Bài Tập Tiếng Việt 5 - Tuần 1: Tìm Từ Đồng Nghĩa và Miêu Tả Cảnh Sáng

Tài liệu nghiên cứu Tieng viet 5 hki, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về ., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Trường học: Trường Tiểu Học
• Chuyên ngành: Tiếng Việt
• Đề tài: Bài Tập Tiếng Việt 5 - Tuần 1: Từ Đồng Nghĩa và Miêu Tả Cảnh Sáng
• Loại tài liệu: bài tập
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. PHIẾU BÀI TẬP TUẦN 1 – MÔN TIẾNG VIỆT ( Cơ bản)
• 1.1. Bài 1: Tìm và gạch chân dƣới các từ đồng nghĩa có trong các câu văn sau
• 1.2. Bài 2: Khoanh tròn từ thích hợp nhất trong ngoặc đơn để hoàn chỉnh từng câu sau
• 1.3. Bài 3: Xác định trạng ngữ, chủ ngữ, vị ngữ có trong các câu văn sau
• 1.4. Bài 4: Tìm 3 từ đồng nghĩa với mỗi từ sau
• 1.5. Bài 5: Em hãy tìm và ghi lại những hình ảnh miêu tả cảnh quang cảnh buổi sáng trong vƣờn cây (hay công viên, trên đƣờng phố…) trong đó có các từ ngữ chỉ màu sắc khác nhau
• 2. PHIẾU BÀI TẬP TUẦN 1 – MÔN TIẾNG VIỆT ( NÂNG CAO)
• 2.1. Bài 1: Tìm và ghi lại các từ đồng nghĩa
• 2.2. Bài 2: Chọn từ ngữ thích hợp nhất để điền vào từng vị trí trong đoạn văn miêu tả
• 2.3. Bài 3: Xếp các từ sau thành từng nhóm từ đồng nghĩa và nêu nghĩa chung của các từ đồng nghĩa đó
• 2.4. Bài 4: Thay thế từ in đậm trong câu văn bằng một từ láy để câu văn có hình ảnh hơn
• 2.5. Bài 5: Viết đoạn văn miêu tả cảnh quang cảnh buổi sáng trong vƣờn cây (hay công viên, trên đƣờng phố…) trong đó có ít nhất một cặp từ đồng nghĩa chỉ màu sắc
• 3. BÀI TẬP CUỐI TUẦN TIẾNG VIỆT 5- TUẦN 2 ( Cơ bản)
• 3.1. Bài 1: Gạch chân dƣới 1 từ không thuộc nhóm từ đồng nghĩa với các từ còn lại
• 3.2. Bài 2: Chọn từ đồng nghĩa thích hợp vào chỗ chấm
• 3.3. Bài 3: Sắp xếp các ý thành dàn ý bài văn tả cảnh buổi sáng trong công viên và cảnh buổi sáng trên cánh đồng
• 3.4. Bài 4: Viết đoạn văn miêu tả cảnh buổi sáng trên cánh đồng hoặc trong công viên
• 4. ĐỀ 2 ( Nâng cao)
• 4.1. Bài 1: Tìm các từ đồng nghĩa với từ trắng và ghi vào chỗ chấm trong đoạn thơ
• 4.2. Bài 2: Đọc đoạn văn và gạch chân dƣới các từ đồng nghĩa có trong đoạn văn
• 4.3. Bài 3: Ghi lại 5 câu thành ngữ nói về vẻ đẹp của quê hƣơng, đất nƣớc và đặt 3 câu với các thành ngữ đã tìm đƣợc
• 4.4. Bài 4: Lập dàn ý tả cảnh buổi sáng trong công viên hoặc buổi sáng trên cánh đồng
• 5. ĐÁP ÁN TUẦN 1 ( CƠ BẢN)
• 5.1. Bài 1: Tìm và gạch chân dƣới các từ đồng nghĩa có trong các câu văn sau
• 5.2. Bài 2: Khoanh tròn từ thích hợp nhất trong ngoặc đơn để hoàn chỉnh từng câu
• 5.3. Bài 3: Xác định trạng ngữ, chủ ngữ, vị ngữ có trong các câu văn
• 5.4. Bài 4: Tìm 3 từ đồng nghĩa với mỗi từ sau
• 5.5. Bài 5: Tìm và ghi lại những hình ảnh miêu tả cảnh quang cảnh buổi sáng trong vƣờn cây
• 6. ĐÁP ÁN TUẦN 1 ( NÂNG CAO)
• 6.1. Bài 1: Xanh – ngọc bích – lục
• 6.2. Bài 2: Chọn từ ngữ thích hợp nhất để điền vào từng vị trí trong đoạn văn miêu tả
• 6.3. Bài 3: Nhóm các từ đồng nghĩa và nêu nghĩa chung
• 6.4. Bài 4: Thay thế từ in đậm trong câu văn bằng một từ láy
• 6.5. Bài 5: Viết đoạn văn miêu tả cảnh quang cảnh buổi sáng trong vƣờn cây
• 7. ĐÁP ÁN ĐỀ 1 ( CƠ BẢN)
• 7.1. Bài 1: Gạch chân dƣới 1 từ không thuộc nhóm từ đồng nghĩa với các từ còn lại
• 7.2. Bài 2: Chọn từ đồng nghĩa thích hợp vào chỗ chấm
• 7.3. Bài 3: Tả cảnh công viên và tả cảnh cánh đồng
• 7.4. Bài 4: Viết đoạn văn miêu tả cảnh buổi sáng trên cánh đồng hoặc trong công viên
• 8. ĐỀ 2 ( Nâng cao)
• 8.1. Bài 1: Tìm các từ đồng nghĩa với từ trắng và ghi vào chỗ chấm trong đoạn thơ
• 8.2. Bài 2: Đọc đoạn văn và gạch chân dƣới các từ đồng nghĩa có trong đoạn văn
• 8.3. Bài 3: Ghi lại 5 câu thành ngữ nói về vẻ đẹp của quê hƣơng, đất nƣớc và đặt 3 câu với các thành ngữ đã tìm đƣợc
• 8.4. Bài 4: Lập dàn ý tả cảnh buổi sáng trong công viên hoặc buổi sáng trên cánh đồng
• 9. ĐÁP ÁN TUẦN 2 ( CƠ BẢN)
• 9.1. Bài 1: Gạch chân dƣới 1 từ không thuộc nhóm từ đồng nghĩa với các từ còn lại
• 9.2. Bài 2: Chọn từ đồng nghĩa thích hợp vào chỗ chấm
• 9.3. Bài 3: Tả cảnh công viên và tả cảnh cánh đồng
• 9.4. Bài 4: Viết đoạn văn miêu tả cảnh buổi sáng trên cánh đồng hoặc trong công viên
• 10. ĐỀ 2 ( Nâng cao)
• 10.1. Bài 1: Tìm các từ đồng nghĩa với từ trắng và ghi vào chỗ chấm trong đoạn thơ
• 10.2. Bài 2: Đọc đoạn văn và gạch chân dƣới các từ đồng nghĩa có trong đoạn văn
• 10.3. Bài 3: Ghi lại 5 câu thành ngữ nói về vẻ đẹp của quê hƣơng, đất nƣớc và đặt 3 câu với các thành ngữ đã tìm đƣợc
• 10.4. Bài 4: Lập dàn ý tả cảnh buổi sáng trong công viên hoặc buổi sáng trên cánh đồng

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bài Tập Tiếng Việt 5 Tuần 1

Bài tập tiếng Việt 5 - Tuần 1 tập trung vào việc phát triển kỹ năng ngôn ngữ thông qua việc tìm hiểu về từ đồng nghĩa và miêu tả cảnh sáng. Đây là những chủ đề quan trọng giúp học sinh nâng cao khả năng sử dụng từ ngữ và phát triển tư duy sáng tạo trong việc viết văn.

1.1. Ý Nghĩa Của Từ Đồng Nghĩa Trong Tiếng Việt

Từ đồng nghĩa giúp làm phong phú thêm ngôn ngữ, tạo ra sự đa dạng trong cách diễn đạt. Việc sử dụng từ đồng nghĩa không chỉ làm cho câu văn trở nên sinh động mà còn giúp người viết thể hiện ý tưởng một cách rõ ràng hơn.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Miêu Tả Cảnh Sáng

Miêu tả cảnh sáng là một kỹ năng quan trọng trong việc viết văn. Nó giúp học sinh phát triển khả năng quan sát và cảm nhận vẻ đẹp của thiên nhiên, từ đó tạo ra những đoạn văn sinh động và hấp dẫn.

II. Thách Thức Trong Việc Sử Dụng Từ Đồng Nghĩa

Mặc dù việc sử dụng từ đồng nghĩa mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng có những thách thức mà học sinh phải đối mặt. Việc chọn lựa từ đồng nghĩa phù hợp với ngữ cảnh là rất quan trọng để tránh gây hiểu lầm.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Chọn Từ Đồng Nghĩa

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc phân biệt các từ đồng nghĩa có sắc thái nghĩa khác nhau. Điều này có thể dẫn đến việc sử dụng từ không chính xác trong văn viết.

2.2. Ảnh Hưởng Của Ngữ Cảnh Đến Việc Sử Dụng Từ

Ngữ cảnh là yếu tố quyết định trong việc lựa chọn từ đồng nghĩa. Học sinh cần phải hiểu rõ ngữ cảnh để có thể sử dụng từ một cách chính xác và hiệu quả.

III. Phương Pháp Học Từ Đồng Nghĩa Hiệu Quả

Để học tốt về từ đồng nghĩa, học sinh cần áp dụng một số phương pháp học tập hiệu quả. Những phương pháp này không chỉ giúp ghi nhớ từ mà còn nâng cao khả năng sử dụng từ trong văn viết.

3.1. Sử Dụng Flashcards Để Ghi Nhớ Từ

Flashcards là một công cụ hữu ích giúp học sinh ghi nhớ từ đồng nghĩa một cách nhanh chóng và hiệu quả. Việc lặp lại thường xuyên sẽ giúp củng cố kiến thức.

3.2. Thực Hành Viết Văn Với Từ Đồng Nghĩa

Việc thực hành viết văn sử dụng từ đồng nghĩa sẽ giúp học sinh làm quen với cách sử dụng từ trong ngữ cảnh thực tế. Điều này không chỉ nâng cao kỹ năng viết mà còn giúp phát triển tư duy sáng tạo.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Từ Đồng Nghĩa

Việc hiểu và sử dụng từ đồng nghĩa có thể mang lại nhiều lợi ích trong cuộc sống hàng ngày. Nó không chỉ giúp giao tiếp hiệu quả hơn mà còn làm phong phú thêm vốn từ vựng.

4.1. Giao Tiếp Hàng Ngày

Sử dụng từ đồng nghĩa trong giao tiếp hàng ngày giúp người nói thể hiện ý kiến một cách rõ ràng và sinh động hơn. Điều này tạo ra sự kết nối tốt hơn giữa người nói và người nghe.

4.2. Viết Văn Học Tập

Trong các bài văn học tập, việc sử dụng từ đồng nghĩa giúp học sinh thể hiện ý tưởng một cách phong phú và đa dạng. Điều này không chỉ giúp bài viết trở nên hấp dẫn mà còn thể hiện sự sáng tạo của người viết.

V. Kết Luận Về Từ Đồng Nghĩa Và Miêu Tả Cảnh Sáng

Từ đồng nghĩa và miêu tả cảnh sáng là hai chủ đề quan trọng trong chương trình học tiếng Việt lớp 5. Việc nắm vững kiến thức về hai chủ đề này sẽ giúp học sinh phát triển toàn diện kỹ năng ngôn ngữ.

5.1. Tương Lai Của Việc Học Từ Đồng Nghĩa

Việc học từ đồng nghĩa sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển ngôn ngữ của học sinh. Điều này không chỉ giúp nâng cao khả năng giao tiếp mà còn tạo nền tảng vững chắc cho việc học tập sau này.

5.2. Khuyến Khích Sáng Tạo Trong Viết Văn

Khuyến khích học sinh sáng tạo trong việc viết văn miêu tả cảnh sáng sẽ giúp phát triển tư duy và khả năng quan sát. Điều này sẽ tạo ra những tác phẩm văn học phong phú và đa dạng.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu Hệ thống Phiếu bài tập và Hướng dẫn thực hành Tiếng Việt 5 (Tuần 1 – Tuần 7) là học liệu bổ trợ chuyên sâu về phân môn Luyện từ và câu, Đọc hiểu và Tập làm văn trong chương trình Tiếng Việt lớp 5 cấp Tiểu học. Trong cấu trúc đào tạo ngành Sư phạm Giáo dục Tiểu học và khối kiến thức phương pháp dạy học tiếng mẹ đẻ, tài liệu đóng vai trò là hệ thống ngữ liệu thực nghiệm chuẩn mực nhằm minh họa tiến trình phát triển năng lực ngôn ngữ cho học sinh giai đoạn cuối cấp tiểu học.

Mục tiêu học tập của tài liệu tập trung vào ba chuẩn đầu ra cơ bản:

1. Nhận diện, phân loại và sử dụng chính xác các hiện tượng từ vựng học tiếng Việt bao gồm từ đồng nghĩa, từ trái nghĩa, từ đồng âm và từ nhiều nghĩa (nghĩa gốc và nghĩa chuyển).
2. Phân tích cấu trúc cú pháp câu (xác định trạng ngữ, chủ ngữ, vị ngữ), công dụng của dấu câu (dấu hai chấm) và trường nghĩa từ vựng (từ Hán - Việt, từ ngữ theo chủ đề nghề nghiệp).
3. Rèn luyện kỹ năng đọc hiểu văn bản văn học, kỹ năng lập dàn ý và xây dựng đoạn văn, bài văn miêu tả cảnh sắc thiên nhiên, sinh hoạt xã hội.

Tài liệu tiếp cận dạy học ngôn ngữ theo nguyên tắc tích hợp: tích hợp giữa lý thuyết từ vị học với cảm thụ văn học và kỹ năng tạo lập văn bản. Cấu trúc học liệu được phân định thành hai cấp độ tường minh trong từng tuần: hệ thống bài tập Cơ bản (nhằm củng cố nhận thức quy tắc) và Nâng cao (nhằm phát triển tư duy ngữ nghĩa, phong cách học), đi kèm hệ thống đáp án chi tiết phục vụ kiểm tra đánh giá.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

HỆ THỐNG KIẾN THỨC NGÔN NGỮ HỌC TIẾNG VIỆT 5 (TUẦN 1 - 7)

Các chương/chủ đề chính

• Chủ đề Tuần 1: Khảo sát từ đồng nghĩa và cú pháp câu đơn mở rộng Tập trung vào việc nhận diện từ đồng nghĩa trong văn cảnh miêu tả không gian (mênh mông, bát ngát, bao la, thênh thang); phân loại từ đồng nghĩa chỉ người (học sinh - học trò - sinh viên, giáo viên - thầy giáo - cô giáo - giảng viên); phân tích ngữ đoạn của tác giả Nguyễn Đình Thi (hồi sinh, sinh sôi, cựa mình, xòe nở, rung động). Phân định ranh giới ngữ pháp Trạng ngữ (TN) – Chủ ngữ (CN) – Vị ngữ (VN).
• Chủ đề Tuần 2: Phân hóa sắc thái biểu cảm của từ đồng nghĩa và cấu trúc đoạn văn tả cảnh Phân loại nhóm từ đồng nghĩa chỉ màu sắc (xanh, đỏ, trắng, đen) và sàng lọc từ mang nghĩa chuyển hoặc thành ngữ (xanh mắt, số đỏ, trắng tay, đen đủi). Phân biệt sắc thái của nhóm động từ trao tặng (cho, biếu, tặng, ban, trao, hiến, dâng, truy tặng). Lập dàn ý so sánh giữa cảnh công viên và cánh đồng lúa chín.
• Chủ đề Tuần 3: Đọc hiểu văn bản nghệ thuật và mở rộng vốn từ phân loại nhân sự Khai thác văn bản Cái ao làng; phân tích hệ thống đại từ và danh từ thay thế chỉ Chủ tịch Hồ Chí Minh (Bác, Người, Ông Cụ) và anh bộ đội (anh giải phóng quân, chàng trai chân đất, Thạch Sanh thế kỉ hai mươi). Mở rộng trường từ vựng nghề nghiệp dựa trên các hình vị cấu tạo từ (thợ, viên, nhà, sĩ, sư).
• Chủ đề Tuần 4: Bản chất quan hệ trái nghĩa và chức năng dấu hai chấm Khai thác văn bản Biển đẹp của tác giả Vũ Tú Nam; xác lập các cặp từ trái nghĩa trong thành ngữ, tục ngữ (đoàn kết - chia rẽ, sống - chết, vinh - nhục); phân tích hiện tượng trái nghĩa của các từ đa nghĩa (quả già >< quả non, người già >< người trẻ; củi tươi >< củi khô, khuôn mặt tươi >< khuôn mặt buồn). Xác định công dụng của dấu hai chấm dùng để liệt kê và giải thích.
• Chủ đề Tuần 5: Phân tích cấu trúc trường nghĩa từ vựng và hiện tượng đồng âm Phân tích hệ thống từ chứa tiếng "hòa" (nhóm mang nét nghĩa yên ổn: hòa bình, hòa giải, hòa thuận; nhóm mang nét nghĩa trộn lẫn: hòa lẫn, hòa mình, hòa tan, hòa tấu). Khảo sát hiện tượng từ đồng âm qua các nhóm từ: đồng, bàn, cất, đậu, bò, chỉ, giá, đánh. Đọc hiểu văn bản thơ Về thăm mẹ của nhà thơ Đinh Nam Khương.
• Chủ đề Tuần 6: Giải mã tính đa nghĩa ngữ cảnh, nghệ thuật chơi chữ và từ Hán - Việt Khai thác văn bản Hai mẹ con của Nguyễn Thị Hoan; khảo sát hiện tượng đồng âm tạo nên tính nước đôi trong cú pháp tiếng Việt (Bún chả ngon, Đem cá về kho); phân tích các yếu tố Hán - Việt "hữu" (bạn bè) và "hợp" (gộp lại) trong các từ phức (chiến hữu, hữu ái, hợp doanh, hợp tác).
• Chủ đề Tuần 7: Hệ thống hóa bản chất từ nhiều nghĩa (Nghĩa gốc và Nghĩa chuyển) Xác định ranh giới ngữ nghĩa giữa nghĩa gốc và nghĩa chuyển thông qua các danh từ chỉ bộ phận cơ thể người/động vật (lưỡi, mũi, đầu, tai, lưng) và các động từ hành động (đóng, ăn, đánh). Ứng dụng thi liệu bài thơ Dòng sông mặc áo của tác giả Nguyễn Trọng Tạo để xây dựng đoạn văn miêu tả sự chuyển đổi màu sắc dòng sông theo thời gian.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Tài liệu cung cấp nền tảng từ vị học thực hành thông qua bốn trục khái niệm:

$$\text{Hệ thống Từ vựng} = \begin{cases} \text{Quan hệ tương đồng:} & \text{Từ đồng nghĩa hoàn toàn / không hoàn toàn} \ \text{Quan hệ đối lập:} & \text{Từ trái nghĩa (đơn nghĩa / đa nghĩa)} \ \text{Quan hệ vỏ ngữ âm:} & \text{Từ đồng âm (ngẫu nhiên về ngữ âm, khác biệt về ngữ nghĩa)} \ \text{Quan hệ biến đổi nghĩa:} & \text{Từ nhiều nghĩa (liên kết qua cơ chế ẩn dụ / hoán dụ)} \end{cases}$$

Cơ sở phân loại từ vựng trong tài liệu gắn liền với:

• Cơ chế cấu tạo nghĩa: Phân biệt từ gốc với các nét nghĩa phái sinh chuyển đổi theo phương thức ẩn dụ (như cửa sông, mũi đất, đầu súng, ăn xăng, đánh giày).
• Cơ chế ngữ dụng và sắc thái văn hóa: Chuẩn hóa cách lựa chọn từ ngữ phù hợp với đối tượng giao tiếp, đặc biệt là nhóm động từ trao nhận (truy tặng danh hiệu liệt sĩ cho Võ Thị Sáu; hiến đồn điền cho Nhà nước; biếu gói trà cho người lớn tuổi).
• Cấu trúc cú pháp chuẩn tắc: Xác lập trật tự cú pháp tiếng Việt gồm thành phần phụ (Trạng ngữ chỉ thời gian/không gian) và thành phần nòng cốt (Chủ ngữ - Vị ngữ).

Kỹ năng phát triển

1. Kỹ năng phân tích ngữ nghĩa (Semantic Analysis): Phân tách nét nghĩa của các từ đồng nghĩa để lựa chọn từ ngữ đắc địa trong văn cảnh miêu tả (chẳng hạn phân biệt trắng xóa, trắng phau, trắng bệch, trắng hồng, trắng muốt, trắng nõn, trắng ngần).
2. Kỹ năng giải mã văn bản (Reading Comprehension): Phân tích chi tiết nghệ thuật, hình ảnh thơ, rút ra thông điệp tư tưởng và thái độ nhân văn trong các tác phẩm văn học hiện thực và trữ tình của Đinh Nam Khương, Vũ Tú Nam, Nguyễn Đình Thi.
3. Kỹ năng tạo lập văn bản (Text Production): Xây dựng bố cục 3 phần (Mở bài, Thân bài, Kết bài), liên kết câu bằng từ đồng nghĩa, chuyển dịch hệ thống dàn ý phân tích thành các đoạn văn miêu tả không gian (vườn cây, cánh đồng, công viên, cơn mưa, trường học, dòng sông quê hương).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tài liệu áp dụng mô hình sư phạm phân hóa và kiến tạo ngữ liệu:

TIẾN TRÌNH SƯ PHẠM ĐƯỢC THIẾT KẾ TRONG TÀI LIỆU
[Nhận diện ngữ liệu mẫu] ➔ [Phân tích & Phân loại ngữ nghĩa] ➔ [Thực hành bài tập cơ bản] ➔ [Mở rộng bài tập nâng cao] ➔ [Tạo lập văn bản ứng dụng]

• Phương pháp phân hóa đối tượng: Cấu trúc mỗi tuần gồm 2 đề kiểm tra (Đề 1 - Cơ bản và Đề 2 - Nâng cao) với thời lượng chuẩn hóa 60 phút/đề. Đề Cơ bản tập trung vào mức độ nhận biết và thông hiểu (gạch chân, khoanh tròn từ đúng, điền từ vào chỗ trống). Đề Nâng cao tập trung vào mức độ vận dụng và vận dụng cao (phân nhóm trường nghĩa, giải nghĩa từ Hán - Việt, giải mã câu nước đôi, viết đoạn văn tích hợp biện pháp tu từ).
• Phương pháp quy nạp ngữ cảnh: Khái niệm ngôn ngữ học không được đưa ra dưới dạng định nghĩa trừu tượng mà được rút ra từ các đoạn trích văn học cụ thể của các tác giả Nguyễn Đình Thi, Nguyễn Trọng Tạo, Nguyễn Thị Châu Giang, Vũ Tú Nam. Người học tự rút ra quy luật kết hợp từ thông qua việc sửa lỗi, điền khuyết và thay thế từ láy (long lanh, vằng vặc, lấp lánh).
• Phương pháp đánh giá và tự kiểm tra: Tài liệu tích hợp hệ thống bảng đáp án đối sánh trực tiếp ở cuối mỗi tuần học. Bảng đáp án không chỉ cung cấp kết quả chọn lựa mà còn tường giải chi tiết ranh giới thành phần câu và cung cấp các đoạn văn mẫu định hướng chấm bài tập làm văn.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Tài liệu phản ánh sự đổi mới phương pháp biên soạn học liệu thực hành Tiếng Việt Tiểu học với các đặc tính cấu trúc cụ thể:

• Tính chuẩn mực của hệ thống ngữ liệu trích dẫn: Toàn bộ hệ thống bài tập đọc hiểu và bài tập từ vị học sử dụng ngữ liệu văn học thực tế. Việc tích hợp trích đoạn Biển đẹp của Vũ Tú Nam, thơ Đinh Nam Khương, thơ Nguyễn Trọng Tạo giúp người học tiếp cận trực tiếp cấu trúc thẩm mỹ của ngôn ngữ văn học đích thực.
• Xử lý triệt để hiện tượng giao thoa ngôn ngữ: Tài liệu thiết kế hệ thống bài tập giải quyết hiện tượng dễ nhầm lẫn nhất trong từ vị học tiếng Việt: phân định giữa Từ đồng âm (cùng vỏ âm thanh, không chung nét nghĩa) và Từ nhiều nghĩa (các nghĩa phái sinh phát triển từ một nét nghĩa gốc). Ví dụ: phân tích sự biến đổi của từ đánh trong 12 ngữ cảnh khác nhau (đánh đàn, đánh trống, đánh cá, đánh trứng, đánh giày, đánh đòn...).
• Tính liên thông giữa Ngữ pháp và Phong cách học: Các bài tập xác định cấu trúc câu và nhận diện thành phần cú pháp được đặt trong mối quan hệ hữu cơ với bài tập làm văn, yêu cầu học sinh ứng dụng trực tiếp các từ đồng nghĩa chỉ màu sắc và hình thái vào bài văn miêu tả cảnh sắc tự nhiên.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Tài liệu được thiết kế nhằm phục vụ các nhóm đối tượng chuyên môn cụ thể:

• Sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học, Sư phạm Ngữ văn: Sử dụng làm tài liệu tham khảo nghiệp vụ để nghiên cứu phương pháp thiết kế phiếu bài tập, xây dựng ma trận đề kiểm tra đánh giá năng lực ngôn ngữ học sinh tiểu học.
• Giáo viên tiểu học và Chuyên viên phụ trách môn Tiếng Việt: Sử dụng làm ngân hàng đề kiểm tra định kỳ, hệ thống phiếu bài tập phân hóa theo tuần, phục vụ bồi dưỡng học sinh năng khiếu và củng cố kiến thức cho học sinh đại trà.
• Học sinh lớp 5 và người tự học nâng cao năng lực tiếng Việt: Sử dụng làm tài liệu tự luyện tập, tự đánh giá năng lực ngôn ngữ theo tiến trình từng tuần với sự trợ giúp của hệ thống đáp án chi tiết.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tài liệu này phù hợp nhất với giai đoạn nào trong chương trình đào tạo?

Tài liệu được thiết kế tương thích với tiến trình 7 tuần đầu tiên của chương trình Tiếng Việt lớp 5 (học kỳ I), tập trung vào mảng kiến thức nền tảng: từ vựng học (từ đồng nghĩa, trái nghĩa, đồng âm, nhiều nghĩa) và kiểu bài tập làm văn miêu tả cảnh vật thiên nhiên, sinh hoạt.

2. Người học cần kiến thức nền tảng nào trước khi sử dụng tài liệu?

Người học cần nắm vững kiến thức ngữ âm học tiếng Việt cơ bản, các từ loại cơ bản (danh từ, động từ, tính từ) đã học ở các lớp dưới, và khả năng đọc hiểu văn bản tự sự, miêu tả ở mức độ cơ bản.

3. Tiêu chí phân biệt giữa từ đồng âm và từ nhiều nghĩa được triển khai như thế nào trong tài liệu?

Tài liệu làm rõ tiêu chí: Từ đồng nghĩa/nhiều nghĩa có mối liên hệ nội hàm về mặt ngữ nghĩa thông qua cơ chế chuyển nghĩa (như lưng bát, lưng đèo, đau lưng đều có nét nghĩa chỉ vị trí hoặc lượng tương đương), trong khi từ đồng âm là sự trùng hợp ngẫu nhiên về vỏ ngữ âm giữa các từ hoàn toàn xa lạ về nghĩa (như đậu tương, chim đậu, thi đậu).

4. Hệ thống bài tập có hỗ trợ phương pháp tự học và tự kiểm tra không?

Có. Mỗi tuần học đều bao gồm hệ thống đáp án chi tiết cho cả hai đề Cơ bản và Nâng cao, bao gồm cả cấu trúc phân tích thành phần câu và bài viết mẫu cho phân môn Tập làm văn.

5. Tài liệu tích hợp các thể loại văn bản đọc hiểu nào?

Tài liệu tích hợp văn bản văn xuôi nghệ thuật (Cái ao làng, Biển đẹp của Vũ Tú Nam), truyện ngắn giáo dục đạo đức (Hai mẹ con của Nguyễn Thị Hoan) và các tác phẩm thơ trữ tình, hiện thực (Về thăm mẹ của Đinh Nam Khương, Dòng sông mặc áo của Nguyễn Trọng Tạo).

---

Kết luận

Tài liệu Hệ thống Phiếu bài tập Tiếng Việt 5 (Tuần 1 – Tuần 7) cung cấp một cấu trúc ngữ liệu thực hành tường minh, khoa học và mang tính sư phạm cao. Với lộ trình phát triển logic từ nhận diện hiện tượng ngôn ngữ học (từ đồng nghĩa, trái nghĩa, đồng âm, nhiều nghĩa) đến phân tích cú pháp và ứng dụng tạo lập văn bản miêu tả, học liệu là nguồn tham khảo chuyên môn giá trị trong đào tạo sư phạm tiểu học và giảng dạy thực hành tiếng Việt. Người sử dụng nên khai thác tài liệu theo tuần tự từng tuần, kết hợp chặt chẽ giữa việc thực hiện bài tập và đối sánh với hệ thống đáp án phân tích ngôn ngữ học kèm theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Họ và tên: …………………………………………. PHIẾU BÀI TẬP TUẦN 1 – MÔN TIẾNG VIỆT ( Cơ bản) Điểm (Thời gian làm bài 60 phút ) Bài 1: Tìm và gạch chân dƣới các từ đồng nghĩa có trong các câu văn sau: a) Mặt biển trải rộng mênh mông, không biết đâu là bờ. b) Cánh đồng bát ngát, thẳng cánh cò bay. c) Bầu trời bao la khoác áo màu xanh mát.

d) Con đƣờng buổi sáng sớm rộng thênh thang. Bài 2 :Khoanh tròn từ thích hợp nhất trong ngoặc đơn để hoàn chỉnh từng câu sau : a) Mặt trăng tròn vành vạnh từ từ (nhô, mọc, ngoi) lên sau lũy tre làng b) Ánh nắng ban mai trải xuống cánh đồng lúa (vàng hoe, vàng óng, vàng ối ) c) Mƣa tạnh hẳn, một vài tia nắng hiếm hoi bắt đầu ( chiếu, soi, rọi ) xuống rừng cây d) Mẹ và tôi say sƣa (nhìn, xem, ngắm) cảnh bình minh trên mặt biển Bài 3: Xác định trạng ngữ, chủ ngữ, vị ngữ có trong các câu văn sau: a) Mùa hè, cả gia đình em đi du lịch rất nhiều nơi. b) Sáng sớm, mặt biển xanh trải rộng mênh mông. c) Xa xa, từng đoàn thuyền đánh cá hối hả nối đuôi nhau cập bến cảng.

Bài 4: Tìm 3 từ đồng nghĩa với mỗi từ sau: a)Học sinh:……………………………………………………………………… b)Giáo viên: ……………………………………………………………………… Bài 5: Em hãy tìm và ghi lại những hình ảnh miêu tả cảnh quang cảnh buổi sáng trong vƣờn cây (hay công viên, trên đƣờng phố…) trong đó có các từ ngữ chỉ màu sắc khác nhau. Tiếng Việt 5-1 Page 1 TIẾNG VIỆT TUẦN 1 ( NÂNG CAO) (Thời gian làm bài 60 phút ) Bài 1: Tìm và ghi lại các từ đồng nghĩa có trong đoạn văn sau: Mùa xuân, lá bàng mới nảy trông nhƣ những ngọn lửa xanh. Sang hè, lá lên thật dày, ánh sáng xuyên qua chỉ còn là màu ngọc bích. Khi lá bàng ngả sang màu lục, ấy là mùa thu.

Sang đến những ngày cuối đông, mùa của lá rụng, nó lại có vẻ đẹp riêng. Những lá bàng mùa đông đỏ nhƣ đồng ấy, tôi có thể nhìn cả ngày không chán. Bài 2 : Chọn từ ngữ thích hợp nhất (trong các từ ngữ cho sẵn ở dƣới) để điền vào từng vị trí trong đoạn văn miêu tả sau: Mùa xuân đã đến hẳn rồi, đất trời lại một lần nữa ., tất cả những gì sống trên trái đất lại vƣơn lên ánh sáng mà., nảy nở với một sức mạnh khôn cùng. Hình nhƣ từng kẽ đá khô cũng.

vì một lá cỏ non vừa ., hình nhƣ mỗi giọt khí trời cũng., không lúc nào yên vì tiếng chim gáy, tiếng ong bay. ( Theo Nguyễn Đình Thi ) (1): tái sinh, thay da đổi thịt, đổi mới, đổi thay, thay đổi, khởi sắc, hồi sinh. (2): sinh sôi, sinh thành, phát triển, sinh năm đẻ bảy. (3): xốn xang, xao động, xao xuyến, bồi hồi, bâng khâng,chuyển mình, cựa mình, chuyển động.

(4): bật dậy, vươn cao, xoè nở. nảy nở, xuất hiện, hiển hiện. (5): lay động, rung động, rung lên, lung lay. Bài 3: Xếp các từ sau thành từng nhóm từ đồng nghĩa và nêu nghĩa chung của các từ đồng nghĩa đó.

Thông minh, nhẹ nhàng, linh hoạt, giỏi giang, hoạt bát, tháo vát, nhanh nhẹn, sáng tạo, dịu dàng, mƣu trí, ngọt ngào, thùy mị. Bài 4: Thay thế từ in đậm trong câu văn bằng một từ láy để câu văn có hình ảnh hơn. a) Những giọt sƣơng đêm nằm ( ………………………) trên những ngọn cỏ. b) Đêm rằm, trăng sáng lắm ( ………………………).

c) Dƣới ánh trăng, dòng sông trông ( ………………………) nhƣ đƣợc dát bạc. Bài 5: Viết đoạn văn ( 5-7 câu) miêu tả cảnh quang cảnh buổi sáng trong vƣờn cây (hay công viên, trên đƣờng phố…) trong đó có ít nhất một cặp từ đồng nghĩa chỉ màu sắc. Tiếng Việt 5-1 Page 2 ĐÁP ÁN TUẦN 1 ( CƠ BẢN) Bài 1: Tìm và gạch chân dƣới các từ đồng nghĩa có trong các câu văn sau: a) Mặt biển trải rộng mênh mông, không biết đâu là bờ. b) Cánh đồng bát ngát, thẳng cánh cò bay.

c) Bầu trời bao la khoác áo màu xanh mát. d) Con đƣờng buổi sáng sớm rộng thênh thang. Bài 2 :Khoanh tròn từ thích hợp nhất trong ngoặc đơn để hoàn chỉnh từng câu sau : a) nhô b) vàng óng c) rọi d) ngắm Bài 3: Xác định trạng ngữ, chủ ngữ, vị ngữ có trong các câu văn sau: a) Mùa hè, cả gia đình em/ đi du lịch rất nhiều nơi. TN CN VN b) Sáng sớm, mặt biển xanh/ trải rộng mênh mông.

TN CN VN c) Xa xa, từng đoàn thuyền đánh cá/ hối hả nối đuôi nhau cập bến cảng. TN CN VN Bài 4: Tìm 3 từ đồng nghĩa với mỗi từ sau: a)Học sinh : học trò, sinh viên, học viên, trò. b) Giáo viên: thầy giáo, cô giáo, thầy đồ, giảng viên. Bài 5: Em hãy tìm và ghi lại những hình ảnh miêu tả cảnh quang cảnh buổi sáng trong vƣờn cây (hay công viên, trên đƣờng phố…) trong đó có các từ ngữ chỉ màu sắc khác nhau.

VD: Trong vƣờn cây - Vòm trời nhuộm màu xanh dịu mát, mây trắng xốp bồng bềnh trôi. - Những giọt sƣơng trong veo nhƣ viên ngọc. - Vòm lá xanh mƣơn mƣớt rung rinh. - Những bé hoa khoe váy áo rực rỡ.

- Những tia nắng sớm lấp lánh trên cây lá. Tiếng Việt 5-1 Page 3 TIẾNG VIỆT TUẦN 1 ( NÂNG CAO) Bài 1: Xanh – ngọc bích – lục Trông- nhìn Bài 2 : Chọn từ ngữ thích hợp nhất (trong các từ ngữ cho sẵn ở dƣới) để điền vào từng vị trí trong đoạn văn miêu tả sau: Mùa xuân đã đến hẳn rồi, đất trời lại một lần nữa hồi sinh, tất cả những gì sống trên trái đất lại vƣơn lên ánh sáng mà sinh sôi, nảy nở với một sức mạnh khôn cùng. Hình nhƣ từng kẽ đá khô cũng cựa mình vì một lá cỏ non vừa xoè nở, hình nhƣ mỗi giọt khí trời cũng rung động, không lúc nào yên vì tiếng chim gáy, tiếng ong bay. Bài 3: Nhóm 1: Thông minh, giỏi giang, sáng tạo, mƣu trí ( chỉ ngƣời giỏi) Nhóm 2: nhẹ nhàng, dịu dàng, ngọt ngào, thùy mị.

(lời nói, cử chỉ êm dịu, dễ nghe) Nhóm 3: linh hoạt, hoạt bát, tháo vát, nhanh nhẹn ( hành động nhanh, thuần thục) Bài 4: Thay thế từ in đậm trong câu văn bằng một từ láy để câu văn có hình ảnh hơn. a) Những giọt sƣơng đêm nằm ( long lanh) trên những ngọn cỏ. b) Đêm rằm, trăng sáng lắm ( vằng vặc). c) Dƣới ánh trăng, dòng sông trông ( lấp lánh) nhƣ đƣợc dát bạc.

Bài 5: Viết đoạn văn ( 5-7 câu) miêu tả cảnh quang cảnh buổi sáng trong vƣờn cây (hay công viên, trên đƣờng phố…) trong đó có ít nhất một cặp từ đồng nghĩa chỉ màu sắc. VD: Trong vƣờn cây Khu vƣờn nhà em vào mỗi buổi sáng thật đẹp. Vòm trời cao và xanh mát nhƣ hòa cùng màu xanh biếc của cây lá. Những bé sƣơng trong veo, long lanh nhƣ viên ngọc đậu trên thảm cỏ xanh mƣơn mƣớt.

Những chị hoa hồng, lay ơn xúng xính khoe váy áo sặc sỡ đủ màu sắc. Ông mặt trời mỉm cƣời rải những tia nắng ban mai lấp lánh nô đùa khắp vƣờn cây. Không khí thơm thơm mùi cỏ hoa, thật trong lành, dễ chịu. Tiếng Việt 5-1 Page 4 BÀI TẬP CUỐI TUẦN TIẾNG VIỆT 5- TUẦN 2 ĐỀ 1 ( Cơ bản) (Thời gian làm bài 60 phút ) Bài 1: Gạch chân dƣới 1 từ không thuộc nhóm từ đồng nghĩa với các từ còn lại: e) Xanh lè, xanh biếc, xanh mắt, xanh mát, xanh thắm, xanh mƣớt, xanh rì, xanh rớt, xanh rờn, xanh mƣợt, xanh bóng, xanh non, xanh lơ.

f) Đỏ au, đỏ bừng, đỏ chói, đỏ son, số đỏ, đỏ hỏn, đỏ ngầu, đỏ ối, đỏ rực, đỏ thắm, đỏ tƣơi, đỏ hồng. g) Trắng tinh, trắng toát, trắng bệch, trắng muốt, trắng tay, trắng ngà, trắng ngần, trăng trắng, trắng lốp, trắng phau, trắng hếu. h) Đen đủi, đen kịt, đen sì, đen kịt, đen bóng, đen thui, đen láy, đen lánh,đen nhẻm, đen ngòm, đen giòn. Bài 2 :Chọn từ đồng nghĩa thích hợp vào chỗ chấm : a) Bác gửi ……………….

các cháu nhiều cái hôn thân ái. chị Võ Thị Sáu danh hiệu anh hùng. d) Lúc bà về, mẹ lại. một gói trà mạn ƣớp nhị sen thơm phƣng phức.

e) Đức cha ngậm ngùi đƣa tay ………………. g) Nhà trƣờng ………………. học bổng cho sinh viên xuất sắc. h) Ngày mai, trƣờng ………………….

bằng tốt nghiệp cho sinh viên. i) Thi đua lập công ………………. k) Sau hòa bình, ông Đỗ Đình Thiện đã …………………. toàn bộ đồn điền này cho Nhà nƣớc.

( biếu, thưởng, tặng, ban, cho, trao, hiến , dâng, truy tặng) Bài 3: Dƣới đây là một số ý đƣợc bạn Hà ghi chép về cảnh buổi sáng trong công viên và cảnh buổi sáng trên cánh đồng. Em hãy giúp Hà sắp xếp các ý sau thành dàn ý bài văn tả cảnh buổi sáng trong công viên và cảnh buổi sáng trên cánh đồng. a) Mặt trời từ từ nhô lên sau lũy tre làng. b) Công viên vào buổi sáng bình minh đẹp nên thơ.

c) Những thảm cỏ xanh mƣơn mƣớt còn ƣớt đẫm sƣơng đêm chạy dài hai bên bờ đê. d) Buổi sáng, cánh đồng quê em thật đẹp e) Xa xa, các bác nông dân đi thăm đồng, nón trắng nhấp nhô, tiếng nói cƣời vui vẻ f) Ông mặt trời vừa nhô lên rải những tia nắng vàng lấp lánh khiến cảnh vật trong công viên bừng sáng. g) Các khu vui chơi lúc này thật vắng lặng. h) Cả biển lúa vàng nhấp nhô lƣợn sóng nhƣ một tấm thảm vàng xuộm khổng lồ bày ra trƣớc mắt em.

i) Ngƣời đến công viên mỗi lúc một đông hơn, ngƣời tập thể dục, ngƣời đi dạo bộ. j) Ngắm cánh đồng em càng biết ơn các bác nông dân vất vả làm ra hạt gạo nuôi sống con ngƣời. k) Những bé hoa thích thú khoe váy áo sặc sỡ còn đính vô số hạt sƣơng long lanh nhƣ viên ngọc. l) Em thích nhất là những cánh cò trắng phau phau chấp chới bay vút lên từ giữa biển lúa chín vàng.

Tiếng Việt 5-1 Page 5 m) Bầy chim ca hát líu lo chào bình minh báo hiệu một ngày mới tuyệt vời trên thành phố em yêu. n) Em mong mọi ngƣời luôn chung tay bảo vệ và giữ gìn để công viên sạch đẹp hơn và là nơi vui chơi giải trí sau mỗi ngày học tập, làm việc căng thẳng. o) Gió nhè nhẹ vờn trên mái tóc em mang theo hƣơng lúa chín thơm thơm hòa cùng hƣơng cỏ hoa thật trong lành, dễ chịu. Tả cảnh công viên :…………………………………………………………… Tả cảnh cánh đồng: ………………………………………………………….

Bài 4: Dựa vào các ý đã nêu ở trên, em hãy viết đoạn văn (8 – 10 câu) miêu tả cảnh buổi sáng trên cánh đồng hoặc trong công viên. Trong đoạn văn có sử dụng các từ đồng nghĩa.