Nội luật hóa và thực tiễn nội luật hóa các điều ước quốc tế về quyền con người tại Việt Nam

Chuyên khảo luật học phân tích Nội luật hóa và thực tiễn nội luật hóa các điều ước quốc tế cơ bản về quyền con người mà việt nam, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Phương Nghi
• Người hướng dẫn: TS. Ngô Hữu Phước
• Trường học: Trường Đại Học Luật TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Quốc Tế
• Đề tài: Nội Luật Hóa Quyền Con Người: Thực Tiễn và Nghĩa Vụ Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ NỘI LUẬT HÓA ĐIỀU ƯỚC QUỐC TẾ VỀ QUYỀN CON NGƯỜI
• 1.1. Khái niệm nội luật hóa điều ước quốc tế
• 1.2. Đặc điểm của nội luật hóa điều ước quốc tế
• 1.3. Vai trò của nội luật hóa điều ước quốc tế
• 1.4. Nghĩa vụ nội luật hóa điều ước quốc tế
• 1.4.1. Cơ sở lý luận của nghĩa vụ nội luật hóa điều ước quốc tế
• 1.4.2. Các điều kiện cần bảo đảm của nội luật hóa
• 1.4.3. Hậu quả pháp lý của việc không nội luật hóa các điều ước quốc tế mà quốc gia là thành viên
• 1.5. Phương thức nội luật hóa điều ước quốc tế
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN NỘI LUẬT HÓA CÁC ĐIỀU ƯỚC QUỐC TẾ CƠ BẢN VỀ QUYỀN CON NGƯỜI MÀ VIỆT NAM LÀ THÀNH VIÊN
• 2.1. Ý nghĩa nội luật hóa điều ước quốc tế về quyền con người
• 2.2. Thực tiễn việc gia nhập các điều ước quốc tế về quyền con người của Việt Nam
• 2.2.1. Giai đoạn từ năm 1957 đến năm 1977
• 2.2.2. Giai đoạn từ năm 1977 đến năm 1986
• 2.2.3. Giai đoạn từ năm 1986 đến hiện nay
• 2.3. Thực tiễn nội luật hóa Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị năm 1966 vào Hiến pháp, Bộ luật hình sự, Bộ luật tố tụng hình sự và Bộ luật dân sự Việt Nam
• 2.4. Thực tiễn nội luật hóa Công ước về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa năm 1966 vào Hiến pháp, Bộ luật dân sự và Bộ luật lao động
• 2.5. Bất cập và một số kiến nghị nhằm tăng cường bảo vệ quyền con người theo Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị năm 1966 và Công ước về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa năm 1966
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nội Luật Hóa Quyền Con Người Khái Niệm Vai Trò

Hiện nay, một định nghĩa hoàn chỉnh và thống nhất về nội luật hóa vẫn chưa được thiết lập. Theo Công ước Viên 1969, điều ước quốc tế là một thỏa thuận được ký kết bằng văn bản giữa các quốc gia, chịu sự điều chỉnh của pháp luật quốc tế, và được ghi nhận trong một hoặc nhiều văn kiện liên quan. Việc một quốc gia chấp nhận ràng buộc bởi một điều ước quốc tế sẽ phát sinh nghĩa vụ thực hiện điều ước đó. Để thực hiện, các quốc gia cần làm cho điều ước có hiệu lực thông qua các hành vi pháp lý cụ thể như ký, phê chuẩn, phê duyệt hoặc gia nhập. Sau khi điều ước có hiệu lực, quốc gia thành viên có nghĩa vụ thực hiện nó. Để giải quyết yêu cầu này, có hai phương thức: áp dụng trực tiếp và áp dụng gián tiếp (nội luật hóa). Nội luật hóa là gì? Đó là việc chuyển hóa các quy định của điều ước quốc tế vào pháp luật quốc gia.

1.1. Định Nghĩa và Phạm Vi của Nội Luật Hóa

Nội luật hóa là hành vi pháp lý của cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhằm chuyển hóa các quy phạm của điều ước quốc tế vào trong các quy phạm của pháp luật quốc gia. Điều này được thực hiện thông qua việc ban hành, sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ các văn bản quy phạm pháp luật. Mục đích là để đảm bảo điều ước quốc tế được thực hiện đầy đủ trong khuôn khổ quốc gia. Nó bao gồm cả việc sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ văn bản pháp luật hiện hành hoặc ban hành văn bản mới để phù hợp với các cam kết quốc tế về quyền con người ở Việt Nam. Điều này đòi hỏi sự chủ động từ phía nhà nước trong việc điều chỉnh hệ thống pháp luật để đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

1.2. Phân Biệt Nội Luật Hóa và Áp Dụng Trực Tiếp Điều Ước

Sự khác biệt giữa nội luật hóa và áp dụng trực tiếp điều ước quốc tế nằm ở tính chất và mức độ chi tiết của các quy định trong điều ước. Áp dụng trực tiếp xảy ra khi điều ước quốc tế có các quy định rõ ràng, chi tiết và có thể áp dụng ngay vào thực tiễn mà không cần bất kỳ sự chuyển đổi nào vào pháp luật quốc gia. Ngược lại, nội luật hóa là cần thiết khi các điều ước quốc tế có các quy định mang tính nguyên tắc chung, hoặc cần phải được cụ thể hóa để phù hợp với hệ thống pháp luật và điều kiện kinh tế - xã hội của Việt Nam. Ví dụ, các điều ước quốc tế về công ước quốc tế về quyền con người thường đòi hỏi nội luật hóa để đảm bảo thực thi hiệu quả.

II. Phân Tích Đặc Điểm Nội Luật Hóa Quyền Con Người Ở Việt Nam

Nội luật hóa quyền con người ở Việt Nam mang những đặc điểm riêng biệt, phản ánh hệ thống pháp luật và thực tiễn chính trị - xã hội của quốc gia. Thứ nhất, đó là hành vi pháp lý của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Thứ hai, quá trình nội luật hóa diễn ra sau khi Việt Nam chấp nhận hiệu lực của điều ước quốc tế. Thứ ba, nội dung của văn bản đã “nội luật hoá” phải phù hợp với quy định của điều ước quốc tế được nội luật hóa. Điều này đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về cả pháp luật quốc tế và pháp luật trong nước, cũng như khả năng diễn giải và áp dụng linh hoạt các quy định. Nội luật hóa không chỉ là một quá trình kỹ thuật pháp lý, mà còn là một quá trình chính trị - xã hội, đòi hỏi sự tham gia của nhiều bên liên quan, bao gồm cả các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội dân sự và cộng đồng.

2.1. Chủ Thể và Thẩm Quyền Nội Luật Hóa Tại Việt Nam

Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, việc nội luật hóa các điều ước quốc tế về quyền con người thuộc thẩm quyền của các cơ quan nhà nước, bao gồm Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ và các bộ, ngành liên quan. Quốc hội là cơ quan có quyền cao nhất trong việc ban hành luật và sửa đổi hiến pháp, đóng vai trò quan trọng trong việc nội luật hóa các công ước quốc tế về quyền con người vào hệ thống pháp luật quốc gia. Chính phủ và các bộ, ngành có trách nhiệm xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật dưới luật để cụ thể hóa và thực thi các quy định này. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước để đảm bảo tính thống nhất và hiệu quả của việc nội luật hóa.

2.2. Mối Quan Hệ Giữa Điều Ước Quốc Tế và Pháp Luật Quốc Gia

Mối quan hệ giữa điều ước quốc tế và pháp luật quốc gia là một vấn đề quan trọng trong quá trình nội luật hóa. Theo quy định của pháp luật Việt Nam, trong trường hợp có sự khác biệt giữa điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và pháp luật quốc gia, thì áp dụng quy định của điều ước quốc tế, trừ trường hợp Hiến pháp có quy định khác. Điều này thể hiện sự ưu tiên của pháp luật quốc tế trong việc bảo vệ quyền con người. Tuy nhiên, việc áp dụng quy định của điều ước quốc tế cũng cần phải xem xét đến các yếu tố về chủ quyền quốc gia và trật tự công cộng. Do đó, quá trình nội luật hóa cần phải đảm bảo sự hài hòa giữa các cam kết quốc tế và lợi ích quốc gia.

2.3. Thực trạng nội luật hóa và những bất cập cần khắc phục

Mặc dù Việt Nam đã đạt được nhiều tiến bộ trong việc nội luật hóa các điều ước quốc tế về quyền con người, vẫn còn tồn tại một số bất cập cần khắc phục. Thứ nhất, một số quy định của pháp luật quốc gia chưa hoàn toàn phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế về quyền con người. Thứ hai, quá trình thực thi các quy định về quyền con người còn gặp nhiều khó khăn do thiếu nguồn lực và năng lực. Thứ ba, sự tham gia của các tổ chức xã hội dân sự và cộng đồng vào quá trình giám sát việc thực thi quyền con người còn hạn chế. Để khắc phục những bất cập này, cần có sự nỗ lực hơn nữa từ phía nhà nước, các tổ chức xã hội và cộng đồng.

III. Giải Pháp Nội Luật Hóa Quyền Con Người Hiệu Quả Tại Việt Nam

Để nâng cao hiệu quả của việc nội luật hóa quyền con người ở Việt Nam, cần thực hiện một số giải pháp đồng bộ. Quan trọng nhất là hoàn thiện hệ thống pháp luật, đảm bảo sự phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế về quyền con người. Bên cạnh đó, cần tăng cường năng lực cho các cơ quan nhà nước và cán bộ công chức trong việc thực thi các quy định về quyền con người. Đồng thời, khuyến khích sự tham gia của các tổ chức xã hội dân sự và cộng đồng vào quá trình giám sát việc thực thi quyền con người. Hợp tác quốc tế cũng đóng vai trò quan trọng trong việc chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ kỹ thuật cho Việt Nam trong lĩnh vực này. Sự minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước cũng cần được tăng cường để đảm bảo tính hiệu quả của việc nội luật hóa.

3.1. Hoàn Thiện Hệ Thống Pháp Luật và Chính Sách

Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và chính sách là yếu tố then chốt để nội luật hóa hiệu quả các điều ước quốc tế về quyền con người. Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật quốc gia để đảm bảo sự phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế. Đặc biệt, cần chú trọng đến việc bảo vệ các nhóm yếu thế trong xã hội, như phụ nữ, trẻ em, người khuyết tật và người dân tộc thiểu số. Bên cạnh đó, cần xây dựng các chính sách hỗ trợ và bảo vệ quyền con người, như chính sách giáo dục, y tế, việc làm và nhà ở. Các chính sách này cần được xây dựng dựa trên cơ sở tham vấn rộng rãi với các bên liên quan, bao gồm cả các tổ chức xã hội dân sự và cộng đồng.

3.2. Nâng Cao Năng Lực Thực Thi và Giám Sát

Nâng cao năng lực thực thi và giám sát là một giải pháp quan trọng để đảm bảo tính hiệu quả của việc nội luật hóa các điều ước quốc tế về quyền con người. Cần tăng cường đào tạo và bồi dưỡng cho các cán bộ công chức về các vấn đề liên quan đến quyền con người. Đồng thời, cần xây dựng các cơ chế giám sát độc lập và hiệu quả để đảm bảo các quy định về quyền con người được thực thi một cách nghiêm túc. Các cơ chế giám sát này cần có sự tham gia của các tổ chức xã hội dân sự, cộng đồng và các cơ quan truyền thông. Sự minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước cũng cần được tăng cường để tạo điều kiện cho việc giám sát.

IV. Thực Tiễn Nội Luật Hóa Nghiên Cứu Trường Hợp Cụ Thể Ở Việt Nam

Việc nghiên cứu các trường hợp cụ thể về nội luật hóa công ước quốc tế về quyền con người ở Việt Nam sẽ giúp hiểu rõ hơn về quá trình này và những thách thức đặt ra. Cần phân tích các văn bản pháp luật và chính sách cụ thể đã được ban hành để thực hiện các cam kết quốc tế về quyền con người. Đồng thời, cần đánh giá hiệu quả của việc thực thi các quy định này trên thực tế, thông qua việc thu thập và phân tích dữ liệu, phỏng vấn các bên liên quan và nghiên cứu các vụ việc cụ thể. Việc nghiên cứu các trường hợp thành công và thất bại sẽ cung cấp những bài học kinh nghiệm quý giá cho việc cải thiện quá trình nội luật hóa trong tương lai. Thực thi quyền con người tại Việt Nam cũng cần được đánh giá khách quan.

4.1. Phân Tích Hiến Pháp Việt Nam và Quyền Con Người

Hiến pháp Việt Nam và quyền con người là hai yếu tố không thể tách rời trong quá trình nội luật hóa. Hiến pháp là văn bản pháp luật cao nhất của quốc gia, quy định các quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân. Việc phân tích các quy định của Hiến pháp liên quan đến quyền con người sẽ giúp xác định phạm vi và mức độ bảo vệ quyền con người trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Đồng thời, việc so sánh các quy định này với các tiêu chuẩn quốc tế về quyền con người sẽ giúp đánh giá mức độ phù hợp của Hiến pháp với các cam kết quốc tế của Việt Nam. Những điểm chưa phù hợp cần được sửa đổi, bổ sung để đảm bảo tính hiệu quả của việc nội luật hóa.

4.2. Nội Luật Hóa trong Bộ Luật Hình Sự Dân Sự và Tố Tụng

Các bộ luật hình sự, dân sự và tố tụng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền con người ở Việt Nam. Việc nội luật hóa các điều ước quốc tế về quyền con người vào các bộ luật này sẽ giúp cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp và các cam kết quốc tế, đồng thời tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc xử lý các hành vi vi phạm quyền con người. Cần phân tích các quy định của các bộ luật này liên quan đến quyền con người, như quyền tự do ngôn luận, tự do tín ngưỡng, quyền được xét xử công bằng và quyền không bị tra tấn. Đồng thời, cần đánh giá hiệu quả của việc thực thi các quy định này trên thực tế, thông qua việc nghiên cứu các vụ việc cụ thể. Tư pháp Việt Nam và quyền con người cần được đảm bảo hài hòa.

V. Thách Thức và Cơ Hội Trong Quá Trình Nội Luật Hóa Hiện Nay

Quá trình nội luật hóa quyền con người ở Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức và cơ hội. Một trong những thách thức lớn nhất là sự khác biệt về hệ thống pháp luật và văn hóa giữa Việt Nam và các quốc gia khác. Bên cạnh đó, việc thiếu nguồn lực và năng lực cũng là một trở ngại đáng kể. Tuy nhiên, Việt Nam cũng có nhiều cơ hội để thúc đẩy quá trình nội luật hóa, như sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế, sự phát triển của các tổ chức xã hội dân sự và sự gia tăng nhận thức về quyền con người trong xã hội. Việc tận dụng các cơ hội này sẽ giúp Việt Nam vượt qua các thách thức và đạt được những tiến bộ đáng kể trong việc bảo vệ quyền con người. Những thách thức trong nội luật hóa cần được giải quyết.

5.1. Rào Cản Văn Hóa và Pháp Lý

Rào cản văn hóa và pháp lý là một trong những thách thức lớn nhất trong quá trình nội luật hóa các điều ước quốc tế về quyền con người. Quan niệm truyền thống về vai trò của cá nhân và nhà nước, cũng như sự khác biệt về hệ thống pháp luật và cách giải thích luật có thể gây khó khăn cho việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế về quyền con người. Cần có sự thay đổi trong nhận thức và tư duy của các nhà hoạch định chính sách, cán bộ công chức và người dân để tạo điều kiện thuận lợi cho việc nội luật hóa. Đồng thời, cần có sự linh hoạt trong việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và văn hóa của Việt Nam. Phương pháp nội luật hóa phù hợp cần được lựa chọn.

5.2. Hợp Tác Quốc Tế và Sự Tham Gia của Xã Hội Dân Sự

Hợp tác quốc tế về quyền con người và sự tham gia của xã hội dân sự đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy quá trình nội luật hóa. Sự hỗ trợ kỹ thuật và tài chính từ các tổ chức quốc tế có thể giúp Việt Nam nâng cao năng lực trong việc thực thi các cam kết quốc tế về quyền con người. Sự tham gia của các tổ chức xã hội dân sự vào quá trình giám sát việc thực thi quyền con người sẽ giúp đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước. Cần tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức xã hội dân sự hoạt động một cách độc lập và hiệu quả. Tổ chức xã hội và quyền con người cần được coi trọng.

VI. Triển Vọng Tương Lai Nâng Cao Hiệu Quả Nội Luật Hóa Quyền Con Người

Để nâng cao hiệu quả của việc nội luật hóa quyền con người ở Việt Nam trong tương lai, cần có một chiến lược dài hạn và toàn diện. Chiến lược này cần bao gồm các mục tiêu cụ thể, các giải pháp khả thi và các cơ chế giám sát hiệu quả. Đồng thời, cần có sự cam kết mạnh mẽ từ phía nhà nước, sự tham gia tích cực của các tổ chức xã hội dân sự và sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế. Việc xây dựng một xã hội dân chủ, pháp quyền và tôn trọng quyền con người là mục tiêu cuối cùng của quá trình nội luật hóa. Bảo vệ quyền con người là trách nhiệm chung của toàn xã hội.

6.1. Xây Dựng Chiến Lược Quốc Gia về Quyền Con Người

Việc xây dựng một chiến lược quốc gia về quyền con người là cần thiết để định hướng và điều phối các hoạt động liên quan đến quyền con người. Chiến lược này cần xác định các ưu tiên, mục tiêu và giải pháp cụ thể trong từng lĩnh vực, như giáo dục, y tế, việc làm, nhà ở, tư pháp và hành chính. Đồng thời, cần có các cơ chế giám sát và đánh giá hiệu quả của việc thực hiện chiến lược. Chiến lược này cần được xây dựng dựa trên cơ sở tham vấn rộng rãi với các bên liên quan, bao gồm cả các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội dân sự, cộng đồng và các chuyên gia về quyền con người.

6.2. Tăng Cường Giáo Dục và Nâng Cao Nhận Thức

Tăng cường giáo dục và nâng cao nhận thức về quyền con người là một giải pháp quan trọng để thúc đẩy văn hóa tôn trọng quyền con người trong xã hội. Cần đưa các nội dung về quyền con người vào chương trình giáo dục ở tất cả các cấp học, từ mầm non đến đại học. Đồng thời, cần tổ chức các hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật về quyền con người cho người dân, đặc biệt là các nhóm yếu thế trong xã hội. Việc nâng cao nhận thức về quyền con người sẽ giúp người dân tự bảo vệ quyền của mình và tham gia vào quá trình giám sát việc thực thi quyền con người. Tuyên ngôn quốc tế nhân quyền cần được phổ biến rộng rãi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN VỀ NỘI LUẬT HÓA ĐIỀU ƯỚC QUỐC TẾ VỀ QUYỀN CON NGƯỜI 1.1 Khái niệm nội luật hóa điều ước quốc tế Hiện nay, vẫn chưa có một định nghĩa hoàn chỉnh và thống nhất về nội luật hóa là gì. Theo Công ước Viên 1969, điều ước là một thỏa thuận quốc tế được ký kết bằng văn bản giữa các quốc gia và được pháp luật quốc tế điều chỉnh, dù được ghi nhận trong một văn kiện duy nhất hoặc trong hai hay nhiều văn kiện có quan hệ với nhau và với bất kể tên gọi riêng của nó là gì.1 Theo đó, một quốc gia chịu sự ràng buộc của một điều ước quốc tế được thể hiện thông qua việc ký, trao đổi các văn kiện của điều ước, phê chuẩn, chấp thuận, phê duyệt hoặc gia nhập hoặc bằng mọi cách khác được thỏa thuận2 và chính sự ràng buộc trên làm phát sinh nghĩa vụ của quốc gia trong việc thực hiện điều ước quốc tế. Để thực hiện điều ước quốc tế, các quốc gia cần làm điều ước quốc tế phát sinh hiệu lực đối với mình bằng các hành vi pháp lý cụ thể như ký chính thức, phê chuẩn, phê duyệt, gia nhập, chấp thuận. Khi điều ước quốc tế đã phát sinh hiệu lực thì quốc gia thành viên có nghĩa vụ thực hiện điều ước đó.

Để giải quyết yêu cầu về thực hiện điều ước quốc tế thì cả về phương diện pháp lý và thực tiễn, có hai phương thức để thực hiện. Đó là áp dụng trực tiếp và áp dụng gián tiếp điều ước quốc tế. Áp dụng trực tiếp tức là sau khi điều ước quốc tế đã phát sinh hiệu lực đối với mình, tuỳ vào nội dung, tính chất và yêu cầu của điều ước quốc tế, các quốc gia có thể áp dụng toàn bộ hoặc một phần điều ước đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong lãnh thổ quốc gia nếu điều ước hoặc một phần của điều ước đó đã “đủ rõ, chi tiết”.3 Khác với áp dụng trực tiếp, áp dụng gián tiếp điều ước quốc tế có nghĩa, sau khi điều ước đã phát sinh hiệu lực với mình, các quốc gia phải chuyển hoá, hay còn gọi là “nội luật hoá” toàn 1 Điểm a, khoản 1, Điều 2, Công ước Viên 1969 2 Điều 11, Công ước Viên 1969 3 Khoản 2 Điều 6 Luật Điều ước quốc tế năm 2016 6 Nguyễn Ngọc Phương Nghi Khóa luận tốt nghiệp Cử nhân Luật bộ hoặc một phần điều ước quốc tế “chưa đủ rõ, chưa chi tiết” bằng các hành vi sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ hoặc ban hành văn bản pháp luật quốc gia để thực hiện. Mặc dù tại khoản 2 Điều 6 Luật Điều ước quốc tế năm 2016 không nêu rõ rằng việc sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ hoặc ban hành văn bản pháp luật mới sẽ được thực hiện khi văn bản chưa rõ hoặc chưa chi tiết nhưng cách hiểu như trên là hợp lý bởi lẽ với những điều ước quốc tế quy định trực tiếp và rõ ràng đủ để thi hành thì không cần phải tốn thời gian, công sức, chi phí để sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ hay ban hành văn bản mà chỉ cần áp dụng trực tiếp quy định của điều ước đó nhằm tiết kiệm các nguồn lực nói trên.

Mặt khác, theo thống kê, hằng năm Việt Nam ký kết hơn một trăm điều ước quốc tế4 mà việc sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ hay ban hành văn bản quy phạm pháp luật cần qua các trình tự, thủ tục, cần nhiều thời gian. Hơn thế nữa, Quốc hội nước ta làm việc theo kỳ, mỗi năm hai kỳ họp và rõ ràng rằng với dung lượng điều ước quốc tế lớn như vậy thì việc nội luật hóa tất cả điều ước quốc tế vào văn bản luật là khó khăn mà theo tác giả thì nó còn bất khả thi. Vì thế việc chọn lọc chỉ những điều ước quốc tế khung, điều ước mang tính nguyên tắc và các điều ước chưa đủ rõ để nội luật hóa và áp dụng trực tiếp các điều ước quốc tế đã rõ và chi tiết là phù hợp. Từ phân tích trên, chúng ta cũng có thể thấy rõ sự khác biệt giữa nội luật hóa và phương thức làm phát sinh hiệu lực của điều ước quốc tế.

Phương thức làm phát sinh hiệu lực của điều ước quốc tế là sự chấp nhận ràng buộc của quốc gia đối với điều ước quốc tế đó, là cơ sở để quốc gia thực hiện hoạt động tiếp theo là nội luật hóa để đưa điều ước quốc tế vào thực thi trong hệ thống pháp luật nước mình. Ở đây, hành vi nội luật hóa xuất hiện sau khi điều ước quốc tế có hiệu lực đối với quốc gia kí kết. Vì thế, không thể đánh đồng cũng như xem nội luật hóa và phương thức làm phát sinh hiệu lực của điều ước quốc tế là một. Tóm lại, chúng ta có thể đúc kết được rằng nội luật hóa có nghĩa là hành vi pháp lý của cơ quan nhà nước có thẩm quyền chuyển hóa các quy phạm của điều ước quốc tế vào trong các quy phạm của pháp luật quốc gia thông qua việc ban hành, sửa đổi, 4 Báo cáo tổng kết thi hành Luật Ký kết, gia nhập và thực hiện điều ước quốc tế năm 2014 của Bộ Ngoại giao 7 Nguyễn Ngọc Phương Nghi Khóa luận tốt nghiệp Cử nhân Luật bổ sung hoặc bãi bỏ các văn bản quy phạm pháp luật nhằm đảm bảo cho điều ước quốc tế được thực hiện đầy đủ trong khuôn khổ quốc gia.2 Đặc điểm của nội luật hóa điều ước quốc tế Qua nghiên cứu, tác giả cho rằng nội luật hóa điều ước quốc tế có các đặc điểm như sau:  Nội luật hóa là hành vi pháp lý của cơ quan nhà nước có thẩm quyền: Vì bản chất của nội luật hóa là chuyển hóa quy định của điều ước quốc tế vào pháp luật quốc gia nên hành vi nhằm nội luật hóa bao gồm ban hành, sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ văn bản quy phạm pháp luật.

Do đó, chủ thể thực hiện việc nội luật hóa phải là chủ thể có thẩm quyền thực hiện các hành vi ban hành hay bãi bỏ các văn bản quy phạm pháp luật nói trên. Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, các cơ quan, người có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật bao gồm Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ,…5 cho nên những chủ thể nói trên cũng có thẩm quyền nội luật hóa điều ước quốc tế.  Quá trình nội luật hóa xảy ra sau khi có hành vi chấp nhận hiệu lực của điều ước quốc tế: Vì nội luật hóa có nghĩa là chuyển hóa quy định của điều ước quốc tế mà quốc gia mình là thành viên vào trong pháp luật quốc gia nên nhất thiết trước đó phải có hành vi chấp nhận hiệu lực của điều ước quốc tế hay còn gọi là các hành vi biểu thị sự đồng ý chịu sự ràng buộc của một điều ước theo như Điều 11 Công ước Viên 1969. Theo đó, nội luật hóa có thể diễn ra trong hai giai đoạn: giai đoạn sau khi quốc gia chấp nhận hiệu lực của điều ước quốc tế và giai đoạn thực hiện điều ước quốc tế.

Nếu như không có hành vi chấp nhận sự ràng buộc như trên, việc chuyển tải quy định của các điều ước quốc tế vào pháp luật quốc gia không được xem là nội luật hóa mà chỉ được xem là sự học hỏi, lấy kinh nghiệm từ pháp luật quốc tế mà thôi. Như vậy, việc nội 5 Điều 4 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 8 Nguyễn Ngọc Phương Nghi Khóa luận tốt nghiệp Cử nhân Luật luật hóa xuất hiện sau và cần có tiền đề là việc chấp thuận hiệu lực điều ước quốc tế của quốc gia.  Nội dung của văn bản đã “nội luật hoá” phải phù hợp với quy định của điều ước quốc tế được nội luật hóa. Bằng các hành vi xác lập sự ràng buộc của mình đối với điều ước quốc tế, một quốc gia có nghĩa vụ thực hiện đúng những cam kết trong điều ước quốc tế mà mình là thành viên.6 Mà cơ sở để thực hiện điều ước quốc tế trong phạm vi quốc gia là việc nội luật hóa nên nội luật hóa phải đúng thì điều ước quốc tế mới được thực hiện chính xác được.

Vì thế, các quy định được nội luật hóa trong văn bản pháp luật quốc gia phải có nội dung phù hợp với điều ước quốc tế nhằm đảm bảo nghĩa vụ thực hiện đúng cam kết của quốc gia mình.3 Vai trò của nội luật hóa điều ước quốc tế Để trả lời cho câu hỏi vì sao phải nội luật hóa điều ước quốc tế thì ta cần xác định nội luật hóa có các vai trò như sau: Thứ nhất, nội luật hóa khẳng định sự cam kết tuân thủ, thực hiện điều ước quốc tế của quốc gia thành viên. Một trong những nguyên tắc cơ bản và lâu đời nhất của luật quốc tế là nguyên tắc tận tâm thực hiện các cam kết quốc tế pacta sunt servanda. Nguyên tắc này đã được ghi nhận trong các văn kiện mang tính nền tảng của luật quốc tế là Hiến chương Liên Hợp quốc, Tuyên bố ngày 24/10/1970 của Đại hội đồng Liên Hợp quốc, Công ước viên 1969,…7 Theo nguyên tắc này, các quốc gia có nghĩa vụ thực hiện một cách tận tâm, đầy đủ, thiện chí và trung thực các nghĩa vụ mà mình đã cam kết phù hợp với Hiến chương Liên Hợp quốc và luật quốc tế hiện đại.8 Như vậy, bằng các hành vi ký, trao đổi các văn kiện của điều ước, phê chuẩn, chấp thuận, phê duyệt hoặc gia 6 Công ước Viên 1969 quy định: “Điều 26. Pacta sunt servanda Micta sunt servanda servanda quyta sunt servanda servanda và ph6.

Pacta sunt servanda h v ph6. 7 Xem các khoản 2 Điều 2 Hiến chương Liên Hợp quốc, Mục 1 Tuyên bố ngày 24/10/1970 của Đại hội đồng Liên Hợp quốc và Điều 26 Công ước Viên 1969. 8 Ngô Hữu Phước (2013), Luật quốc tế, Nxb. Chính trị quốc gia, trang 152 9 Nguyễn Ngọc Phương Nghi Khóa luận tốt nghiệp Cử nhân Luật nhập hoặc bằng mọi cách khác được thỏa thuận, quốc gia đã cam kết thực hiện các nghĩa vụ được ghi nhận trong các điều ước trên nguyên tắc pacta sunt servanda.

Tuy nhiên, việc chấp nhận sự ràng buộc đối với các cam kết thôi là chưa đủ mà các quốc gia phải đưa các cam kết đó vào thực thi, không chỉ trên bình diện quốc tế với chủ thể là các quốc gia mà còn trong phạm vi lãnh thổ nước mình. Điều đó cho thấy sự tuân thủ chặt chẽ các điều ước quốc tế đã cam kết.