Chương 1 TONG QUAN TAI LIEU 1.1 Giới thiệu so lược về cây hoa hồng lửa 1.1 Nguồn gốc và phân loại thực vật học: Hoa Hồng (tên khoa học: Rosa sp.) là cây được xếp vào ngành thực vật hạt kín (Angiosperm), lớp Song tử diệp (Dicotyledoneae), phân lớp hoa hồng (Rosidae), bộ Hồng (Rosales), họ hoa hồng (Rosaceae), chi Rosa, có nguồn gốc ôn đới và nhiệt đới Bắc bán cầu. Đây là họ rất lớn thuộc loại thực vật thân bụi được phân bố trên toàn thế gidi. Theo Đỗ Dinh Thục (2009), cây hoa hồng có nguồn gốc đầu tiên ở Trung Quốc, An Độ. Sau đó được du nhập vào các nước Châu Âu như Hà Lan, Pháp , Đức, Bungari và một số nước khác.
Ở Việt Nam, hoa hong được nhập nội từ các nước Chau Âu (Hà Lan, Pháp), Trung Quốc vào Đà Lạt sau đó được trồng pho biến tai các tỉnh miền Bắc, miền Nam (Viện nghiên cứu Rau Quả, Viện di truyền) và lan ra ra cả nước. Bên cạnh đó, các giống hoa hồng được nhập nội từ Thái Lan trực tiếp vào miền Nam, sau đó lan ra Bắc và trông khắp mọi nơi trên cả nước. Hoa hồng lửa hay còn gọi là hồng Tố nữ hay hồng Son, thuộc họ hoa hồng (Rosaceae) có nguồn gốc từ Châu Á, với số lượng nhỏ ở Châu Âu, Bắc Mỹ và tây bắc Châu Phi. Cây có kích thước nhỏ gon, dễ dàng dùng làm góc ghép trong việc lai tạo dé phát triển nhiều giống hoa hồng vườn (Đặng Văn Đông và ctv, 2002).2 Đặc điểm thực vật học Rễ: Cây hoa hồng thuộc loại rễ chùm, phân bé chủ yếu trên tang đất mặt và phát triển mạnh theo chiều ngang, khi bộ rễ phát triển tương đối hoàn chỉnh thì phát sinh thêm nhiều rễ phụ.
Thân: Cây hoa hồng thuộc nhóm cây thân gỗ, cây bụi thấp, có khả năng phân cành rât mạnh, trên thân có nhiêu gai nhọn hoặc không có gai. Lá: Cây hoa hồng thuộc loại lá kép lông chim, mọc cách có lá kèm nhẫn ở cuống lá. Trên mỗi lá có từ 3 - 5 hay 7 - 9 lá chét, xung quanh lá chét có nhiều răng cưa nhỏ. Tùy vào giống mà lá có màu sắc xanh đậm hay xanh nhạt, răng cưa nông hay sâu, hay có hình dạng khác (Nguyễn Thị Kim Lý và ctv, 2012) Hoa: Có nhiều màu sắc và kích thước khác nhau.
Hoa hồng có mùi thơm nhẹ, cánh hoa mềm dễ bị dập nát và gãy. Cụm hoa chủ yếu có một hoa hay tập hợp ít hoa trên cuống đài, cứng, có gai. Hoa lớn có cánh dài hợp thành chén ở gốc, xếp thành một hay nhiều vòng, xiết chặt hay lỏng tùy theo giống. Hoa hồng thuộc loài hoa lưỡng tĩnh.
Nhị đực và nhụy cái trên cùng một hoa. Các nhị đực dính vào nhau bao xung quanh vòi nhụy. Khi phan chín rơi trên đầu nhụy nên có thé tự thụ phấn. Đài hoa có màu xanh (Phạm Thị Minh Tâm và Nguyễn Phạm Hồng Lan, 2017).
Quả: Quả của hoa hồng là quả hạch, hình trái xoan có cánh đài còn lại. Mỗi quả chứa khoảng 5 - 25 hạt. Hạt hồng nhỏ có lông, khả năng nảy mầm của hạt rất kém đo có lớp vỏ dày (Đào Thanh Vân và Đặng Thị Tố Nga, 2007). Tại Sa Đéc, giống hồng lửa được trồng khá phố biến vì tương đối dé trồng, dễ chăm sóc và hoa đẹp rực rỡ.
Hồng lửa Sa Đéc là loại hồng bụi có chiều cao trung bình 60 - 80 cm sau | năm trồng , thân có nhiều gai cứng, lá kép 5 lá chét có hình hơi tròn, hoa lâu tàn, màu sắc đỏ tươi, đường kính hoa trung bình khoảng 5,0 cm (Nguyễn Thị Nga, 2021).3 Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh 1.1 Nhiệt độ Cây hoa hồng ưa khí hậu ôn hòa, nhiệt độ thích hợp cho sinh trưởng phát triển tốt là 18 - 25°C, trường hợp nhiệt độ tối cao (> 35°C) sẽ làm anh hưởng đến sự kéo dai cành, độ bền của hoa và nhiệt độ tối thấp (< 8°C) làm cho cây thấp, cành nhánh phát sinh yếu , 14 giòn , nụ hoa dễ bị thui chột hay nở muộn, nở không đồng đều (Nguyễn Thị Kim Lý va ctv, 2012). Nhiệt độ đêm có ảnh hưởng lớn đến số lượng hoa và số lần ra hoa do ảnh hưởng đến hoạt động của bộ rễ. Đa số các giống ở nhiệt độ đêm khoảng 16°C cho sỐ lượng và chất lượng hoa tốt. Đồng thời nhiệt độ ngày cao hơn đêm sẽ rút ngắn thời gian phát dục của hoa 2 ngày nhưng không cho cánh dài ra (Đào Thanh Vân và Đặng Thị Tố Nga, 2007).
Nhiệt độ thích đất thích hợp cho cây hoa hồng sinh trưởng và phát triển tốt nhất từ 21 - 25°C. Nhưng vượt ngưỡng 21 - 30°C vẫn cho năng suất và chất lượng hoa cao do rễ có sức sông mạnh mẽ (Đỗ Đình Thục, 2009).2 Ánh sáng Đây là yếu tố ngoại cảnh quan trọng nhất đối với sự sinh trưởng, phát triển của cây hoa hồng. Hoa hồng là cây ưa sáng nên yêu cầu cường độ chiếu sáng từ 40.000 lux, thời gian chiếu sáng thích hợp từ 8 - 12 giờ/ngày (Hoàng Ngọc Thuận, 2005). Cường độ ánh sáng ảnh hưởng đến số cành, sự phát dục hoa, sỐ lượng hoa và năng suất.
Thời gian chiếu sáng dài giúp tăng số cành, chiều dài cành và bông hữu hiệu, rút ngắn thời gian một chu kỳ hoa (Đỗ Đình Thục, 2009).3 Độ âm Cây hoa hồng yêu cầu độ 4m dat thích hợp từ 60 - 70% và độ âm không khí khoảng từ 80 - 85%.000 mm được phân bố đều quanh năm là thích hợp cho sinh trưởng, phát triển của cây hoa hồng. Kết quả nghiên cứu của Darlington và ctv (1991) chỉ ra rằng, trong điều kiện nhà lưới, cây hoa hồng sinh trưởng, phát triển tốt nhất ở thời gian chiếu sáng 18 giờ/ngày và độ âm không khí tương đối là 77%. Kiểm soát được độ âm thích hợp, chiều dài cành sẽ tăng trung bình là 8,2% (Đào Thanh Vân và Đặng Thị Tố Nga, 2007).4 Dat trồng Cây hoa hông là cây ưa sáng, cho hoa 3 - 5 năm liên tục, vì vậy nên chọn các loại đất giàu dinh dưỡng, có độ phì nhiêu cao, dé thoát nước. Ngoài ra đất trồng cần sạch sẽ, không có mầm bệnh.
Một số loại đất thường được sử dụng dé trong hoa hong nhu: dat mun, đất phù sa, đất thịt, đất pha cát bón thêm phân hữu cơ, phân bò hoai mục hoặc than bùn. Tránh sử dụng đất thịt nặng pha sét, đặc biệt là đất bị nhiễm mặn dé trồng hoa hồng (Phạm Thị Minh Tâm và Nguyễn Phạm Hong Lan, 2017). Độ pH lý tưởng cho đất trồng hoa hồng dao động từ 6 đến 6,5, giá trị EC phù hợp từ 1,4 - 2,5 mS/cm (Đặng Van Đông va ctv, 2002).5 Dinh dưỡng Dinh đưỡng có ý nghĩa rat quan trọng đối với sinh trưởng, phát triển, năng suất và phẩm chất của các loài hoa cảnh. Cung cấp dinh đưỡng cho cây hoa là một quá trình đòi hỏi sự chính xác.
Việc sử dụng đất, giá thé thoát nước tốt và sự thâm canh cao nên đòi hỏi cung cấp tất cả dinh dưỡng thiết yếu cho cây trồng (Nguyễn Ngư Ngâu, 2022) Trong các nguyên tô dinh dưỡng cần thiết cho cây hoa hồng, không thé không nhắc đến ba nguyên tổ đa lượng quan trọng là Dam (N), Lân (P20s) va Kali (K›O) với tỉ lệ cân đối giúp cây hoa hồng sinh trưởng, phát triển tốt, chất lượng hoa đạt yêu cầu (Phạm Thị Minh Tâm và Nguyễn Phạm Hồng Lan, 2017). Cây hoa hồng cần nhiều đạm vào thời kỳ sinh trưởng, phát sinh cành nhánh cho đến lúc phân hóa mầm hoa cũng như góp phần ảnh hưởng đến kích thước, màu sắc hoa. Thừa đạm, cây vống, cành lá sum suê, cành mảnh, yếu dễ gãy đồ, khả năng chống chịu sâu bệnh kém, ra hoa chậm, ít hoa. Thiếu đạm cây phân thành yếu, ít chồi non, lá nhỏ dễ bị vàng thối, nụ hong thường bị thui chột, không ra hoa được hoặc hoa nhỏ, cánh cong queo.
Cây hoa hồng cần lân chủ yếu vào thời kỳ hình thành nụ cho đến khi ra hoa, kết qua. Lân có tác dụng thúc day sự sinh trưởng của bộ rễ, hoa, quả, hat. Du lân, cây khỏe, cứng cáp, nhanh ra hoa, hoa lâu tàn, rễ to mập. Thiếu lân, cây tích lũy đạm dạng nitrat gây bat lợi cho việc hút nước của rễ, cây bé, lá cây có màu tím, tím đỏ hay màu huyết dụ, gây rụng lá, rễ phát triển kém, chậm ra hoa, hoa khó nở, mau sắc hoa nhot nhạt, quả lép, chín không đều.
Thừa lân dẫn đến thừa sắt, bộ lá có màu xanh đậm, xum xuê, màu sắc hoa không đẹp. Cây hoa hồng cần nhiều kali vào thời kỳ hình thành nụ, hoa quả và hạt. Kali thường tập trung ở các bộ phận non và những bộ phận hấp thụ (mầm, chóp rễ). Kali có tác dụng tăng tính chống đồ ngã, tăng khả năng chống chịu sâu bệnh và khả năng chịu rét cho cây.
Thiếu kali sẽ ảnh hưởng đến khả năng hút Ca va Mg, cành yếu, lá viền vòng, không hình thành được nụ hoặc hoa xấu. Thừa kali, lá nhanh già và màu sắc hoa đậm (Phạm Thị Minh Tâm và Nguyễn Phạm Hồng Lan, 2017). Ngoài ra để nâng cao năng suất và phẩm chất hoa cần bổ sung vi lượng như Ca, Mg, Fe, Zn giúp màu sắc hoa thêm đẹp, rực rỡ, gia tăng quá trình tạo hoa (Phạm Thị Minh Tâm, 2010). Các loại phân vi lượng thường được tưới phun qua lá vào thời ky cây con.
Ngoài việc cung cấp phân hóa học, cây hoa hồng cần 1 lượng lớn phân hữu co đã được ủ hoai dé cải thiện lý tính của đất, tăng hàm lượng mun nhằm giúp cây đâm rễ và giữ nước tốt hơn. Lượng phân chuồng cần bón lót cho cây hoa hồng trồng dé cắt cành là 30 - 40 tắn/ha/năm (Đỗ Đình Thục, 2009) 1.6 Giá trị sử dụng của hoa hồng trong cuộc sống Hoa hồng là loài hoa vượt trội về màu sắc đa dạng, cánh hoa dài, mùi thơm nhẹ, có hoa quanh năm nên được sử dụng trồng trong chậu, bồn hoa ngoài vườn, trong công viên nhằm tôn tạo vẻ đẹp cho không gian sống như phòng ở, nhà cửa và các công trình kiến trúc. Hiện nay, hoa hồng được trồng ở nước ta chủ yếu là hoa hồng cắt cành cung cấp cho các cửa hàng hoa tươi. Vào các ngày lễ như Valentine, ngày phụ nữ Việt Nam, ngày 20/11, việc kinh doanh và buôn bán hoa hồng mang lại nguồn thu nhập cao và 6n định cho người trông.
Ngoài ra, hoa hồng là nguồn nguyên liệu chưng cất tỉnh dầu cho ngành công nghiệp hóa mỹ phẩm, đặc biệt là giống hoa hồng Damask (Rosa damascene) cho năng suất đạt 1,5 tan/ha chứa 0,15% tinh dầu tương đương khoảng 3,5 tấn hoa chiết suất được 1 lít tinh dầu ( Đỗ Đình Thục, 2009).