Đặt vấn đề : Thị trƣờng chứng khoán (TTCK) Việt Nam đƣợc khai sinh vào ngày 20/07/2000 với cơ sở giao dịch ban đầu là Trung tâm giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh. Trải qua quá trình hơn 10 năm phát triển, hiện nay thị trƣờng chứng khoán Việt Nam đã có 2 trung tâm giao dịch lớn là Sở giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) và Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX) với trên 420 công ty niêm yết. Chỉ số VN Index của sàn HOSE đƣợc lấy là chỉ số chứng khoán Việt Nam và đồng thời cũng đƣợc coi nhƣ hàn thử biểu của nền kinh tế nƣớc ta. Giai đoạn đầu khi mới thành lập, hoạt động giao dịch của thị trƣờng chứng khoán còn hạn chế nhƣng càng về sau thị trƣờng càng phát triển và thu hút nhiều nhà đầu tƣ tham gia.
Đặc biệt giai đoạn năm 2006 cùng với sự bùng nổ của thị trƣờng tài chính toàn cầu và việc Việt Nam gia nhập WTO đã đẩy chỉ số VN Index tăng rất nhanh rồi đạt đỉnh cao nhất 1.170,65 điểm vào ngày 12/03/2007. Nhƣng sau đó do chịu ảnh hƣởng của khủng hoảng kinh tế toàn cầu nên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam đã lao dốc mạnh, xu hƣớng giảm điểm kéo dài đến tận đầu năm 2009 đến khi VN Index chỉ còn 235,50 điểm vào ngày 24/02. Kể từ sau khi thị trƣờng chạm đáy và đi lên, các nhà đầu tƣ lại bắt đầu tranh nhau mua bán kéo chỉ số VN Index tăng điểm nhanh chóng. Thị trƣờng chứng khoán Việt Nam đƣợc đánh giá là một trong 10 thị trƣờng tăng điểm ấn tƣợng nhất trên thế giới sau khủng hoảng.
Nếu so sánh mức điểm cao nhất 624.1 điểm vào ngày 22/10 và mức đáy ngày 24/02 thì thị trƣờng VN Index đã tăng 265% trong vòng 8 tháng năm 2009. Đặc biệt, năm 2009 cũng là năm mà thị trƣờng chứng khoán chịu ảnh hƣởng bởi tin đồn nhiều nhất. Những thông tin về chính sách tiền tệ của Ngân hàng nhà nƣớc, thông tin về chính sách kinh tế vĩ mô của Chính phủ, thông tin về lợi nhuận đột biến của doanh nghiệp, chi trả cổ tức, thƣởng.đã tác động rất mạnh đến khối lƣợng giao dịch và giá trị giao dịch trên thị trƣờng. Có những thời điểm thị trƣờng đón nhận tin tốt thì khối lƣợng toàn thị trƣờng lên đến gần 10.000 tỷ đồng với trên 150 triệu cổ phiếu đƣợc giao 4 Chuyên đề tốt nghiệp đại học dịch, nhƣng khi có tin xấu thì giá trị giao dịch chỉ còn vài trăm tỷ.
Tác động của thông tin đến thị trƣờng chứng khoán năm 2009 hết sức mạnh mẽ khiến chúng ta phải đặt một câu hỏi lớn trong cách quản lý thông tin trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam ? Xuất phát từ những bức xúc thực tế trên đây, tôi đã quyết định chọn đề tài “Đo lường ảnh hưởng của thông tin bất cân xứng trên sàn chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh : Nguyên nhân và giải pháp” với mục đích tìm ra cách thức để hạn chế hiện tƣợng thông tin bất cân xứng đang xảy ra, từ đó góp phần xây dựng thị trƣờng chứng khoán lành mạnh và phát triển bền vững hơn. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu : a. Mục tiêu nghiên cứu : Với ý tƣởng muốn tìm ra giải pháp để hạn chế tình trạng thông tin bất cân xứng đang diễn ra trên sàn chứng khoán Tp HCM, từ đó tạo ra sự công bằng và tăng tính hiệu quả trong đầu tƣ chứng khoán cũng nhƣ phát triển thị trƣờng theo chiều sâu, đề tài sẽ nghiên cứu với các mục tiêu sau : - Tìm các nguyên nhân gây ra tình trạng thông tin bất cân xứng giữa các chủ thể tham gia thị trƣờng ( nhà đầu tƣ, doanh nghiệp niêm yết, công ty chứng khoán). - Đánh giá tác động của thông tin bất cân xứng trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam.
- Đánh giá vai trò của các nhà tạo lập thị trƣờng trong công tác quản lý thông tin. - Đề xuất một số giải pháp để hạn chế tình trạng thông tin bất cân xứng trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam để giúp minh bạch hóa và phát triển thị trƣờng bền vững. 5 Chuyên đề tốt nghiệp đại học b. Câu hỏi nghiên cứu : Để đánh giá đƣợc mức độ ảnh hƣởng của thông tin bất cân xứng đến thanh khoản của thị trƣờng chứng khoán Việt Nam thì đề tài nghiên cứu phải giải quyết đƣợc các câu hỏi sao đây : - Hiện tƣợng thông tin bất cân xứng trên sàn chứng khoán Tp HCM đang ở mức độ nhƣ thế nào? - Thông tin bất cân xứng có thể tác động nhƣ thế nào đến thị trƣờng chứng khoán? - Đâu là nguyên nhân dẫn tới hiện tƣợng thông tin bất cân xứng trên sàn chứng khoán Tp HCM.
- Muốn hạn chế tình trạng thông tin bất cân xứng trên sàn chứng khoán Tp HCM thì cần có chính sách gì ? 3. Phạm vi nghiên cứu : - Phạm vi không gian : Với mục đích của đề tài đặt ra, nội dung nghiên cứu sẽ sẽ đƣợc giới hạn nhƣ sau: + Nghiên cứu đƣợc thực hiện dựa trên cơ sở tìm hiểu hoạt động giao dịch và những biến động của chỉ số VN Index ở sàn HOSE. Thời gian giao dịch sẽ là thời gian giao dịch khớp lệnh chính thức trên sàn HOSE từ 8h30 đến 10h30, do đó khối lƣợng giao dịch và giá trị giao dịch hàng ngày cũng tính theo thời gian này. Chỉ số VN Index đƣợc sử dụng là chỉ số đóng cửa mỗi ngày giao dịch.
+ Hình thức giao dịch ở các công ty chứng khoán là giao dịch trực tuyến và giao dịch đặt lệnh qua sàn, bao gồm cả những dịch vụ kèm theo ở các công ty chứng khoán nhƣ : ứng tiền trƣớc, ứng chứng khoán trƣớc, giao dịch bảo chứng. + Các doanh nghiệp đƣợc nghiên cứu là tất cả các doanh nghiệp đã niêm yết trƣớc 31/12/2008 trên HOSE. 6 Chuyên đề tốt nghiệp đại học + Các nhà đầu tƣ bao gồm cả nhà đầu tƣ tổ chức và cá nhân; nhà đầu tƣ trong nƣớc và nƣớc ngoài đang mở tài khoản giao dịch trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam. - Phạm vi đối tượng : Ba đối tƣợng chính liên quan đến tình trạng thông tin bất cân xứng trên thị trƣờng đƣợc đề cập đến là : nhà đầu tƣ, công ty chứng khoán và doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE.
- Phạm vi thời gian : Thời gian nghiên cứu từ 01/01/2009 đến 31/12/2009. Giả thiết nghiên cứu : - Sự bất ổn trên sàn chứng khoán Tp HCM chịu tác động rất lớn từ tình trạng thông tin bất cân xứng, nó làm cho chi phí giao dịch và chi phí xã hội tăng cao. - Đang tồn tại một “chiến lƣợc” đầu tƣ bằng cách sử dụng tin đồn trên thị trƣờng chứng khoán. - Hành vi bầy đàn (herding behavior) là hệ quả của một thị trƣờng mà thông tin không minh bạch.
Phương pháp nghiên cứu : Đề tài sẽ áp dụng tổng hợp các phƣơng pháp nghiên cứu định tính và định lƣợng. Thu thập số liệu, sau đó sẽ xử lý số liệu, sử dụng phƣơng pháp thống kê mô tả và chạy mô hình bằng phần mềm Eview để tìm ra câu trả lời. Kết cầu đề tài : Sau Phần I giới thiệu về Đề tài nghiên cứu, đề tài sẽ đƣợc tiếp tục trình bày với bố cục nhƣ sau : Phần II : Nội dung chính của đề tài nghiên cứu Gồm 4 chƣơng - Chƣơng I : Giới thiệu cơ sở lý thuyết liên quan đến khái niệm về thông tin bất cân xứng, các vấn đề liên quan đến thông tin bất cân xứng và thị trƣờng chứng khoán. 7 Chuyên đề tốt nghiệp đại học - Chƣơng II : Khái quát về sàn giao dịch chứng khoán Tp HCM và tình trạng thông tin bất cân xứng đang tồn tại trên thị trƣờng.
- Chƣơng III : Trình bày kết quả nghiên cứu - Chƣơng IV : Kết luận và đề xuất giải pháp. 8 Chuyên đề tốt nghiệp đại học Phần II : NỘI DUNG CHÍNH CỦA ĐỀ TÀI CHƢƠNG I : CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA ĐỀ TÀI 1. Thị trường chứng khoán là gì ? 1.Khái niệm về Thị trường chứng khoán : a. Khái niệm : Theo PGS.
TS Bùi Kim Yến và đồng nghiệp (Giáo trình Thị trƣờng tài chính, Thị trƣờng chứng khoán, năm 2008, trang 54) thì Thị trƣờng chứng khoán đƣợc hiểu nhƣ sau : - Thị trƣờng chứng khoán là một bộ phận của thị trƣờng vốn dài hạn, thực hiện cơ chế chuyển vốn trực tiếp từ nhà đầu tƣ sang nhà phát hành, qua đó thực hiện chức năng của thị trƣờng tài chính là cung ứng nguồn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế. - Thị trƣờng chứng khoán là thuật ngữ dùng để chỉ cơ chế của hoạt động giao dịch mua bán chứng khoán dài hạn nhƣ các loại trái phiếu, cổ phiếu và các công cụ tài chính khác nhƣ chứng chỉ quỹ đầu tƣ, công cụ phái sinh – hợp đồng tƣơng lai, quyền chọn, quyền mua cổ phiếu, chứng quyền. Phân loại thị trƣờng chứng khoán : Theo PGS.TS Bùi Kim Yến và đồng nghiệp, Thị trƣờng chứng khoán đƣợc phân loại dựa trên các tiêu chí sau : Căn cứ vào sự luân chuyển các nguồn vốn : có 2 loại - Thị trường sơ cấp : là thị trƣờng mua bán các chứng khoán mới phát hành. Trên thị trừng này vốn từ nhà đầu tƣ sẽ đƣợc chuyển sang nhà phát hành thông qua việc nhà đầu tƣ mua các chứng khoán mới phát hành.
9 Chuyên đề tốt nghiệp đại học - Thị trường thứ cấp : là nơi giao dịch các chứng khoán đã đƣợc phát hành trên thị trƣờng sơ cấp. Là thị trƣờng chuyển nhƣợng quyền sở hữu chứng khoán. Thị trƣờng thứ cấp bảo đảm tính thanh khoản cho các chứng khoán đã phát hành. Căn cứ vào phƣơng thức hoạt động của thị trƣờng : - Thị trường tập trung (Sở giao dịch chứng khoán - SGDCK): các giao dịch đƣợc tập trung tại một địa điểm, các lệnh đƣợc chuyển tới sàn giao dịch và tham gia vào quá trình ghép lệnh để hình thành nên phiên giao dịch.
Chỉ có các chứng khoán đủ tiêu chuẩn mới đƣợc niêm yết tại đây. Ở Việt Nam hiện đang hoạt động hai thị trƣờng tập trung với giao dịch đƣợc khớp tại Sở giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) và Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX). - Thị trường không tập trung ( OTC – Over the Counter Market): là thị trƣờng dành cho những khoán chƣa niêm yết tại Sở giao dịch chứng khoán. Thị trƣờng OTC không có địa điểm giao dịch chính thức mà thay vào đó các nhà môi giới ( Công ty chứng khoán) kết nối giao dịch qua mạng máy tính diện rộng giữa các công ty chứng khoán và trung tâm quản lý hệ thống.