Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. NGUỒN GỐC, PHÂN LOẠI CỦA HOA ĐỒNG TIỀN 1. Nguồn gốc - Tên gọi: Tên chung: Gerbera, Cúc transvaal, Cúc Baberton. Tên khoa học: Gerbera jamesonii Bolus [2].
- Nguồn gốc: Chi hoa đồng tiền (Gerbera) là một chi của một số loài cây cảnh trong họ cúc (Asteraceae). Được Robert Jameson phát hiện lần đầu tiên ở Nam Phi năm 1697. Nơi đây, cây này mọc tự do ở những nơi râm mát, ở độ cao so với mặt biển từ 1. Hoa này được ông đưa về vườn thực vật nước Anh.
Irwin Lynch là người đầu tiên tiến hành lai tạo giữa các giống đồng tiền với nhau. Sau đó người Pháp và người Hà Lan cũng tiến hành lai tạo và dần dần hai nước này trở thành trung tâm lai tạo giống hoa đồng tiền lớn của thế giới [2]. Chi Gerbera có khoảng 30 - 100 loài, các loài trong chi này có cụm hoa dạng đầu lớn với các hoa tia hai môi nổi bật có màu vàng, da cam, trắng, hồng, hay đỏ… cụm hoa dạng đầu có bề ngoài dường như một bông hoa, trên thực tế là tập hợp của hàng trăm hoa nhỏ riêng biệt. Chi Gerbera rất phổ biến và được trồng làm cây cảnh trang trí trong các mảnh vườn hay được cắt để cắm.
Các giống tồn tại trong vườn chủ yếu là lai ghép chéo giữa G.jamesoni và một loài hoa khác ở Nam Phi là G.viridifolia, giống lai ghép chéo này có tên khoa học là Gerbera hybrida [2]. Phân loại [8] Hoa đồng tiền thuộc: Giới (Regnum): Plantae 5 Ngành (Divisio): Magnoliophyta Lớp (Class): Magnoliosida Bộ (Ordo): Asterales Họ (Familia): Asteracea Phân họ (Subfamilia): Mutisioideae Tông (Tribus): Mutisieae Chi (Genus): Gerbera 1. ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT HỌC VÀ GIÁ TRỊ SỬ DỤNG CỦA CÂY HOA ĐỒNG TIỀN 1. Đặc điểm thực vật học [9] Cây hoa đồng tiền thuộc loại cây thân thảo họ cúc.
Thân lá: thân ngầm, không phân cành mà chỉ đẻ nhánh, lá và hoa phát triển từ thân. Lá mọc chếch so với mặt đất một góc từ 15 - 450, hình dáng lá thay đổi theo quá trình sinh trưởng của cây. Lá dài 15 – 25 cm, rộng 5 – 8 cm, có hình lông chim, xẻ thùy nông hoặc sâu, mặt lưng lá có lớp lông nhung. Rễ: rễ hoa đồng tiền thuộc loại rễ chùm, phát triển khỏe, rễ hình ống, ăn ngang và nổi phía trên mặt luống, rễ thường vươn dài tương ứng với diện tích lá tỏa ra.
Hoa: hoa đồng tiền do hai loại hoa nhỏ hình lưỡi và hình ống tạo thành, là loại hoa đơn hình đầu. Hoa hình lưỡi tương đối lớn mọc ở phía ngoài xếp thành một hoặc vài vòng nhỏ, do sự thay đổi hình thái và màu sắc nên được gọi là tâm hoa hoặc mắt hoa. Trong quá trình nở hoa, cánh hoa hình lưỡi nở trước, cánh hình ống nở sau theo thứ tự từ ngoài vào trong theo từng vòng một. Quả: dạng quả vòng bế có lông, không có nội nhũ, hạt nhỏ, 1 gram hạt có khoảng 280 - 300 hạt.
Giá trị sử dụng Hoa đồng tiền có màu sắc tươi sáng, phong phú đa dạng với đủ các màu sắc: đỏ, cam, vàng, trắng, phấn hồng, tím sen và nhiều màu sắc khác nhau. Hoa to vừa phải, cứng và rất lý tưởng cho việc tạo bó, lẵng và cắm hoa nghệ thuật. Cây hoa có thể trồng trong chậu và chơi với thời gian dài. Hoa đồng tiền là một loài hoa có sản lượng và giá trị kinh tế cao.
Trong điều kiện thích hợp cây cho hoa quanh năm, tỉ lệ hoa cắt và tỉ lệ hoa thương phẩm (có chất lượng tốt) đều cao. Hơn nữa kỹ thuật trồng trọt và chăm sóc đơn giản, ít tốn công sức, đầu tư một lần có thể thu liên tục 4 - 5 năm, hình dáng hoa cân đối, hài hòa, giá trị thẩm mỹ rất cao, hoa tươi lâu, là một trong 10 loại hoa tiêu thụ nhiều nhất trên thế giới. Vì thế diện tích trồng đồng tiền ngày càng mở rộng, lượng tiêu thụ ngày một tăng rất dễ tiêu thụ ở thị trường trong nước và thế giới [2]. YÊU CẦU SINH THÁI VA NHU CẦU DINH DƯỠNG CỦA HOA ĐỒNG TIỀN 1.
Nhiệt độ Nhiệt độ là một trong những yếu tố quan trọng quyết định đến sự sinh trưởng, phát triển, nở hoa và chất lượng hoa. Đa số các giống hoa đồng tiền ưa khí hậu mát mẻ nhiệt độ từ 15 - 250C, tuy nhiên một số giống lại thích hợp với nhiệt độ cao hơn từ 30 - 340C. Nếu nhiệt độ nhỏ hơn 120C hoặc nhiệt độ lớn hơn 350C cây phát triển kém, chất lượng hoa xấu, màu sắc hoa nhợt nhạt. Nói chung trong thời kì ra hoa cần đảm bảo nhiệt độ thích hợp cho từng giống thì hoa sẽ to và đẹp [9].
Ánh sáng Ánh sáng là yếu tố cần thiết cho sự sinh trưởng, phát triển của cây. Ánh sáng cung cấp năng lượng cho quang hợp tổng hợp chất hữu cơ giúp cho cây sinh trưởng, phát triển. Quang hợp phụ thuộc vào thành phần quang phổ của 7 ánh sáng, cường độ chiếu sáng và chất lượng ánh sáng. Song khi cường độ ánh sáng vượt quá chỉ số tới hạn thì cường độ quang hợp bắt đầu giảm, nắm bắt được đặc điểm trên trong trồng trọt người ta có thể trồng đồng tiền vào mùa nắng nóng bằng cách che lưới đen để giảm bớt cường độ ánh sáng, giúp cho cây hoa đồng tiền sinh trưởng, phát triển tốt [9].
Ẩm độ Cây hoa đồng tiền là cây trồng cạn nên không chịu được úng nhưng đồng thời có sinh khối lớn, bộ lá to, tiêu hao nước nhiều, do vậy cũng kém chịu hạn. Độ ẩm đất thích hợp từ 60 - 70%, độ ẩm không khí từ 55 - 65% là điều kiện thuận lợi cho hoa đồng tiền sinh trưởng, phát triển. Đặc biệt vào thời gian thu hoạch cần ẩm độ vừa phải để tránh nước đọng trên các vết cắt, gây thối hoa và tạo điều kiện thuận lợi cho sâu, bệnh phát triển. Trong quá trình sinh trưởng tùy theo thời tiết mà luôn phải cung cấp đủ nước cho đồng tiền bằng các biện pháp tưới nhỏ giọt hoặc bơm tưới cho cây [9].4 Đất và dinh dưỡng khoáng đối với cây hoa đồng tiền 1.
Đất Cây hoa đồng tiền không đòi hỏi khắt khe về đất, nhưng để thâm canh có hiệu quả đất cần có một số đặc điểm sau: Đất phải tơi xốp, nhiều mùn, thoáng khí (đất thịt pha cát). Đất có pH từ 6,0 - 6,5. Đất có khả năng giữ và thoát nước tốt không bị đọng nước trong mùa mưa (mực nước ngầm thấp, ổn định), tránh trồng đồng tiền ở những nơi đất trũng [2]. Dinh dưỡng khoáng *Phân hữu cơ (Phân gà, phân dê, phân bò…): Các loại phân này giúp cây sinh trưởng, phát triển tốt, kéo dài tuổi thọ của cây, làm cho hoa bền đẹp.
Phân hữu cơ chứa nhiều nguyên tố đa lượng, vi lượng ở dạng dễ tiêu cây cần 8 nhưng không làm mất cân đối dinh dưỡng trong cây. Bên cạnh đó, phân hữu cơ còn có tác dụng cải tạo đất, làm cho đất tơi xốp, thoáng khí, rất có ý nghĩa khi canh tác cây hoa đồng tiền vì đây là cây lâu niên. Tuy nhiên, phân hữu cơ thường gây ô nhiễm (đất, nước, không khí…) nếu không được xử lý kỹ trước khi bón, phải ủ thật kỹ trước khi dùng [31]. *Phân vô cơ [31] Đạm: Có tác dụng thúc đẩy quá trình sinh trưởng và phát triển của cây, tham gia vào cấu tạo diệp lục.
Thiếu đạm cây sinh trưởng kém, cho hoa nhỏ, nhanh tàn, lá vàng úa, nếu thiếu trầm trọng cây sẽ ngừng sinh trưởng và chết. Tuy nhiên, thừa đạm cây sẽ mọc um tùm, lá nhiều và yếu ớt dễ phát sinh bệnh. Hoa cũng yếu dễ bị gục ngã và nhanh tàn. Lân: Giúp cho bộ rễ cây phát triển khoẻ mạnh, giúp cho hoa bền, đẹp.
Thiếu lân lá thường có màu tím, màu tím từ mép lá lan dần vào bên trong. Hoa nhỏ, chóng tàn, màu sắc nhợt nhạt. Trong quá trình sinh trưởng của cây, cây cần lân nhiều vào giai đoạn sinh trưởng sinh thực tức là khi ra hoa kết quả. Vì vậy, cần phải hiểu nhu cầu của cây để cung cấp lân vào các giai đoạn hợp lý.
Kali: Giúp cho cây cứng cáp, chống chịu tốt với điều kiện bất lợi của môi trường và sâu bệnh hại. Cây cần kali nhiều vào lúc ra hoa, giúp cành hoa cứng cáp, màu sắc hoa tươi, bền lâu. Nếu thiếu kali thì đầu chóp lá già, bắt đầu vàng và chết khô, sau đó là phần thịt lá. Canxi: Giúp cho cây chống chịu tốt với điều kiện bất lợi.
Thiếu canxi trên lá non xuất hiện những đốm màu xanh nhạt, nghiêm trọng hơn là bị chết khô. *Phân vi lượng Cây cần loại phân này với số lượng nhỏ nhưng không thể thiếu được và cũng không thể thay thế được. Thông thường cây ít thiếu vi lượng, tuy nhiên 9 những lúc thời tiết lạnh đột ngột kéo dài thường sẽ xảy ra thiếu vi lượng. Khắc phục bằng cách phun bổ sung phân vi lượng qua lá, hoặc pha loãng tưới vào gốc cho đến khi thấy cây trở lại bình thường không nên bổ sung nữa [31].
CÁC BIỆN PHÁP KĨ THUẬT TRONG SẢN XUẤT HOA ĐỒNG TIỀN 1. Kỹ thuật trồng hoa đồng tiền trong chậu [30] *Thời vụ trồng Hoa đồng tiền trồng vào vụ xuân tháng 3, 4 và vụ thu tháng 9, 10. *Chuẩn bị nhà che Để nâng cao chất lượng và hiệu quả kinh tế, chúng ta nên trồng đồng tiền chậu trong nhà có mái che; có thể dùng nhà lưới hiện đại, nhà lưới đơn giản hoặc nhà che tạm tuỳ theo điều kiện canh tác. *Chuẩn bị giá thể Yêu cầu giá thể trồng đồng tiền chậu: Tơi xốp, thoát nước tốt, không chứa mầm bệnh hại, pH = 6 – 6,5.
Giá thể trồng chậu: Có nhiều loại giá thể trồng đồng tiền khác nhau. Trước khi trồng, giá thể phải được xử lý nấm bệnh. Dùng Foocmalin 40% pha theo tỷ lệ 1/80 - 1/100 lần; hoặc dùng Viben C 50BTN pha theo tỷ lệ 1/400 lần, phun hoặc tưới vào giá thể, trộn đều, phủ kín nilon ủ từ 1 - 2 ngày. *Chọn cây giống Cây giống là cây nuôi cấy mô sẽ có khả năng sinh trưởng phát triển rất khoẻ, sạch bệnh; chiều cao cây: 4,0 - 5,0 cm; số lá/cây: 5,0 - 6,0 lá; số rễ: 5,0 - 6,0 rễ; chiều dài rễ: 2,0 - 3,0 cm.
*Kỹ thuật trồng Dùng chậu nhựa hoặc chậu sứ có kích thước, kiểu dáng khác nhau. Chậu có kích thước 20 x 16 x 22 cm trồng 1 cây/chậu. Cách trồng: 10 + Cho giá thể vào chậu sao cho giá thể cách miệng chậu từ 3 – 5 cm.