Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN Quyền bình đẳng giới không chỉ là một giá trị tinh thần mà còn là nền tảng cơ bản cho sự phát triển của các quyền lợi và quyền con người khác trong xã hội dân chủ. Bình đẳng giới không chỉ đảm bảo một môi trường công bằng cho nam và nữ mà còn tạo điều kiện để hình thành và thúc đẩy các quyền khác như quyền kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội. Họ tiếp cận đề tài này từ nhiều phương diện khác nhau, từ các góc độ luật pháp, xã hội học, triết học, đến các nghiên cứu thực tiễn và quy định chính sách. Bằng cách nghiên cứu và hiểu sâu về quyền bình đẳng giới, các chuyên gia và nhà nghiên cứu có thể đưa ra các phân tích, đánh giá và đề xuất cụ thể về cách thức tăng cường và bảo vệ quyền này trong mọi khía cạnh của xã hội.
Sự quan tâm này không chỉ giúp nâng cao nhận thức mà còn tạo ra cơ sở lý luận và thực tiễn để xây dựng và cải thiện các chính sách, cơ chế thực thi và hệ thống luật pháp liên quan đến bình đẳng giới. Các nghiên cứu thường tập trung vào các khía cạnh như tổng quan về hệ thống quy định pháp luật liên quan đến bình đẳng giới và quyền bình đẳng giới, tình trạng thực thi bình đẳng giới, và cả các yếu tố, nguyên nhân gây ra tình trạng bất bình đẳng giới. Sau đây là một số công trình nghiên cứu khoa học liên quan đến quyền bình đẳng giới mà tác giả đã tham khảo trong quá trình thực hiện luận án, nhằm hỗ trợ việc hoàn thành các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu đã được xác định. Những công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án 1.
Những công trình nghiên cứu về lý luận có liên quan đến bảo đảm pháp lý về quyền bình đẳng giới Sách: “Vì quyền trẻ em và sự bình đẳng của phụ nữ” do Trung tâm Nghiên cứu quyền con người và Viện Thông tin khoa học Học viện được tài trợ bởi Đại sứ quán Liên bang Thụy Sỹ tại Việt Nam, 1999. Điểm nổi bật của công trình này tập trung vào hai vấn đề quan trọng: bảo đảm quyền của trẻ em và sự bình đẳng của phụ nữ. Đây là 10 hai mảng lớn trong lĩnh vực quyền con người và bình đẳng giới, đặc biệt quan trọng trong xã hội đương đại. Sự bình đẳng của phụ nữ cũng là một lĩnh vực quan trọng.
Nghiên cứu về việc xóa bỏ các rào cản, đảm bảo quyền lợi và cơ hội bình đẳng cho phụ nữ trong mọi khía cạnh của đời sống xã hội và kinh tế đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng một xã hội công bằng. [81] Trong cuốn “Suy nghĩ về bình đẳng giới dưới góc nhìn pháp luật” của tác giả Trịnh Đình Thể (XNB Tư pháp năm 2007) nghiên cứu sâu chủ đề về chính sách bình đẳng giới của Đảng, tập trung vào phân tích góc độ pháp luật và thực tiễn tư pháp liên quan đến việc thực hiện các chính sách này. Việc này bao gồm việc khảo sát các cơ sở luật pháp, văn bản quy định pháp luật liên quan đến bình đẳng giới, cho phép tác giả đưa ra đánh giá và đề xuất các điều chỉnh, cải tiến về nền tảng pháp lý nhằm tăng cường bảo đảm quyền bình đẳng giới. Tác giả cũng tiến hành nghiên cứu cụ thể và chi tiết về việc thực thi quyền bình đẳng giới thông qua thực tiễn tư pháp.
[70] Sách: “Quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân trong Hiến pháp Việt Nam”, Văn phòng Thường trực về Nhân quyền và Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp thực hiện, 2015. Trong Hiến pháp Việt Nam, cụ thể là nội dung Quan điểm về bình đẳng giới tại Hiến pháp 2013, có phần đề cập các quyền của phụ nữ, cụ thể là những nét chính về bình đẳng giới, quyền và nghĩa vụ của phụ nữ đối với học tập, làm việc, sinh đẻ và hôn nhân.Tư tưởng về bình đẳng giới trong Hiến pháp 2013 có thể được phân tích sâu hơn, đặc biệt là các nguyên lý, giá trị và mục tiêu về bình đẳng giới mà Hiến pháp này hướng đến. Nó cũng có thể bao gồm cách mà Hiến pháp bảo vệ và thúc đẩy bình đẳng giới trong các lĩnh vực khác nhau của cuộc sống.[89] Giáo sư Lê Thi trong cuốn “Vài nét bàn về việc thực thi công bằng, dân chủ và bình đẳng nam nữ ở Việt Nam hiện nay” Đề xuất một quan điểm toàn diện về sự tương quan giữa các nguyên tắc cơ bản của công bằng, dân chủ và bình đẳng với việc thực thi bình đẳng giới. Tác giả đã không chỉ đưa ra quan điểm về những nguyên tắc chung mà còn đi sâu vào việc làm rõ các điều kiện cụ thể để thực hiện chúng trong đời sống kinh tế - xã hội.
Điều này có thể bao gồm việc phân tích các 11 điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội để thúc đẩy bình đẳng giới, cũng như vai trò của nhà nước trong việc tạo ra các cơ hội và tiếp cận với các quỹ phúc lợi công cộng cho nam và nữ. Ngoài ra, việc phân tích thực trạng thực hiện công bằng, dân chủ và bình đẳng giới ở Việt Nam cũng là một phần quan trọng, vì nó giúp chỉ ra những bất cập, không nhất quán giữa luật pháp, chính sách của Nhà nước và thực tiễn. Tác giả có thể đã đưa ra những nguyên nhân gây ra những không nhất quán này và đề xuất những kiến nghị cụ thể để cải thiện việc thực thi và thúc đẩy bình đẳng giới. Điều này có thể bao gồm cả những điều chỉnh về chính sách và hệ thống pháp luật để tạo ra môi trường công bằng và bình đẳng hơn cho nam và nữ.[71] Sách: “ Women in politics and Decision- Making in the Late Twentieth Century” (Tạm dịch: Phụ nữ trong chính trị và ra quyết định vào cuối thế kỷ 20), Trung tâm Phát triển Xã hội và Nhân đạo, thuộc Văn phòng Liên Hiệp Quốc tại Viên, Nxb Martinus Nijhoff, 1992.
Sách đã chỉ ra những trở ngại đối với phụ nữ trong việc ra quyết định liên quan đến quản lý nhà nước, từ đó, đề xuất các biện pháp để khắc phục những trở ngại này và nâng cao tỷ lệ phụ nữ tham gia chính trị trong thời gian tới.[125] Sách: "The International Convernant on Civil and Political Rights: Cases, Material and Commenttary (Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị: Vụ việc, tư liệu và bình luận), nhóm tác giả: Sarh Joseph, Jenny Schults và Melissa Castan, Nxb Đại học Oxford, Second Edition, 2004. Bằng cách đi sâu vào phân tích các vụ việc thực tế và trích dẫn từ Công ước quốc tế, cuốn sách có thể cung cấp một cái nhìn rõ ràng và chi tiết về cách thức các quyền dân sự và chính trị được hiểu và thực thi trong thực tế. Việc áp dụng điều 133 của Công ước này để nhấn mạnh quyền lợi của phụ nữ trong lĩnh vực chính trị có thể là một phần quan trọng, vì nó thể hiện cam kết đối với bình đẳng giới và quyền lợi của phụ nữ trong việc tham gia vào các quyết định chính trị. Các bình luận và phân tích sẽ có thể đi sâu vào các điều khoản, so sánh với thực tế, và đưa ra nhận định về sự tuân thủ, áp dụng và hiệu quả của những điều khoản này trong thực tế.
Ngoài ra, việc tập trung vào quyền chính trị của phụ nữ trong bối cảnh quyền dân sự và chính trị rộng lớn cũng là một 12 điểm đặc biệt quan trọng, giúp làm rõ và nhấn mạnh về bình đẳng giới trong lĩnh vực chính trị.[104] Sách: “Women power and politics ” Anne Stevens, Đại học Aston, Vương quốc Anh, Nxb Palgrave Macmillan, New York, 2007. Tác giả xuất phát từ thực tiễn ở nhiều quốc gia trên thế giới đã đưa ra được những luận chứng xác đáng để chứng minh cho vai trò quan trọng của phụ nữ trong việc tham gia vào hoạt động chính trị ở thế giới dân chủ tự do.[100] Sách “The Universal Declaration of Human Rights 1948: A Common Stadard of Achievement" (Tuyên ngôn quốc tế nhân quyền 1948: Mục tiêu chung của nhân loại), Gudmundur Alfredson (Viện Raul Wallenberg, Lun, Thụy Điển) và tác giả Asbjm Eide (Viện Nhân quyền Na Uy, Oslo, Na Uy) làm chủ biên, Nxb Martinut Nijhoff, 2011. đi sâu vào việc phân tích và đánh giá các chuẩn mực về quyền con người, đặc biệt là các nguyên tắc bình đẳng giới và quyền con người của phụ nữ, được thể hiện trong các điều khoản của Tuyên ngôn quốc tế về quyền con người năm 1948. Bằng cách so sánh với các văn kiện khác về nhân quyền từ các khu vực khác nhau như châu Âu, châu Mỹ, và châu Phi, công trình này có thể soi chiếu, đánh giá sự tương đồng, khác biệt và tiến bộ của các chuẩn mực và quy định về bình đẳng giới và quyền con người của phụ nữ.
Việc so sánh này có thể giúp làm rõ hơn về việc các văn kiện quốc tế khác nhau như thế nào trong việc bảo vệ và thúc đẩy bình đẳng giới và quyền con người của phụ nữ. Cũng như từ đó, có thể đưa ra những đánh giá về mức độ tiến bộ và ảnh hưởng của các văn kiện này trong việc thúc đẩy bình đẳng giới và quyền con người của phụ nữ trên phạm vi quốc tế.[107] Sách “Gender and political analysis" (tạm dịch: phân tích mối quan hệ giữa giới tính và chính trị), Johanna Kantola và Anuela Lombardo, Nxb Palgrave, 2017 phân tích về mối quan hệ giữa bình đẳng giới và chính trị, đặc biệt là vấn đề trao quyền cho phụ nữ trong nền chính trị, dựa trên phương pháp tiếp cận nữ quyền. Cách tiếp cận này có thể bao gồm việc nghiên cứu và phân tích về vai trò, quyền lực và tham gia của phụ nữ trong các cấu trúc chính trị của các quốc gia khác nhau. Nó có thể đưa ra cái nhìn toàn cảnh về việc phụ nữ có được trao quyền lực chính trị và tham gia ra sao trong các quốc gia có nền chính trị đa dạng.
[110] 13 Sách: “Women and Convention for the Elimination of all forms of Discrimination Against Women" (Phụ nữ và Công ước xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử chống lại phụ nữ - CEDAW), đưa ra các khuyến nghị cụ thể cho mỗi quốc gia để cải thiện việc thực hiện Công ước. Điều này có thể bao gồm việc thay đổi chính sách, tăng cường thực thi luật pháp, hoặc thúc đẩy nhận thức và giáo dục về quyền bình đẳng giới.