thực hiện việc bảo đảm quyền của người bị tạm giữ, bị can là người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI CỦA NGƯỜI BỊ TẠM GIỮ, BỊ CAN LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA
• 3.1. QUAN ĐIỂM VỀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐẢM BẢO QUYỀN CON NGƯỜI CỦA NGƯỜI BỊ TẠM GIỮ, BỊ CAN LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA
• 3.1.1. Quan điểm quốc tế về bảo đảm quyền của người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự
• 3.1.2. Quan điểm của Đảng, Nhà Nước về bảo đảm quyền con người của người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra
• 3.2. KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ ĐẢM BẢO QUYỀN CON NGƯỜI CỦA NGƯỜI BỊ TẠM GIỮ, BỊ CAN LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA
• 3.2.1. Bổ sung những vấn đề mang tính nguyên tắc
• 3.2.2. Sửa đổi các quy định về đảm bảo quyền con người của người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra
• 3.3. GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG ĐẢM BẢO QUYỀN CON NGƯỜI CỦA NGƯỜI BỊ TẠM GIỮ, BỊ CAN LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA
• 3.3.1. Các giải pháp hoàn thiện tổ chức và hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng trong giai đoạn điều tra
• 3.3.2. Xây dựng mô hình điều tra thân thiện với NCTN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bảo Đảm Quyền Con Người Cho Người Chưa Thành Niên

Bảo đảm quyền con người cho người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra là một vấn đề quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Quyền con người không chỉ là một khái niệm trừu tượng mà còn là những quyền lợi cụ thể mà mỗi cá nhân, đặc biệt là trẻ em, cần được bảo vệ. Trong bối cảnh pháp luật hiện hành, việc bảo vệ quyền lợi của người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra cần được chú trọng hơn nữa.

1.1. Khái Niệm Quyền Con Người Của Người Chưa Thành Niên

Quyền con người của người chưa thành niên bao gồm quyền được bảo vệ, quyền được lắng nghe và quyền được tham gia vào các quyết định ảnh hưởng đến cuộc sống của mình. Những quyền này cần được đảm bảo trong mọi giai đoạn, đặc biệt là trong giai đoạn điều tra.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Quyền Con Người Trong Giai Đoạn Điều Tra

Giai đoạn điều tra là thời điểm nhạy cảm, nơi mà quyền lợi của người chưa thành niên có thể bị xâm phạm. Việc bảo đảm quyền con người trong giai đoạn này không chỉ giúp bảo vệ lợi ích của trẻ em mà còn góp phần vào việc xây dựng một hệ thống tư pháp công bằng.

II. Những Thách Thức Trong Bảo Đảm Quyền Con Người Cho Người Chưa Thành Niên

Mặc dù có nhiều quy định pháp luật bảo vệ quyền con người, nhưng thực tế vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc thực hiện. Các cơ quan điều tra thường gặp khó khăn trong việc áp dụng các biện pháp bảo vệ quyền lợi cho người chưa thành niên.

2.1. Thiếu Sót Trong Quy Định Pháp Luật

Nhiều quy định hiện hành chưa đủ chi tiết và cụ thể để bảo vệ quyền lợi của người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra. Điều này dẫn đến việc áp dụng pháp luật không đồng nhất và thiếu hiệu quả.

2.2. Áp Lực Từ Các Cơ Quan Điều Tra

Cơ quan điều tra thường phải đối mặt với áp lực trong việc thu thập chứng cứ, điều này có thể dẫn đến việc xâm phạm quyền lợi của người chưa thành niên. Cần có các biện pháp để cân bằng giữa việc điều tra và bảo vệ quyền lợi của trẻ em.

III. Phương Pháp Bảo Đảm Quyền Con Người Trong Giai Đoạn Điều Tra

Để bảo đảm quyền con người cho người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra, cần áp dụng các phương pháp và biện pháp cụ thể. Những phương pháp này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi mà còn nâng cao hiệu quả của quá trình điều tra.

3.1. Tăng Cường Đào Tạo Cho Cán Bộ Điều Tra

Cán bộ điều tra cần được đào tạo về quyền con người và cách thức bảo vệ quyền lợi của người chưa thành niên. Việc này sẽ giúp họ nhận thức rõ hơn về trách nhiệm của mình trong quá trình điều tra.

3.2. Xây Dựng Các Quy Trình Điều Tra Thân Thiện

Cần xây dựng các quy trình điều tra thân thiện với người chưa thành niên, đảm bảo rằng họ được lắng nghe và tham gia vào quá trình điều tra một cách phù hợp.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Về Bảo Đảm Quyền Con Người

Việc áp dụng các quy định pháp luật về bảo đảm quyền con người cho người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra đã có những kết quả nhất định. Tuy nhiên, vẫn cần có những cải cách để nâng cao hiệu quả thực thi.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Quyền Lợi Của Người Chưa Thành Niên

Nghiên cứu cho thấy rằng việc bảo vệ quyền lợi của người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra đã có những tiến bộ, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết.

4.2. Các Mô Hình Thực Tiễn Thành Công

Một số mô hình bảo vệ quyền lợi cho người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra đã được áp dụng thành công tại một số địa phương, cần được nhân rộng và cải tiến.

V. Kết Luận Về Bảo Đảm Quyền Con Người Cho Người Chưa Thành Niên

Bảo đảm quyền con người cho người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để thực hiện tốt nhiệm vụ này.

5.1. Tương Lai Của Quyền Con Người Trong Tố Tụng Hình Sự

Tương lai của quyền con người trong tố tụng hình sự cần được cải thiện thông qua việc hoàn thiện các quy định pháp luật và nâng cao nhận thức của xã hội về quyền lợi của người chưa thành niên.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Cải Cách

Cần có các giải pháp cải cách pháp luật và quy trình tố tụng để bảo đảm quyền lợi của người chưa thành niên được thực thi một cách hiệu quả và công bằng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bảo đảm quyền con người cho người chưa thành niên trong tố tụng hình sự là một trong những chuẩn mực pháp lý quan trọng của nhà nước pháp quyền hiện đại. Theo báo cáo thống kê của Viện kiểm sát nhân dân tối cao, tỷ lệ tội phạm do người chưa thành niên thực hiện có xu hướng gia tăng với tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 10% mỗi năm. Người chưa thành niên từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi là nhóm đối tượng đặc thù, chưa hoàn thiện về mặt thể chất, tâm sinh lý và nhận thức xã hội, do đó rất dễ bị tổn thương khi tham gia vào các quan hệ tố tụng hình sự phức tạp.

Giai đoạn điều tra vụ án hình sự là thời điểm cơ quan có thẩm quyền áp dụng các biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất như bắt, tạm giữ, tạm giam và hỏi cung. Thực tiễn áp dụng Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 cho thấy Chương XXXII gồm 10 điều luật (từ Điều 301 đến Điều 310) đã đặt nền móng pháp lý bảo vệ người chưa thành niên, nhưng vẫn còn bộc lộ nhiều khoảng trống kỹ thuật lập pháp. Nghiên cứu này tập trung phân tích toàn diện cơ sở lý luận, hệ thống hóa chuẩn mực quốc tế và đánh giá thực tiễn tư pháp giai đoạn 2010 – 2015 tại Việt Nam. Mục tiêu cụ thể là chỉ ra các bất cập trong việc áp dụng biện pháp ngăn chặn và hoạt động điều tra, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực thực thi nhằm giảm thiểu tối đa các tác động tiêu cực đến quyền con người của người chưa thành niên phạm tội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết quyền con người trong tư pháp hình sự và học thuyết về tư pháp phục hồi (restorative justice). Các văn kiện pháp lý quốc tế đóng vai trò định khung gồm Công ước của Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em năm 1989 (CRC), Quy tắc tối thiểu tiêu chuẩn của Liên Hợp Quốc về bảo vệ người chưa thành niên bị tước quyền tự do năm 1990 và Quy tắc Bắc Kinh năm 1985.

Khung lý thuyết phân chia đối tượng nghiên cứu thành 2 nhóm tuổi cụ thể theo luật định: nhóm từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi và nhóm từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi. Ba khái niệm trung tâm được vận dụng xuyên suốt bao gồm:

• Khái niệm người bị tạm giữ, bị can là người chưa thành niên trong tố tụng hình sự.
• Khái niệm quyền con người đặc thù của người chưa thành niên với tính chất là nhóm người dễ bị tổn thương (vulnerable group).
• Khái niệm bảo đảm quyền con người thông qua cơ chế nghĩa vụ của các cơ quan tiến hành tố tụng và sự hỗ trợ bắt buộc của người bào chữa, người đại diện hợp pháp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử kết hợp với các phương pháp nghiên cứu cụ thể: phân tích luật học, so sánh pháp luật, thống kê xã hội học và tổng kết thực tiễn.

Cỡ mẫu nghiên cứu thực nghiệm bao gồm số liệu thống kê từ 1.250 vụ án hình sự có người chưa thành niên tham gia tố tụng với tư cách người bị bắt, người bị tạm giữ và bị can trong giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2015. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích kết hợp phân tầng ngẫu nhiên tại các cơ quan điều tra cấp quận/huyện và Viện kiểm sát nhân dân tại các đô thị lớn và địa bàn miền núi. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm phản ánh bức tranh đa chiều giữa các khu vực địa lý có điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau, bảo đảm tính đại diện cao. Phương pháp so sánh luật học được áp dụng đối với mô hình tư pháp của hơn 6 quốc gia điển hình như Thái Lan, Canada, Nhật Bản, Philippines, New Zealand và Cộng hòa Séc để rút ra bài học kinh nghiệm lập pháp phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực tiễn giai đoạn 2010 – 2015 đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, việc áp dụng biện pháp ngăn chặn tước quyền tự do đối với người chưa thành niên vẫn còn lạm dụng. Số liệu thực tế ghi nhận khoảng 68% người chưa thành niên phạm tội bị áp dụng biện pháp tạm giam trong giai đoạn điều tra, trong đó tỷ lệ người chưa thành niên bị tạm giữ và tạm giam chưa thực sự cần thiết chiếm khoảng 12% đến 15% tổng số trường hợp.

Thứ hai, công tác xác minh tuổi – tình tiết định tội và định khung quan trọng nhất – gặp nhiều sai lệch. Có khoảng 28% hồ sơ vụ án tại các vùng sâu, vùng xa có sự mâu thuẫn giữa giấy khai sinh, sổ hộ khẩu và lời khai nhân thân, dẫn đến việc giám định xương hoặc xác định sai độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự.

Thứ ba, sự tham gia của người bào chữa và người đại diện hợp pháp chưa đạt tính thực chất. Trong khoảng 35% các buổi hỏi cung đầu tiên, người đại diện vắng mặt hoặc chỉ ký biên bản mang tính thủ tục mà không có sự tư vấn pháp lý kịp thời cho người chưa thành niên.

Thứ tư, cơ cấu đối tượng người chưa thành niên vi phạm pháp luật phản ánh sự thiếu hụt về giáo dục, khi có trên 62% người chưa thành niên bị khởi tố đã bỏ học và sống trong hoàn cảnh gia đình đặc biệt khó khăn hoặc thiếu sự quản lý của cha mẹ.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên cho thấy nguyên nhân chủ yếu bắt nguồn từ việc thiếu vắng một quy trình điều tra chuyên biệt và thân thiện. Cán bộ tiến hành tố tụng đa số chưa được đào tạo bài bản về tâm lý học lứa tuổi, dẫn đến việc áp dụng các biện pháp lấy lời khai tương tự như đối với người trưởng thành.

Về mặt dữ liệu, các bảng thống kê và biểu đồ cột so sánh qua các năm (2010 – 2015) minh chứng rằng khi áp dụng các biện pháp thay thế phi giam giữ (như giao cho gia đình hoặc tổ chức giám sát), tỷ lệ tái phạm giảm rõ rệt. Kinh nghiệm từ dự án thí điểm của Tòa Gia đình và Trẻ em tại Thái Lan cho thấy tỷ lệ tái phạm trong thanh thiếu niên đã giảm sâu xuống dưới mức 12,86%. Tương tự, Đạo luật Tư pháp Hình sự đối với Thanh thiếu niên năm 2003 của Canada đã chuyển hướng xử lý thành công hơn 40% các vụ vi phạm ít nghiêm trọng ra khỏi hệ thống tư pháp chính thức thông qua hòa giải cộng đồng. Điều này khẳng định việc lạm dụng biện pháp tạm giam không mang lại hiệu quả giáo dục mà còn làm gia tăng nguy cơ lây nhiễm thói hư tật xấu từ môi trường giam giữ chung.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược:

1. Hoàn thiện quy định pháp luật tố tụng hình sự: Kiến nghị Quốc hội sửa đổi, bổ sung quy định rút ngắn tối thiểu 50% thời hạn tạm giữ, tạm giam và thời hạn điều tra đối với người chưa thành niên so với người thành niên. Quy định bắt buộc áp dụng các biện pháp ngăn chặn phi giam giữ (bảo lĩnh, đặt tiền, giám sát tại gia đình) như một nguyên tắc ưu tiên hàng đầu, hoàn thành trong giai đoạn lập pháp 2016 – 2020.

2. Xây dựng mô hình phòng điều tra thân thiện: Bộ Công an chủ trì thiết lập 100% phòng làm việc, phòng hỏi cung thân thiện tại Cơ quan Cảnh sát điều tra cấp tỉnh và tối thiểu 70% tại cấp huyện. Không gian lấy lời khai phải triệt tiêu cảm giác răn đe hình sự nặng nề, bảo đảm có mặt bắt buộc của cha mẹ, người giám hộ hoặc chuyên viên tâm lý.

3. Nâng cao hiệu lực bảo đảm quyền bào chữa: Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Tư pháp ban hành quy chế phối hợp, bảo đảm 100% người bị tạm giữ, bị can là người chưa thành niên được chỉ định luật sư hoặc trợ giúp viên pháp lý ngay từ giờ đầu tiên bị giữ, không phụ thuộc vào yêu cầu của gia đình.

4. Đào tạo chuyên môn hóa đội ngũ cán bộ tư pháp: Tổ chức định kỳ ít nhất 2 khóa bồi dưỡng chuyên sâu mỗi năm về kỹ năng giao tiếp, tâm lý học thanh thiếu niên và chuẩn mực nhân quyền quốc tế cho 100% điều tra viên, kiểm sát viên chuyên trách xử lý các vụ án có người chưa thành niên phạm tội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan điều tra và Điều tra viên: Cung cấp cẩm nang thực tiễn về kỹ năng lấy lời khai, phương pháp thu thập chứng cứ đặc thù và các nguyên tắc bảo vệ quyền riêng tư của người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra, phục vụ hơn 600 đơn vị điều tra các cấp.

2. Viện kiểm sát và Kiểm sát viên: Hỗ trợ công tác kiểm sát việc bắt, tạm giữ, tạm giam, bảo đảm tính hợp pháp và hạn chế tối đa các trường hợp phê chuẩn lệnh giam giữ thiếu căn cứ đối với người dưới 18 tuổi.

3. Luật sư và Trợ giúp viên pháp lý: Định hướng các kỹ năng tham gia tố tụng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, cũng như phương pháp hỗ trợ tâm lý cho thân chủ là người chưa thành niên trong hơn 1.000 vụ việc trợ giúp pháp lý hàng năm.

4. Giảng viên, Học viên và Nhà nghiên cứu luật học: Tài liệu phục vụ giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu về quyền con người, khoa học luật hình sự và tố tụng hình sự với hơn 110 nguồn tài liệu tham khảo trong nước và quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

Quyền đặc thù của người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra gồm những gì?

Người chưa thành niên được hưởng quyền ưu tiên điều tra phù hợp với lứa tuổi, quyền giữ bí mật thông tin cá nhân, quyền có người giám hộ và người bào chữa tham gia tất cả các buổi lấy lời khai, cùng quyền được ưu tiên áp dụng các biện pháp ngăn chặn phi giam giữ thay vì tạm giam.

Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi bị áp dụng biện pháp tạm giam trong trường hợp nào?

Theo Điều 303 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ bị bắt, tạm giữ, tạm giam khi phạm tội rất nghiêm trọng do cố ý (khung hình phạt từ trên 7 năm đến 15 năm tù) hoặc tội đặc biệt nghiêm trọng (khung hình phạt từ trên 15 năm tù trở lên).

Sự có mặt của người đại diện trong các buổi hỏi cung có bắt buộc không?

Có. Pháp luật tố tụng hình sự quy định việc hỏi cung bị can là người chưa thành niên bắt buộc phải có sự tham gia của đại diện gia đình, thầy cô giáo hoặc đại diện nhà trường, đoàn thể. Nếu vắng mặt các chủ thể này, biên bản hỏi cung sẽ không có giá trị pháp lý.

Tại sao cần rút ngắn thời hạn điều tra đối với các vụ án người chưa thành niên?

Việc kéo dài thời hạn tố tụng gây tổn thương tâm lý sâu sắc, làm gián đoạn quá trình học tập và tái hòa nhập của người chưa thành niên. Rút ngắn thời hạn điều tra từ 30% đến 50% giúp giải quyết vụ án nhanh chóng, giảm thiểu tối đa các tác động tiêu cực đến tương lai của các em.

Mô hình tư pháp phục hồi quốc tế mang lại bài học gì cho Việt Nam?

Kinh nghiệm từ các quốc gia như Canada hay Thái Lan cho thấy việc xử lý chuyển hướng tại cộng đồng, áp dụng các biện pháp bồi thường, xin lỗi và tham vấn tâm lý giúp giảm tỷ lệ tái phạm xuống dưới 15%, tiết kiệm ngân sách giam giữ và mang tính nhân văn sâu sắc hơn so với trừng phạt hình sự thuần túy.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quyền con người của người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra theo chuẩn mực quốc tế và pháp luật Việt Nam.
• Khảo sát thực tiễn 1.250 vụ án giai đoạn 2010 – 2015, chỉ rõ các tồn tại về tỷ lệ lạm dụng tạm giam và khó khăn trong xác minh độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn phục vụ quá trình hoàn thiện Bộ luật Tố tụng hình sự và xây dựng Tòa Gia đình và Người chưa thành niên tại Việt Nam.
• Đề xuất mô hình điều tra thân thiện và lộ trình áp dụng biện pháp ngăn chặn phi giam giữ hướng tới mục tiêu giảm 50% số vụ tạm giam người chưa thành niên.
• Mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo về tư pháp phục hồi và cơ chế chuyển hướng xử lý ngoài tố tụng chính thức trước năm 2020. Hãy khai thác nguồn tư liệu chuyên sâu này để nâng cao chất lượng nghiên cứu và thực thi công lý vì quyền trẻ em!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI CỦA NGƯỜI BỊ TẠM GIỮ, BỊ CAN LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA 1. KHÁI NIỆM QUYỀN CON NGƯỜI CỦA NGƯỜI BỊ TẠM GIỮ, BỊ CAN LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ 1. Khái quát về giai đoạn điều tra trong tố tụng hình sự Khi tội phạm xảy ra, việc giải quyết vụ án phải trải qua nhiều giai đoạn và do nhiều cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện nhằm xác định chính xác, khách quan bản chất vụ án, áp dụng trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội. Toàn bộ quá trình giải quyết vụ án được gọi là tố tụng hình sự.

Theo định nghĩa của giáo trình Luật tố tụng hình sự Viện Nam, Khoa luật - Đại học quốc gia Hà Nội thì: "Tố tụng hình sự là toàn bộ hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng và cá nhân, cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội, nhằm giải quyết vụ án khách quan, toàn diện, nhanh chóng, chính xác và đúng pháp luật" [9-tr. Quá trình giải quyết vụ án hình sự được chia thành các giai đoạn, mỗi giai đoạn tố tụng hình sự có nhiệm vụ giải quyết những yêu cầu khác nhau và tương ứng với mỗi giai đoạn đó là chức năng cụ thể của mỗi cơ quan tiến hành tố tụng có thẩm quyền nhằm thực hiện nhiệm vụ do pháp luật quy định. Như vậy, giai đoạn tố tụng hình sự được hiểu: Là bước của quá trình tố tụng hình sự tương ứng với chức năng nhất định trong hoạt động tư pháp hình sự của từng loại chủ thể tiến hành tố tụng có thẩm quyền nhằm thực hiện các nhiệm vụ cụ thể do luật định, có thời điểm bắt đầu và thời điểm kết thúc để giải quyết vụ án hình sự một cách công minh, 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] khách quan, có căn cứ và đúng pháp luật, góp phần củng cố pháp chế và trật tự pháp luật, bảo vệ vững chắc các quyền và tự do của công dân [7]. BLTTHS nước ta chia quá trình giải quyết vụ án hình sự thành bốn giai đoạn bao gồm: Giai đoạn khởi tố vụ án hình sự; Giai đoạn điều tra vụ án hình sự và truy tố; Giai đoạn xét xử vụ án hình sự và giai đoạn thi hành bản án hình sự.

Đối với hoạt động xét xử phúc thẩm, tái thẩm và giám đốc thẩm không phải là các giai đoạn tố tụng hình sự trong quá trình giải quyết vụ án hình sự mà các hoạt động đó là thủ tục tố tụng đặc biệt để xét lại những vụ án hình sự đã xét xử có kháng cáo và kháng nghị. Giai đoạn điều tra chiếm một vị trí quan trọng trong TTHS. Theo quan điểm thống nhất hiện nay, giai đoạn điều tra vụ án hình sự là giai đoạn thứ hai của quá trình tố tụng hình sự được BLTTHS quy định trong 6 chương, từ chương VIII đến chương XIII. Giai đoạn điều tra được xác định bắt đầu từ khi có quyết định khởi tố vụ án hình sự cho đến khi CQĐT chuyển toàn bộ hồ sơ tài liệu và kết luận điều tra sang VKS đề nghị truy tố.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp khi có đủ các căn cứ do pháp luật quy định thì vụ án bị đình chỉ điều tra và tất nhiên các hoạt động tố tụng trong giai đoạn điều tra đối với vụ án đó sẽ chấm dứt, nên trong trường hợp vụ án bị đình chỉ điều tra thì cũng được coi là thời điểm chấm dứt giai đoạn điều tra vụ án. Khoảng thời gian bắt đầu cho đến khi kết thúc của giai đoạn điều tra được Luật tố tụng hình sự quy định khá cụ thể, theo đó thời hạn điều tra (kể cả các lần gia hạn điều tra) đối với tội ít nghiêm trọng tối đa không quá 4 tháng, đối với tội nghiêm trọng không quá 8 tháng, đối với tội rất nghiêm trọng không quá 12 tháng, đối với tội đặc biệt nghiêm trọng không quá 20 tháng kể từ khi các cơ quan tiến hành tố tụng ra quyết định khởi tố vụ án hình sự. Riêng đối với tội xâm phạm an ninh quốc gia ngoài các thời hạn điều tra nêu trên thì Viện trưởng VKSNDTC có quyền gia hạn thêm khi thấy cần thiết, 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thời hạn gia hạn thêm không quy định cụ thể mà tùy vào tính chất phức tạp của vụ án mà Viện trưởng VKSNDTC ấn định thời gian gia hạn. Nhiệm vụ của giai đoạn điều tra là rất quan trọng trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, bởi kết quả của hoạt động điều tra là để phục vụ cho việc xét xử của Tòa án, mọi quyết định của Tòa án về sự việc phạm tội và người thực hiện tội phạm đều phải dựa trên cơ sở các chứng cứ đã thu thập được ở giai đoạn điều tra.

Cho nên nhiệm vụ của giai đoạn điều tra là cơ quan tiến hành tố tụng có quyền áp dụng mọi biện pháp do Luật tố tụng hình sự quy định để chứng minh tội phạm và người thực hiện tội phạm, các tình tiết khác có liên quan đến vụ án, xác định nguyên nhân và điều kiện phạm tội để kiến nghị với các cấp các ngành thực hiện biện pháp phòng ngừa tội phạm. Nhiệm vụ trên được thực hiện bởi các chủ thể là CQĐT và các cơ quan khác được giao tiến hành một số hoạt động điều tra. Tất cả các hoạt động tố tụng được thực hiện bởi chủ thể của giai đoạn điều tra đều phải tuân theo đúng các quy định của Luật tố tụng hình sự góp phần giải quyết vụ án hình sự được nhanh chóng, khách quan và đúng pháp luật. Như vậy, giai đoạn điều tra vụ án hình sự được hiểu là: Một giai đoạn của tố tụng hình sự trong đó Cơ quan điều tra và các cơ quan khác được giao một số hoạt động điều tra được sử dụng các biện pháp do Luật tố tụng hình sự quy định để thu thập chứng cứ chứng minh tội phạm, người phạm tội và những vấn đề khác có liên quan đến vụ án làm cơ sở cho việc xét xử của Tòa án.

Đồng thời thông qua hoạt động điều tra xác định nguyên nhân điều kiện phạm tội đối với từng vụ án cụ thể và kiến nghị các biện pháp phòng ngừa với các cơ quan và tổ chức hữu quan [9-tr. Đặc điểm: Từ khái niệm về giai đoạn điều tra vụ án hình sự nêu trên, có thể rút ra các đặc điểm cơ bản và đặc trưng của giai đoạn này như sau: Thứ nhất, giai đoạn điều tra vụ án hình sự là giai đoạn thứ hai của quá 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trình tố tụng hình sự có thời hạn xác định bắt đầu từ khi các cơ quan tiến hành tố tụng ra quyết định khởi tố vụ án hình sự cho đến khi CQĐT chuyển toàn bộ hồ sơ vụ án và kết luận điều tra sang VKS đề nghị truy tố hoặc CQĐT ra quyết định đình chỉ điều tra vụ án. Thứ hai, nhiệm vụ của giai đoạn điều tra vụ án hình sự là các cơ quan có thẩm quyền áp dụng mọi biện pháp do Luật tố tụng hình sự quy định để chứng minh tội phạm và người phạm tội, làm rõ các tình tiết liên quan đến vụ án bao gồm cả tình tiết buộc tội và tình tiết gỡ tội, các tình tiết tăng nặng và giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, xác định nguyên nhân và điều kiện phạm tội để kiến nghị với các cấp các ngành thực hiện biện pháp phòng ngừa tội phạm. Thứ ba, chủ thể thực hiện các hoạt động tố tụng trong giai đoạn điều chỉ là CQĐT hoặc các cơ quan khác được giao tiến hành một số hoạt động điều tra.

Các tài liệu do chính hoạt động của các chủ thể nói trên tiến hành thu thập mới được coi là những chứng cứ làm cơ sở cho việc truy cứu trách nhiệm hình sự. Còn các tài liệu có liên quan đến vụ án do các hoạt động khác cung cấp như hoạt động trinh sát thì phải được CQĐT kiểm tra và thẩm định lại thì mới được coi là chứng cứ để chứng minh tội phạm. Thứ tư, biện pháp mà các chủ thể áp dụng trong giai đoạn điều tra là mọi biện pháp do Luật tố tụng hình sự quy định, việc áp dụng các biện pháp đó tùy thuộc vào tính chất, mức độ của từng vụ án. Cụ thể các biện pháp đó là: Hỏi cung bị can; Lấy lời khai người làm chứng; Lấy lời khai người bị hại; Tạm giam; Cấm đi khỏi nơi cư trú; Khám xét khẩn cấp; Bắt tạm giam v.

Các biện pháp được áp dụng phải theo đúng quy định của Luật tố tụng hình sự. Khái niệm và đặc điểm quyền con người của người bị tạm giữ, bị can là người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra Quyền con người của người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự có những đặc điểm chung của quyền con người trong giai 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đoạn điều tra nhưng cũng có những đặc điểm riêng cơ bản thể hiện ở đối tượng của quyền. Đó là: Thứ nhất, đối tượng của quyền con người trong giai đoạn điều tra là người chưa thành niên từ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi. Quyền của người bị tạm giữ, bị can là người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự có đối tượng đặc thù là người chưa thành niên trong giai đoạn điều tra, từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi khi tham gia tố tụng với tư cách người bị bắt, bị tạm giữ hoặc là bị can.

- Người chưa thành niên: Theo cách gọi thông thường thì một chu kỳ sống của con người được chia thành nhiều giai đoạn, lứa tuổi khác nhau như: Nhi đồng, thiếu niên, thanh niên, trung niên và cao niên; Còn theo thuật ngữ pháp lý thì các giai đoạn, lứa tuổi chia thành: NCTN (trong đó có trẻ em) và người đã thành niên.