Luận văn thạc sĩ: Vai trò của pháp luật trong việc bảo đảm quyền con người ở Việt Nam hiện nay

Luận văn thạc sĩ phân tích vai trò của pháp luật trong bảo đảm quyền con người tại Việt Nam, đề xuất giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp lý hiện nay.

• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Vai trò của pháp luật trong bảo đảm quyền con người tại Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ QUYỀN CON NGƯỜI VÀ VAI TRÒ CỦA PHÁP LUẬT TRONG VIỆC BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 1.1. Khái niệm “quyền con người” và “vai trò của pháp luật trong việc bảo đảm quyền con người”
• 1.2. Khái niệm “quyền con người”
• 1.3. Khái niệm “vai trò pháp luật bảo đảm quyền con người”
• 1.4. Vai trò của pháp luật trong việc bảo đảm quyền con người ở Việt Nam hiện nay
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA PHÁP LUẬT TRONG VIỆC BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Thực trạng vai trò của pháp luật trong việc bảo đảm quyền con người ở Việt Nam hiện nay
• 2.2. Thành tựu đạt được
• 2.3. Hạn chế và nguyên nhân
• 2.4. Giải pháp nâng cao vai trò của pháp luật trong việc bảo đảm quyền con người ở Việt Nam hiện nay
• 2.4.1. Hoàn thiện pháp luật trong việc bảo đảm quyền con người ở Việt Nam hiện nay
• 2.4.2. Tổ chức tốt việc thực hiện pháp luật về quyền con người
• 2.4.3. Thực hiện đầy đủ, nghiêm chỉnh và thống nhất pháp luật về quyền con người
• 2.4.4. Bảo vệ có hiệu quả pháp luật hiện hành về quyền con người
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái niệm quyền con người và vai trò của pháp luật trong bảo đảm quyền con người

Quyền con người là các quyền tự nhiên, bẩm sinh, vốn có của con người, được bảo đảm bằng pháp luật quốc gia và các thỏa thuận pháp lý quốc tế. Vai trò của pháp luật trong việc bảo đảm quyền con người thể hiện qua việc ghi nhận, bảo vệ và tạo điều kiện thực hiện các quyền này. Pháp luật không chỉ là công cụ để Nhà nước thực hiện cam kết bảo vệ quyền con người mà còn là phương tiện để xử lý các hành vi vi phạm.

1.1. Khái niệm quyền con người

Quyền con người được hiểu là những đặc quyền tự nhiên vốn có của con người, bao gồm quyền sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc. Theo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, quyền con người gắn liền với quyền độc lập dân tộc. Quyền con người không chỉ là giá trị chung của nhân loại mà còn được thể chế hóa thông qua pháp luật hiện hành và các thỏa thuận quốc tế.

1.2. Khái niệm vai trò của pháp luật

Vai trò của pháp luật trong bảo đảm quyền con người được thể hiện qua việc ghi nhận, bảo vệ và tạo điều kiện thực hiện các quyền này. Pháp luật là công cụ để Nhà nước thực hiện cam kết bảo vệ quyền con người, đồng thời là phương tiện để xử lý các hành vi vi phạm. Pháp luật cũng quy định nghĩa vụ và trách nhiệm của Nhà nước, xã hội trong việc bảo đảm quyền con người.

II. Vai trò của pháp luật trong bảo đảm quyền con người tại Việt Nam hiện nay

Pháp luật đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm quyền con người tại Việt Nam. Thông qua Hiến pháp và các văn bản pháp luật khác, Nhà nước ghi nhận và bảo vệ các quyền cơ bản của con người. Pháp luật cũng quy định các biện pháp xử lý đối với các hành vi vi phạm quyền con người, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để công dân đấu tranh bảo vệ quyền lợi của mình.

2.1. Pháp luật ghi nhận quyền con người

Pháp luật tại Việt Nam ghi nhận các quyền con người thông qua Hiến pháp và các văn bản pháp luật khác. Điều này thể hiện cam kết của Nhà nước trong việc bảo vệ và thúc đẩy quyền con người. Pháp luật cũng quy định các biện pháp để bảo đảm các quyền này được thực hiện trên thực tế.

2.2. Pháp luật quy định nghĩa vụ và trách nhiệm

Pháp luật quy định nghĩa vụ và trách nhiệm của Nhà nước, xã hội trong việc bảo đảm quyền con người. Điều này bao gồm việc tạo điều kiện để công dân thực hiện các quyền của mình, đồng thời xử lý các hành vi vi phạm quyền con người. Pháp luật cũng là công cụ để Nhà nước thực hiện các cam kết quốc tế về quyền con người.

III. Thực trạng và giải pháp nâng cao vai trò của pháp luật trong bảo đảm quyền con người tại Việt Nam

Thực trạng vai trò của pháp luật trong bảo đảm quyền con người tại Việt Nam hiện nay có nhiều thành tựu nhưng cũng tồn tại một số hạn chế. Để nâng cao hiệu quả, cần hoàn thiện pháp luật hiện hành, tăng cường thực thi pháp luật và nâng cao nhận thức của người dân về quyền con người.

3.1. Thực trạng vai trò của pháp luật

Thực trạng vai trò của pháp luật trong bảo đảm quyền con người tại Việt Nam hiện nay có nhiều thành tựu, nhưng cũng tồn tại một số hạn chế. Các văn bản pháp luật đã ghi nhận và bảo vệ quyền con người, nhưng việc thực thi còn chưa đồng bộ và hiệu quả. Cần có các giải pháp để khắc phục những hạn chế này.

3.2. Giải pháp nâng cao vai trò của pháp luật

Để nâng cao vai trò của pháp luật trong bảo đảm quyền con người, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường thực thi pháp luật và nâng cao nhận thức của người dân về quyền con người. Đồng thời, cần xây dựng các cơ chế giám sát và bảo vệ quyền con người một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp tập trung giải quyết vấn đề bảo đảm quyền con người dưới góc độ khoa học pháp lý trong bối cảnh Việt Nam xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và đẩy mạnh hội nhập quốc tế. Theo lập luận của tác giả, con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển toàn diện đất nước; do đó, việc tôn trọng, bảo đảm và thực hiện quyền con người là bản chất nhất quán của chế độ xã hội chủ nghĩa. Trong các điều kiện bảo đảm quyền con người (kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội và pháp lý), điều kiện pháp lý giữ vai trò quyết định, vừa chuyển hóa các chuẩn mực nhân quyền quốc tế vào đời sống quốc gia, vừa tạo hành lang pháp lý để công dân hiện thực hóa và bảo vệ các quyền tự nhiên vốn có của mình.

Về nhiệm vụ và mục tiêu nghiên cứu, khóa luận xác định:

• Mục đích nghiên cứu: Đề xuất hệ thống các giải pháp nhằm nâng cao vai trò của pháp luật trong việc bảo đảm quyền con người ở Việt Nam hiện nay.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Phân tích cơ sở lý luận về quyền con người và vai trò của pháp luật trong việc bảo đảm quyền con người.
  2. Đánh giá thực trạng vai trò của pháp luật trong việc bảo đảm quyền con người ở nước ta hiện nay, chỉ rõ thành tựu, hạn chế và nguyên nhân.
  3. Đề xuất các giải pháp nâng cao vai trò của pháp luật trong việc bảo đảm quyền con người tại Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Vai trò của pháp luật trong mối quan hệ với việc bảo đảm quyền con người ở Việt Nam.
• Phạm vi nghiên cứu: Khóa luận tập trung nghiên cứu hệ thống pháp luật Việt Nam thời kỳ đổi mới và hội nhập, trọng tâm là các quy định của Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001) cùng các văn bản luật chuyên ngành điều chỉnh quyền con người, quyền công dân trên các lĩnh vực chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa và xã hội.
• Tổng quan tình hình nghiên cứu: Tác giả kế thừa và phát triển kết quả từ các công trình khoa học pháp lý trước đó, tiêu biểu như luận án tiến sĩ của Lê Hoài Trung (2011) về pháp luật bảo đảm quyền con người trong lĩnh vực xã hội; luận văn thạc sĩ của Lê Đinh Mùi (1997) về vai trò của pháp luật trong việc bảo đảm quyền con người, quyền công dân; luận văn của Đoàn Thị Bạch Liên (1998) về chế định quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân; luận văn thạc sĩ của Tống Đức Thảo (2001) về hoàn thiện pháp luật bảo vệ quyền con người.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống luận điểm dựa trên nền tảng lý luận đa ngành và hệ thống văn bản pháp luật thực định:

• Khung lý luận và khái niệm:
  • Quan điểm triết học Mác – Lênin: Tiếp cận con người là thực thể thống nhất giữa sinh vật và xã hội, là “tổng hòa các quan hệ xã hội”; quyền con người là sự thống nhất biện chứng giữa quyền tự nhiên và quyền xã hội, gắn liền với điều kiện kinh tế, chính trị và chế độ sở hữu.
  • Tư tưởng Hồ Chí Minh: Đặt quyền con người trong mối quan hệ biện chứng với quyền độc lập dân tộc (“Không có gì quý hơn độc lập, tự do”; “Một dân tộc nô lệ không thể có người tự do”); kế thừa tinh thần quyền bình đẳng, quyền sống, quyền tự do và mưu cầu hạnh phúc từ Tuyên ngôn Độc lập 1776 của Hoa Kỳ và khẳng định trong Tuyên ngôn Độc lập 1945 của Việt Nam.
  • Quan niệm học thuật quốc tế: Khảo cứu định nghĩa của Giáo sư Jacques Mourgon (Đại học Khoa học Xã hội Toulouse, Pháp), nhìn nhận quyền con người là các đặc quyền tự nhiên, khách quan vốn có nhằm đáp ứng nhu cầu tự do và phát triển cá nhân.
  • Phân định lý luận: Làm rõ sự khác biệt giữa “quyền con người” (phạm trù rộng, mang tính tự nhiên, phổ cập toàn cầu, áp dụng cho mọi cá nhân bao gồm cả người nước ngoài và người không quốc tịch) và “quyền công dân” (phạm trù hẹp hơn, xác lập mối quan hệ pháp lý ràng buộc giữa cá nhân có quốc tịch với một nhà nước xác định).
• Phương pháp nghiên cứu: Tác giả sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học xã hội và pháp lý chuyên ngành, bao gồm: phương pháp hệ thống, phương pháp thống kê, phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp và phương pháp so sánh.
• Nguồn dữ liệu nghiên cứu:
  • Văn bản lập hiến: Các bản Hiến pháp Việt Nam năm 1946, 1959, 1980 và 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001).
  • Văn bản luật và bộ luật thực định: Bộ luật Dân sự 2005, Bộ luật Tố tụng hình sự 2003, Bộ luật Tố tụng dân sự 2005, Luật Tố tụng hành chính 2010, Luật Doanh nghiệp 2000, Luật Thương mại 2005, Luật Bảo hiểm y tế 2008, Luật Bảo hiểm xã hội 2006, Luật Người cao tuổi 2009, Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước 2009, Luật An toàn thực phẩm 2010, Luật Khiếu nại 2012, Luật Tố cáo 2012...
  • Điều ước quốc tế: Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền 1948 (UDHR) và hai Công ước Quốc tế về Nhân quyền năm 1966 (ICCPR và ICESCR).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề lí luận về quyền con người và vai trò của pháp luật trong việc bảo đảm quyền con người ở Việt Nam hiện nay

Chương này tập trung xác lập cơ sở khái niệm và hệ thống hóa 4 vai trò cơ bản của pháp luật trong việc bảo đảm quyền con người:

1. Pháp luật ghi nhận quyền con người: Pháp luật là phương tiện thể chế hóa, chuyển các quyền tự nhiên từ trạng thái tự nhiên sang trạng thái pháp định, biến quyền năng cá nhân thành ý chí chung của xã hội được Nhà nước bảo đảm thực thi. Tác giả rà soát và phân loại các quy định cụ thể của Hiến pháp 1992 và các luật chuyên ngành theo 5 nhóm quyền cơ bản.
2. Pháp luật quy định nghĩa vụ và trách nhiệm của Nhà nước, xã hội: Thiết lập nguyên tắc bình đẳng quyền - nghĩa vụ theo Điều 51 Hiến pháp 1992. Nhà nước mang hai tư cách: cơ quan công quyền quản lý xã hội và thiết chế bảo đảm quyền lợi hợp pháp của công dân. Pháp luật trở thành chuẩn mực kiểm soát quyền lực, ngăn ngừa hành vi lạm quyền từ phía công chức và cơ quan nhà nước.
3. Pháp luật quy định biện pháp xử lý vi phạm quyền con người: Xây dựng chế tài nghiêm minh và hoàn thiện hệ thống luật tố tụng (hình sự, dân sự, hành chính) để bảo vệ quyền bị xâm hại, tạo cơ chế tài phán độc lập và công bằng.
4. Pháp luật là phương tiện thực hiện cam kết quốc tế: Chuyển hóa các điều ước, công ước quốc tế về nhân quyền mà Việt Nam đã ký kết hoặc gia nhập vào hệ thống luật pháp quốc gia.

Lĩnh vực quyền	Quy định tại Hiến pháp năm 1992	Các văn bản luật chuyên ngành cụ thể hóa
Chính trị	Điều 7, 53, 54, 74 (Quyền bầu cử, ứng cử, bãi miễn, tham gia quản lý nhà nước, trưng cầu ý dân, khiếu nại, tố cáo)	Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội (1997, sửa đổi 2001, 2010); Luật Bầu cử đại biểu HĐND (2003, sửa đổi 2010); Luật Khiếu nại 2012; Luật Tố cáo 2012.
Dân sự	Điều 58, 60, 68, 69, 70, 71, 72, 73, 74 (Bất khả xâm phạm thân thể, chỗ ở, thư tín; tự do cư trú, đi lại; tự do ngôn luận, báo chí, tôn giáo; quyền sở hữu, thừa kế; quyền được bồi thường khi bị oan sai)	Bộ luật Dân sự 2005; Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi 2009); Luật Quốc tịch 2008; Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước 2009; Luật Xuất bản 2008.
Kinh tế	Điều 28, 55, 57, 58 (Quyền lao động, tự do kinh doanh, bảo hộ quyền sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất và vốn; bảo hộ quyền lợi người sản xuất và tiêu dùng)	Bộ luật Dân sự 2005; Luật Thương mại 2005; Luật Doanh nghiệp 2000; Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng 2006; Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2010; Luật An toàn thực phẩm 2010.
Văn hóa	Điều 60 (Quyền sáng tác văn học nghệ thuật, quyền phê bình, quyền phát minh sáng chế, hợp lý hóa sản xuất)	Luật Khoa học và Công nghệ 2000; Luật Giáo dục 2005; Luật Di sản văn hóa 2009; Luật Điện ảnh 2009.
Xã hội	Điều 56, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 67 (Bình đẳng giới; bảo hộ hôn nhân; bảo vệ sức khỏe, nghỉ ngơi, BHXH; bảo vệ chăm sóc trẻ em, thanh niên, người cao tuổi, người có công, người tàn tật)	Luật Bảo vệ sức khỏe nhân dân 1989; Luật Hôn nhân và Gia đình 2000; Luật Nhà ở 2005; Luật Phòng, chống HIV/AIDS 2006; Luật Thể dục, thể thao 2006; Luật BHXH 2006; Luật Phòng chống bệnh truyền nhiễm 2007; Luật BHYT 2008; Luật Hội Chữ thập đỏ 2008; Luật Người cao tuổi 2009; Luật Khám chữa bệnh 2009.

Chương 2: Thực trạng và giải pháp nâng cao vai trò của pháp luật trong việc bảo đảm quyền con người ở Việt Nam hiện nay

Chương 2 đánh giá thực trạng thực hiện vai trò của pháp luật và đề xuất các nhóm giải pháp đồng bộ:

1. Đánh giá thực trạng

• Thành tựu:
  • Quy định về quyền con người trong các bản Hiến pháp (1946, 1959, 1980, 1992) ngày càng mở rộng, tương thích với các chuẩn mực quốc tế trong Tuyên ngôn Nhân quyền 1948 và các Công ước Nhân quyền 1966.
  • Số lượng và chất lượng các văn bản luật chuyên ngành ngày càng tăng, quy định cụ thể hóa từng nhóm quyền.
  • Hệ thống pháp luật được xây dựng tương đối đồng bộ trên mọi phương diện của đời sống xã hội.
• Hạn chế chung: Tiến độ ban hành các luật về quyền tự do dân chủ về chính trị còn chậm; nhiều quy định hiến định chưa được luật hóa; văn bản luật mang tính luật khung cao, phụ thuộc nhiều vào văn bản dưới luật dẫn đến tình trạng văn bản hướng dẫn làm phức tạp hóa hoặc hạn chế quyền của công dân.
• Năm điểm hạn chế cụ thể trong Hiến pháp năm 1992:
  1. Phân tán cấu trúc: Quy định về quyền con người nằm rải rác ở nhiều chương (Chương I, II, III, V) thay vì tập trung trong một chương riêng.
  2. Chưa phân biệt chủ thể: Điều 50 đồng nhất quyền con người với quyền công dân, chưa phân định rõ quyền của mọi cá nhân trên lãnh thổ Việt Nam và quyền riêng của công dân Việt Nam.
  3. Thiếu nghĩa vụ bảo đảm tương ứng: Một số điều luật quy định quyền mang tính tuyên ngôn nhưng không quy định nghĩa vụ bảo đảm của Nhà nước (ví dụ Điều 53, 54, 57, 68, 69).
  4. Kỹ thuật ghi nhận gián tiếp: Khoảng 40 quyền được ghi nhận gián tiếp qua nghĩa vụ của Nhà nước hoặc qua định nghĩa khái niệm (ví dụ Điều 55, 56, 59, 64, 73), làm giảm tính dứt khoát và quyền uy.
  5. Ngôn ngữ dài dòng: Cách diễn đạt thiếu tính hàm súc, điển hình như Điều 63 quy định quyền bình đẳng nam nữ dài tới 178 từ với nhiều đoạn cắt rời.

2. Hệ thống giải pháp đề xuất

Nhóm giải pháp	Nội dung triển khai cụ thể theo khóa luận
Hoàn thiện kỹ thuật và nội dung Hiến pháp	- Tái cấu trúc: Gom tất cả các quy định thành Chương II riêng biệt mang tên "Quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân" (đứng sau Chương I - Chế độ chính trị), chia làm 3 mục (Mục 1: Nguyên tắc chung; Mục 2: Các quyền trong 5 lĩnh vực; Mục 3: Nghĩa vụ cơ bản). - Chuẩn hóa chủ thể: Dùng từ "Mọi người" cho quyền phổ quát (quyền sống, bất khả xâm phạm thân thể, kết hôn, đi lại...) và từ "Công dân" cho các quyền chính trị (bầu cử, ứng cử, quản lý nhà nước). - Bỏ cụm từ "theo quy định của pháp luật" ở các điều tự do cơ bản; ghi nhận trực tiếp theo công thức "Mọi người có quyền..." và "Công dân có quyền..." gắn với nghĩa vụ bảo đảm của Nhà nước. - Bổ sung các quyền mới: Quyền phản biện chính sách, quyền đình công, quyền tẩy chay hàng hóa gây ô nhiễm môi trường, quyền được sống trong môi trường văn hóa lành mạnh, quyền được sống trong môi trường thiên nhiên trong sạch, quyền của người đồng tính về bình đẳng xã hội.
Hoàn thiện hệ thống luật và văn bản dưới luật	Phân định rạch ròi phạm vi điều chỉnh giữa các bộ luật; nhanh chóng luật hóa các quyền hiến định; nâng cao tính chi tiết của luật nhằm hạn chế việc văn bản dưới luật ban hành tùy tiện gây cản trở quyền.
Tổ chức thực hiện và xã hội hóa pháp luật	Đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật; đổi mới nội dung giáo dục nhân quyền trong hệ thống nhà trường; xã hội hóa công tác thi hành pháp luật, huy động các tổ chức quần chúng và dư luận xã hội tham gia; khen thưởng kịp thời các điển hình tốt.
Bảo đảm 4 hình thức thực hiện pháp luật	Nâng cao chất lượng thực hiện pháp luật trên cả 4 hình thức: tuân thủ pháp luật (tự kiềm chế không vi phạm), chấp hành pháp luật (thực hiện nghĩa vụ tích cực), sử dụng pháp luật (thực hiện quyền được phép), áp dụng pháp luật (hoạt động có thẩm quyền của cơ quan nhà nước).
Tăng cường kiểm tra, giám sát và bảo vệ pháp luật	Kết hợp chặt chẽ 4 cơ chế kiểm tra: kiểm tra của Đảng, kiểm tra của Nhà nước, kiểm tra của các tổ chức xã hội và kiểm tra của nhân dân; nâng cao chất lượng giám sát của Quốc hội và HĐND các cấp; xử lý nghiêm minh các vi phạm quyền con người.

Kết quả và đóng góp

• Kết quả nghiên cứu chính:
  • Hệ thống hóa toàn diện các quy định về quyền con người trong hệ thống pháp luật Việt Nam theo 5 lĩnh vực: chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa và xã hội.
  • Phân tích và chỉ rõ 5 khiếm khuyết kỹ thuật lập hiến cụ thể trong Hiến pháp năm 1992, trong đó có việc chỉ ra khoảng 40 quyền hiến định đang được thể hiện dưới dạng gián tiếp hoặc định nghĩa khái niệm, và dẫn chứng cụ thể Điều 63 có dung lượng dài 178 từ làm giảm tính cô đọng của văn bản lập hiến.
• Hệ thống kiến nghị lập pháp:
  • Đề xuất mô hình cấu trúc 3 mục cho Chương II của Hiến pháp về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân.
  • Đề xuất bổ sung một danh mục các quyền mới phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế thị trường và bảo vệ môi trường, bao gồm quyền phản biện xã hội, quyền đình công, quyền tẩy chay sản phẩm gây ô nhiễm, quyền môi trường và quyền bình đẳng xã hội cho người đồng tính.
• Ý nghĩa lý luận và thực tiễn:
  • Đóng góp luận cứ khoa học cho quá trình xây dựng, sửa đổi Hiến pháp và hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật về quyền con người tại Việt Nam.
  • Cung cấp tài liệu tham khảo phục vụ nghiên cứu, biên soạn giáo trình, bài giảng môn học về nhân quyền và các chương trình phổ biến giáo dục pháp luật.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài: Khóa luận tập trung chủ yếu vào khía cạnh lập pháp và vai trò điều chỉnh của các quy phạm pháp luật thực định (dựa trên nền tảng Hiến pháp năm 1992 và các luật hiện hành tại thời điểm nghiên cứu), chưa thể khảo sát định lượng sâu về toàn bộ các yếu tố bảo đảm phi pháp lý khác (như điều kiện kinh tế, nguồn lực ngân sách thực thi chính sách an sinh xã hội).
• Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục theo dõi thực tiễn áp dụng pháp luật sau khi các quy định hiến định được sửa đổi; nghiên cứu chi tiết cơ chế bảo hiến và các thiết chế tài phán chuyên trách nhằm bảo vệ quyền con người khi xảy ra hành vi xâm phạm từ phía cơ quan công quyền.

Giá trị tham khảo

Tài liệu này hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên ngành Luật học: Đặc biệt là các chuyên ngành Lý luận và Lịch sử Nhà nước & Pháp luật, Luật Hiến pháp, Luật Hành chính và Luật Quốc tế khi làm tiểu luận, khóa luận, luận văn về quyền con người và kỹ thuật lập hiến.
• Cán bộ nghiên cứu và giảng dạy: Cung cấp khung phân tích 5 lĩnh vực quyền con người, bảng so sánh và hệ thống hóa điều luật phục vụ thiết kế bài giảng về quyền con người, quyền công dân.
• Nhà nghiên cứu chính sách và lập pháp: Tham khảo các kiến nghị cụ thể về kỹ thuật lập pháp, cách thức chuẩn hóa chủ thể quyền ("mọi người" so với "công dân") và việc bổ sung các quyền dân sự, kinh tế, môi trường mới.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận phân biệt khái niệm "quyền con người" và "quyền công dân" dựa trên những tiêu chí nào?
Tác giả phân biệt dựa trên chủ thể và phạm vi pháp lý: Quyền con người là các quyền tự nhiên, bẩm sinh mang tính phổ biến toàn cầu, thuộc về mọi cá nhân (bao gồm công dân, người nước ngoài, người không quốc tịch) được pháp luật quốc tế và quốc gia thừa nhận. Quyền công dân là phạm trù hẹp hơn, chỉ thuộc về những cá nhân có quốc tịch của một quốc gia cụ thể, gắn liền với mối quan hệ pháp lý hai chiều về quyền và nghĩa vụ đối với nhà nước đó.

2. Khóa luận chỉ ra những hạn chế lớn nào trong cách thiết kế chế định quyền con người của Hiến pháp 1992?
Khóa luận chỉ rõ 5 hạn chế: (1) Các điều khoản bị phân tán ở nhiều chương; (2) Điều 50 đồng nhất quyền con người với quyền công dân và chưa tách bạch rõ đối tượng áp dụng; (3) Nhiều điều quy định quyền nhưng thiếu quy định nghĩa vụ bảo đảm của Nhà nước; (4) Khoảng 40 quyền được ghi nhận một cách gián tiếp hoặc qua định nghĩa khái niệm; (5) Ngôn ngữ một số điều còn dài dòng, điển hình là Điều 63 dài tới 178 từ.

3. Khóa luận đề xuất cấu trúc chương về quyền con người trong Hiến pháp sửa đổi như thế nào?
Tác giả đề xuất gom toàn bộ các quy định vào một chương riêng là Chương II xếp sau Chương I (Chế độ chính trị), mang tên "Quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân", được cấu trúc thành 3 mục: Mục 1 quy định các nguyên tắc chung; Mục 2 ghi nhận các quyền cụ thể theo 5 lĩnh vực (chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội); Mục 3 quy định các nghĩa vụ cơ bản.

4. Những quyền mới nào được tác giả đề xuất bổ sung vào hệ thống pháp luật hiến định?
Tác giả đề xuất bổ sung: quyền phản biện chính sách và pháp luật của Nhà nước; quyền đình công; quyền tẩy chay hàng hóa của cơ sở sản xuất gây ô nhiễm, suy thoái môi trường; quyền được sống trong môi trường văn hóa lành mạnh; quyền được sống trong môi trường thiên nhiên trong sạch; và quyền của người đồng tính được hưởng sự bình đẳng xã hội.

5. Để bảo vệ pháp luật về quyền con người, khóa luận đề xuất kết hợp những hình thức kiểm tra nào?
Khóa luận đề xuất kết hợp chặt chẽ 4 hình thức kiểm tra: kiểm tra của Đảng, kiểm tra của Nhà nước, kiểm tra của các tổ chức xã hội và kiểm tra của nhân dân; đồng thời tăng cường chất lượng giám sát tối cao của Quốc hội và giám sát của Hội đồng nhân dân các cấp.

Kết luận

Khóa luận đã làm rõ cơ sở lý luận và vai trò của pháp luật với tư cách là công cụ ghi nhận, thực hiện, bảo vệ quyền con người và thực thi các cam kết quốc tế tại Việt Nam. Công trình đã khái quát toàn diện thực trạng thể chế hóa quyền con người trên 5 lĩnh vực, đồng thời phát hiện những bất cập cụ thể trong kỹ thuật lập pháp của Hiến pháp năm 1992. Hệ thống giải pháp của tác giả mang tính đồng bộ từ hoàn thiện cấu trúc hiến định, phân định chủ thể quyền, bổ sung các quyền mới cho đến đổi mới cơ chế thực thi và giám sát 4 bên. Đây là tài liệu khoa học có giá trị tham khảo thiết thực cho công tác nghiên cứu, đào tạo và hoàn thiện pháp luật về quyền con người ở nước ta.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ QUYỀN CON NGƯỜI VÀ VAI TRÒ CỦA PHÁP LUẬT TRONG VIỆC BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 1. Khái niệm “quyền con người” và “vai trò của pháp luật trong việc bảo đảm quyền con người” 1. Khái niệm “quyền con người” Trong lịch sử phát triển của loài người, quyền con người (nhân quyền) và quyền công dân (dân quyền) là những vấn đề có lịch sử lâu đời về phương diện thực tiễn cũng 10 như lý luận. Vấn đề đó luôn là mối quan tâm hàng đầu của nhân loại ở mỗi thời kì phát triển.

Mỗi bước phát triển của xã hội loài người đều tất yếu gắn với việc mở rộng các quyền con người và quyền công dân và đó là thành quả của đấu tranh giai cấp, cách mạng xã hội, phản ánh quá trình nhân loại tự giải phóng mình. Nhiều nhà nghiên cứu về nhân quyền trên thế giới và Việt Nam đều thừa nhận quan niệm của giáo sư Jacques Mourgon (giáo sư trường đại học Khoa học xã hội Toulouse, Pháp) về nhân quyền là quan niệm chứa đựng nhiều yếu tố hợp lí và phù hợp với những tiêu chí chung của nhân loại. Theo ông, quyền con người được hiểu là những đặc quyền tự nhiên vốn có của con người:“Đó là những khả năng hành động một cách có ý thức, tránh, từ chối hoặc yêu cầu, giành lấy những cái gì đó, nhất là nhu cầu tự bảo vệ” [9; tr 44] Quyền con người là khả năng thực hiện những đặc quyền tự nhiên và khách quan của con người với tư cách là con người và với tư cách là thành viên của xã hội được bảo đảm bằng hệ thống chính sách, pháp luật quốc gia và các thỏa thuận pháp lí quốc tế về các giá trị của con người trong các quan hệ vật chất, văn hóa, tinh thần, các nhu cầu về tự do và phát triển. Điều này có nghĩa là có mối quan hệ giữa quan niệm của thuyết pháp luật tự nhiên về quyền con người với quan niệm quyền con người gắn với các thiết chế quyền lực ( Nhà nước và pháp luật).

Một mặt, con người sinh ra đã có các quyền tự nhiên bẩm sinh, vốn có của mình rồi chứ không cần đợi đến khi có pháp luật và pháp luật ghi nhận thì chúng mới hình thành. Mặt khác, pháp luật của Nhà nước chỉ ghi nhận và bảo đảm quyền con người chứ không quy định quyền con người. Điều đó xuất phát từ tính chất phức tạp của sự thống nhất lợi ích mỗi cá nhân con người với lợi ích chung của cộng đồng xã hội. Học thuyết Mác – Lênin là một chỉnh thể thống nhất mà ở đó thể hiện toàn bộ những tư tưởng nhân văn chân chính nhất của loài người, là sự kế thừa một cách biện chứng những giá trị tinh hoa của nhân loại, Mác đã xuất phát từ con người là một thực thể thống nhất “sinh vật – xã hội”, do đó quyền con người là sự thống nhất biện chứng giữa “quyền tự nhiên” ( như một đặc quyền vốn có và chỉ con người mới có) và “quyền xã hội”- sự thiết định của các quy chế pháp lí nhằm điều chỉnh các mối quan hệ xã hội.

Cơ sở thống nhất giữa hai yếu tố đó, chúng ta có thể tìm thấy trong lý luận của Mác về 10 quyền con người, quyền con người là sản phẩm cao nhất của tiến trình vận động của lịch sử “một mặt là sản phẩm của những điều kiện xung quanh trong một cuộc đời” [39; tr 30] và do đó lại chính là “xã hội sản xuất ra con người” [38; tr 149] vì vậy bản thân con người là sự thống nhất giữa mặt tự nhiên và mặt xã hội.