Luận văn: Kiểm sát khởi tố vụ án hình sự - Thực tiễn tại VKSND TP. Hà Nội

Nghiên cứu áp dụng pháp luật trong kiểm sát điều tra án hình sự tại Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Thanh Hóa, luận văn thạc sĩ luật học.

• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Học
• Đề tài: Áp Dụng Pháp Luật Trong Hoạt Động Kiểm Sát Điều Tra Các Vụ Án Hình Sự Qua Thực Tiễn Viện Kiểm Sát Nhân Dân Thành Phố Thanh Hóa
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thanh Hóa

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Danh mục các bảng
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIAI ĐOẠN KHỞI TỐ VÀ KIỂM SÁT HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP TRONG GIAI ĐOẠN KHỞI TỐ VỤ ÁN HÌNH SỰ
• 1.1. Khái niệm, bản chất, đặc điểm và ý nghĩa của giai đoạn khởi tố vụ án hình sự
• 1.1.1. Khái niệm giai đoạn khởi tố vụ án hình sự
• 1.1.2. Bản chất pháp lý
• 1.1.3. Đặc điểm giai đoạn khởi tố vụ án hình sự
• 1.1.4. Ý nghĩa của giai đoạn khởi tố vụ án hình sự
• 1.2. Kiểm sát các hoạt động tư pháp trong khởi tố vụ án hình sự
• 1.2.1. Chức năng của Viện Kiểm sát nhân dân
• 1.2.2. Định nghĩa chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự
• 1.2.3. Đặc điểm của chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự
• 1.2.4. Mục đích của kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự
• 1.2.5. Nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự
• 1.2.6. Ý nghĩa của việc kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SÁT HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP TRONG GIAI ĐOẠN KHỞI TỐ VỤ ÁN HÌNH SỰ VÀ THỰC TIỄN KIỂM SÁT
• 2.1. Công tác kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố
• 2.1.1. Kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố
• 2.1.2. Kiểm sát việc điều tra trong giai đoạn khởi tố
• 2.1.3. Kiểm sát tạm đình chỉ việc giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố
• 2.1.4. Kiểm sát quyết định khởi tố và quyết định không khởi tố vụ án hình sự
• 2.1.5. Kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn bắt, tạm giữ
• 2.2. Thực tiễn và nguyên nhân làm hạn chế hiệu quả hoạt động kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 2.2.1. Thực tiễn và kết quả áp dụng
• 2.2.2. Những tồn tại, hạn chế trong quá trình kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 2.2.3. Một số nguyên nhân làm hạn chế hiệu quả hoạt động kiểm sát khởi tố vụ án hình sự
• 2.2.3.1. Quy định của pháp luật
• 2.2.3.2. Trình độ, năng lực nghiệp vụ trong áp dụng pháp luật của Kiểm sát viên còn hạn chế
• 2.2.3.3. Điều kiện cơ sở vật chất
• 2.2.3.4. Lực lượng cán bộ, kiểm sát viên
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG THÁCH THỨC, VƯỚNG MẮC VÀ GIẢI PHÁP, KIẾN NGHỊ ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ KIỂM SÁT HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP TRONG GIAI ĐOẠN KHỞI TỐ VỤ ÁN HÌNH SỰ
• 3.1. Những thách thức, vướng mắc hiện nay trong công tác kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự
• 3.1.1. Những thách thức, vướng mắc về mặt xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 3.1.2. Những thách thức, vướng mắc về mặt con người
• 3.1.3. Yêu cầu của cải cách tư pháp
• 3.1.4. Tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật
• 3.2. Giải pháp, kiến nghị nâng cao hiệu quả kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự
• 3.2.1. Một số giải pháp khác
• 3.2.2. Giải pháp, kiến nghị để thực hiện tốt các biện pháp nghiệp vụ
• 3.2.3. Giải pháp, kiến nghị về công tác cán bộ của ngành kiểm sát
• 3.2.4. Giải pháp, kiến nghị về cơ sở vật chất
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan áp dụng pháp luật kiểm sát điều tra án hình sự

Hoạt động áp dụng pháp luật trong kiểm sát điều tra các vụ án hình sự là một nhiệm vụ trọng tâm, thể hiện rõ vai trò trụ cột của Viện kiểm sát nhân dân (VKS) trong hệ thống tư pháp. Tại Viện kiểm sát nhân dân thành phố Thanh Hóa, công tác này không chỉ là việc thực thi pháp luật đơn thuần mà còn là lá chắn vững chắc nhằm chống oan sai, bỏ lọt tội phạm, bảo vệ công lý và quyền con người. Quá trình kiểm sát bắt đầu ngay từ giai đoạn đầu tiên của tố tụng, khi tiếp nhận và giải quyết nguồn tin tội phạm, cho đến khi kết thúc điều tra. Nền tảng pháp lý cho hoạt động này là Hiến pháp 2013, Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân 2014 và đặc biệt là Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS). Theo đó, VKS thực hiện song song hai chức năng cốt lõi: thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp. Việc áp dụng pháp luật một cách chính xác, toàn diện của Kiểm sát viên trong giai đoạn này có ý nghĩa quyết định đến chất lượng của toàn bộ quá trình giải quyết vụ án. Mọi hoạt động của Cơ quan điều tra (CQĐT), từ khởi tố vụ án, khởi tố bị can, đến các biện pháp điều tra như khám xét, hỏi cung, thu thập chứng cứ, đều phải được đặt dưới sự giám sát chặt chẽ của VKS. Thông qua việc phê chuẩn quyết định khởi tố hay đưa ra các yêu cầu điều tra, VKS định hướng hoạt động điều tra đi đúng hướng, đảm bảo mọi chứng cứ được thu thập khách quan, hợp pháp. Thực tiễn tại VKS TP. Thanh Hóa cho thấy, việc nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật trong kiểm sát điều tra luôn là ưu tiên hàng đầu, góp phần giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn.

1.1. Khám phá vai trò của Viện kiểm sát trong giai đoạn điều tra

Trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự, vai trò của Viện kiểm sát được thể hiện qua chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Cơ quan điều tra và các cơ quan khác được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra. VKS không trực tiếp tiến hành tất cả các hoạt động điều tra nhưng lại giữ vai trò "cầm trịch", đảm bảo toàn bộ quá trình này diễn ra đúng quy định của pháp luật tố tụng hình sự. Kiểm sát viên được phân công có nhiệm vụ kiểm sát chặt chẽ từ việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, đảm bảo không một nguồn tin nào bị bỏ sót hay xử lý chậm trễ. Vai trò này còn được khẳng định mạnh mẽ qua quyền năng pháp lý như phê chuẩn hoặc không phê chuẩn các quyết định tố tụng quan trọng của CQĐT, ví dụ như lệnh bắt người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, lệnh tạm giam, quyết định khởi tố bị can. Bằng việc thực hiện quyền này, VKS đóng vai trò là cơ quan kiểm soát quyền lực, ngăn chặn sự lạm quyền, đảm bảo các biện pháp cưỡng chế chỉ được áp dụng khi thực sự cần thiết và có căn cứ pháp luật, qua đó bảo đảm quyền con người trong tố tụng hình sự.

1.2. Chức năng nhiệm vụ VKS TP. Thanh Hóa theo pháp luật hiện hành

Theo quy định của Luật tổ chức VKSND 2014 và BLTTHS 2015, chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát nhân dân TP. Thanh Hóa trong giai đoạn kiểm sát điều tra được quy định rất cụ thể. Chức năng cốt lõi là thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp. Cụ thể hóa các chức năng này là những nhiệm vụ chi tiết: một là, kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố. Hai là, ra quyết định khởi tố vụ án hoặc yêu cầu CQĐT khởi tố vụ án khi phát hiện có dấu hiệu tội phạm. Ba là, phê chuẩn quyết định khởi tố bị can, lệnh bắt, tạm giữ, tạm giam và các biện pháp điều tra khác của CQĐT. Bốn là, đề ra yêu cầu điều tra để làm rõ các tình tiết của vụ án, đảm bảo việc thu thập chứng cứ đầy đủ, khách quan. Năm là, trực tiếp tiến hành một số hoạt động điều tra trong trường hợp cần thiết. Sáu là, quyết định hủy bỏ các quyết định tố tụng trái pháp luật của CQĐT. Việc thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ này giúp VKS TP. Thanh Hóa hoàn thành sứ mệnh bảo vệ pháp luật, đảm bảo mọi hành vi phạm tội đều bị xử lý nghiêm minh.

II. Top thách thức thực tiễn trong kiểm sát điều tra án hình sự

Hoạt động kiểm sát điều tra tại VKS TP. Thanh Hóa, dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, vẫn phải đối mặt với không ít thách thức từ thực tiễn. Một trong những khó khăn lớn nhất là sự gia tăng của các loại tội phạm mới, đặc biệt là tội phạm công nghệ cao, tội phạm kinh tế, tham nhũng với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, phức tạp. Việc thu thập chứng cứ điện tử, giám định tài chính, định giá tài sản đòi hỏi Kiểm sát viên không chỉ vững về pháp luật mà còn phải có kiến thức chuyên sâu về các lĩnh vực khác. Thêm vào đó, áp lực về thời hạn giải quyết vụ án theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự đôi khi dẫn đến tình trạng điều tra chưa toàn diện, có thể bỏ sót những chi tiết quan trọng. Mối quan hệ phối hợp VKS-CQĐT dù được quy định chặt chẽ nhưng trên thực tế đôi khi vẫn còn những quan điểm chưa thống nhất trong việc đánh giá chứng cứ, xác định tội danh, dẫn đến việc phải trao đổi, tranh luận kéo dài. Đặc biệt, việc cân bằng giữa yêu cầu đấu tranh, trấn áp tội phạm và nhiệm vụ bảo đảm quyền con người trong tố tụng hình sự là một thách thức lớn. Kiểm sát viên phải luôn tỉnh táo, khách quan để đưa ra các quyết định chính xác, tránh việc phê chuẩn oan sai, đồng thời kiên quyết yêu cầu xử lý khi có dấu hiệu bỏ lọt tội phạm. Những thách thức này đòi hỏi ngành Kiểm sát nói chung và VKS TP. Thanh Hóa nói riêng phải không ngừng đổi mới tư duy, nâng cao trình độ nghiệp vụ và hoàn thiện cơ chế hoạt động.

2.1. Phân tích khó khăn khi giải quyết tin báo tố giác tội phạm

Giai đoạn đầu tiên của tố tụng hình sự - giải quyết tin báo, tố giác tội phạm - tiềm ẩn nhiều khó khăn phức tạp. Số lượng tin báo, tố giác gửi đến VKS và CQĐT ngày càng nhiều, trong khi chất lượng thông tin không đồng đều. Nhiều nguồn tin không rõ ràng, mang tính suy diễn, thiếu căn cứ hoặc thậm chí là vu khống, gây mất thời gian xác minh của các cơ quan tiến hành tố tụng. Thời hạn giải quyết theo luật định (20 ngày hoặc có thể gia hạn) đôi khi không đủ để thực hiện các hoạt động xác minh phức tạp như trưng cầu giám định, yêu cầu cung cấp tài liệu từ nhiều cơ quan khác nhau. Hơn nữa, việc phân loại, đánh giá ban đầu để xác định dấu hiệu tội phạm đòi hỏi sự nhạy bén và kinh nghiệm thực tiễn của cán bộ, Kiểm sát viên. Một sai lầm trong giai đoạn này có thể dẫn đến hai hệ lụy nghiêm trọng: hoặc bỏ lọt tội phạm khi không khởi tố vụ án, hoặc làm oan người vô tội khi khởi tố thiếu căn cứ.

2.2. Nhận diện nguy cơ oan sai và bỏ lọt tội phạm trong thực tiễn

Nguy cơ chống oan sai, bỏ lọt tội phạm là hai mặt của một vấn đề, luôn hiện hữu trong hoạt động tố tụng hình sự. Oan sai có thể xảy ra do việc thu thập chứng cứ một chiều, phiến diện, chỉ tập trung vào chứng cứ buộc tội mà xem nhẹ chứng cứ gỡ tội. Việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn như bắt, tạm giam một cách vội vã, thiếu căn cứ vững chắc cũng là nguyên nhân dẫn đến oan sai. Ngược lại, tình trạng bỏ lọt tội phạm thường xuất phát từ việc đánh giá sai tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi; chứng cứ thu thập không đầy đủ, không vững chắc dẫn đến không thể chứng minh được tội phạm; hoặc do có sự nể nang, tiêu cực trong quá trình thực thi công vụ. Thực tiễn xét xử đã cho thấy nhiều vụ án phải trả hồ sơ điều tra bổ sung nhiều lần do chất lượng điều tra và kiểm sát điều tra ban đầu chưa đảm bảo. Vai trò của VKS trong việc nhận diện sớm và ngăn chặn các nguy cơ này là cực kỳ quan trọng, đòi hỏi sự bản lĩnh, công tâm và tinh thần trách nhiệm cao của mỗi Kiểm sát viên.

III. Bí quyết kiểm sát khởi tố áp dụng biện pháp ngăn chặn hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả kiểm sát điều tra, đặc biệt là trong giai đoạn khởi tố và áp dụng các biện pháp ngăn chặn, VKS TP. Thanh Hóa đã triển khai nhiều giải pháp nghiệp vụ then chốt. Bí quyết cốt lõi nằm ở việc thực hiện trực tiếp kiểm sát và kiểm sát hồ sơ một cách chủ động, toàn diện ngay từ đầu. Thay vì chỉ chờ hồ sơ từ Cơ quan điều tra chuyển sang, Kiểm sát viên phải chủ động nắm bắt thông tin vụ việc, phối hợp chặt chẽ với Điều tra viên ngay từ khi xác minh tin báo. Khi xem xét đề nghị phê chuẩn quyết định khởi tố bị can, Kiểm sát viên phải nghiên cứu kỹ lưỡng, đối chiếu các tài liệu, chứng cứ đã thu thập được với các yếu tố cấu thành tội phạm trong Bộ luật Hình sự. Nguyên tắc "suy đoán vô tội" phải được quán triệt, mọi quyết định hạn chế quyền công dân phải dựa trên chứng cứ vật chất rõ ràng, không suy diễn. Đối với việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn như bắt, tạm giữ, tạm giam, việc kiểm sát tính hợp pháp và tính có căn cứ là yêu cầu bắt buộc. VKS phải đảm bảo các biện pháp này chỉ được áp dụng trong các trường hợp luật định, tuân thủ nghiêm ngặt về trình tự, thủ tục. Việc nâng cao kỹ năng của Kiểm sát viên trong việc xét hỏi, đánh giá chứng cứ và tranh luận với Điều tra viên về các vấn đề pháp lý là yếu tố quyết định để đảm bảo mọi quyết định tố tụng được ban hành đều chính xác, góp phần bảo đảm quyền con người trong tố tụng hình sự.

3.1. Quy trình phê chuẩn quyết định khởi tố của Kiểm sát viên

Quy trình phê chuẩn quyết định khởi tố bị can là một hoạt động pháp lý đòi hỏi sự cẩn trọng và chính xác tuyệt đối. Khi nhận được hồ sơ đề nghị từ Cơ quan điều tra, Kiểm sát viên phải tiến hành các bước: (1) Kiểm tra tính đầy đủ và hợp pháp của các tài liệu trong hồ sơ. (2) Phân tích, đánh giá các chứng cứ đã thu thập để xác định có đủ căn cứ chứng minh một người đã thực hiện hành vi phạm tội hay không. (3) Đối chiếu hành vi đó với các quy định của Bộ luật Hình sự để xác định tội danh. (4) Kiểm tra các điều kiện không được khởi tố vụ án, khởi tố bị can theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự. (5) Đưa ra quan điểm độc lập của mình. Nếu xét thấy đề nghị của CQĐT là có căn cứ và hợp pháp, Kiểm sát viên sẽ lập tờ trình đề nghị lãnh đạo VKS phê chuẩn. Ngược lại, nếu không đủ căn cứ, VKS sẽ ra quyết định không phê chuẩn và nêu rõ lý do.

3.2. Kỹ năng kiểm sát việc bắt tạm giữ để bảo đảm quyền con người

Kiểm sát việc bắt, tạm giữ là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất để bảo đảm quyền con người trong tố tụng hình sự. Kỹ năng của Kiểm sát viên trong lĩnh vực này thể hiện ở khả năng phân tích nhanh và chính xác hồ sơ đề nghị phê chuẩn lệnh bắt người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, lệnh tạm giam. Kiểm sát viên phải trả lời được các câu hỏi then chốt: Căn cứ bắt, tạm giữ có thuộc các trường hợp luật định không? Có cần thiết phải áp dụng biện pháp ngăn chặn nghiêm khắc này không, hay có thể thay thế bằng biện pháp khác ít nghiêm khắc hơn? Trình tự, thủ tục bắt, tạm giữ có tuân thủ đúng quy định không? Việc kiểm sát không chỉ dừng lại trên hồ sơ mà còn có thể bao gồm hoạt động trực tiếp kiểm sát tại nhà tạm giữ, hỏi người bị tạm giữ về điều kiện giam giữ và quá trình làm việc với CQĐT. Qua đó, VKS kịp thời phát hiện, chấn chỉnh và xử lý các vi phạm, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

IV. Phương pháp nâng cao hiệu quả kiểm sát hoạt động điều tra

Để nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm sát hoạt động điều tra, việc đổi mới phương pháp làm việc là yêu cầu cấp thiết. Một trong những phương pháp hiệu quả nhất là tăng cường vai trò chủ động của Viện kiểm sát ngay từ giai đoạn đầu. VKS không chỉ là cơ quan "kiểm sát sau" mà phải là chủ thể định hướng điều tra thông qua việc ban hành các yêu cầu điều tra một cách kịp thời, cụ thể. Những yêu cầu này phải chỉ rõ những vấn đề cần làm sáng tỏ, những chứng cứ cần thu thập, những hoạt động điều tra cần tiến hành, giúp CQĐT tránh đi chệch hướng và rút ngắn thời gian điều tra. Bên cạnh đó, việc xây dựng và duy trì mối quan hệ phối hợp VKS-CQĐT trên tinh thần hợp tác, tôn trọng và tuân thủ pháp luật là yếu tố sống còn. Các cuộc họp liên ngành định kỳ hoặc đột xuất để tháo gỡ vướng mắc trong các vụ án phức tạp đã chứng tỏ hiệu quả cao trong thực tiễn xét xử và điều tra. Hơn nữa, VKS cần tăng cường hoạt động trực tiếp kiểm sát các hoạt động điều tra quan trọng như khám nghiệm hiện trường, khám xét, hỏi cung bị can, đối chất. Việc này không chỉ giúp Kiểm sát viên nắm chắc diễn biến vụ án mà còn trực tiếp giám sát, đảm bảo việc thu thập chứng cứ được thực hiện khách quan, đúng pháp luật. Đây là những giải pháp tổng thể, đòi hỏi sự nỗ lực đồng bộ để thực sự nâng tầm chất lượng kiểm sát hoạt động tư pháp.

4.1. Tăng cường quan hệ phối hợp VKS CQĐT để thu thập chứng cứ

Mối quan hệ phối hợp VKS-CQĐT là mối quan hệ giữa hai cơ quan có chức năng, nhiệm vụ khác nhau nhưng cùng hướng đến mục tiêu chung là giải quyết vụ án một cách khách quan, toàn diện. Để việc thu thập chứng cứ đạt hiệu quả cao nhất, sự phối hợp cần được thực hiện ngay từ đầu. Ngay sau khi khởi tố vụ án, Điều tra viên và Kiểm sát viên cần ngồi lại để xây dựng kế hoạch điều tra chi tiết, thống nhất những vấn đề cần chứng minh và các biện pháp điều tra tương ứng. Trong quá trình điều tra, việc trao đổi thông tin thường xuyên giúp hai bên kịp thời nắm bắt những tình tiết mới phát sinh, cùng nhau đánh giá chứng cứ và bàn bạc hướng xử lý tiếp theo. Sự phối hợp chặt chẽ này giúp hạn chế tình trạng mâu thuẫn trong quan điểm, tránh việc trả hồ sơ điều tra bổ sung nhiều lần, đẩy nhanh tiến độ giải quyết vụ án và đảm bảo truy tố đúng người, đúng tội.

4.2. Cách sử dụng yêu cầu điều tra để chống bỏ lọt tội phạm

Văn bản yêu cầu điều tra là một công cụ pháp lý sắc bén của Viện kiểm sát để thực hiện chức năng thực hành quyền công tố và chống oan sai, bỏ lọt tội phạm. Khi nghiên cứu hồ sơ, nếu phát hiện việc điều tra chưa đầy đủ, có dấu hiệu bỏ lọt hành vi phạm tội hoặc đồng phạm khác, Kiểm sát viên phải kịp thời ban hành yêu cầu điều tra. Yêu cầu cần được soạn thảo một cách rõ ràng, cụ thể, viện dẫn đầy đủ căn cứ pháp lý và tình tiết trong hồ sơ, chỉ rõ những nội dung cần CQĐT làm rõ. Ví dụ, yêu cầu làm rõ vai trò của một đối tượng liên quan, yêu cầu giám định một vật chứng quan trọng bị bỏ sót, hoặc yêu cầu xác minh một nguồn tin mới... Việc sử dụng hiệu quả công cụ này không chỉ thể hiện trách nhiệm của VKS mà còn là biện pháp hữu hiệu để đảm bảo vụ án được điều tra một cách toàn diện, không bỏ sót bất kỳ chi tiết nào có ý nghĩa trong việc xác định sự thật khách quan.

V. Phân tích thực tiễn áp dụng pháp luật tại VKS TP

Qua thực tiễn áp dụng pháp luật trong hoạt động kiểm sát điều tra, VKS TP. Thanh Hóa đã đạt được nhiều thành tựu đáng ghi nhận, góp phần quan trọng vào công cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm trên địa bàn. Việc áp dụng nghiêm túc các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự đã giúp nâng cao rõ rệt chất lượng công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp. Tỷ lệ các vụ án khởi tố, điều tra, truy tố đúng người, đúng tội, đúng pháp luật ngày càng cao. Số vụ án phải trả hồ sơ để điều tra bổ sung giữa các cơ quan tiến hành tố tụng có xu hướng giảm. Công tác kiểm sát việc bắt, tạm giữ, tạm giam được thực hiện chặt chẽ, đảm bảo tốt hơn quyền con người trong tố tụng hình sự, không để xảy ra các trường hợp quá hạn tạm giữ, tạm giam. Mối quan hệ phối hợp VKS-CQĐT ngày càng đi vào chiều sâu, thực chất hơn thông qua các quy chế phối hợp liên ngành. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn cũng bộc lộ một số vướng mắc, bất cập. Một số quy định của pháp luật tố tụng hình sự còn chưa thực sự rõ ràng, gây ra những cách hiểu và vận dụng khác nhau. Năng lực, kỹ năng của một số Kiểm sát viên trong các lĩnh vực mới như tội phạm mạng, tội phạm tài chính còn hạn chế. Đây là những bài học kinh nghiệm quý báu được rút ra từ thực tiễn xét xử và công tác kiểm sát, là cơ sở để VKS TP. Thanh Hóa đề ra các giải pháp khắc phục trong thời gian tới.

5.1. Các số liệu và thành tựu trong công tác kiểm sát điều tra

Trong giai đoạn 2021-2023, công tác kiểm sát điều tra của VKS TP. Thanh Hóa đã có những con số biết nói. Đơn vị đã kiểm sát 100% các tin báo, tố giác về tội phạm được thụ lý; tỷ lệ giải quyết đạt trên 90%. VKS đã ban hành hàng trăm yêu cầu điều tra bằng văn bản, góp phần làm rõ nhiều tình tiết quan trọng, tránh bỏ lọt tội phạm. Số lượng quyết định khởi tố, lệnh bắt, tạm giam của CQĐT không được VKS phê chuẩn do không đủ căn cứ chiếm một tỷ lệ nhỏ nhưng có ý nghĩa lớn trong việc ngăn chặn oan sai từ sớm. Đặc biệt, thông qua hoạt động kiểm sát, VKS đã phát hiện, ban hành nhiều bản kiến nghị yêu cầu CQĐT và các cơ quan hữu quan khắc phục vi phạm trong hoạt động điều tra, góp phần làm trong sạch hóa hoạt động tư pháp. Đây là những minh chứng rõ nét cho vai trò và hiệu quả hoạt động của VKS trong thực tiễn.

5.2. Vướng mắc từ thực tiễn xét xử và bài học kinh nghiệm

Thực tiễn xét xử là thước đo chính xác nhất cho chất lượng của giai đoạn điều tra và kiểm sát điều tra. Một số vụ án tại Tòa án bộc lộ những thiếu sót trong quá trình thu thập chứng cứ ban đầu, chẳng hạn như chứng cứ yếu, mâu thuẫn, chưa được kiểm tra, đánh giá kỹ lưỡng. Điều này dẫn đến việc Hội đồng xét xử phải trả hồ sơ để điều tra bổ sung, gây kéo dài thời gian giải quyết vụ án. Bài học kinh nghiệm rút ra là VKS phải nâng cao hơn nữa chất lượng tranh tụng của Kiểm sát viên ngay từ giai đoạn điều tra. Kiểm sát viên phải đặt mình vào vị trí của phiên tòa để dự liệu những vấn đề có thể bị luật sư hoặc bị cáo phản bác, từ đó đề ra các yêu cầu điều tra để củng cố vững chắc hệ thống chứng cứ buộc tội. Đây là một yêu cầu quan trọng, thể hiện tầm nhìn và tư duy pháp lý sâu sắc, được đúc kết từ các luận văn ngành luật và thực tiễn công tác.

VI. Hướng hoàn thiện pháp luật về kiểm sát điều tra hình sự

Từ những phân tích lý luận và đánh giá thực tiễn tại VKS TP. Thanh Hóa, việc tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý và nâng cao năng lực thực thi là yêu cầu tất yếu để đáp ứng chiến lược cải cách tư pháp. Về mặt lập pháp, cần nghiên cứu, kiến nghị sửa đổi, bổ sung một số quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự để giải quyết các vướng mắc hiện nay. Cần có những hướng dẫn cụ thể hơn về việc thu thập, đánh giá và sử dụng chứng cứ điện tử; quy định rõ ràng hơn về cơ chế giải quyết bất đồng quan điểm giữa VKS và CQĐT. Song song với việc hoàn thiện pháp luật, yếu tố con người giữ vai trò quyết định. Cần xây dựng một chiến lược dài hạn về đào tạo, bồi dưỡng để nâng cao toàn diện trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, bản lĩnh chính trị và đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ cán bộ, Kiểm sát viên. Việc cập nhật kiến thức về các loại tội phạm mới, tăng cường các khóa học về kỹ năng của Kiểm sát viên trong điều tra, truy tố và tranh tụng tại phiên tòa là vô cùng cần thiết. Đồng thời, cần tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại để hỗ trợ hiệu quả cho hoạt động điều tra và kiểm sát. Đây là những định hướng mang tính chiến lược, nhằm xây dựng ngành Kiểm sát ngày càng vững mạnh, thực sự là thanh bảo kiếm bảo vệ công lý, bảo đảm quyền con người trong tố tụng hình sự và phục vụ nhân dân.

6.1. Kiến nghị sửa đổi bổ sung pháp luật tố tụng hình sự

Để nâng cao hiệu quả kiểm sát hoạt động tư pháp, một số kiến nghị sửa đổi, bổ sung pháp luật tố tụng hình sự cần được xem xét. Thứ nhất, cần quy định cụ thể hơn về thời hạn, trình tự, thủ tục trong việc trưng cầu giám định, định giá tài sản để khắc phục tình trạng tạm đình chỉ giải quyết tin báo kéo dài. Thứ hai, cần có cơ chế pháp lý rõ ràng hơn để VKS thực hiện quyền trực tiếp kiểm sát, đảm bảo tính hiệu quả và thực chất của hoạt động này. Thứ ba, cần hoàn thiện các quy định về quan hệ phối hợp VKS-CQĐT, đặc biệt là cơ chế giải quyết khi có ý kiến khác nhau, đảm bảo sự thống nhất trong hành động nhưng vẫn giữ được tính độc lập của mỗi cơ quan. Những sửa đổi này sẽ tạo ra một hành lang pháp lý thuận lợi hơn cho hoạt động kiểm sát, góp phần chống oan sai, bỏ lọt tội phạm.

6.2. Định hướng nâng cao năng lực chuyên môn cho Kiểm sát viên

Năng lực của đội ngũ Kiểm sát viên là nhân tố then chốt quyết định chất lượng công tác kiểm sát. Định hướng trong tương lai cần tập trung vào các giải pháp: (1) Thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn chuyên sâu theo từng lĩnh vực (kinh tế, ma túy, công nghệ cao). (2) Tăng cường tổ chức các phiên tòa rút kinh nghiệm để nâng cao kỹ năng của Kiểm sát viên trong thực hành quyền công tố và tranh tụng. (3) Khuyến khích và tạo điều kiện cho Kiểm sát viên tự học, tự nghiên cứu, tham gia viết các bài báo khoa học, các công trình nghiên cứu như luận văn ngành luật. (4) Xây dựng cơ chế luân chuyển, điều động cán bộ hợp lý để mỗi Kiểm sát viên có cơ hội cọ xát với nhiều loại án và địa bàn khác nhau, tích lũy kinh nghiệm thực tiễn toàn diện. Một đội ngũ Kiểm sát viên "vừa hồng, vừa chuyên" sẽ là nền tảng vững chắc cho sự phát triển của ngành.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2018 - 2020, các cơ quan tiến hành tố tụng trên cả nước đã tiếp nhận và xử lý hàng trăm nghìn nguồn tin về tội phạm, riêng tại thành phố Hà Nội trung bình mỗi năm thụ lý trên 10.000 tin báo, tố giác. Hoạt động kiểm sát tư pháp ngay từ giai đoạn đầu tiên giữ vai trò then chốt trong việc bảo vệ trật tự pháp luật và quyền công dân. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là tính hợp pháp, tính có căn cứ trong các quyết định tố tụng hình sự của Cơ quan điều tra và hiệu quả giám sát của Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của đề tài là làm sáng tỏ bản chất lý luận về kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố, phân tích toàn diện thực trạng áp dụng Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 trên địa bàn Thủ đô, chỉ ra những nguyên nhân gây hạn chế và xây dựng giải pháp hoàn thiện. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian địa bàn thành phố Hà Nội với hệ thống Viện kiểm sát hai cấp, trải dài trong khung thời gian 3 năm từ năm 2018 đến hết năm 2020.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua các chỉ số mục tiêu rõ ràng: góp phần kéo giảm tỷ lệ oan sai về mức 0%, nâng cao tỷ lệ giải quyết tố giác, tin báo tội phạm đúng thời hạn luật định đạt trên 95%, đồng thời giảm tỷ lệ các quyết định tố tụng bị hủy bỏ xuống dưới 1%. Luận văn khẳng định tầm quan trọng của việc kiểm soát quyền lực tư pháp, bảo vệ quyền con người theo tinh thần Điều 20 Hiến pháp năm 2013 và Chiến lược cải cách tư pháp theo Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết kiểm soát quyền lực nhà nước trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và lý thuyết bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự. Chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp được xác lập theo nguyên tắc tập trung dân chủ, thống nhất lãnh đạo trong ngành kiểm sát, đảm bảo tính độc lập tương đối của cơ quan tư pháp theo quy định tại Khoản 1 Điều 107 Hiến pháp năm 2013 và Điều 2 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014.

Mô hình nghiên cứu phân tích mối quan hệ biện chứng giữa 2 chức năng hiến định của Viện kiểm sát: thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp. Hệ thống khái niệm trung tâm bao gồm:

• Giai đoạn khởi tố vụ án hình sự: Bước tố tụng đầu tiên nhằm xác định dấu hiệu tội phạm để ra quyết định khởi tố hoặc không khởi tố vụ án.
• Kiểm sát hoạt động tư pháp trong khởi tố: Hoạt động giám sát tính hợp pháp trong mọi hành vi, quyết định của cơ quan điều tra và các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra.
• Nguồn tin về tội phạm: Bao gồm tố giác của cá nhân, tin báo của cơ quan, tổ chức và kiến nghị khởi tố của cơ quan nhà nước theo Điều 144 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.
• Biện pháp ngăn chặn tiền khởi tố: Các biện pháp cưỡng chế nghiêm ngặt như giữ người trong trường hợp khẩn cấp, bắt người phạm tội quả tang và tạm giữ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống văn bản pháp luật thực định, các báo cáo tổng kết công tác kiểm sát hàng năm của Viện kiểm sát nhân dân tối cao và báo cáo nghiệp vụ của Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội trong giai đoạn 2018 - 2020.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm hơn 1.200 hồ sơ kiểm sát giải quyết nguồn tin tội phạm và các lệnh áp dụng biện pháp ngăn chặn tại 30 quận, huyện, thị xã trên địa bàn Hà Nội. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu xác thực kết hợp phân tầng theo tính chất tội phạm, tập trung vào nhóm tội xâm phạm trật tự xã hội và tội phạm kinh tế phức tạp.

Phương pháp phân tích chủ đạo là phân tích luật học thực chứng, phương pháp so sánh đối chiếu số liệu và thống kê xã hội học. Lý do lựa chọn các phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, lượng hóa chính xác tỷ lệ sai phạm nghiệp vụ, từ đó chỉ rõ khoảng cách giữa quy định pháp luật và thực tiễn thi hành trong suốt timeline nghiên cứu 3 năm liên tục.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực tiễn tại Viện kiểm sát hai cấp thành phố Hà Nội từ năm 2018 đến năm 2020 cho thấy 3 phát hiện nổi bật:

• Tình trạng tạm đình chỉ giải quyết tin báo tội phạm có xu hướng tăng: Tỷ lệ tin báo tạm đình chỉ giải quyết trên tổng số tin tiếp nhận đã tăng từ khoảng 12% năm 2018 lên mức hơn 18% vào năm 2020. Nguyên nhân chính bắt nguồn từ việc chậm trễ kết quả giám định, định giá tài sản theo Điều 148 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.
• Hiệu quả phát hiện vi phạm và hủy bỏ quyết định trái pháp luật: Viện kiểm sát hai cấp thành phố Hà Nội đã chủ động phát hiện và ra quyết định hủy bỏ hàng chục quyết định không khởi tố thiếu căn cứ của Cơ quan điều tra, đồng thời trực tiếp yêu cầu khởi tố hàng trăm vụ án hình sự để chống bỏ lọt tội phạm. Tỷ lệ Viện kiểm sát phê chuẩn lệnh bắt người trong trường hợp khẩn cấp đạt mức cao trên 98%, song vẫn kiên quyết không phê chuẩn từ 1,5% đến 2% trường hợp do không đáp ứng đủ 3 căn cứ quy định tại Điều 110 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.
• Tỷ lệ chuyển hóa xử lý hình sự từ biện pháp tạm giữ: Tỷ lệ người bị tạm giữ sau đó chuyển sang khởi tố bị can đạt trên 97%, tuy nhiên vẫn còn khoảng 2,5% trường hợp phải trả tự do hoặc chuyển xử lý hành chính do hành vi không cấu thành tội phạm.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm có thể được mô hình hóa trực quan qua bảng tổng hợp số liệu thụ lý và biểu đồ cột kép so sánh tỷ lệ phê chuẩn lệnh bắt khẩn cấp giữa các năm. Đồng thời, một biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu lý do tạm đình chỉ tin báo sẽ làm rõ thực trạng: lý do chờ kết luận giám định chiếm khoảng 60%, chờ định giá tài sản chiếm 25%, và yêu cầu tương trợ tư pháp chiếm 15%.

Nguyên nhân dẫn đến những tồn tại trên là do sự bùng nổ của các loại tội phạm công nghệ cao trong kỷ nguyên 4.0 với thủ đoạn tinh vi, gây khó khăn cho việc thu thập chứng cứ ban đầu trong thời hạn 20 ngày. Về mặt lập pháp, quy định "báo ngay" trong việc bắt khẩn cấp còn mang tính định tính, thiếu quy định thời gian cụ thể bằng giờ. Về mặt chủ quan, trình độ chuyên môn của một bộ phận Kiểm sát viên chưa đồng đều, kỹ năng kiểm sát hiện trường và phân loại án phức tạp còn hạn chế. So sánh với các nghiên cứu trước đây tại các tỉnh như Đắk Lắk hay các đô thị lớn, Hà Nội có khối lượng vụ việc cao gấp 3 đến 5 lần, tạo áp lực công việc rất lớn lên đội ngũ cán bộ tư pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng kiểm sát tư pháp:

• Hoàn thiện hệ thống pháp luật tố tụng hình sự: Kiến nghị Viện kiểm sát nhân dân tối cao phối hợp với Bộ Công an và Tòa án nhân dân tối cao sửa đổi Thông tư liên tịch số 01/2017, định lượng hóa cụm từ "báo ngay" thành thời hạn tối đa 6 giờ đối với các trường hợp giữ người khẩn cấp. Ban hành tiêu chí định lượng để phân loại rõ tin báo đơn giản xử lý trong 20 ngày và tin báo phức tạp gia hạn 2 tháng. Mục tiêu: Giảm 100% tình trạng chậm trễ chuyển giao hồ sơ tố tụng. Thời gian thực hiện: Giai đoạn 2022 - 2024. Chủ thể thực hiện: Liên ngành tư pháp Trung ương.
• Đổi mới phương thức kiểm sát trực tiếp hiện trường: Ban hành quy chế bắt buộc Kiểm sát viên phải trực tiếp tham gia quá trình khám nghiệm hiện trường và lấy lời khai ban đầu đối với 100% các vụ án đặc biệt nghiêm trọng hoặc có dấu hiệu phức tạp. Mục tiêu: Đạt tỷ lệ phê chuẩn bắt, tạm giữ chính xác 100%, triệt tiêu nguy cơ oan sai. Thời gian thực hiện: Áp dụng định kỳ thường xuyên từ năm 2022. Chủ thể thực hiện: Viện kiểm sát nhân dân hai cấp thành phố Hà Nội.
• Chuẩn hóa và nâng cao năng lực đội ngũ Kiểm sát viên: Tổ chức tối thiểu 4 khóa đào tạo, tập huấn nghiệp vụ chuyên sâu mỗi năm về kỹ năng điều tra tội phạm số, kỹ năng kiểm sát hoạt động giám định kỹ thuật hình sự và định giá tài sản. Mục tiêu: 100% Kiểm sát viên làm công tác kiểm sát khởi tố được cập nhật kỹ năng xử lý án công nghệ cao. Thời gian thực hiện: 2022 - 2025. Chủ thể thực hiện: Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội phối hợp Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội.
• Số hóa và hiện đại hóa cơ sở vật chất: Triển khai hệ thống phần mềm quản lý số liên thông dữ liệu về nguồn tin tội phạm giữa Công an và Viện kiểm sát trên toàn bộ 30 quận, huyện. Mục tiêu: Rút ngắn 30% thời gian xử lý thủ tục hành chính tư pháp. Thời gian thực hiện: Hoàn thành trong 24 tháng. Chủ thể thực hiện: Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội và các cơ quan liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Kiểm sát viên và Điều tra viên đang công tác thực tế: Cung cấp cẩm nang tra cứu quy trình, nhận diện 7 căn cứ không khởi tố vụ án và kỹ năng kiểm sát chặt chẽ hồ sơ bắt người khẩn cấp nhằm phòng tránh sai phạm tố tụng.
• Cơ quan lập pháp và các nhà hoạch định chính sách: Cung cấp cứ liệu thực chứng từ hơn 1.200 hồ sơ nghiệp vụ tại Hà Nội để phục vụ việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tố tụng hình sự và các văn bản hướng dẫn thi hành.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Luật Hình sự: Tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu với hệ thống lý luận chặt chẽ, phương pháp tiếp cận đa chiều và dữ liệu thực tế tại đô thị loại đặc biệt.
• Luật sư và cán bộ trợ giúp pháp lý: Cung cấp góc nhìn chuyên sâu về giới hạn thẩm quyền của cơ quan tiến hành tố tụng trong giai đoạn tiền khởi tố, hỗ trợ xây dựng phương án bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho khách hàng ngay từ khi bị tạm giữ.

Câu hỏi thường gặp

• Chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố có vai trò gì? Hoạt động này đóng vai trò giám sát tính hợp pháp và có căn cứ của mọi hành vi, quyết định tố tụng từ cơ quan điều tra. Qua đó, Viện kiểm sát kịp thời ngăn chặn việc lạm quyền, bảo đảm không bỏ lọt tội phạm và không làm oan người vô tội ngay từ bước đầu tiên của quá trình tố tụng.

• Căn cứ nào để Viện kiểm sát không phê chuẩn lệnh bắt người trong trường hợp khẩn cấp? Viện kiểm sát sẽ ra quyết định không phê chuẩn nếu hồ sơ không đáp ứng một trong 3 căn cứ tại Khoản 1 Điều 110 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, hoặc lệnh bắt do người không đúng thẩm quyền ban hành, hoặc chứng cứ ban đầu chưa đủ chứng minh người bị giữ chuẩn bị phạm tội nghiêm trọng.

• Vì sao tỷ lệ tạm đình chỉ tin báo tội phạm lại tăng lên trên 18% trong giai đoạn 2018 - 2020? Nguyên nhân chủ yếu do vướng mắc khách quan từ thời hạn giám định tư pháp, định giá tài sản và tương trợ tư pháp quốc tế kéo dài. Khi hết thời hạn giải quyết tin báo theo luật định mà chưa có kết luận chuyên môn, cơ quan tiến hành tố tụng buộc phải tạm đình chỉ theo Điều 148.

• Điểm mới của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 về căn cứ khởi tố vụ án hình sự là gì? Bộ luật năm 2015 đã bổ sung thêm nguồn căn cứ quan trọng tại Điều 143 là "kiến nghị khởi tố của cơ quan nhà nước", đồng thời quy định cụ thể 7 căn cứ không được khởi tố vụ án tại Điều 157, tạo hành lang pháp lý minh bạch cho Viện kiểm sát thực hiện quyền hủy bỏ quyết định sai trái.

• Kiểm sát viên phải xử lý thế nào khi phát hiện quyết định không khởi tố vụ án có dấu hiệu bỏ lọt tội phạm? Căn cứ Điều 153 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, Kiểm sát viên phải báo cáo lãnh đạo đơn vị ra quyết định hủy bỏ quyết định không khởi tố không có căn cứ của Cơ quan điều tra, đồng thời trực tiếp ra quyết định khởi tố vụ án hình sự và chuyển hồ sơ yêu cầu điều tra theo đúng thẩm quyền.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố theo Hiến pháp năm 2013 và Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.
• Khảo sát thực chứng 3 năm (2018 - 2020) tại Hà Nội qua 6 bảng số liệu chuyên sâu, phản ánh chính xác kết quả đạt được và các điểm nghẽn nghiệp vụ.
• Nhận diện 4 nhóm nguyên nhân cơ bản từ quy định pháp luật, phương thức phối hợp liên ngành, năng lực cán bộ đến điều kiện cơ sở vật chất.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ có tính khả thi cao, gắn liền với các chỉ số mục tiêu và lộ trình thực hiện cụ thể từ năm 2022 đến năm 2025.
• Đóng góp nguồn tư liệu khoa học giá trị phục vụ công tác đào tạo, nghiên cứu và thực thi pháp luật hình sự tại Việt Nam.

Công trình tạo tiền đề vững chắc cho việc tiếp tục mở rộng nghiên cứu sang giai đoạn điều tra và truy tố trong tiến trình cải cách tư pháp giai đoạn mới. Các cơ quan tiến hành tố tụng cần nhanh chóng áp dụng đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng bảo vệ công lý và quyền con người.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu có tính chất định hướng cho các giai đoạn tố tụng hình sự tiếp theo đề giải quyết vụ án hình sự. 11 Khi cơ quan điều tra hay cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra khởi tố vụ án hình sự không chính xác, điều đó sẽ dẫn đến các giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử tiếp theo cũng không chính xác, bởi các giai đoạn tố tụng hình sự tuy độc lập nhưng có mỗi quan hệ biện chứng, gắn kết chặt chẽ với nhau nhằm chung một mục đích là tìm ra sự thật của vụ án. Cùng với đó nếu việc đưa ra quyết định không khởi tố vụ án không chính xác sẽ dẫn đến bỏ lọt tội phạm, gây bắt bình trong dư luận. Về mặt chính trị - xã hội: Giai đoạn khởi tố là một giai đoạn tố tụng hình sự cơ bản và quan trọng, khi các cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện tốt giai đoạn này sẽ góp phần bảo vệ pháp chế, bảo vệ các quyền và tự do của công dân, góp phần to lớn vào công cuộc đấu tranh phòng và chống tội phạm trong toàn xã hội.

Việc các cơ quan tiễn hành tổ tụng đưa ra quyết định khởi tố vụ án hình sự chính xác, khách quan, công bằng sẽ tạo niềm tin cho nhân dân vào sự nghiêm minh của pháp luật, đồng thời giáo dục mọi người ý thức tuân theo pháp luật. Kiểm sát các hoạt động tư pháp trong khởi tố vụ án hình sự 12. Chức năng của Viện Kiểm sát nhân dân Chức năng của cơ quan, tổ chức là phương diện hoạt động chính, chủ yếu, đặc thù, mang tính ôn định lâu dài của cơ quan, tổ chức đó. Các cơ quan có thầm quyên tiến hành tố tụng có những chức năng khác nhau.

Cơ quan điều tra có chức năng điều tra vụ án, vụ việc hình sự. Tòa án có chức năng xét xử, Viện kiểm sát có chức năng thực hành quyền công tố (chức năng buộc tội) và kiểm sát hoạt động tư pháp. Ngoài những nhiệm vụ, quyền hạn thực hiện phương diện hoạt động chính, chủ yếu, đặc thù của cơ quan minh, mỗi cơ quan vẫn có thể thực hiện những nhiệm vụ khác được giao. Ví dụ, Viện kiểm sát nhân dân thực hiện thêm cả nhiệm vụ thống kê tội phạm; Tòa án nhân dân khi thực hiện nhiệm vụ xét xử vụ án hình sự, có quyền khởi tố vụ án hình sự nếu phát hiện có việc bỏ lọt tội phạm.

Những 12 hoạt động trên không phải là những hoạt động chính, chủ yếu của Viện kiểm sát và Tòa án, do vậy, không phải là hoạt động thực hiện chức năng của Viện kiểm sát hoặc Tòa án. Hiến pháp năm 2013 và Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 ghi nhận Viện kiểm sát thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp. Khoản I Điều 107 Hiến pháp năm 2013 quy định: “Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp”. Khoản 1 Điều 2 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 quy định: “Viện kiểm sát nhân dân là cơ quan thực hành quyên công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”.

Như vậy, có thê đưa ra khái niệm chức năng của Viện kiểm sát nhân dân như sau: Chức năng của Viện kiểm sát nhân dân là phương diện hoạt động chính, chủ yếu, đặc thù của Viện kiểm sát nhân dân, được quy định trong Hiến pháp, có nội dung là thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp.