Luận văn thạc sĩ về ứng dụng quyền chọn chứng khoán trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Chuyên đề nghiên cứu Ứng dụng quyền chọn chứng khoán trên thị trường Việt Nam, cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo cao cho chuyên gia chuyên

• Tác giả: Huỳnh Thanh Thanh
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Ngọc Trang
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Ứng Dụng Quyền Chọn Chứng Khoán Trên Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ THỊ TRƯỜNG QUYỀN CHỌN VÀ HỢP ĐỒNG QUYỀN CHỌN CỔ PHIẾU
• 1.1. SỰ RA ĐỜI THỊ TRƯỜNG QUYỀN CHỌN
• 1.2. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ QUYỀN CHỌN
• 1.2.1. Hợp đồng quyền chọn cổ phiếu
• 1.2.2. Phân loại quyền chọn
• 1.3. CÁC THÀNH PHẦN TRÊN SÀN GIAO DỊCH QUYỀN CHỌN CỔ PHIẾU CHICAGO BOARD OF OPTIONS EXCHANGE (CBOE)
• 1.3.1. Các nhân viên trên sàn giao dịch
• 1.3.2. Người tạo thị trường (Maket maker)
• 1.3.3. Nhân viên lưu trữ lệnh (Order book official)
• 1.3.4. Nhà môi giới trên sàn (Floor boker)
• 1.3.5. Lệnh và các loại lệnh giao dịch quyền chọn
• 1.3.6. Các hệ thống chuyển lệnh
• 1.3.7. Công ty thanh toán bù trừ Hợp đồng quyền chọn (Options Clearing Corporation)
• 1.4. NHỮNG RỦI RO ĐỐI VỚI NGƯỜI ĐẦU TƯ KHI GIAO DỊCH QUYỀN CHỌN
• 1.4.1. Rủi ro đối với người nắm giữ quyền chọn
• 1.4.2. Rủi ro đối với người bán quyền chọn
• 2. CHƯƠNG 2: KINH NGHIỆM ỨNG DỤNG QUYỀN CHỌN CHỨNG KHOÁN CỦA MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ NHỮNG QUAN ĐIỂM VỀ ỨNG DỤNG QUYỀN CHỌN CHỨNG KHOÁN TẠI VIỆT NAM
• 2.1. MÔ HÌNH CHÂU ÂU
• 2.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển Sàn giao dịch quyền chọn Châu Âu (“Euronext”)
• 2.1.2. Hoạt động của Euronext
• 2.1.3. Tổ chức và quản lý
• 2.2. MÔ HÌNH NHẬT
• 2.2.1. Thị trường chứng khoán Nhật
• 2.2.2. Sàn giao dịch chứng khoán Tokyo (“TSE”)
• 2.3. MÔ HÌNH SINGAPORE
• 2.3.1. Lịch sử hình thành và phát triển của Sở giao dịch chứng khoán Singapore
• 2.3.2. Cơ cấu tổ chức sàn giao dịch
• 2.3.3. Sản phẩm, dịch vụ của SGX
• 2.3.4. Cơ chế giao dịch Hợp đồng quyền chọn trên chỉ số Nikkei 225
• 2.4. BÀI HỌC KINH NGHIỆM RÚT RA ĐỐI VỚI THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM KHI ỨNG DỤNG QUYỀN CHỌN CHỨNG KHÓAN
• 2.4.1. Xây dựng hệ thống giám sát quản lý
• 2.4.2. Xây dựng hệ thống công nghệ thông tin tương thích với hoạt động của Sàn giao dịch quyền chọn
• 2.4.3. Nâng cao hiệu quả cung cấp thông tin
• 2.4.4. Hoàn thiện quy trình và trang bị hệ thống kỹ thuật giao dịch
• 2.5. TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHÓAN VIỆT NAM
• 2.5.1. Biến động trên Thị trường chứng khoán Việt Nam trong thời gian qua
• 2.5.2. Một số đặc điểm của thị trường chứng khoán Việt Nam
• 2.5.3. Rủi ro đối với các nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• 2.6. SỰ CẦN THIẾT CỦA VIỆC ỨNG DỤNG QUYỀN CHỌN CHỨNG KHOÁN VÀ NHỮNG QUAN ĐIỂM VỀ VIỆC ỨNG DỤNG QUYỀN CHỌN CHỨNG KHOÁN TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 2.6.1. Sự cần thiết của việc ứng dụng quyền chọn chứng khoán trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• 2.6.2. Những quan điểm về việc ứng dụng quyền chọn chứng khoán trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: ỨNG DỤNG QUYỀN CHỌN CHỨNG KHOÁN TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 3.1. NHỮNG THUẬN LỢI VÀ HẠN CHẾ KHI ỨNG DỤNG QUYỀN CHỌN TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 3.2. Hạn chế khi ứng dụng quyền chọn chứng khoán trên TTCK VN
• 3.3. CÁC ĐIỀU KIỆN ĐỂ TRIỂN KHAI QUYỀN CHỌN CỔ PHIẾU TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 3.3.1. Cần nâng cao nhận thức của các chủ thể tham gia thị trường về quyền chọn chứng khoán
• 3.3.2. Cần có hệ thống cơ sở pháp lý hoàn thiện
• 3.3.3. Điều kiện về công bố thông tin và tuyên truyền
• 3.3.4. Điều kiện về hạ tầng kỹ thuật
• 3.3.5. Điều kiện về con người và chất lượng đào tạo
• 3.4. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM ĐẨY MẠNH ỨNG DỤNG QUYỀN CHỌN CHỨNG KHOÁN TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 3.4.1. Giải pháp đối với Chính phủ và các cơ quan nhà nước
• 3.4.2. Giải pháp đối với Công ty chứng khoán và các tổ chức trung gian
• 3.4.3. Giải pháp đối với Nhà đầu tư
• 3.5. MÔ HÌNH DỰ KIẾN CỦA SÀN GIAO DỊCH QUYỀN CHỌN CHỨNG KHOÁN TẠI VIỆT NAM
• 3.5.1. Môi trường giao dịch
• 3.5.2. Nhà tạo lập thị trường, nhà môi giới quyền chọn
• 3.5.3. Mô hình tổ chức và phương thức giao dịch dự kiến sàn giao dịch quyền chọn chứng khoán ở Việt Nam
• 3.5.4. Phí giao dịch, phí thanh toán và hoa hồng
• 3.5.5. Cơ chế quản lý, giám sát

Tóm tắt

I. Khái quát về quyền chọn chứng khoán

Quyền chọn chứng khoán là một công cụ tài chính phái sinh cho phép nhà đầu tư có quyền, nhưng không bắt buộc, mua hoặc bán một tài sản cơ sở tại một mức giá xác định trong tương lai. Quyền chọn chứng khoán có thể được phân loại thành quyền chọn mua (call) và quyền chọn bán (put). Việc hiểu rõ về quyền chọn chứng khoán là rất quan trọng trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam, nơi mà các nhà đầu tư đang tìm kiếm các công cụ để phòng ngừa rủi ro và tối ưu hóa lợi nhuận. Theo một nghiên cứu, việc áp dụng quyền chọn chứng khoán có thể giúp giảm thiểu rủi ro cho các nhà đầu tư trong bối cảnh thị trường biến động mạnh.

1.1. Đặc điểm của quyền chọn chứng khoán

Quyền chọn chứng khoán có những đặc điểm nổi bật như tính linh hoạt và khả năng phòng ngừa rủi ro. Nhà đầu tư có thể sử dụng quyền chọn chứng khoán để bảo vệ danh mục đầu tư của mình trước những biến động không lường trước. Hơn nữa, giao dịch quyền chọn cho phép nhà đầu tư tham gia vào thị trường mà không cần phải đầu tư một số vốn lớn. Điều này đặc biệt quan trọng trong thị trường chứng khoán Việt Nam, nơi mà nhiều nhà đầu tư cá nhân còn hạn chế về vốn. Theo một báo cáo, việc sử dụng quyền chọn chứng khoán có thể giúp tăng cường tính thanh khoản cho thị trường, từ đó thu hút thêm nhiều nhà đầu tư tham gia.

II. Thực trạng thị trường chứng khoán Việt Nam

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ khi thành lập đến nay. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Thị trường chứng khoán Việt Nam hiện tại đang thiếu các công cụ tài chính phái sinh như quyền chọn chứng khoán, điều này hạn chế khả năng phòng ngừa rủi ro cho các nhà đầu tư. Theo thống kê, chỉ số VN-Index đã có những biến động mạnh trong thời gian qua, cho thấy sự cần thiết phải có các công cụ như quyền chọn chứng khoán để giúp nhà đầu tư bảo vệ tài sản của mình. Việc phát triển quyền chọn chứng khoán không chỉ giúp tăng cường tính thanh khoản mà còn tạo ra một môi trường đầu tư an toàn hơn cho các nhà đầu tư.

2.1. Những thách thức trong việc áp dụng quyền chọn chứng khoán

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc áp dụng quyền chọn chứng khoán tại Việt Nam vẫn gặp phải nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là thiếu hụt khung pháp lý rõ ràng cho các giao dịch quyền chọn chứng khoán. Điều này dẫn đến sự không chắc chắn cho các nhà đầu tư và làm giảm tính hấp dẫn của sản phẩm này. Hơn nữa, việc thiếu kiến thức và kinh nghiệm trong việc giao dịch quyền chọn chứng khoán cũng là một rào cản lớn. Theo một khảo sát, nhiều nhà đầu tư vẫn chưa hiểu rõ về cách thức hoạt động của quyền chọn chứng khoán, dẫn đến việc họ không dám tham gia vào thị trường này.

III. Giải pháp thúc đẩy ứng dụng quyền chọn chứng khoán

Để thúc đẩy việc ứng dụng quyền chọn chứng khoán trên thị trường chứng khoán Việt Nam, cần có một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần xây dựng một khung pháp lý hoàn thiện để tạo điều kiện cho các giao dịch quyền chọn chứng khoán diễn ra một cách minh bạch và an toàn. Thứ hai, cần nâng cao nhận thức của các nhà đầu tư về quyền chọn chứng khoán thông qua các chương trình đào tạo và hội thảo. Cuối cùng, việc phát triển hạ tầng công nghệ thông tin cũng rất quan trọng để hỗ trợ cho các giao dịch quyền chọn chứng khoán diễn ra một cách hiệu quả. Theo các chuyên gia, nếu thực hiện tốt các giải pháp này, quyền chọn chứng khoán sẽ trở thành một công cụ hữu ích cho các nhà đầu tư tại Việt Nam.

3.1. Xây dựng khung pháp lý cho quyền chọn chứng khoán

Việc xây dựng khung pháp lý cho quyền chọn chứng khoán là rất cần thiết để bảo vệ quyền lợi của các nhà đầu tư. Cần có các quy định rõ ràng về cách thức giao dịch, quyền lợi và nghĩa vụ của các bên tham gia. Điều này không chỉ giúp tăng cường sự tin tưởng của nhà đầu tư mà còn tạo ra một môi trường giao dịch an toàn hơn. Theo một nghiên cứu, các quốc gia có khung pháp lý rõ ràng cho quyền chọn chứng khoán thường có thị trường phát triển mạnh mẽ hơn. Do đó, việc hoàn thiện khung pháp lý cho quyền chọn chứng khoán tại Việt Nam là một bước đi cần thiết để thúc đẩy sự phát triển của thị trường.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam từ khi thành lập năm 2000 đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển và biến động mạnh mẽ. Đến cuối năm 2007, thị trường có 507 loại chứng khoán niêm yết với tổng giá trị vốn hóa đạt khoảng 365 ngàn tỷ đồng, chiếm 22,7% GDP. Tuy nhiên, năm 2008 chứng kiến sự sụt giảm nghiêm trọng của chỉ số VN-Index, giảm gần 70% so với đầu năm, xuống còn khoảng 286 điểm, phản ánh sự bất ổn của thị trường. Trong bối cảnh đó, việc ứng dụng công cụ quyền chọn chứng khoán trên thị trường Việt Nam trở nên cần thiết nhằm giúp nhà đầu tư phòng ngừa rủi ro và nâng cao hiệu quả đầu tư.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ đặc điểm, vai trò của quyền chọn chứng khoán, đánh giá thực trạng thị trường chứng khoán Việt Nam và đề xuất giải pháp ứng dụng quyền chọn phù hợp với điều kiện thực tế. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào thị trường chứng khoán Việt Nam từ khi thành lập đến năm 2008, với trọng tâm là quyền chọn chứng khoán và các yếu tố ảnh hưởng đến việc triển khai công cụ này.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho các nhà quản lý, nhà đầu tư và các tổ chức tài chính trong việc phát triển thị trường chứng khoán phái sinh tại Việt Nam, góp phần nâng cao tính minh bạch, hiệu quả và ổn định của thị trường.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

- **Lý thuyết tài chính hiện đại**: Giúp phân tích các công cụ tài chính phái sinh, đặc biệt là quyền chọn, trong việc quản trị rủi ro và tối ưu hóa danh mục đầu tư.
- **Lý thuyết quản trị rủi ro tài chính**: Đề cập đến các chiến lược phòng ngừa rủi ro bằng quyền chọn, bao gồm quyền chọn mua (call) và quyền chọn bán (put).
- **Mô hình thị trường quyền chọn**: Nghiên cứu các mô hình giao dịch quyền chọn trên các sàn giao dịch lớn như CBOE, TSE, SGX, với các khái niệm về quyền chọn kiểu Mỹ và kiểu châu Âu.
- **Khái niệm chính**:
  - Quyền chọn mua (Call option)
  - Quyền chọn bán (Put option)
  - Giá thực hiện (Strike price)
  - Thời gian đáo hạn (Expiration date)
  - Công ty thanh toán bù trừ (Options Clearing Corporation - OCC)

### Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn:

- **Nguồn dữ liệu**: Thu thập dữ liệu từ các báo cáo thị trường chứng khoán Việt Nam, tài liệu pháp lý, các nghiên cứu quốc tế về quyền chọn chứng khoán, và số liệu giao dịch trên các sàn quốc tế như CBOE, TSE, SGX.
- **Phương pháp phân tích**: Phân tích thống kê mô tả, so sánh thực trạng thị trường Việt Nam với các thị trường quốc tế, đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến việc ứng dụng quyền chọn.
- **Timeline nghiên cứu**: Tập trung vào giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2008, giai đoạn thị trường chứng khoán Việt Nam phát triển và có nhiều biến động lớn.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các loại chứng khoán niêm yết và các giao dịch quyền chọn trên các sàn quốc tế làm cơ sở tham khảo. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tính đại diện và khả năng thu thập dữ liệu đầy đủ.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- **Phát hiện 1**: Thị trường chứng khoán Việt Nam có sự tăng trưởng nhanh về số lượng cổ phiếu niêm yết, từ 2 cổ phiếu năm 2000 lên 507 loại chứng khoán năm 2007, với vốn hóa đạt 365 ngàn tỷ đồng, chiếm 22,7% GDP.
- **Phát hiện 2**: Năm 2008, thị trường chứng khoán Việt Nam trải qua khủng hoảng nghiêm trọng, chỉ số VN-Index giảm 56,64% trong 6 tháng đầu năm và gần 70% cả năm, phản ánh sự bất ổn và rủi ro cao cho nhà đầu tư.
- **Phát hiện 3**: Quyền chọn chứng khoán là công cụ phái sinh linh hoạt, cho phép nhà đầu tư có quyền nhưng không bắt buộc thực hiện giao dịch, giúp phòng ngừa rủi ro hiệu quả hơn so với hợp đồng kỳ hạn hay hợp đồng tương lai.
- **Phát hiện 4**: Các thị trường quốc tế như Mỹ, Nhật Bản, Singapore đã xây dựng hệ thống giao dịch quyền chọn chuyên nghiệp với cơ chế giám sát chặt chẽ, công nghệ hiện đại và quy định pháp lý hoàn chỉnh, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của thị trường phái sinh.

### Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự sụt giảm mạnh trên thị trường Việt Nam năm 2008 là do tâm lý nhà đầu tư tiêu cực, lạm phát cao, và thiếu các công cụ phòng ngừa rủi ro hiệu quả. Việc chưa áp dụng quyền chọn chứng khoán làm hạn chế khả năng quản trị rủi ro của nhà đầu tư cá nhân và tổ chức.

So với các thị trường phát triển, Việt Nam còn thiếu hệ thống pháp lý hoàn chỉnh, công nghệ giao dịch hiện đại và nhận thức của các chủ thể tham gia về quyền chọn còn hạn chế. Các mô hình quốc tế như CBOE (Mỹ), TSE (Nhật Bản), SGX (Singapore) cho thấy việc xây dựng cơ chế giám sát, hệ thống thanh toán bù trừ và đào tạo nhân lực là yếu tố then chốt để phát triển thị trường quyền chọn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ biến động chỉ số VN-Index giai đoạn 2000-2008, bảng so sánh các chỉ số vốn hóa và số lượng chứng khoán niêm yết, cũng như sơ đồ mô hình tổ chức sàn giao dịch quyền chọn quốc tế.

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Xây dựng hệ thống pháp lý hoàn chỉnh**: Hoàn thiện khung pháp lý về quyền chọn chứng khoán, bao gồm quy định về giao dịch, giám sát, xử lý vi phạm nhằm tạo môi trường minh bạch và an toàn cho nhà đầu tư. Thời gian: 1-2 năm, chủ thể: Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.
- **Phát triển hạ tầng công nghệ thông tin**: Đầu tư xây dựng hệ thống giao dịch điện tử hiện đại, tích hợp các chức năng chuyển lệnh, so khớp lệnh và thanh toán bù trừ tự động, đảm bảo tính liên tục và ổn định. Thời gian: 1-3 năm, chủ thể: Sở Giao dịch Chứng khoán, các công ty công nghệ tài chính.
- **Nâng cao nhận thức và đào tạo nhân lực**: Tổ chức các chương trình đào tạo, hội thảo về quyền chọn chứng khoán cho nhà đầu tư, công ty chứng khoán và các tổ chức trung gian nhằm nâng cao hiểu biết và kỹ năng giao dịch. Thời gian: liên tục, chủ thể: các trường đại học, tổ chức đào tạo, Ủy ban Chứng khoán.
- **Thiết lập cơ chế giám sát và quản lý rủi ro**: Thành lập Ủy ban giám sát thị trường quyền chọn với chức năng kiểm soát hoạt động giao dịch, xử lý vi phạm và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư. Thời gian: 1 năm, chủ thể: Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.
- **Khuyến khích phát triển sản phẩm quyền chọn phù hợp**: Nghiên cứu và triển khai các sản phẩm quyền chọn trên cổ phiếu, chỉ số phù hợp với điều kiện thị trường Việt Nam, tạo điều kiện cho nhà đầu tư đa dạng hóa danh mục và phòng ngừa rủi ro. Thời gian: 2-3 năm, chủ thể: Sở Giao dịch Chứng khoán, các công ty chứng khoán.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Nhà quản lý và cơ quan quản lý nhà nước**: Sử dụng luận văn để xây dựng chính sách, hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế giám sát thị trường chứng khoán phái sinh.
- **Các công ty chứng khoán và tổ chức trung gian tài chính**: Áp dụng các kiến thức về quyền chọn để phát triển sản phẩm, nâng cao năng lực giao dịch và quản lý rủi ro cho khách hàng.
- **Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức**: Hiểu rõ về quyền chọn chứng khoán, các chiến lược phòng ngừa rủi ro và cách thức tham gia thị trường phái sinh hiệu quả.
- **Giảng viên và sinh viên ngành tài chính, kinh tế**: Tham khảo luận văn để nghiên cứu sâu về thị trường chứng khoán phái sinh, quyền chọn và các mô hình giao dịch quốc tế.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Quyền chọn chứng khoán là gì?**  
Quyền chọn là hợp đồng cho phép người mua có quyền, nhưng không bắt buộc, mua hoặc bán tài sản cơ sở với giá đã thỏa thuận trong tương lai. Ví dụ, quyền chọn mua cổ phiếu IBM cho phép mua 100 cổ phiếu với giá $90 trong thời gian hợp đồng.

2. **Phân biệt quyền chọn kiểu Mỹ và kiểu châu Âu?**  
Quyền chọn kiểu Mỹ cho phép thực hiện bất kỳ lúc nào trước ngày đáo hạn, trong khi kiểu châu Âu chỉ được thực hiện vào ngày đáo hạn. Quyền chọn kiểu châu Âu dễ phân tích hơn và thường được sử dụng trong các hợp đồng chỉ số.

3. **Những rủi ro khi giao dịch quyền chọn?**  
Người mua quyền chọn có thể mất toàn bộ phí nếu không thực hiện quyền, còn người bán quyền chọn có thể chịu lỗ không giới hạn nếu giá thị trường biến động bất lợi. Việc quản lý rủi ro và ký quỹ là rất quan trọng.

4. **Tại sao Việt Nam cần áp dụng quyền chọn chứng khoán?**  
Quyền chọn giúp nhà đầu tư phòng ngừa rủi ro giá cổ phiếu giảm, tăng tính linh hoạt trong đầu tư và nâng cao hiệu quả thị trường. Đây là công cụ không thể thiếu trong các thị trường chứng khoán phát triển.

5. **Các điều kiện để triển khai quyền chọn tại Việt Nam?**  
Cần hoàn thiện hệ thống pháp lý, nâng cao nhận thức nhà đầu tư, phát triển hạ tầng công nghệ, đào tạo nhân lực và xây dựng cơ chế giám sát chặt chẽ để đảm bảo hoạt động hiệu quả và an toàn.

## Kết luận

- Quyền chọn chứng khoán là công cụ phái sinh linh hoạt, giúp phòng ngừa rủi ro và nâng cao hiệu quả đầu tư trên thị trường chứng khoán.  
- Thị trường chứng khoán Việt Nam đã phát triển nhanh nhưng còn nhiều bất ổn, đặc biệt trong năm 2008 với mức giảm gần 70% của VN-Index.  
- Các thị trường quốc tế đã xây dựng thành công mô hình giao dịch quyền chọn với hệ thống pháp lý và công nghệ hiện đại, là bài học quý giá cho Việt Nam.  
- Việc ứng dụng quyền chọn tại Việt Nam đòi hỏi hoàn thiện pháp lý, phát triển hạ tầng công nghệ, nâng cao nhận thức và xây dựng cơ chế giám sát hiệu quả.  
- Luận văn đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm thúc đẩy phát triển thị trường quyền chọn, góp phần ổn định và phát triển bền vững thị trường chứng khoán Việt Nam trong tương lai.

**Hành động tiếp theo**: Các cơ quan quản lý và tổ chức tài chính cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện để đưa thị trường quyền chọn chứng khoán vào vận hành hiệu quả trong thời gian tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ THỊ TRƯỜNG QUYỀN CHỌN VÀ HỢP ĐỒNG QUYỀN CHỌN CỔ PHIẾU 1.1 SỰ RA ĐỜI THỊ TRƯỜNG QUYỀN CHỌN: Những giao dịch quyền chọn bán và quyền chọn mua đầu tiên được ghi nhận là ở các quốc gia châu Âu và Mỹ đầu thế kỷ 18. Vào đầu những năm 1900, hiệp hội những nhà môi giới và kinh doanh quyền chọn (option) ra đời. Mục đích của hiệp hội này là cung cấp kỹ thuật nhằm đưa những người mua và người bán lại với nhau. Nhà đầu tư muốn mua quyền chọn sẽ liên hệ với một công ty thành viên, công ty này sẽ tìm người bán quyền chọn từ khách hàng của công ty hoặc của các công ty thành viên khác.

Nếu không có người bán, công ty đó sẽ tự phát hành quyền chọn với giá cả thích hợp. Thị trường hoạt động theo cách này gọi là thị trường phi tập trung OTC (over-the-counter), các nhà kinh doanh không gặp nhau trên sàn giao dịch. Tuy nhiên, thị trường quyền chọn phi tập trung này bộc lộ rõ nhiều khiếm khuyết. Thứ nhất, do không có thị trường thứ cấp, thị trường này không cung cấp cho người nắm giữ quyền chọn cơ hội bán quyền chọn cho một người khác trước khi quyền chọn đáo hạn.

Các quyền chọn được thiết kế để nắm giữ cho đến khi đáo hạn, và rồi chúng sẽ được thực hiện hoặc để cho hết hiệu lực. Vì vậy, hợp đồng quyền chọn có rất ít, thậm chí không có tính thanh khoản. Thứ hai, việc thực hiện hợp đồng của người bán chỉ được đảm bảo bởi công ty môi giới kiêm kinh doanh. Nếu người bán hoặc công ty thành viên của Hiệp hội các nhà kinh doanh quyền chọn mua và quyền chọn bán bị phá sản, người nắm giữ quyền chọn coi như tổn thất hoàn toàn.

Thứ ba, phí giao dịch tương đối cao, một phần cũng do hai nguyên nhân kể trên. Năm 1973, đã có một thay đổi mang tính cách mạng trong thế giới quyền chọn. Sàn giao dịch Chicago Board of Trade (CBOT) – Sàn giao dịch lâu đời nhất và lớn nhất về các Hợp đồng giao sau hàng hóa, đã tổ chức một sàn giao dịch dành riêng cho giao dịch quyền chọn cổ phiếu. Sàn giao dịch này được đặt tên là Chicago Board of Options Exchange (CBOE), mở cửa giao dịch quyền chọn mua vào ngày 123doc Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.com For evaluation only.

Trang 8 26/04/1973 và giao dịch các hợp đồng quyền chọn bán trong tháng 06/1977. Vào thời kỳ đó chủ yếu trao đổi các cổ phiếu thương mại đơn lẻ. CBOE đã tạo ra một thị trường trung tâm cho các Hợp đồng quyền chọn. Bằng cách tiêu chuẩn hóa các kỳ hạn và điều kiện của Hợp đồng quyền chọn, nó đã làm tăng tính thanh khoản cho thị trường.

Nói cách khác, một nhà đầu tư đã mua hoặc bán quyền chọn trước đó có thể quay trở lại thị trường trước khi hợp đồng đáo hạn và bán hoặc mua quyền chọn, và như vậy đã bù trừ vị thế ban đầu. Tuy nhiên, quan trọng nhất CBOE đã bổ sung một trung tâm thanh toán đảm bảo cho người mua rằng người bán sẽ thực hiện nghĩa vụ theo Hợp đồng. Vì vậy, không giống như trên thị trường phi tập trung, người mua quyền chọn không còn phải lo lắng về rủi ro tín dụng của người bán. Điều này khiến quyền chọn trở nên hấp dẫn đối với công chúng.

Tiếp theo đó, thị trường chứng khoán Mỹ (AMEX) và thị trường chứng khoán Philadelphia (PHLX) bắt đầu thực hiện giao dịch quyền chọn vào năm 1975, thị trường chứng khoán Pacific (PSE) thực hiện giao dịch vào năm 1976. Khoảng đầu thập niên 80, khối lượng giao dịch tăng lên nhanh chóng đến mức mà số lượng cổ phiếu theo Hợp đồng quyền chọn bán hàng ngày vượt khối lượng giao dịch cổ phiếu trên thị trường chứng khoán New York. Năm 1982, quyền chọn bắt đầu giao dịch trên các hợp đồng giao sau với trái phiếu chính phủ, và loại giao dịch này phát triển rất nhanh. Giao dịch trên thị trường đấu giá mở, việc mua bán quyền chọn cung cấp rất nhiều công cụ để đầu cơ và phòng hộ giá cho cộng đồng thương mại.

Sự thành công của hợp đồng quyền chọn đã mở lối cho việc ra đời quyền chọn trên vô số các hàng hoá tiêu dùng, như ngô, đậu nành và các sản phẩm khác. Khi xã hội ngày càng phát triển, giao dịch quyền chọn ngày càng trở nên phổ biến hơn, lan rộng sang Anh, Brazil, Đức, Pháp, Nhật Bản, Singapore, Hồng Kông và Australia. Việc toàn cầu hoá thị trường thế giới đã tạo ra nhu cầu liên kết điện tử và thương mại 24/24 trong ngày. Thị trường Mỹ đã đáp ứng nhu cầu này bằng cách 123doc Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.com For evaluation only.

Trang 9 tạo ra những sản phẩm giao dịch quốc tế, mở rộng giờ giao dịch và triển khai một sàn giao dịch điện tử. Những hệ thống đáng chú ý nhất là GLOBEX (được CME phát triển) và Project A (được CBOT) phát triển. Ở Đức, Deutsche Terminborse Exchange đã bỏ kiểu giao dịch đấu giá mở, thay vào đó vận hành sàn giao dịch điện tử. Trên hệ thống GLOBEX, các nhà đầu tư cá thể có thể giao dịch dựa trên chỉ số SP500, SP500 mini và NASDAQ 100 và các hợp đồng con.

Các nhà đầu tư cá thể cũng có thể mua bán ngoại hối trên GLOBEX. Trên hệ thống Project A (hiện tại là hệ thống Eurex (Tháng 8/2000, CBOT xây dựng Eurex, tất cả các giao dịch trên Project A đều được thực hiện tại Eurex)), các nhà đầu tư cá thể có thể mua bán trái phiếu T-bonds và tín phiếu, quyền chọn, và tất cả các sản phẩm ngũ cốc trên CBOT. Giao dịch điện tử được thiết kế để hỗ trợ việc đấu giá mở ngoài giờ giao dịch chính thức. Hiện nay, chủ yếu các hợp đồng quyền chọn được mua bán rộng rãi tại văn phòng thị trường chứng khoán (Chicago board Option Exchange–CBOE, Philadelphia Exchange–PHLX, The American Stock Exchange–AMEX, The Pacific Stock Exchange–PSE, The New York Stock Exchange–NYSE.

Việc mua bán dưới hình thức hợp đồng chọn tại các văn phòng thị trường chứng khoán có nhiều khía cạnh giống như mua bán hợp đồng tương lai. Văn phòng thị trường chứng khoán phải xác định rõ các điều kiện, mức độ, thời gian đáo hạn và ấn định giá của hợp đồng quyền chọn được mua bán trên thị trường của họ.Và để giảm rủi ro của việc thực hiện hợp đồng, lúc mua sản phẩm (cổ phiếu chẳng hạn), người đầu tư mở tài khoản dự trữ bắt buộc với người môi giới của họ, mức độ dự trữ tuỳ thuộc vào loại hàng hoá được giao dịch và tuỳ vào từng tình huống cụ thể. Đồng thời, cũng có những quy định để kiểm soát thị trường hợp đồng quyền chọn, như những qui định kiểm soát ứng xử của thương nhân, của những người tạo lập thị trường. 123doc Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.com For evaluation only.2 MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ QUYỀN CHỌN: 1.1 Quyền chọn: Quyền chọn là một Hợp đồng giữa hai bên – người mua và người bán – trong đó cho người mua quyền nhưng không phải là nghĩa vụ, để mua hoặc bán một tài sản nào đó vào một ngày trong tương lai với giá đả đồng ý trong ngày hôm nay.

Người mua quyền chọn trả cho người bán một số tiền gọi là phí quyền chọn. Người bán quyền chọn sẵn sàng bán hoặc tiếp tục nắm giữ tài sản theo các điều khỏan của Hợp đồng nếu người mua muốn thế. Một quyền chọn để mua tài sản gọi là quyền chọn mua (call). Một quyền chọn để bán tài sản gọi là quyền chọn bán (put).2 Hợp đồng quyền chọn cổ phiếu: Hợp đồng quyền chọn cổ phiếu là hợp đồng quyền chọn mà chứng khoán được ấn định trong quyền chọn là cổ phiếu.

Cổ phiếu được ấn định trong hợp đồng quyền chọn sau đây được gọi là cổ phiếu cơ sở (underlying stock).3 Phân loại quyền chọn: v Căn cứ vào quyền của người sở hữu quyền chọn: Có hai loại là quyền chọn mua và quyền chọn bán.1 Quyền chọn mua (sau đây gọi tắt là call): Quyền chọn mua là quyền chọn, trong đó người sở hữu call có quyền mua chứng khoán cơ sở với giá thực hiện bất cứ khi nào cho đến ngày đáo hạn. Ví dụ: Một người đầu tư muốn mua một scall cổ phiếu IBM, anh ta đặt lệnh như sau: Buy 1 IBM Jun 90 Call at 6 ½. Có nghĩa là quyền chọn này cho phép khách hàng mua 100 cổ phiếu IBM với giá $90 một cổ phiếu bất cứ lúc nào trong khoảng thời gian từ khi mua được cho đến tháng Sáu. Để có được quyền này anh ta phải trả mức phí $650 (100*6 ½ ) cho một quyền chọn.

Và khi anh ta muốn thực hiện quyền của mình là mua cổ phiếu IBM thì người bán call có nghĩa vụ bán cổ phiếu IBM cho anh ta với giá $90 một cổ phiếu. Như vậy, người sở hữu Call có quyền mua, và người bán Call có nghĩa vụ bán. 123doc Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.com For evaluation only.2 Quyền chọn bán (sau đây gọi tắt là put): Quyền chọn bán là quyền chọn, trong đó người sở hữu quyền chọn put có quyền bán chứng khoán cơ sở với giá thực hiện bất cứ khi nào cho đến ngày đáo hạn. Ví dụ: Một người đầu tư muốn mua một put cổ phiếu IBM, anh ta đặt lệnh sau: Buy 1 IBM Jan 100 Put at 7 ¼.

Quyền chọn này cho phép người sở hữu bán 100 cổ phiếu của IBM ở giá $100 một cổ phiếu từ lúc mua được quyền chọn cho đến tháng Giêng. Để có được quyền này anh ta phải trả mức phí là $725 cho một quyền chọn (100*7 ¼ ). Người bán quyền chọn có nghĩa vụ mua 100 cổ phiếu IBM với giá $100 một cổ phiếu nếu người sở hữu yêu cầu thực hiện quyền chọn trong thời hạn của quyền chọn. Với nghĩa vụ này người bán nhận được số tiền phí là $725 cho một quyền chọn.

Tóm lại, người sở hữu Put có quyền bán, và người bán Put có nghĩa vụ mua. v Căn cứ vào thời gian thực hiện quyền chọn: Có hai loại là quyền chọn kiểu Mỹ và quyền chọn kiểu châu Âu.3 Quyền chọn kiểu Mỹ (American style option): Quyền chọn kiểu Mỹ là quyền chọn cho phép người nắm giữ quyền chọn thực hiện hợp đồng quyền chọn vào bất kỳ ngày nào trong thời hạn hợp đồng và trước ngày đáo hạn.4 Quyền chọn kiểu châu Âu (European style Option): Quyền chọn kiểu châu Âu là quyền chọn chỉ cho phép người nắm giữ thực hiện hợp đồng quyền chọn vào ngày đến hạn.